Đề tài 2 đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở việt nam hiện nay

a Khái niệmKinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế vận hành theo các quy luật của thị trường, đồng thời góp phần hướng tới từng bước xác lập một xã hội mà ở đó dân

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

BÀI TẬP LỚN

Học phần: Kinh tế chính trị Mác – Lênin

Đề tài 2: Đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội Chủ nghĩa ở Việt Nam

hiện nay

Giảng viên hướng dẫn: Nguyễn Đức Quỳnh

Hà Nội, ngày 22 tháng 09 năm 2021

Thành viên nhóm: gồm 9 người

1

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 4

NỘI DUNG 5

1 Khái quát về nền kinh tế thị trường và nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 5

1.1 Khái niệm 5

1.2 Đặc trưng 5

1.3 Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 5

2 Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 8

2.1 Quá trình nhận thức đi đến nền kinh tế thị trường ở Việt Nam 8

2.2 Đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 8

2.3 Phát triển kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa gắn với kinh tế số tại Việt Nam 9

3 Thực trạng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam 9

4 Các giải pháp để phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam 10 KẾT LUẬN 13

LỜI MỞ ĐẦU

Lịch sử xã hội loài người đã trải qua nhiều mô hình kinh tế khác nhau như: nền kinh tế tự nhiên; kinh tế tự cung, tự cấp; kinh tế hàng hóa giản đơn; kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp; kinh tế thị trường (kinh tế hàng hóa đã phát triển ở trình độ cao) Mỗi một mô hình kinh tế có những nét đặc trưng riêng, có vai trò nhất định đối với sự phát triển của xã hội loài người

Theo C Mác, kinh tế thị trường là một giai đoạn phát triển tất yếu của lịch sử mà bất cứ nền kinh tế nào cũng phải trải qua để đạt tới nấc thang cao hơn trên con đường phát triển và nền kinh tế TBCN chính là nền kinh tế thị trường phát triển đến trình độ phổ biến và hoàn chỉnh Nấc thang cao hơn chính là nền kinh tế cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là nền kinh tế XHCN

Để chuyển lên nấc thang này, nền kinh tế thị trường phải phát triển hết mức, phải trở thành phổ biến trong đời sống kinh tế - xã hội

Đây là một kết luận lý luận quan trọng Nó khái quát quá trình phát triển của lịch sử nhân loại, trong đó, kinh tế thị trường được xác định là một nấc thang tất yếu, mang tính phổ biến

Theo đó, là một quốc gia đã đi theo việc phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Việt Nam đang tích cực đề ra và áp dụng các biện pháp thực tế để phát triển nền kinh tế thị trường

Từ thực tiễn và các tài liệu tham khảo, nhóm em xin trình bày về vấn đề:

“đặc trưng của nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”

Bài làm của nhóm em không thể tránh một số sai sót nên mong thầy cô

có thể góp ý để chúng em hoàn thiện hơn Nhóm em xin chân thành cảm ơn!

NỘI DUNG

1 Khái quát về nền kinh tế thị trường và nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

1.1 Khái niệm

- Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường Đó là nền kinh tế hàng hóa phát triển cao, ở đó mọi quan hệ sản xuất

và trao đổi đều được thông qua thị trường, chịu sự tác động, điều tiết của các quy luật thị trường

- Sự ra đời và phát triển của nền kinh tế thị trường trong đó sẽ tăng cường

sự cạnh tranh khốc liệt của các thành phần trong nền kinh tế, phát triển hoạt động trao đổi, mua bán trên thị trường

- Nền kinh tế thị trường chính là nơi để các chủ thể trong xã hội có thể thỏa mãn đam mê trong vấn đề kinh doanh, sản xuất, chính là môi trường kinh doanh tự do và công bằng

1.2 Đặc trưng

- Về chủ thể kinh tế: Các chủ thể kinh tế được tự do sản xuất kinh doanh theo luật pháp và được bình đẳng không phân biệt đối xử Các chủ thể kinh tế đều có cơ hội để tiếp cận các nguồn lực phát triển có hiệu quả Trong nền kinh

tế thị trường, các chủ thể độc lập hợp thành mối liên kết nhất định với trách nhiệm, quyền hạn và lợi ích của mỗi chủ thể thị trường Mọi chủ thể thị trường phải tự điều chỉnh hoạt động cho phù hợp với tín hiệu của thị trường, lấy thị trường làm vũ đài hoạt động và chủ thể nào thích ứng với môi trường thị trường thì tồn tại, chủ thế nào không thích ứng được sẽ bị thải loại

- Về thị trường: Thực hiện các giải pháp để tạo lập và phát triển các yếu tố thị trường cơ bản như thị trường hàng hóa và dịch vụ; thị trường vốn, tiền tệ; thị trường khoa học, công nghệ; thị trường lao động, thị trường bất động sản và lành mạnh hóa các yếu tố thị trường đó nhằm tạo điều kiện cho nền kinh tế thị trường phát triển ổn định, bền vững và bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa

- Về cơ chế vận hành: Cơ chế căn bản vận hành của nền kinh tế thị trường là cạnh tranh tự do Không có cạnh tranh tự do, không thể nói đến kinh

tế thị trường Về bản chất, cơ chế cạnh tranh thị trường là cơ chế tự điều chỉnh Do vậy, nó còn được gọi là “bàn tay vô hình” Cơ chế này giúp nền kinh

tế tạo lập sự cân bằng mỗi khi bị trục trặc

- Về phân phối: Thực hiện phân phối theo kết quả lao động, hiệu quả kinh

tế, mức đóng góp vốn và các nguồn lực khác vào sản xuất, dựa trên các nguyên tắc của cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, từ chỗ coi Nhà nước là chủ thể quyết định phân phối chuyển dần sang xác định thị trường quyết định phân phối lần đầu và Nhà nước thực hiện phân phối lại

1.3 Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

a) Khái niệm

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế vận hành theo các quy luật của thị trường, đồng thời góp phần hướng tới từng bước xác lập một xã hội mà ở đó dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; có

sự điều tiết của Nhà nước do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo

b) Mục tiêu

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là phương thức để phát triển lực lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội; nâng cao đời sống nhân dân, thực hiện dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Đây là sự khác biệt cơ bản của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa

c) Cơ chế vận hành

Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền XHCN, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhằm mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”; có quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất; có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng của nền kinh tế; các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo pháp luật; thị trường đóng vai trò chủ yếu trong huy động và phân bổ có hiệu quả các nguồn lực phát triển, là động lực chủ yếu để giải phóng sức sản xuất; các nguồn lực nhà nước được phân bổ theo chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phù hợp với cơ chế thị trường Nhà nước đóng vai trò định hướng, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và lành mạnh; sử dụng các công cụ, chính sách và các nguồn lực của Nhà nước để định hướng và điều tiết nền kinh tế, thúc đẩy sản xuất kinh doanh

và bảo vệ môi trường; thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội trong từng bước, từng chính sách phát triển Phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trong phát triển kinh tế-xã hội…”

d) Động lực

Với những thuộc tính căn bản và quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, dân chủ xã hội chủ nghĩa hoàn toàn tương dung với kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Sự tương dung đó được quy định từ trong chính bản chất và mục tiêu tối cao, thống nhất của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là đều phục vụ vô điều kiện Nhân dân lao động Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của mọi sự phát triển, và mọi sự phát triển đều xoay quanh Nhân dân lao động Đó chính là mục tiêu đồng thời là động lực phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

e) Ưu điểm

- Con người

 Ý thức dân chủ, sự tự ý thức về bản thân sẽ có điều kiện và cơ hội phát triển

 Đề cao trách nhiệm cá nhân, gắn liền động cơ và hiệu quả Nó buộc người ta phải khắc phục lối tư duy cảm tính, chủ quan và phải rèn luyện, nâng cao phương thức tư duy lý tính, lành mạnh Mục đích phải trên cơ sở hiện thực

và đi đôi với những biện pháp để hiện thực hóa trong thực tế

 Kinh tế thị trường là điều kiện kích thích tăng năng suất lao động không ngừng Sự tìm tòi, sáng tạo của cá nhân luôn được khuyến khích Chính điều này đòi hỏi mỗi người phải học tập, rèn luyện tay nghề

 Hình thành nhân cách tự chủ, tự lập trong con người, rèn luyện con người ý thức lao động, bản lĩnh, năng động, thích nghi và sáng tạo

 Các chính sách kinh tế mới sẽ tạo ra cơ sở kinh tế - xã hội mới cho các hoạt động văn hóa tiềm ẩn được phát triển đa dạng, phong phú

 Thúc đẩy hoạt động văn hóa theo hướng xã hội hóa Hoạt động văn hóa

sẽ thu hút sự tham gia đông đảo của các tầng lớp nhân dân

- Kinh tế

Kinh tế thị trường chấp nhận nhiều hình thức sở hữu khác nhau, các thành phần kinh tế tác động và bình đẳng với nhau trong thực hiện các quyền kinh tế của mình

f) Nhược điểm

- Tổ chức

 Quá trình xây dựng, hoàn thiện nền kinh tế thị trường định hướng XHCN còn chậm, chưa theo kịp yêu cầu của công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế

 Cơ chế tổ chức, cơ chế vận hành của bộ máy nhà nước còn nhiều bất cập, thiết hiệu quả Tệ nạn, tham nhũng, quan liêu, lãng phí vẫn nghiêm trọng

 Hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách chưa đầy đủ, đồng bộ và thống nhất Vấn đề quản lý, sở hữu và phân phối trong doanh nghiệp nhà nước chưa giải quyết tốt, gây khó khăn cho sự phát triển và làm thất thoát tài sản nhà nước

 Hệ thống an ninh xã hội còn sơ khai Nhiều vấn đề bức xúc trong xã hội

và bảo vệ môi trường chưa được giải quyết tốt

 Phân bố nguồn lực quốc gia chưa hợp lý Cơ chế “xin - cho” chưa được xóa bỏ triệt để Chính sách tiền lương còn mang tính bình quân

- Xã hội

 Kinh tế thị trường chú trọng đến nhu cầu có khả năng thanh toán, không chú ý đến những nhu cầu cơ bản của xã hội

 Kinh tế thị trường đặt lợi nhuận lên hàng đầu nên nó không giải quyết được cái gọi là “Hàng hóa công cộng” (đường xá, các công trình y tế, giáo dục…)

 Trong nền kinh tế thị trường có sự phân biệt giàu nghèo rõ rệt, khoảng cách giàu nghèo ngày càng tăng: giàu ít, nghèo nhiều, bất công bằng xã hội

2 Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 2.1 Quá trình nhận thức đi đến nền kinh tế thị trường ở Việt Nam

Quá trình đổi mới tư duy lý luận về kinh tế thị trường định hướng XHCN được xác định trên cơ sở khái quát lại quá trình đổi mới qua ba nấc thang nhận thức

về nền kinh tế XHCN, tương ứng với ba giai đoạn phát triển của nền kinh tế:

 Giai đoạn khởi động: Là giai đoạn trước Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI (1986): Do tính kém hiệu quả của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp dưới áp lực của thực tiễn trong thời kỳ cuối thập niên 70 và đầu thập niên 80 trong nền kinh tế đã diễn ra những đổi mới từng phần theo hướng bước đầu thừa nhận thị trường là công cụ bổ sung cho kế hoạch, chủ yếu để tổ chức hoạt động kinh doanh ở cấp vi mô

 Giai đoạn xây dựng nền tảng của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN (1986-2001): Là giai đoạn đổi mới toàn diện cả cấu trúc và cơ chế vận hành nền kinh tế với nội dung chính là xóa bỏ cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp, phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

 Giai đoạn phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (2001 đến nay): Đảng và Nhà nước ta chủ trương thực hiện nhất quán và lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa; đó chính là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

2.2 Đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

- Về mục tiêu:

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là phương thức để phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội; nâng cao đời sống nhân dân, thực hiện dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

- Về quan hệ sở hữu và thành phần kinh tế:

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là nền kinh tế

có nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng; kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể cùng với kinh tế tư nhân là nòng cốt để phát triển một nền kinh tế độc lập, tự chủ

- Về quan hệ quản lý nền kinh tế:

Trong nền kinh tế thị trường hiện đại, sự can thiệp của nhà nước vào quá trình kinh tế nhằm khắc phục những hạn chế khuyết tật của thị trường và định hướng thị trường theo mục tiêu đã định là một tất yếu khách quan Sự khác biệt ở đây là nhà nước Việt Nam là nhà nước pháp quyền xã hội chủ

nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản

- Về quan hệ phân phối:

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam thực hiện nhiều hình thức phân phối khác nhau đối với các yếu tố đầu vào và đầu ra của sản xuất trên cơ sở công bằng, bình đẳng và hiệu quả kinh tế Trong đó phân phối theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế, phân phối theo phúc lợi là những hình thức phân phối mang tính chất định hướng xã hội chủ nghĩa

- Về quan hệ giữa gắn tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội:

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam phải thực hiện gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội Tiến bộ và công bằng xã hội vừa là điều kiện bảo đảm sự phát triển bền vững, vừa là mục tiêu của chế độ xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta phải thực hiện hóa từng bước trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

2.3 Phát triển kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa gắn với kinh tế số tại Việt Nam

Chủ trương, chính sách cụ thể và định hướng

- Tháng 9/2019, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 52-NQ/TW

Mục tiêu đến năm 2025, nền kinh tế số (KTS) Việt Nam sẽ đạt 20% GDP, phát triển được một cộng đồng DN công nghệ số Việt Nam lớn mạnh

- Ngày 03/6/2020, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Quyết định số 749/2020 QĐ-TTg phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm

2025, định hướng đến năm 2030”

Mục tiêu Việt Nam thuộc nhóm 50 nước dẫn đầu về chính phủ điện tử, liên quan đến phát triển KTS, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, mục tiêu đến năm 2025 KTS chiếm 20% GDP; tỷ trọng KTS trong từng ngành, lĩnh vực đạt tối thiểu 10%; đến năm 2030, KTS chiếm 30% GDP; tỷ trọng KTS trong từng ngành, lĩnh vực đạt tối thiểu 20% 5

 Khẳng định rõ, đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, nhất là những thành tựu của cuộc CMCN 4.0, thực hiện chuyển đổi số quốc gia, phát triển KTS, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nền kinh tế…

3 Thực trạng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

a) Thành tựu

Sau hơn 30 năm đổi mới, nước ta đã chuyển đổi thành công từ thể chế kinh tế kế hoạch hoá tập trung quan liêu, bao cấp sang thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Đây là một trong những thành tựu nổi bật của công cuộc đổi mới, biểu hiện cụ thể ở các điểm sau:

 Nhận thức lý luận và tư duy kinh tế đã có bước đổi mới, được vận dụng vào xây dựng đường lối kinh tế của Đảng Đường lối đổi mới của Đảng đã được thể chế hoá thành Hiến pháp, pháp luật, tạo hành lang pháp lý cho nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa hình thành và phát triển

 Chế độ sở hữu và cơ cấu các thành phần kinh tế đã đổi mới cơ bản, từ

sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, kinh tế quốc doanh và kinh tế tập thể là chủ yếu chuyển sang nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế đan xen, hỗn hợp, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, tạo động lực và điều kiện thuận lợi cho khai thác tiềm năng trong và ngoài nước vào phát triển kinh

tế - xã hội

 Các loại thị trường cơ bản đã ra đời và từng bước phát triển thống nhất trong cả nước, gắn với thị trường khu vực và thế giới Cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước đã đi vào cuộc sống, doanh nghiệp và doanh nhân được Nhà nước bảo vệ, tự chủ, tự do kinh doanh, cạnh tranh lành mạnh để phát triển

 Quản lý nhà nước về kinh tế được đổi mới, từ can thiệp trực tiếp bằng mệnh lệnh hành chính vào hoạt động sản xuất kinh doanh chuyển sang quản lý bằng luật pháp, chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế

- xã hội và các công cụ điều tiết vĩ mô khác

 Việc gắn phát triển kinh tế với giải quyết các vấn đề xã hội, xóa đói, giảm nghèo đạt nhiều kết quả tích cực

b) Những hạn chế, yếu kém

Có thể thấy rõ quá trình xây dựng thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa còn chậm, chưa theo kịp yêu cầu của công cuộc đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước, biểu hiện cụ thể ở các điểm sau:

 Hệ thống luật pháp, cơ chế, chính sách chưa đầy đủ, chưa đồng bộ và chưa thống nhất Việc xử lý các vấn đề liên quan đến đất đai, tài nguyên, tài sản công…còn nhiều bất cập, vướng mắc

 Vấn đề sở hữu, quản lý và phân phối trong các doanh nghiệp nhà nước chưa giải quyết tốt, gây khó khăn cho sự phát triển và làm thất thoát tài sản nhà nước, nhất là khi tiến hành cổ phần hoá Doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác còn bị phân biệt đối xử

 Các yếu tố thị trường và các loại thị trường hình thành, phát triển chậm, thiếu đồng bộ, vận hành chưa thông suốt Tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, gian lận thương mại, trốn, lậu thuế còn nhiều, chậm được khắc phục

 Phân bổ nguồn lực quốc gia chưa hợp lý Chính sách tiền lương còn mang tính bình quân, chưa đảm bảo đời sống của người hưởng lương, chưa khuyến khích, thu hút và sử dụng được người tài Hệ thống thuế chưa thực hiện tốt chức năng điều tiết và bảo đảm công bằng xã hội, thúc đẩy đầu tư, đối mới công nghệ, nuôi dưỡng và phát triển nguồn thu

4 Các giải pháp để phát triển nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

ở Việt Nam

“Hoàn thiện toàn diện, đồng bộ thể chế phát triển nền KTTT định hướng XHCN, tạo môi trường thuận lợi để huy động, phân bổ và sử dụng có hiệu quả