TIỂU LUẬN môn KINH tế VI mô đề TÀITHỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG cơ sở lý LUẬN và tác ĐỘNG của DỊCH COVID 19 lên THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM

Vai trò của thị trường lao động...4 CHƯƠNG II: TÌNH HÌNH LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRƯỚC VÀ TRONG BỐI CẢNH DỊCH BỆNH...4 1.. Khiến thị trường lao động của nước ta phải đối mặt với tình trạng khủ

BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH



TIỂU LUẬN MÔN KINH TẾ VI MÔ

ĐỀ TÀI:THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG-CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TÁC ĐỘNG CỦA DỊCH COVID 19 LÊN THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM

Thành Viên:

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 1

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Cấu trúc bài nghiên cứu 2

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM 2

1 Khái niệm và những yếu tố cấu thành nên thị trường lao động 2

2 Đặc trưng của thị trường lao động 3

3 Vai trò của thị trường lao động 4

CHƯƠNG II: TÌNH HÌNH LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRƯỚC VÀ TRONG BỐI CẢNH DỊCH BỆNH 4

1 Trước khi dịch bệnh diễn ra 4

2 Khi dịch bệnh bùng phát 5

CHƯƠNG III: TÁC ĐỘNG CỦA DỊCH COVID 19 LÊN THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM 5

1 Tác động của dịch COVID 19 lên lực lượng lao động 5

2 Tác động của dịch COVID-19 đến lao động có việc làm 7

3 Tác động tới lực lượng lao động thiếu việc làm 8

4 Tác động tới lực lượng thiếu việc làm 9

CHƯƠNG IV: GIẢI PHÁP CHO THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM MÙA DỊCH 10

KẾT LUẬN 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Lao động và việc làm luôn là một vấn đề nóng hổi và được nhiều người quan tâm trên toàn Thế giới, và Việt Nam cũng nằm trong số đó Đặc biệt là trong bối cảnh tình hình dịch Covid 19 đang trong đà căng thẳng và hết sức phức tạp

Nước ta đã xác định và đang từng bước thực hiện hóa con đường hướng tới Công nghiệp hóa- Hiện đại hóa Bên cạnh đó, nền thị trường lao động cũng đang dần tiến đến với hội nhập, phát triển theo hướng hiện đại hóa và định hướng thị trường Chính vì thế nền lao động thị trường Việt Nam vẫn đang thực hiện những chính sách để khai thác tối đa nguồn nhân lực lao động dồi dào, cũng như điều chỉnh và khắc phục vấn đề việc làm và lao động Nhưng đại dịch Covid 19 diễn ra và kéo dài từ đầu năm 2020 đến nay, đã ảnh hưởng rất lớn đến thị trường lao động của nước ta Khiến thị trường lao động của nước ta phải đối mặt với tình trạng khủng hoảng trầm trọng về vấn đề việc làm- thất nghiệp và nguồn thu nhập của người lao động

Trước những vấn đề đó, đã đặt ra cho Nhà nước ta phải có những chính sách, hướng đi phù hợp để khắc phục những khó khăn, ổn định và phục hồi lại thị trường lao động

Chính vì những lý do này, nhóm chúng em đưa đến đề tài:” Thị trường lao động- Cơ sở lý thuyết và tác động của Covid 19 đến thị trường lao động Việt Nam” Nhằm đưa ra những khó khăn, tác động mà thị trường lao động nước ta đang đối mặt trước tình hình dịch bệnh và đưa ra những giải pháp giải quyết khó khăn cũng như để ổn định thị trường lao động Việt Nam trong bối cảnh hiện nay

2 Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu đưa ra nhằm chỉ rõ thực trạng của thị trường lao động Việt Nam trước và sau dịch Đồng thời nêu ra những tác động của Covid 19 lên nền thị trường lao động Từ đó để đưa ra những giải pháp, kiến nghị những chính sách phù hợp để giải quyết những vấn đề khó khăn cũng như ổn định và phục hồi thị trường lao động

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Bài tiểu luận sẽ đi vào phân tích thị trường lao động Việt Nam khi chịu sự tác động của đại dịch Covid 19 từ đầu năm 2020 đến nay

4 Cấu trúc bài nghiên cứu

Chương I: Cơ sở lý luận về thị trường lao động Việt Nam

Chương II: Tình hình lao động Việt Nam trước và trong bối cảnh đại dịch Chương III: Tác động của dịch Covid 19 lên thị trường lao động Việt Nam Chương IV: Giải pháp cho thị trường lao động Việt Nam trước bối cảnh đại dịch diễn ra

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG VIỆT NAM

1 Khái niệm và những yếu tố cấu thành nên thị trường lao động

Để có thể phân tích một cách sâu sắc về đề tài, đầu tiên ta cần có một cái nhìn tổng quan về những khái niệm xoay quanh thị trường lao động

Trước hết, có thể hiểu rằng: thị trường lao động là một thị trường hàng hóa Nhưng lao động là một loại hàng hóa đặc biệt, vì vậy điều khác biệt của thị trường lao động so với các loại thị trường khác như thị trường vốn, thị trường đất đai, ở chỗ, nó thể hiện phần lớn những đặc điểm kinh tế xã hội của cả xã hội và có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng tới sự phát triển của nó Các nước trên thế giới đưa ra rất nhiều quan niệm về thị trường lao động khác nhau và mỗi thị trường lại có những đặc điểm riêng biệt Việt Nam đưa ra một định nghĩa về thị trường lao động một cách rất phong phú và đa dạng: "Thị trường lao động là thị

trường của sức lao động, của các chủ thể tìm việc làm và các chủ thể tạo ra việc làm trong một địa phương hoặc một quốc gia cụ thể Thị trường lao động bao gồm các hoạt động thuê mướn lao động và cung ứng lao động để thực hiện những công việc nhất định, xác định các điều kiện lao động, tiền công và các phúc lợi phải trả cho người lao động."

Cụ thể, các chủ thể tìm và tạo ra việc làm bao gồm: những người mua sức lao động và đại diện của họ, những người bán sức lao động và đại diện của họ, Nhà nước và các đại diện, các tổ chức môi giới lao động

Những yếu tố cấu thành nên thị trường lao động bao gồm: cầu-cung sức lao động, giá cả của sức lao động (tiền lương), cạnh tranh trên thị trường lao động,

cơ sở hạ tầng của thị trường lao động

2 Đặc trưng của thị trường lao động

Thứ nhất, hàng hóa trên thị trường là loại hàng hóa đặc biệt Vì hàng hóa sức lao động gắn chặt với người có sức lao động về cả số lượng lẫn chất lượng Hàng hóa sức lao động dù đã được trao đổi trên thị trường hay chưa thì nó vẫn đòi hỏi phải được cung cấp những điều kiện vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển

Thứ hai, tính không đồng nhất của hàng hóa sức lao động trên thị trường

lao động Vì mỗi người lao động là một cá thể riêng biệt không giống nhau, mỗi

người lao động là tổng hợp các năng lực bẩm sinh, cộng với có các kỹ năng chuyên biệt được tiếp thu bằng cách giáo dục đào tạo

Thứ ba, giá cả sức lao động trên thị trường lao động do quan hệ cung cầu

lao động xác định Sự hoạt động của cung cầu lao động trên thị trường lao động

xác định giá cả sức lao động và được biểu hiện qua trạng thái quan hệ thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng về lao động

Thứ tư, vị thế yếu hơn của người lao động trong đàm phán trên thị trường

lao động Thực tế thì trong các quan hệ giao dịch hay đàm phán trên thị trường

lao động thì cán cân thường nghiêng về phía người có nhu cầu sử dụng sức lao động

Bên cạnh đó, thị trường lao động Việt Nam có một số đặc trưng khác: có lực lượng lao động trẻ hùng hậu, trình độ văn hóa khá đồng đều và chấp nhận mức lương thấp hơn các thị trường khác Các doanh nghiệp, nhà đầu tư có nhiều sự lựa chọn về mặt nhân lực nhưng không hẳn lúc nào cũng đáp ứng được yêu cầu

do trình độ chuyên môn, tay nghề của người lao động còn thấp, ý thức, tác phong công nghiệp chưa cao

3 Vai trò của thị trường lao động

Thị trường lao động là thị trường tất yếu trong hệ thống thị trường đồng bộ

và là đầu tàu của các thị trường khác Nếu không có thị trường cung ứng lao động để đáp ứng thị trường lao động thì các thị trường như thị trường tài chính không thể phát triển và tồn tại được

Tiếp theo, thị trường lao động tham gia điều tiết và phân bổ- sử dụng hiệu quả các nguồn lực Đồng thời thị trường lao động tạo điều kiện cho người lao động có việc làm và chuyển đổi nghề phù hợp

Đồng thời, thị trường lao động còn tác động đến sự phát triển của con người,

từ đó thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, góp phần nâng cao hiệu quả công việc sản xuất kinh doanh

CHƯƠNG II: TÌNH HÌNH LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRƯỚC VÀ TRONG

BỐI CẢNH DỊCH BỆNH

1 Trước khi dịch bệnh diễn ra

Trước khi dịch Covid 19 bùng nổ ở nước ta, theo số liệu của Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2019, có gần 88% dân số tham gia lực lượng lao

động Trong đó, nhóm tuổi từ 25-29 chiếm 14,3%; nhóm tuổi từ 30-34 chiếm 14,2% và nhóm đối tượng đã tốt nghiệp cấp 3 chiếm 39,1%

Tỷ lệ thất nghiệp ở độ tuổi lao động ở mức thấp 2,05% Khu vực nông thôn

có tỉ lệ thất nghiệp thấp hơn gần 2 lần so với lao động ở khu vực thành thị Qua số liệu thống kê, ta có thể thấy tỷ trọng việc làm theo ngành đã có sự dịch chuyển tích cực Khi tỷ trọng lao động khu vực nông-lâm nghiệp, thủy sản

có xu hướng giảm; trong khi đó tỷ trọng lao động khu vực dịch vụ- công nghiệp tăng nhanh chóng

Có thể thấy trước khi dịch bùng nổ, thị trường lao động Việt Nam đang có những bước tiến triển mạnh mẽ

2 Khi dịch bệnh bùng phát

Tháng 1/2020, đại dịch Covid 19 xuất hiện tại nước ta, điều này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến mọi mặt của đất nước, từ kinh tế cho đến văn hóa-xã hội

Theo thống kê, tính đến tháng 9/2020, cả nước ta có 31,8 triệu người ở độ tuổi lao động chịu tác động của dịch bệnh( gồm những người bị mất việc làm, những người phải tạm nghỉ việc, đóng cửa kinh doanh) Chưa dừng lại ở đó, dịch bệnh lại diễn biến phức tạp hơn sau Tết nguyên đán 2021 Khi chưa hết quý 1/2021 mà đã có 9,1 triệu người từ 15 tuổi trở lên bị ảnh hưởng tiêu cực bởi dịch Covid 19 Đặc biệt là vào quý II/2021 khi số lao động có việc làm tiếp tục giảm, tỷ lệ lao động thiếu việc lại gia tăng Chưa dừng lại ở đó, tháng 7/2021 dịch bùng phát mạnh mẽ ở các tỉnh và thành phố miền Nam Khiến cho GDP quý III/2021 rơi xuống mức âm 6,02% Nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa khiến cho nhiều người lao động khó khăn càng khó khăn hơn

Tóm lại, khi dịch bệnh bùng phát đã khiến cho thị trường lao động của nước

ta rơi vào khủng hoảng trầm trọng

CHƯƠNG III: TÁC ĐỘNG CỦA DỊCH COVID 19 LÊN THỊ TRƯỜNG LAO

ĐỘNG VIỆT NAM

1 Tác động của dịch COVID 19 lên lực lượng lao động

Theo số liệu của Tổng Cục Thống Kê, trong 9 tháng, khu vực dịch vụ đạt mức tăng thấp nhất của cùng kỳ các năm 2011-2020 Dịch vụ kho bãi giảm 4%, dịch vụ lưu trú và ăn uống giảm 17,03% Có thể nói, Covid -19 đã ảnh hưởng, tác động nghiêm trọng đến tất cả các lĩnh vực kinh tế - xã hội, gây gián đoạn chuỗi cung ứng và lưu chuyển thương mại, làm đình trệ các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; nhiều doanh nghiệp đến phá sản, giải thể, tạm dừng hoạt động, thu hẹp quy mô điều này ảnh hưởng trực tiếp tình hình lao động và việc làm

Lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên trong quý I, II và quý III năm 2020 đều

có sự thay đổi do tác động của dịch Covid-19 Lực lượng lao động quý I năm

2020 là 53,1 triệu người, giảm 2,2 triệu người so với quý trước và giảm 2,4 triệu người so với cùng kỳ năm trước Lực lượng lao động trong độ tuổi lao động quý

II năm 2020 là 46,8 triệu người, trong đó số lao động nữ trong độ tuổi lao động chiếm 44,7% lực lượng lao động trong độ tuổi của cả nước (20,93 triệu) Tỉ lệ lao động nam tham gia lực lượng lao động cao hơn tỉ lệ lao động nữ tham gia lực lượng lao động Đối với nhóm ngoài độ tuổi lao động, trong khi lực lượng lao động nữ đã giảm so với quý trước (1,8%) và cùng kỳ năm trước (4,9%) thì lực lượng lao động nam tăng nhẹ so với quý trước (0,8%) và cùng kỳ năm trước (1,4%) Như vậy, đối với cả nhóm lực lượng lao động trong độ tuổi và ngoài độ tuổi, lực lượng lao động nữ luôn là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề hơn so với lực lượng lao động nam trong bối cảnh dịch Covid-19 tác động sâu rộng tới thị trường lao động tại Việt Nam

Đến hết tháng 9 năm 2020, Việt Nam có 54,4 triệu người trong lực lượng lao động có độ tuổi từ 15 tuổi trở lên (giảm 1,2 triệu người so với cùng kỳ năm trước, giảm chủ yếu ở khu vực nông thôn) Trong giai đoạn 2016-2019, mỗi

năm trung bình lực lượng lao động trong 9 tháng đầu năm đều tăng 1%, và theo thông lệ thì đến hết tháng 9 năm 2020 thì lực lượng lao động phải có thêm 1,8 triệu lao động nhưng trên thực tế lại giảm 1,2 triệu lao động Điều này cho thấy rằng dịch Covid-19 có thể đã tước đi cơ hội tham gia thị trường lao động của 1,8 triệu người

Đến hết quý III năm 2020, do dịch bệnh đã trong tầm kiểm soát Lực lượng lao động tại khu vực nông thôn tăng 3,0% (so với quý trước); lực lượng lao động nữ tăng 4,1%, cao hơn 2,6 điểm phần trăm so với mức tăng của lực lượng lao động nam Mặc dù kết quả là tăng nhưng lực lượng lao động ở khu vực nông thôn và lao động nữ vẫn giảm so với quý I năm 2020 và cùng kỳ năm trước Vì vậy, đây vẫn là những nhóm chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất bởi tác động của dịch Covid-19 với mức giảm của lực lượng lao động thuộc hai nhóm này so với cùng

kỳ năm trước lần lượt là 3,2% và 2,3%

2 Tác động của dịch COVID-19 đến lao động có việc làm

Trong tháng 9/2020, cả nước có 53,1 triệu người lao động có việc làm từ 15 tuổi trở lên, giảm 1,3 triệu người so với cùng kỳ năm trước Lao động có việc làm giảm mạnh ở khu vực nông thôn (giảm 1,2 triệu người): giảm 608,6 nghìn lao động nam và giảm 734,1 nghìn người lao động nữ

Tính đến hết 9 tháng năm 2020, số lao động làm việc ở khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản bị giảm 6,5% so với cùng kỳ năm trước; khu vực công nghiệp và xây dựng là, tăng 0,3% so với cùng kỳ năm trước Số lao động tăng chủ yếu trong ngành xây dựng có số lao động phi chính thức tăng 4,6% và số lao động chính thức giảm 9,3% Số lao động trong khu vực dịch vụ cũng giảm 1% so với cùng kỳ năm trước Tỉ trọng lao động trong khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm từ 34,4% xuống 33%, trong khi đó tỉ trọng lao động trong khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 30% lên 30,8%

Đại dịch Covid -19 ảnh hưởng tới tất cả các ngành, điều này đã làm cho đa

rời khỏi thị trường lao động trong thời gian dịch bệnh lây lan, đặc biệt là trong tháng 4 năm 2020 khi các biện pháp giãn cách xã hội được áp dụng nghiêm túc

và triệt để Lực lượng lao động tăng trở lại sau khi ghi nhận mức giảm sâu kỷ lục vào quý II năm 2020 nhưng vẫn chưa thể khôi phục về trạng thái của cùng

kỳ năm trước sau khi ghi nhận mức giảm sâu kỷ lục vào quý II năm 2020, thị trường lao động đang có dấu hiệu phục hồi, tuy nhiên vẫn chưa thể khôi phục về trạng thái của cùng kỳ năm trước

3 Tác động tới lực lượng lao động thiếu việc làm

Diễn biến bất thường của đại dịch Covid-19 đã đẩy tỷ lệ thất nghiệp tăng đột biến, vượt xa con số 2% như thường thấy

Trên phạm vi toàn quốc, số người thất nghiệp trong độ tuổi lao động quý III năm 2021 là hơn 1,7 triệu người, tăng 532,2 nghìn người so với quý trước và tăng 449,6 nghìn người so với cùng kỳ năm trước Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động quý III năm 2021 là 3,98%, tăng 1,36 điểm phần trăm so với quý trước và tăng 1,25 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi của khu vực thành thị là 5,54%, tăng 2,18 điểm phần trăm so với quý trước và tăng 1,60 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước

Tỷ lệ thất nghiệp của lao động trong độ tuổi ở mức 3,98% là mức tăng cao nhất trong vòng 10 năm trở lại đây, khiến cơ hội tìm kiếm việc làm của người lao động càng khó khăn hơn Trước khi đại dịch xảy ra, mặc dù có những giai đoạn nền kinh tế phải đối mặt nhiều khó khăn nhưng tỷ lệ thất nghiệp vẫn chỉ tăng lên đến 2,82% (trong quý I năm 2011) Trong năm 2020 và 6 tháng đầu năm 2021, mặc dù bị tác động nhiều bởi đại dịch Covid-19, tỷ lệ thất nghiệp cả nước cũng vẫn dao động xung quanh con số 2%, với mức cao nhất được ghi nhận trong quý II năm 2020 là 2,85%

Hình 1: Số người và tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động,

các quý năm 2020 và năm 2021