Đề tài 17 Khủng hoảng có thể xảy ra khi nào? Hãy phân tích khủng hoảng nợ nước ngoài của một quốc gia hay một nhóm quốc gia bất kỳ để làm rõ Nguyên nhân, diễn biến, tác động, biện pháp xử lý khủng hoảng nợ Từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong công tác quản lý các khoản vay nợ nước ngoài và xử lý khủng hoảng nợ Năm 2022 MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU 1 PHẦN I LÝ THUYẾT CHUNG VỀ KHỦNG HOẢNG NỢ QUỐC TẾ 1 1 Khái niệm 1 2 Nguyên nhân của khủng hoảng nợ quốc tế 2 2 1 Nguyên nhân chủ quan 2 2 2 Ngu.
Trang 1Đề tài 17:
Khủng hoảng có thể xảy ra khi nào? Hãy phân tích khủng hoảng nợ nước ngoài của một quốc gia hay một nhóm quốc gia bất kỳ để làm rõ: Nguyên nhân, diễn biến, tác động, biện pháp xử lý khủng hoảng nợ Từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong công tác quản lý các khoản vay nợ nước ngoài và xử lý khủng hoảng nợ
Năm 2022
Trang 2MỤC LỤ
PHẦN MỞ ĐẦU 1
PHẦN I LÝ THUYẾT CHUNG VỀ KHỦNG HOẢNG NỢ QUỐC TẾ 1
1 Khái niệm 1
2 Nguyên nhân của khủng hoảng nợ quốc tế 2
2.1 Nguyên nhân chủ quan 2
2.2 Nguyên nhân khách quan 2
3 Giải pháp hạn chế khủng hoảng nợ quốc tế 2
3.1 Trên góc độ chủ thể đi vay 2
3.2 Trên góc độ chủ thể cho vay quốc tế 2
PHẦN II PHÂN TÍCH CUỘC KHỦNG HOẢNG NỢ QUỐC TẾ CỦA NGA NĂM 1998 3
1 Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng nợ 3
1.1 Nguyên nhân chính trị 3
1.2 Nguyên nhân kinh tế 3
2 Diễn biến của cuộc khủng hoảng nợ 3
3 Tác động của cuộc khủng hoảng nợ 5
3.1 Tác động tới nền kinh tế Nga 5
3.2 Tác động tới các nước khác 6
4 Biện pháp xử lý khủng hoảng nợ của Nga 6
PHẦN III RÚT RA BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM TỪ KHỦNG HOẢNG NỢ 1998 CỦA NGA 7
1 Thực trạng quản lý vay nợ nước ngoài của Việt Nam hiện nay 7
2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong công tác quản lý các khoản vay nợ nước ngoài 8
3 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong công tác xử lý khủng hoảng nợ 9
KẾT LUẬN 10
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 4PHẦN MỞ ĐẦU
Trong quá trình thực hiện chiến lược công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Việt Nam cần phải có một lượng vốn đầu tư rất lớn Vì vậy, Việt Nam cần nguồn vốn nước ngoài để thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế Khi gia tăng họat động vay nợ, Chính phủ bắt buộc phải quan tâm đến vấn đề quản lý và sử dụng các khoản nợ vay nhằm tránh khủng hoảng nợ nước ngoài có thể xảy ra trong tương lai
Đề tài “Khủng hoảng có thể xảy ra khi nào? Hãy phân tích khủng hoảng nợ nước ngoài của một quốc gia hay một nhóm quốc gia bất kỳ để làm rõ: Nguyên nhân, diễn biến, tác động, biện pháp xử lý khủng hoảng nợ Từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong công tác quản lý các khoản vay nợ nước ngoài và xử lý khủng hoảng nợ.” được lựa chọn để tìm hiểu kiến thức về khủng hoảng nợ nước ngoài và phân tích khủng hoảng nợ nước ngoài của Nga năm 1998 Trên cơ sở đó, rút ra những bài học nhằm hoàn thiện quá trình công tác quản lý các khoản vay nợ nước ngoài và xử lý khủng hoảng nợ của Việt Nam
Cấu trúc bài tiểu luận gồm 3 phần:
Phần I Lý thuyết chung về khủng hoảng nợ quốc tế
Phần II Phân tích cuộc khủng hoảng nợ quốc tế của Nga năm 1998
Phần III Rút ra bài học kinh nghiệm cho Việt Nam từ khủng hoảng nợ 1998 của Nga
PHẦN I LÝ THUYẾT CHUNG VỀ KHỦNG HOẢNG NỢ QUỐC TẾ
Trang 51 Khái niệm
Vay quốc tế của một quốc gia là việc các chủ thể cư trú của quốc gia tiến hành vay các khoản của các chủ thể là người không cư trú của quốc gia đó
Khủng hoảng nợ quốc tế được hiểu là các quốc gia vay nợ nước ngoài nhưng mất khả năng trả nợ
2 Nguyên nhân của khủng hoảng nợ quốc tế
2.1 Nguyên nhân chủ quan
– Mức vay quá lớn so với khả năng hấp thụ vốn và trả nợ trong tương lai
– Sử dụng vốn vay kém hiệu quả
– Mất khả năng trả nợ do nguồn thu tạo ra không đáp ứng được nhu cầu trả nợ
2.2 Nguyên nhân khách quan
– Những cú sốc về kinh tế toàn cầu
– Chính sách kinh tế vĩ mô ở các nước phát triển cũng tác động rất lớn đến khủng hoảng nợ quốc tế ở các nước đang phát triển
3 Giải pháp hạn chế khủng hoảng nợ quốc tế
3.1 Trên góc độ chủ thể đi vay
– Khi đi vay: Phải xây dựng một chiến lược vay một cách hợp lý; Cần nâng cao hệ số tín nhiệm tín dụng; Có cơ chế và biện pháp để quản lý, giám sát các khoản vay
2
Trang 6– Trong quá trình sử dụng vốn vay: Đảm bảo vốn vay được sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả; Có một cơ chế giám sát hữu hiệu từ cấp cơ sở tới cấp chính phủ; Lên kế hoạch nguồn trả nợ vay; Đảm bảo nguồn thu không bị thất thoát, thu đúng, thu đủ; Áp dụng hàng rào mậu dịch và phá giá tiền tệ
3.2 Trên góc độ chủ thể cho vay quốc tế
– Xem xét, tính toán kỹ lưỡng khi xác định các khoản vay cho từng chủ thể vay
– Bán các khoản nợ của các nước đang phát triển
– Gia tăng dự trữ tổn thất cho vay
– Sử dụng cách hoán đổi nợ thành vốn cổ phần
PHẦN II PHÂN TÍCH CUỘC KHỦNG HOẢNG NỢ QUỐC TẾ CỦA NGA NĂM 1998
1 Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng nợ
1.1 Nguyên nhân chính trị
Những năm 90 của thế kỷ 20, thiết chế nhà nước liên bang đã lung lay bên
bờ vực tan rã khi xu hướng ly khai bùng lên ở Chechnya và lan ra nhiều khu vực khác Xung đột giữa các nhánh chính quyền, các lực lượng chính trị và các tầng lớp trong xã hội Nga diễn ra gay gắt khiến vị thế quốc tế của Nga suy yếu, bị các cường quốc phương Tây lấn lướt trong nhiều vấn đề và tại nhiều khu vực trên thế giới
Trang 71.2 Nguyên nhân kinh tế
– Giá dầu thô trên thế giới giảm mạnh từ mức 18 USD đầu năm 1987 xuống mức dưới 15 USD đầu năm 1988, ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế Nga vốn coi dầu khí là nguồn xuất khẩu hàng đầu
– Nga phải đối mặt với những khoản nợ lớn trong nước cũng như đối với nước ngoài Vay nợ nước ngoài của Nga ở thời điểm cuối năm 1998 ở 183,6 tỷ USD – Ngân sách nhà nước trống rỗng do nhà nước vay nợ quá nhiều, tiền thu thuế không đủ để bù đắp số tiền trả lãi cho các khoản vay của chính phủ
– Ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng tài chính châu Á (1997) gây nên tâm lí lo ngại trong các nhà đầu tư quốc tế khiến họ nhanh chóng thoái vốn khỏi thị trường Nga, chuyển sang đầu tư vàng và USD dẫn đến hiện tượng thoái vốn ồ ạt
2 Diễn biến của cuộc khủng hoảng nợ
* Giai đoạn cuối năm 1997, nền kinh tế Nga đã bắt đầu có những dấu hiệu suy giảm: Thặng dư thương mại sau 1 thời gian đã dần trở lại mức cân bằng, lạm phát
CPI đạt 14.8%, mặt hàng xuất khẩu Dầu mỏ ở mức giá 23USD/thùng và đang bắt đầu giảm, thâm hụt ngân sách ở mức cao, chỉ đạt mức tăng trưởng GDP 1.4
Tháng 9/1997, Nga được phép tham gia Câu lạc bộ Paris và Câu lạc bộ London của các quốc gia chủ nợ sau khi đã gia hạn thanh toán khoản nợ thời Xô Viết cũ cho các chính phủ khác Từ đó, mức tín nhiệm của Nga tăng, sẽ được đi vay với ít chi phí hơn đã làm các ngân hàng Nga vay mượn nhiều hơn từ thị trường nước ngoài Tăng trưởng nợ nước ngoài lên đến 7% năm 1994 lên 17% năm 1997
Tháng 11/1997, ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng kinh tế châu Á, đồng rúp trở thành mục tiêu tấn công của phe đầu cơ Ngân hàng Trung ương Nga dùng gần
6 tỷ USD dự trữ ngoại hối để bảo vệ đồng rúp
4
Trang 8Tháng 12/1997, nền kinh tế Nga phải chịu một đòn đau khác khi giá dầu và kim loại màu, chiếm tới 2/3 tổng thu ngoại tệ mạnh của Nga, bắt đầu giảm xuống
* Năm 1998, Khủng hoảng bùng nổ
Trong những tháng đầu năm 1998, Nga đưa ra kế hoạch cắt giảm chi tiêu
khoảng 40 tỷ USD trước tình trạng nguồn thu từ thuế sụt giảm mạnh Ngân hàng Trung ương Nga nâng lãi suất cho vay từ 30% lên tới 50% Tuy nhiên, đến khi giá dầu tụt xuống mức 11 USD/thùng, ngân hàng Trung ương Nga nâng lãi suất cho vay lên mức kỷ lục hơn 150%
Ngoài ra, IMF từ chối hỗ trợ tài chính và chỉ trích chính quyền Nga đã không hành động đủ mạnh để cắt giảm chi tiêu công và tăng thuế Vì vậy, ngày 23/6 thủ tướng Nga đã đưa ra dự thảo kế hoạch đối phó với khủng hoảng, trong đó sẽ cắt giảm chi tiêu 42 tỷ rup và tăng thu thuế 20 tỷ rup Ngày 13/7/1998, IMF thông qua gói cứu trợ 22.6 tỷ USD cho Nga Trong đó,14.8 tỷ USD giao trong năm 1998 và 7.8 tỷ USD cho năm tiếp theo
Ngày 17/8, ngân hàng trung ương Nga đã buộc phải phá giá đồng rup Đồng
rup giảm mạnh, kéo theo sự tụt dốc của thị trường chứng khoán Hàng loạt các khoản vay bị vỡ nợ hoặc phải trì hoãn hoàn trả Chính phủ đã phải tuyên bố vỡ nợ Lạm phát tăng vọt lên hơn 80% và nỗ lực của Ngân hàng Trung ương nhằm ổn định nền kinh tế bằng cách sử dụng tỷ giá hối đoái cố định từ năm 1994 đến 1998 đã kết thúc hoàn toàn thất bại
3 Tác động của cuộc khủng hoảng nợ
3.1 Tác động tới nền kinh tế Nga
– Để bù đắp những thâm hụt trong ngân sách, Nga đã phải vay nợ bằng đòn bẩy lãi suất thật kích thích: 150% cho công trái, từ 15 đến 20% cho các trái phiếu châu Âu
Trang 9Hậu quả là phân nửa ngân sách liên bang được dành cho việc trả nợ, tối thiểu là 1
tỷ USD mỗi tuần
– Đồng nội tệ giảm mạnh làm cho hàng hóa trên thị trường tăng giá chóng mặt nhất
là những mặt hàng nhập khẩu Giá nguyên liệu sản xuất đầu vào cũng tăng lên làm cho hàng hóa sản xuất ra tốn nhiều chi phí hơn và khó bán hơn Đồng thời khi mà giá tăng thì cung lại giảm, hàng bán ra không tiêu thụ được khiến hàng loạt công ty tuyên bố ngừng sản xuất, phá sản Tỷ lệ thất nghiệp tăng cao kéo theo phát sinh tên nạn xã hội Nạn trộm cắp, cướp giật diễn ra tràn lan
– Ngân hàng Trung ương Nga chi 3,5-3,8 tỷ USD trong tuần cuối cùng cùng của tháng 7 và tuần đầu tháng 8 với nỗ lực làm tăng giá đồng rúp hy vọng cứu các ngân hàng thoát khỏi phá sản hoàn toàn Nhưng nhiều ngân hàng như Inkombank, Oneximbank và Tokobank phải tuyên bố đóng cửa Ngoài ra, thị trường chứng khoán tại Nga đã giảm hơn 80% giá trị thực của nó
– Chủ nợ và các nhà đầu tư mất niềm tin hoàn toàn vào khả năng phục hồi của nền kinh tế của Nga muốn nhăm nhe muốn đòi số nợ và các nhà đầu tư cũng luôn trong
tư thế rút vốn tại Nga Quyết định phá giá đồng rup, tuyên bố hoãn trả nợ của Nhà nước làm cho tình hình không thể kiểm soát nổi: các nhà băng đóng cửa không giao dịch, các chủ nợ nước ngoài phong tỏa những khoản của Nga ở nước ngoài…
3.2 Tác động tới các nước khác
Quyết định phá giá đồng rup của Nga khiến các nước thuộc Liên Xô cũ cũng rung động theo, tiền tệ của Ukraine, của Biélorussie, Lettonie cũng bị thả nổi theo Đặc biệt thiệt thòi là các công ty nhập khẩu dầu khí phần lớn từ Nga, tăng trưởng nhóm doanh nghiệp này bị ảnh hưởng nặng nề Đồng thời, đồng rup suy sụp khiến các nhà đầu tư hoảng hốt tại các thị trường tiền tệ khắp châu Á và Đông Âu,
sẽ lại tiếp tục thu hồi vốn của mình ở thị trường Châu á và tình hình cả khu vực lại
6
Trang 10có thể diễn biến tồi tệ giống như những gì đã xẩy ra trong những năm 1997 Nhìn
xa hơn, nhiều công ty phương Tây làm ăn tại đây đã thu hẹp quy mô làm ăn hoặc cắt giảm đầu tư
Nhìn chung cuộc khủng hoảng Nga 1998 đã có những tác động vô cùng tiêu cực cho nền kinh tế của Nga nói chung cũng như của Châu Á và toàn cầu nói chung
4 Biện pháp xử lý khủng hoảng nợ của Nga
– Chấm dứt khủng hoảng chính trị: ngày 10/9, Yelstin đã bổ nhiệm ngoại trưởng Primakov làm tân thủ tướng Việc này khôi phục sự ổn định chính trị vì ông được coi là một ứng cử viên thỏa hiệp có thể hàn gắn rạn nứt giữa các nhóm lợi ích đang gây tranh cãi của Nga
– Thiết lập và quảng bá một kế hoạch chống khủng hoảng với hi vọng rằng kế hoạch chống khủng hoảng sẽ mang thêm 71 tỷ rup trong doanh thu
– Yêu cầu trợ giúp từ các nước phương Tây, Mỹ và IMF hỗ trợ tài chính giúp Nga đối phó với khủng hoảng Tháng 7, IMF chấp nhận trợ giúp bổ sung 11.2 tỷ
đô, trong đó 4.8 tỷ đô được giải ngân ngay lập tức
– Tăng lãi suất: Ngân hàng Trung ương Nga nâng lãi suất cho vay từ 30% lên tới 50% Tuy nhiên, đến khi giá dầu tụt xuống mức 11 USD/thùng, ngân hàng Trung ương Nga nâng lãi suất cho vay lên mức kỷ lục hơn 150%
– Phá giá đồng nội tệ để cải thiện khả năng cạnh tranh thương mại quốc tế Chính phủ thả nổi tỷ giá, phá giá đồng rup, không thể trả nợ quốc gia, tạm dừng thanh toán các khoản nợ bằng đồng rup (chủ yếu là KGOs) và tuyên bố 90 ngày hoãn trả nợ đối với các khoản thanh toán cho Ngân hàng thương mại tới các nhà tín dụng nước ngoài
Trang 11– Thắt chặt tài khóa bằng cách tăng thuế, giảm chi tiêu của Chính phủ Cụ thể, Nga đưa ra dự thảo 1 kế hoạch đối phó với khủng hoảng, trong đó sẽ cắt giảm chi tiêu 42 tỷ rup (6.8 tỷ USD) và tăng thu thuế 20 tỷ rup (3.2 tỷ USD)
Nga đã phục hồi sau cuộc khủng hoảng tài chính tháng 8 năm 1998 với tốc
độ đáng ngạc nhiên Phần lớn do giá dầu thế giới tăng nhanh trong giai đoạn 1999–
2000 và Nga xuất siêu lớn trong các năm 1999 và 2000 Ngoài ra, vì nền kinh tế Nga hoạt động phần lớn dựa trên hàng đổi hàng và các công cụ trao đổi phi tiền tệ khác, nên sự sụp đổ tài chính ít tác động đến nhiều ngành sản xuất hơn so với nền kinh tế phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng
PHẦN III RÚT RA BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM TỪ
KHỦNG HOẢNG NỢ 1998 CỦA NGA
1 Thực trạng quản lý vay nợ nước ngoài của Việt Nam hiện nay
Các chỉ tiêu an toàn nợ giai đoạn 2016 - 2020 đều đạt mức Quốc hội đề ra Tuy nhiên, chỉ tiêu nghĩa vụ trả nợ nước ngoài của quốc gia/kim ngạch xuất khẩu không đạt chỉ tiêu của Quốc hội do Chính phủ đưa ra là hoạt động rút vốn và trả nợ gốc các khoản vay nước ngoài ngắn hạn của doanh nghiệp và tổ chức tín dụng hàng năm tăng mạnh Bên cạnh đó, cơ cấu nợ đã có chuyển biến tích cực, dư nợ công giảm liên tục qua từng năm
Bảng các chỉ tiêu an toàn nợ giai đoạn 2016 - 2020
8
Trang 12Nguồn: Báo cáo của Chính phủ
Về ký kết hiệp định vay nước ngoài, giai đoạn 2016-2020 tổng trị giá ký kết các khoản vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài của Chính phủ ước khoảng 12,7 tỷ USD, trong đó giai đoạn 2016-9/2020 đã ký kết 112 hiệp định vay với tổng trị giá 11,9 tỷ USD Mặt bằng lãi suất bình quân nợ nước ngoài của Chính phủ vẫn duy trì
ở mức thấp (1,8%/năm) do gần 98% khoản vay nước ngoài có điều kiện ODA, ưu đãi; kỳ hạn vay bình quân 25 năm, thời gian ân hạn bình quân 7 năm, đáp ứng yêu cầu về vay dài hạn cho đầu tư phát triển
Nhận xét: Giai đoạn 2016 -2020, các chỉ tiêu an toàn nợ được kiểm soát chặt
chẽ, nằm trong giới hạn trần nợ công được Quốc hội phê chuẩn
2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong công tác quản lý các khoản vay nợ nước ngoài
– Phải hoàn thiện hệ thống thể chế pháp lý về vay và nợ quốc tế: Căn cứ vào Nghị định 134/2005/NĐ-CP và Nghị định 131/2006/NĐ-CP, Chính phủ hướng dẫn
cụ thể về quy trình, thủ tục đối với từng nghiệp vụ quản lý nợ nước ngoài như cấp
và quản lý bảo lãnh Chính phủ, cho vay lại từ nguồn vay, viện trợ nước ngoài của Chính phủ, xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá, giám sát tình trạng và báo cáo
Trang 13thông tin nợ Nhìn chung, các văn bản qui phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động vay
nợ nước ngoài là tương đối đầy đủ và đồng bộ
– Tăng cường quản lý sử dụng có hiệu quả vốn vay quốc tế: Đảm bảo phân bổ vốn và sử dụng vốn vay theo đúng mục đích đã cam kết, nâng cao trách nhiệm của
cơ quan, đơn vị sử dụng vốn, tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá kết quả dự án – Thành lập quỹ trả nợ quốc gia Quỹ sẽ duy trì mức dự trữ tối thiểu bằng ngoại tệ tính bằng 50% tổng nghĩa vụ trả nợ nước ngoài hàng năm của các khoản Chính phủ vay về cho vay lại
– Thực hiện thanh toán trả nợ đầy đủ, đúng hạn, đảm bảo nghĩa vụ nợ đã cam kết với chủ nợ, góp phần cải thiện hệ số tín nhiệm quốc gia Nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ so với thu ngân sách nhà nước bình quân giai đoạn 2015-2020
là khoảng 18,6%
– Góp phần tích cực vào việc xử lý nợ của khu vực tư nhân
3 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong công tác xử lý khủng hoảng nợ
– Đâu tiên, việc giữ ổn định hệ thống chính trị, nền kinh tế, đảm bảo các mục tiêu về việc làm, tăng trưởng và lạm phát chính là việc làm thiết thực nhất
– Sử dụng các nguồn vốn đầu tư nước ngoài, ngân sách hiệu quả hơn, cải thiện hiệu quả đầu tư, thu hút có chọn lọc các dự án FDI, khuyến khích tiết kiệm trong nước, giảm bội chi ngân sách nhà nước, …
– Đẩy mạnh xuất khẩu bằng cách chuyển đổi cơ cấu hàng hóa xuất khẩu: Việt Nam cần tập trung đầu tư cho các ngành xuất khẩu chủ lực với các dự án đổi mới công nghệ, nâng cao cấp độ chế biến hàng tinh chế, tạo nguồn nguyên phụ liệu cho các mặt hàng xuất khẩu chủ lực, nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động cạnh tranh Để làm được điều này, cần thực hiện một số giải pháp như quy hoạch,
10