KỸ THUẬT TIÊM THUỐC

Slide 1 • Tiªm thuèc lµ dïng b¬m kim tiªm b¬m thuèc d íi d¹ng dung dÞch hoµ tan trong n íc, trong dÇu hoÆc d íi d¹ng hçn dÞch vµo c¬ thÓ qua c¸c con ® êng tiªm trong da d íi da, b¾p thÞt, tÜnh m¹ch, t[.]

• Tiªm thuèc lµ dïng b¬m kim tiªm

b¬m thuèc d íi d¹ng dung dÞch hoµ tan trong n íc, trong dÇu hoÆc d íi d¹ng hçn dÞch vµo c¬ thÓ qua c¸c con ® êng tiªm: trong da d íi da, b¾p thÞt, tÜnh m¹ch, thËm chÝ vµo c¸c khoang thanh m¹c, èng sèng

1 §Þnh NghÜa

• Tiêm thuốc là để đ a thuốc

ngấm vào cơ thể NB với mục

đích để thuốc tác dụng nhanh hơn khi uống.

1 Định Nghĩa

 Trong tr ờng hợp cấp cứu:

Thuốc có tác dụng nhanh hơn, đặc hiệu hơn các đ ờng dùng khác, đặc biệt là tiêm tĩnh mạch

2 Chỉ định của tiêm thuốc

 Trong tr ờng hợp bệnh nặng, cần tác dụng cấp thời

2 Chỉ định của tiêm thuốc

 Thuốc không đ ợc uống hoặc không nên uống:

 Thuốc có ảnh h ởng không tốt đến

đ ờng tiêu hoá (KS: loạn khuẩn)

 Hấp thu kém do đ ờng tiêu hoá bị tổn th ơng.

 Thuốc bị phá huỷ bởi dịch DD

2 Chỉ định của tiêm thuốc

 NB không uống đ ợc hoặc không nuốt đ ợc:

 Hôn mê, nôn liên tục, bị các bệnh thực quản.

 Rối loạn nuốt

2 Chỉ định của tiêm thuốc

 Bơm tiêm:

 Cỡ: 1ml, 2ml, 3 ml, 5ml, 10ml, 20ml, 50ml

 Tuỳ theo số l ợng thuốc và mục đích sử dụng có thể dùng các loại khác nhau

3 Bơm kim tiêm

3 B¬m kim tiªm

 NhiÒu cì: 14, 16, 18, 20 22, 24 (cì cµng to kim cµng nhá)

 Kim tiªm:

 Ngoµi ra cßn cã 1 sè kim chuyªn dông: kim catherte ( kim luån), kim chäc dÞch n·o tuû, chäc mµng phæi, mµng tim, mµng bông

3 B¬m kim tiªm

KIM TIÊM

4 Thuèc tiªm vµ c¸ch kiÓm tra

4 Thuèc tiªm vµ c¸ch kiÓm tra

Injection Vein/ Injection Muscle

 Thuốc tiêm:

 Dạng trình bày: dạng bột (phải pha vào dung môi mới tiêm cho NB: kháng sinh); dạng dung dịch

(Vitamin B1, Adrenalin .), lọ thuốc dung tích lớn khi tiêm mới rút ra đủ theo y lệnh.

4 Thuốc tiêm và cách kiểm tra

4 THUỐC TIÊM VÀ CÁCH KIỂM TRA

 Kiểm tra thuốc:

ống thuốc còn nguyên vẹn

Tên thuốc đ ợc ghi rõ ràng, liều dùng,

đ ờng dùng (IV/IM), hạn sử dụng còn, n

ớc sản xuất rõ ràng.

Không có vẩn đục, trừ 1 số thuốc: bismuth, procain Không đổi màu, không vón cục ( với thuốc bột)

4 Thuốc tiêm và cách kiểm tra

 Thực hiện tốt kiểm tra 5 đúng

5.Quy tắc chung khi tiêm thuốc

5.3 Tuân thủ các nguyên tắc vô

khuẩn:

 Bơm kim tiêm nên sử dụng 1 lần, nếu dùng lại phải luộc bằng n ớc sôi từ 15 – 20 phút (ít áp dụng)

 Phòng tiêm phải sạch sẽ, thoáng mát.

 Ng ời tiêm phải rửa tay, sát khuẩn, đi găng (tuỳ từng ph ơng pháp tiêm) tr ớc và trong khi tiêm.

 Kỹ thuật phải thành thạo đúng quy trình.

5.Quy tắc chung khi tiêm thuốc

5.4 Một số l u ý khi tiêm:

phải chừa lại khoảng 0,5 cm.

 Thay đổi vùng tiêm, không tiêm nhiều lần ở 1 vùng.

 Thuốc lấy ra mà ch a tiêm, quá

15 phút phải mang đi bảo quản (tủ lạnh) hoặc bỏ đi.

5.Quy tắc chung khi tiêm thuốc

5.4 Mét sè l u ý khi tiªm:

 Mét sè lo¹i thuèc ph¶i thö ph¶n øng tr íc khi tiªm (kh¸ng sinh, thuèc tª …) ph¶i chÊp hµnh nghiªm chØnh.

 Gi¶i thÝch râ rµng cho NB.

 Tiªm b¾p tïy lo¹i thuèc vµ dung l îng mµ lùa chän vÞ trÝ tiªm

5.Quy t¾c chung khi tiªm thuèc

5.4 Một số l u ý khi tiêm:

 Khi tiêm phải bơm thuốc thật chậm,

đặc biệt là tiêm tĩnh mạch

 Theo dõi sát NB trong và sau khi tiêm

 Sau khi tiêm xong phải cố định kim

đúng cách, không dùng tay đậy nắp kim tiêm

5.Quy tắc chung khi tiêm thuốc

5.4 Một số l u ý khi tiêm:

 Khi rút kim nên rút theo chiều kim

đâm vào để hạn chế tổn th ơng mô cơ.

 Sau khi tiêm xong không nên massage vùng tiêm, đặc biệt là tiêm heparin hoặc insulin vì gây tổn th ơng mô.

 Phải kiểm tra lại lọ thuốc tr ớc khi bỏ.

5.Quy tắc chung khi tiêm thuốc

 Đối chiếu đúng ng ời bệnh

Thông báo và giải thích cho NB để NB hiểu, hợp tác

Nhận định NB: Tuổi, lớp mỡ d ới da dày hay mỏng, sự vận động đi lại của NB, các thuốc đang dùng, cơ địa dị ứng.

6 Chuẩn bị ng ời bệnh

§Æt hoÆc gióp NB t thÕ thÝch hîp:

- Ngåi cã tùa l ng.

- N»m trªn gi êng.

+ N»m ngöa : tiªm TM, TruyÒn…

+ N»m sÊp, nghiªng: Tiªm m«ng…

- NÕu NB nÆng, trÎ em cÇn ng êi phô gióp

6 ChuÈn bÞ ng êi bÖnh

 Dụng cụ vô khuẩn: khăn trải khay, bơm, kim tiêm, bông cồn SK, kẹp Kocher …

 Dụng cụ sạch: khay các loại, sổ thuốc,ống cắm kìm, hộp đựng bông…

 Dụng cụ khác: thuốc các loại (theo y lệnh), thuốc cấp cứu…

7 Chuẩn bị Dụng cụ

7 ChuÈn bÞ Dông cô

Kiểm tra y lệnh và phiếu thuốc

Chọn bơm kim tiêm thích hợp

Lấy các loại thuốc theo y lệnh:

- Thuốc ống (n ớc):

+ Sát khuẩn đầu ống thuốc – bẻ thuốc

+ Cầm bơm tiêm, cho kim vào đúng giữa lòng ống thuốc, rút đủ số l ợng thuốc cần dùng

+ Xem lại nhãn thuốc – bỏ vỏ thuốc vào túi đựng vật sắc nhọn.

8 Chuẩn bị thuốc

Thuốc Bột

+ Cậy nắp, sát khuẩn nút lọ thuốc và lọ n

ớc cất để pha thuốc

+ Rút n ớc cất trong ống để pha (nh lấy thuốc ống)

+ Bơm n ớc vào lọ thuốc bột – Rút kim ra

+ Lắc đều lọ thuốc để thuốc tan ra.

+ Bơm 1 l ợng khí vào lọ thuốc (nếu cần) – Rút thuốc vào bơm tiêm.

+ Kiểm tra lại nhãn thuốc – bỏ vỏ thuốc vào túi đựng đồ sắc nhọn

8 Chuẩn bị thuốc

 Ngµy, giê tiªm thuèc

 T×nh tr¹ng bÖnh nh©n

 Tªn thuèc, liÒu l îng, ® êng tiªm.

 Tai biÕn cña NB (nÕu cã)

 Hä, tªn ng êi thùc hiÖn

9 Ghi hå s¬

10 Thu dän dông cô

NhiÔm khuÈn huyÕt

11 C¸c tai biÕn khi tiªm

Tai biến trong quá trình tiêm

 Gãy kim

 Nhầm lẫn thuốc do không làm tốt 5 đúng

 Choáng: do đau, sợ hãi Đề phòng: giải thích

cho NB tr ớc tiêm; thực hiện tiêm 2 nhanh 1 chậm

 áp xe do tiêm nhiều lần cùng 1 vị trí những thuốc chậm tan

11 Các tai biến khi tiêm

Tai biến trong quá trình tiêm

 Shock do bơm thuốc quá nhanh

 Chạm dây tk ngồi, tk cánh tay khi xác định sai vị trí tiêm

 Tiêm nhầm động mạch

 Gây tắc mạch do khí, thuốc, vật lạ

11 Các tai biến khi tiêm

Tai biÕn do thuèc:

¸p xe v« khuÈn: thuèc chËm tan, kh«ng tan

G©y m¶ng môc, ho¹i tö da vµ c¬: tiªm sai ® êng, tiªm kh«ng chuÈn ® êng tiªm: KCL, CaCL, dung dÞch u tr ¬ng, muèi quinin ….

 Viªm tÜnh m¹ch

11 C¸c tai biÕn khi tiªm

Tai biÕn do thuèc: phản vệ

1. Phản vệ là một phản ứng dị ứng, có thể xuất

hiện ngay lập tức từ vài giây, vài phút đến vài giờ sau khi cơ thể tiếp xúc với dị nguyên gây

ra các bệnh cảnh lâm sàng khác nhau, có thể nghiêm trọng dẫn đến tử vong nhanh chóng.

2. Dị nguyên là yếu tố lạ khi tiếp xúc có khả

năng gây phản ứng dị ứng cho cơ thể, bao

gồm thức ăn, thuốc và các yếu tố khác.

Nặng (độ II): có từ 2 biểu hiện ở nhiều cơ quan:

a) Mày đay, phù mạch xuất hiện nhanh.

b) Khó thở nhanh nông, tức ngực, khàn tiếng, chảy nước mũi.

c) Đau bụng, nôn, ỉa chảy.

d) Huyết áp chưa tụt hoặc tăng, nhịp tim nhanh hoặc loạn nhịp.

Nguy kịch (độ III): biểu hiện ở nhiều cơ quan với mức độ nặng hơn như sau:

a) Đường thở: tiếng rít thanh quản, phù thanh quản.

b) Thở: thở nhanh, khò khè, tím tái, rối loạn nhịp thở.

c) Rối loạn ý thức: vật vã, hôn mê, co giật, rối loạn cơ tròn.

d) Tuần hoàn: sốc, mạch nhanh nhỏ, tụt huyết áp.

Ngừng tuần hoàn (độ IV): Biểu hiện ngừng hô hấp, ngừng tuần hoàn./.

11 C¸c tai biÕn khi tiªm

8 thµnh phÇn:

 B¬m kim tiªm v« khuÈn: 10ml: 02 chiÕc

05ml: 02 chiÕc

1ml: 02 chiếc Kim tiªm 14-16G: 02 chiÕc

Nguyờn tắc chung

1 Tất cả trường hợp phản vệ phải được phỏt hiện sớm, xử trớ khẩn cấp, kịp thời ngay tại chỗ và

theo dừi liờn tục ớt nhất trong vũng 24 giờ.

2 Bỏc sĩ, điều dưỡng, hộ sinh viờn, kỹ thuật viờn, nhõn viờn y tế khỏc phải xử trớ ban đầu cấp cứu phản vệ.

3. Adrenalin là thuốc thiết yếu, quan trọng hàng đầu cứu sống người bệnh bị phản vệ, phải được tiờm bắp ngay khi chẩn đoỏn phản vệ từ độ II trở lờn.

4 Ngoài hướng dẫn này, đối với một số trường hợp đặc biệt cũn phải xử trớ theo hướng dẫn tại Phụ lục IV ban hành kốm theo Thụng tư này.

Phác đồ chống sốc

Xử trớ phản vệ nhẹ  (độ I): dị ứng nhưng cú thể chuyển thành nặng hoặc nguy kịch

1 Sử dụng thuốc methylprednisolon hoặc diphenhydramin uống hoặc tiờm tựy

tỡnh trạng người bệnh.

2 Tiếp tục theo dừi ớt nhất 24 giờ để xử

trớ kịp thời.

Phác đồ chống sốc

Phỏc đồ xử trớ cấp cứu phản vệ mức nặng và

nguy kịch (độ II, III)

Phản vệ độ II cú thể nhanh chúng chuyển sang

độ III, độ IV Vỡ vậy, phải khẩn trương, xử trớ

đồng thời theo diễn biến bệnh:

1 Ngừng ngay tiếp xỳc với thuốc hoặc dị

nguyờn (nếu cú).

2 Tiờm hoặc truyền adrenalin (theo mục IV dưới đõy).

3 Cho người bệnh nằm tại chỗ, đầu thấp,

nghiờng trỏi nếu cú nụn.

4 Thở ụ xy: người lớn 6-10 l/phỳt, trẻ em 2-4

l/phỳt qua mặt nạ hở.

Phác đồ chống sốc

5 Đỏnh giỏ tỡnh trạng hụ hấp, tuần hoàn, ý thức và

cỏc biểu hiện ở da, niờm mạc của người bệnh.

a) ẫp tim ngoài lồng ngực và búp búng (nếu ngừng hụ hấp, tuần hoàn).

b) Đặt nội khớ quản hoặc mở khớ quản cấp cứu (nếu

khú thở thanh quản).

6 Thiết lập đường truyền adrenalin tĩnh mạch với dõy truyền thụng thường nhưng kim tiờm to (cỡ 14 hoặc 16G) hoặc đặt catheter tĩnh mạch và một đường

truyền tĩnh mạch thứ hai để truyền dịch nhanh (theo mục IV dưới đõy).

7 Hội ý với cỏc đồng nghiệp, tập trung xử lý, bỏo cỏo cấp trờn, hội chẩn với bỏc sĩ chuyờn khoa cấp cứu, hồi sức và/hoặc chuyờn khoa dị ứng (nếu cú).

Phác đồ chống sốc

Theo dừi

1 Trong giai đoạn cấp: theo dừi mạch, huyết ỏp, nhịp thở, SpCO 2  và tri giỏc 3-5 phỳt/lần cho đến khi ổn định.

2 Trong giai đoạn ổn định: theo dừi mạch, huyết ỏp, nhịp thở, SpO 2  và tri giỏc mỗi 1-2 giờ trong ớt nhất

24 giờ tiếp theo.

3 Tất cả cỏc người bệnh phản vệ cần được theo dừi ở

cơ sở khỏm bệnh, chữa bệnh đến ớt nhất 24 giờ sau khi huyết ỏp đó ổn định và đề phũng phản vệ pha 2.

4 Ngừng cấp cứu: nếu sau khi cấp cứu ngừng tuần

hoàn tớch cực khụng kết quả./.

Phác đồ chống sốc

CÇn theo dâi s¸t khi tiªm

 Thuèc kh¸ng sinh

 Thuèc vitamin B11, B12

 Thuèc kh¸ng viªm Non – steroid

 Thuèc g©y tª, thuèc ngñ, thuèc gi·n c¬

 Néi tiÕt tè: Insulin, ACTH

 DÞch truyÒn cã protein

 Vaccin vµ huyÕt thanh

 ChÊt c¶n quang cã iod

Nhãm thuèc dÔ g©y dÞ øng

1. Tiêu chuẩn cấu trúc

- Bơm tiêm vô khuẩn

- Kim tiêm vô khuẩn

- Trên xe tiêm có hộp đựng vật sắc nhọn

- Trên xe tiêm có hộp chống sốc đủ cơ số

2 Tiêu chuẩn quy trình

- Rửa tay/ sát khuẩn tay tr ớc khi tiêm

- Không l u kim pha thuốc trên lọ thuốc

- Xác định đúng vị trí tiêm

Tiêu chuẩn xác định mũi tiêm an

toàn

2 Tiêu chuẩn quy trình

- Thân kim tiêm không nhiễm khuẩn tr ớc khi tiêm

- Rút nòng kiểm tra tr ớc khi bơm thuốc

- Tiêm thuốc đúng chỉ định ( 5 đúng )

- Không dùng tay đậy lại nắp kim tiêm

- Cô lập kim tiêm nhiễm khuẩn trọng hộp cứng

Tiêu chuẩn xác định mũi tiêm an

toàn