THẢO LUẬN LUẬT DÂN SỰ Đề bài Chủ thể của pháp luật dân sự

THẢO LUẬN LUẬT DÂN SỰ Đề bài: Chủ thể của pháp luật dân sự THẢO LUẬN LUẬT DÂN SỰ Đề bài: Chủ thể của pháp luật dân sự THẢO LUẬN LUẬT DÂN SỰ Đề bài: Chủ thể của pháp luật dân sự

KHOA LUẬT HÌNH SỰ

LUẬT DÂN SỰ

Đề bài: Chủ thể của pháp luật dân sự

Lớp: 129-HS46A2 - nhóm thảo luận 2

Thành viên:

TP Hồ Chí Minh, ngày 11 tháng 3 năm 2022

THẢO LUẬN

THẢO LUẬN MÔN LUẬT DÂN SỰ

ĐỀ BÀI: CHỦ THỂ CỦA PHÁP LUẬT

DÂN SỰ

Lớp: 129-HS46A2 - Nhóm thảo luận số 2

Giảng viên hướng dẫn:

 Thầy Nguyễn Tấn Hoàng Hải - Thạc sĩ Luật, giảng viên môn Luật Dân sự, Trường Đại học Luật TP HCM

 Cô Đặng Lê Phương Uyên - Thạc sĩ Luật, giảng viên môn Luật Dân sự, TrườngĐại học Luật TP HCM

Sinh viên thực hiện:

VẤN ĐỀ 1: NĂNG LỰC HÀNH VI DÂN SỰ CÁ NHÂN 1

Câu 1.1: Những điểm giống nhau và khác nhau giữa hạn chế năng lực hành vi dân sự và mất năng lực hành vi dân sự 1 Câu 1.2: Những điểm khác nhau cơ bản giữa người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự và là người

có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi 3 Câu 1.3: Trong quyết định trên, Toà án nhân dân tối cao đã xác định năng lực hành vi dân sự của ông Chảng như thế nào? 4 Câu 1.4: Hướng của Tòa án nhân dân tối cao trong câu hỏi trên có thuyết phục không? Vì sao? 4 Câu 1.5: Theo Toà án nhân dân tối cao, ai không thể là người giám hộ và ai mới có thể là người giám hộ của ông Chảng? Hướng của Tòa án nhân dân tối cao như vậy có thuyết phục không, vì sao? 4 Câu 1.6: Cho biết các quyền và nghĩa vụ của người giám hộ đối với tài sản của người được giám

hộ (nêu rõ cơ sở pháp lý) 5 Câu 1.7: Theo quy định và Toà án nhân dân tối cao trong vụ án trên, người giám hộ của ông Chảng có được tham gia vào việc chia di sản thừa kế (mà ông Chảng được hưởng) không? Vì sao? Suy nghĩ của anh/chị về hướng xử lý của Tòa án nhân dân tối cao về vấn đề vừa nêu 6

VẤN ĐỀ 2: TƯ CÁCH PHÁP NHÂN VÀ HỆ QUẢ PHÁP LÝ 8

Câu 2.1: Những điều kiện để tổ chức được thừa nhận là một pháp nhân (nêu rõ từng điều kiện) 9 Câu 2.2: Trong Bản án số 1117, theo Bộ tài nguyên và môi trường, Cơ quan đại diện của Bộ tài nguyên và môi trường có tư cách pháp nhân không? Đoạn nào của Bản án có câu trả lời 9 Câu 2.3: Trong Bản án số 1117, vì sao Tòa án xác định Cơ quan đại diện của Bộ tài nguyên và môi trường không có tư cách pháp nhân? 10 Câu 2.4: Suy nghĩ của anh/chị về hướng giải quyết trên của Tòa án 10 Câu 2.5: Pháp nhân và cá nhân có gì khác nhau về năng lực pháp luật dân sự ? Nêu cơ sở pháp lý khi trả lời (nhất là trên cơ sở quy định của BLDS 2005 và BLDS 2015) 10 Câu 2.6: Giao dịch do người đại diện của pháp nhân xác lập nhân danh pháp nhân có ràng buộc pháp nhân không? Nêu cơ sở pháp lý khi trả lời 11 Câu 2.7: Trong tình huống trên, hợp đồng ký kết với Công ty Nam Hà có ràng buộc Công ty Bắc Sơn không? Vì sao? Nêu cơ sở pháp lý khi trả lời 11

VẤN ĐỀ 3: TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA PHÁP NHÂN 13

Câu 3.1: Trách nhiệm của pháp nhân đối với nghĩa vụ của các thành viên và trách nhiệm của các thành viên đối với nghĩa vụ của pháp nhân 13 Câu 3.2: Trong Bản án được bình luận, bà Hiền có là thành viên của Công ty Xuyên Á không? Vì sao? 14 Câu 3.3: Nghĩa vụ đối với Công ty Ngọc Bích là nghĩa vụ của Công ty Xuyên Á hay của bà Hiền?

Vì sao? 14

Câu 3.4: Suy nghĩ của anh/chị về hướng giải quyết của Tòa cấp sơ thẩm và Tòa cấp phúc thẩm liên quan đến nghĩa vụ đối với Công ty Ngọc Bích 15 Câu 3.5 Làm thế nào để bảo vệ quyền lợi của Công ty Ngọc Bích khi Công ty Xuyên Á đã bị giải thể 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao

GDYK-KNLD : Giám định y khoa – khả năng lao động

THẢO LUẬN MÔN LUẬT DÂN SỰ

(Nhóm 2)

Nghiên cứu

VẤN ĐỀ 1: NĂNG LỰC HÀNH VI DÂN SỰ CÁ NHÂN

a) Đọc:

● Nguyễn Xuân Quang, Giáo trình Những quy định chung về Luật dân sự của

● ĐH Luật TP Hồ Chí Minh, Nxb Hồng Đức-Hội Luật gia Việt Nam 2018,Chương III;

● Nguyễn Xuân Quang, Lê Nết và Nguyễn Hồ Bích Hằng, Luật dân sự ViệtNam, Nxb Đại học quốc gia 2007, tr.50 đến 53

● Đỗ Văn Đại và Nguyễn Thanh Thư, “Vấn đề bảo hộ người mất năng lực hành

vi dân sự”, Tạp chí Khoa học pháp lý số 5/2011 (được cung cấp cùng với đềcương)

● Tài liệu liên quan khác (nếu có)

Tóm tắt bản án: Quyết định tái thẩm số 52/2020/DS-GĐT ngày 11/9/2020 của Tòa án

nhân dân tối cao

Bản án sơ thẩm số 10/2008/DSST ngày 31/1/2008, do TAND thành phố Hà Nội xét

xử vụ án do ông Lê Văn Tiếu (nguyên đơn) khởi kiện đòi chia thừa kế và chia tài sảnthuộc sở hữu chung với ông Lê Văn Chỉnh (bị đơn) Ông Lê Văn Chảng và vợ là bàNguyễn Thị Chung (vợ hợp pháp của ông Chảng) là người có quyền lợi và nghĩa vụliên quan nhưng Tòa án cấp sơ thẩm đã kết luận bà Chung không phải là vợ chínhthức của ông Chảng mà thừa nhận việc ông Lê Văn Chảng kết hôn với bà Nguyễn ThịBích ngày 15/10/2001 và đưa bà Bích trở thành người có quyền lợi nghĩa vụ liên quanđến vụ án, bác bỏ quyền và nghĩa vụ chính đáng theo pháp luật của bà Chung Tạiphiên tòa tái thẩm ngày 23/06/2020 nhận định bà Bích không phải là vợ hợp pháp củaông do đó bà Bích không đủ điều kiện để làm người giám hộ của ông Chảng theokhoản 1,điều 62, Bộ luật dân sự năm 2005 Do đó, phiên tòa tái thẩm đã đưa ra quyếtđịnh, hủy tất cả các quyết định mà phiên tòa sơ thẩm và phúc thẩm đã đưa ra và giaolại vụ án cho TAND thành phố Hà Nội xét xử lại theo thủ tục sơ thẩm đúng quy địnhcủa pháp luật

b) Và cho biết:

Câu 1.1: Những điểm giống nhau và khác nhau giữa hạn chế năng lực hành vi dân sự và mất năng lực hành vi dân sự.

GIỐNG NHAU:

- Đều thuộc nhóm năng lực hành vi dân sự đặc biệt

- Hai trường hợp này đều được quy định chi tiết tại Bộ luật dân sự 2015 Cụ thể,

“hạn chế năng lực hành vi dân sự” được quy định tại Điều 24 còn “mất nănglực hành vi dân sự” được quy định tại Điều 22 Bộ luật Dân sự

- Một người chỉ được coi là bị “mất năng lực hành vi dân sự” hoặc “hạn chếnăng lực hành vi dân sự” khi có quyết định tuyên bố của Tòa án theo yêu cầucủa người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan

- Khi một cá nhân đã bị Tòa án tuyên bố hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân

sự thì không thể tự mình tham gia các giao dịch dân sự mà bắt buộc phải đượcthực hiện bởi người đại diện theo pháp luật

- Khi không còn căn cứ cho việc hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự, Tòa

án cũng phải ra quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố trước đó theo yêu cầucủa chính người đó, người đại diện hoặc giám hộ hoặc của người có quyền, lợiích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan

KHÁC NHAU:

Tiêu chí Hạn chế năng lực hành vi dân

sự (điều 24) Mất năng lực hành vi dân sự (điều 22)

Cơ sở pháp lý Điều 24 Bộ luật Dân sự 2015 Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015.Đối tượng Người nghiện ma túy, nghiện

các chất kích thích khác dẫn đến phá tán tài sản của gia đình

Người bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi

Năng lực hành vi

Căn cứ Tòa án ra

quyết định Theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của

cơ quan, tổ chức hữu quan

- Theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan

- Trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần

Người đại diện Người đại diện của người bị hạn

chế năng lực hành vi dân sự do Tòa án quyết định

- Đại diện của người bị mất năng lực hành vi dân sự có thể

là cá nhân hoặc pháp nhân được gọi là người giám hộ

- Người đại diện có thể được chỉ định hoặc đương nhiên trở thành người đại diện do Tòa

án quyết định theo quy định của pháp luật

Hệ quả pháp lý - Giao dịch do người mất năng

Giao dịch do người hạn chế năng lực hành vi dân sự thực hiện, xác lập là không có hiệu lực pháp luật (bị vô hiệu) trừ trường hợp:

- Có sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật

- Giao dịch nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày hoặc luật liên quan có quy định khác

lực hành vi dân sự thực hiện xác lập là không có hiệu lực pháp luật (bị vô hiệu)

Câu 1.2: Những điểm khác nhau cơ bản giữa người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự và là người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi

Tiêu chí Người bị hạn chế năng lực

hành vi dân sự nhận thức, làm chủ hành vi Người có khó khăn trong

Cơ sở pháp lý Điều 24 Bộ luật Dân sự 2015 Điều 23 Bộ luật Dân sự 2015.Đối tượng Người nghiện ma túy, nghiện

các chất kích thích khác dẫn đến phá tán tài sản của gia đình

Người thành niên do tình trạng thể chất hoặc tinh thần

mà không đủ khả năng nhận thức, làm chủ hành vi nhưng chưa đến mức mất năng lực hành vi dân sự

Căn cứ Tòa án ra quyết

định khi có yêu cầu

của:

Theo yêu cầu của:

- Người có quyền, lợi ích liên quan;

- Cơ quan, tổ chức hữu quan

Theo yêu cầu của:

Người đại diện Người đại diện do Tòa án chỉ

định Tòa án chỉ định người giám hộ, xác định quyền, nghĩa vụ

của người giám hộ

Hệ quả pháp lý khi giao

dịch trực tiếp với chủ

thể

Được xác lập các giao dịch phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằngngày, còn các giao dịch khác

Các giao dịch dân sự do người này thực hiện, xác lập không có hiệu lực pháp lý

Câu 1.3: Trong quyết định trên, Toà án nhân dân tối cao đã xác định năng lực hành vi dân sự của ông Chảng như thế nào?

- Tại “Biên bản giám định khả năng lao động” số 84/GĐYK-KNLĐ ngày18/12/2007, Hội đồng giám định y khoa Trung ương – Bộ Y tế xác định ôngChảng: “Không tự đi lại được Tiếp xúc khó, thất vận ngôn nặng, liệt hoàn toàn ½người phải Rối loạn cơ tròn kiểu trung ương, tai biến mạch máu não lần 2 Tâm

thần: Sa sút trí tuệ Hiện tại không đủ năng lực hành vi lập di chúc Được xác

định tỷ lệ mất khả năng lao động do bệnh tật là: 91% ”

- Khi xác định lại người giám hộ cho ông Chảng, Tòa án đã áp dụng khoản 1 điều

62 bộ luật Dân sự năm 2005 về việc xác định người giám hộ đương nhiên củangười mất năng lực hành vi dân sự

→ Ông Chảng được xác định là đối tượng “mất năng lực hành vi dân sự”

Câu 1.4: Hướng của Tòa án nhân dân tối cao trong câu hỏi trên có thuyết phục không? Vì sao?

- Hướng của Tòa án nhân dân tối cao trong câu hỏi trên thuyết phục

Vì căn cứ khoản 1 điều 22 Bộ luật Dân sự 2015 và theo “Biên bản giám định khả nănglao động” số “Không tự đi lại được Tiếp xúc khó, thất vận ngôn nặng, liệt hoàn toàn

½ người phải Rối loạn cơ tròn kiểu trung ương, tai biến mạch máu não lần 2 Tâmthần: Sa sút trí tuệ Hiện tại không đủ năng lực hành vi lập di chúc Được xác định tỷ

lệ mất khả năng lao động do bệnh tật là: 91% ” Do đó ông Chảng không có khả năng

để lập di chúc.84/GĐYK-KNLĐ ngày 18/12/2007, Hội đồng giám định y khoa Trungương - Bộ y tế xác định ông Chảng

(Do đó có đầy đủ căn cứ để xác định ông Chảng là người mất năng lực hành vi dân sựnên không đủ khả năng lập di chúc hay tham gia các giao dịch dân sự, vì vậy cần cóngười đại diện đứng ra thay mặt ông thực hiện các giao dịch dân sự nhằm đảm bảoông được hưởng đầy đủ quyền và lợi ích hợp pháp của mình)

Câu 1.5: Theo Toà án nhân dân tối cao, ai không thể là người giám hộ và ai mới có thể là người giám hộ của ông Chảng? Hướng của Tòa án nhân dân tối cao như vậy có thuyết phục không, vì sao?

* Theo Toà án nhân dân tối cao tại phiên tái thẩm, nhận định của Tòa cho rằng:

- Người không thể là người giám hộ hợp pháp của ông Lê Văn Chảng là bà NguyễnThị Bích

- Người có thể là người giám hộ hợp pháp của ông Lê Văn Chảng là bà Nguyễn ThịChung

* Hướng của Toà án nhân dân tối cao như vậy là thuyết phục

Bởi vì: Trong phiên sơ thẩm ngày 25/06/2007 Ông Chảng được xác nhận là không đủnăng lực hành vi theo biên bản 84/GĐYK-KNLĐ của Bộ y tế

- Theo Tòa án nhân dân Tối cao (tại phiên sơ thẩm), bà Bích được xác định là vợđồng thời là người giám hộ hợp pháp của ông Chảng là không đúng Sau khi xét xửphúc thẩm, UBND phường Yên Nghĩa, quận Hà Đông, TP Hà Nội có Công văn số31/UBND-TP ngày 8/3/2019 xác nhận: "Qua kiểm tra xác minh sổ đăng ký kết hônnăm 2001 của phường cho thấy không có trường hợp đăng ký kết hôn nào có tên ông

Lê Văn Chảng và bà Nguyễn Thị Bích" Căn cứ các tài liệu này, thể hiện “Giấy đăng

ký kết hôn - đăng ký lại” ngày 15/10/2001 giữa bà Bích và ông Chảng, do bà Bíchxuất trình không đúng thực tế và không có việc đăng ký kết hôn giữa bà Bích với ôngChảng

=> Như vậy, tại thời điểm Toà án giải quyết vụ án thì bà Bích không phải là vợ hợppháp của ông Chảng Do đó, bà Bích không đủ điều kiện là người giám hộ hợp phápcủa ông Chảng theo quy định của Khoản 1 Điều 62 Bộ luật Dân sự năm 2005 Mặc dùviệc phân chia tài sản gây thiệt hại cho ông Chảng những bà Bích không kháng cáoyêu cầu chia lại, dẫn đến quyền và lợi ích hợp pháp của ông Chảng không được phápluật bảo vệ

- Trong hồ sơ vụ án thể hiện bà Chung là vợ hợp pháp của ông Chảng, chung sống vớigia đình ông Chảng tại nhà đất tranh chấp từ năm 1975 đến năm 1994, có tổ chức đámcưới và có con chung Do đó, có căn cứ xác định bà Chung và ông Chảng chung sốngvới nhau như vợ chồng từ trước ngày 3/1/1987

=> Như vậy, bà Chung và ông Chảng được công nhận là vợ chồng hợp pháp theo quyđịnh tại điểm a, mục 3, Nghị quyết số 35/2000/NQ-QH10 ngày 9/6/2000 của Quốc hội

và việc thi hành Luật Hôn nhân và gia đình Vì vậy, bà Chung đủ điều kiện là ngườigiám hộ hợp pháp của ông Chảng

Câu 1.6: Cho biết các quyền và nghĩa vụ của người giám hộ đối với tài sản của người được giám hộ (nêu rõ cơ sở pháp lý).

Quyền và nghĩa vụ của người giám hộ đối với tài sản của người được giám hộ:

* Quyền của người giám hộ đối với tài sản của người được giám hộ

- Cơ sở pháp lý: Điều 58 Bộ luật Dân sự 2015

1 Người giám hộ của người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự cócác quyền sau đây:

a) Sử dụng tài sản của người được giám hộ để chăm sóc, chỉ dùng cho những nhu cầuthiết yếu của người được giám hộ;

b) Được thanh toán các chi phí hợp lý cho việc quản lý tài sản của người được giámhộ;

c) Đại diện cho người được giám hộ trong việc xác lập, thực hiện giao dịch dân sự vàthực hiện các quyền khác theo quy định của pháp luật nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợppháp của người được giám hộ

2 Người giám hộ của người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi có quyềntheo quyết định của Tòa án trong số các quyền quy định tại khoản 1 Điều này

* Nghĩa vụ của người giám hộ đối với tài sản người được giám hộ:

Cơ sở pháp lý: Điều 55, Điều 56, Điều 57 Bộ luật Dân sự 2015

- Dù người được giám hộ là ai, người giám hộ đều có nghĩa vụ chung cho mọi trườnghợp là quản lý tài sản của người được giám hộ

- Một trong những nghĩa vụ chung cho mọi trường hợp là bảo vệ quyền, lợi ích hợppháp của người được giám hộ

- Bên cạnh đó, nghĩa vụ đại diện, mức độ đại diện lệ thuộc vào người được giám hộ + Đối với người được giám hộ chưa đủ 15 tuổi: Đại diện cho người được giám

hộ trong các giao dịch dân sự, trừ trường hợp pháp luật quy định người chưa đủ mườilăm tuổi có thể tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự

+ Đối với người được giám hộ từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi: Đại diện chongười được giám hộ trong các giao dịch dân sự, trừ trường hợp pháp luật quy địnhngười từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi có thể tự mình xác lập, thựchiện giao dịch dân sự

+ Đối với người được giám hộ mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăntrong nhận thức, làm chủ hành vi: Đại diện cho người được giám hộ trong các giaodịch dân sự

- Tuỳ vào người đuợc giám hộ, người giám hộ có nghĩa vụ nữa là chăm sóc, giáo dụcngười được giám hộ

+ Nghĩa vụ chăm sóc chỉ áp dụng cho 2 đối tượng: người chưa đủ 15 tuổi vàngười mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hànhvi

+ Nghĩa vụ giáo dục áp dụng cho đối tượng: dưới 15 tuổi

Câu 1.7: Theo quy định và Toà án nhân dân tối cao trong vụ án trên, người giám hộ của ông Chảng có được tham gia vào việc chia di sản thừa kế (mà ông Chảng được hưởng) không? Vì sao? Suy nghĩ của anh/chị về hướng xử lý của Tòa án nhân dân tối cao về vấn đề vừa nêu.

1 Theo quy định của TANDTC trong phiên tòa tái thẩm của vụ án trên, người giám

hộ của ông Chảng là bà Chung có được tham gia vào việc chia di sản thừa kế ( mà ôngChảng được hưởng)

=> Bà Chung có được tham gia vào việc chia di sản thừa kế ( mà ông Chảng đượchưởng)

2 Suy nghĩ của anh/chị về hướng xử lý của Tòa án Nhân dân tối cao về vấn đề vừanêu

→ Hướng xử lý của Tòa án nhân dân tối cao vô cùng công bằng, chính trực, nghiêmminh, không thiên vị, đảm bảo lợi ích và quyền lợi của các bên liên quan đến vụ án.Bởi lẽ:

- Thứ nhất, ông Chảng là người mất năng lực hành vi dân sự nên theo khoản 1 Điều

22 Bộ luật Dân sự năm 2015, ông Chảng cần có người giám hộ chứ không thể trựctiếp thực hiện giao dịch dân sự để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của mình

- Thứ hai, việc Tòa án sơ thẩm xác định không đúng người đại diện đã gây thiệt hại

ít nhiều cho quyền và lợi ích hợp pháp của ông Chảng trong việc chia tài sảnchung và chia thừa kế Toà án sơ thẩm không xác nhận bà Chung là vợ hợp phápcủa ông Chảng nên không xem xét công sức đóng góp của bà Chung trong việcchăm nom, bảo quản nhà đất là không đảm bảo quyền lợi của bà Chung

- Thứ ba, Tòa án phúc thẩm có nhận định công sức đóng góp của bà Chung có thểđược giải quyết bằng một vụ án khác trong phạm vi giá trị tài sản mà ông Chảngđược sở hữu và được chia thừa kế Chính vì vậy đã không giải quyết triệt để vụán

→ Việc Tòa án nhân dân tối cao hủy bản án dân sự phúc thẩm số 07/2009/DSPT ngày14/01/2009 của Tòa phúc thẩm Toà án nhân dân tối cao tại Hà Nội và bản án dân sự

sơ thẩm số 10/2008/DSST ngày 31/01/2008 của Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội về

án dân sự “ Chia thừa kế và chia tài sản thuộc sở hữu chung” giữa nguyên đơn là ông

Lê Văn Tiếu với bị đơn là ông Lê Văn Chỉnh là hoàn toàn đúng đắn và công bằng

VẤN ĐỀ 2: TƯ CÁCH PHÁP NHÂN VÀ HỆ QUẢ PHÁP LÝ

xe máy; Lắp ráp xe máy mới, sửa chữa và phục chế xe máy cũ; Đại lý mua bán ký gửihàng hoá Chi nhánh có quyền lựa chọn khách hàng, trực tiếp giao dịch, ký kết hợpđồng với khách hàng, chủ động trong mọi hoạt động kinh doanh đã đăng ký Ngoài ra,quy chế còn quy định “chi nhánh là một tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân, hạchtoán kinh tế độc lập” Thực tế, Chi nhánh Công ty Bắc Sơn ký Hợp đồng kinh tế vớiCông ty Nam Hà trong đó thỏa thuận bán cho Công ty Nam Hà 6.000 xe gắn máyTrung Quốc sản xuất với tổng giá trị là 38.100.000.000đồng Khi có tranh chấp, Công

ty Bắc Sơn đã phủ nhận trách nhiệm đối với hợp đồng trên với lý do Chi nhánh có tưcách pháp nhân

Tóm tắt bản án số 1117/2012/LĐ-PT ngày 11/9/2012 của Tòa án nhân dân TP.

Hồ Chí Minh

Nguyên đơn là ông Nguyễn Ngọc Hùng yêu cầu bị đơn là cơ quan đại diện Bộ Tàinguyên và Môi trường tại thành phố Hồ Chí Minh hủy quyết định số 192/QĐ -CQDDPN ngày 15/09/2011 của cơ quan đại diện Bộ Tài nguyên và Môi trường vềviệc chấm dứt hợp đồng lao động với ông Nguyễn Ngọc Hùng Ông Nguyễn NgọcHùng không yêu cầu cơ quan nhận ông trở lại làm việc và đồng ý chấm dứt hợp đồnglao động từ ngày Tòa án xét xử sơ thẩm Đồng thời, ông Hùng còn yêu cầu cơ quanđại diện Bộ Tài nguyên và Môi trường tại thành phố Hồ Chí Minh phải giải quyết chế

độ trợ cấp thôi việc và giao số bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp đóng cho đếnngày chấm dứt hợp đồng lao động Bồi thường cho ông khoản tiền tương đương với

tiền lương trong những ngày không được làm việc cộng với 2 tháng lương Tại bản ánLao động sơ thẩm số 32/2012/LĐ ST ngày 9/7/2017, Tòa án nhân dân quận 1 đã chấpnhận yêu cầu của nguyên đơn (như đã nêu trên) Tại phiên tòa phúc thẩm, tòa án xétthấy đã có điểm chưa hợp lý khi Tòa án cấp sơ thẩm xác định không đúng người thamgia tố tụng với tư cách bị đơn trong vụ án Do đó, tòa án đã ra quyết định hủy bán ánLao động sơ thẩm số 07/2012/LĐ-ST ngày 25/5/2012 về việc “Tranh chấp về trườnghợp bị đơn phương chấm dứt hợp đồng" của Tòa án nhân dân quận 1, thành phố HồChí Minh Chuyển hồ sơ về cho Tòa án nhân dân quận 1, thành phố Hồ Chí Minh giảiquyết lại sơ thẩm vụ án.

Giải thích: - Theo khoản 1 điều 74 bộ luật dân sự năm 2015:

1 Một tổ chức được công nhận là pháp nhân khi có đủ các điều kiện sau đây:

2 Được thành lập theo quy định của Bộ luật này, luật khác có liên quan;

3 Có cơ cấu tổ chức theo quy định tại Điều 83 của Bộ luật này;

4 Có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu trách nhiệm bằng tàisản của mình;

5 Nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập

- Xét vào tình huống:

● Điều kiện 1: Được thành lập hợp pháp: “Công ty Bắc Sơn có Quyết định số10/QĐ-BS/2N thành lập Chi nhánh Công ty Bắc Sơn tại thành phố Hồ ChíMinh.”

● Điều kiện 2: Có cơ cấu tổ chức quy định tư cách pháp nhân (điểm b/khoản 1điều 74): “Trong quy chế hoạt động của Chi nhánh, Công ty Bắc Sơn có quyđịnh Chi nhánh có chức năng sản xuất phụ tùng ô tô xe máy; Lắp ráp xe máy

mới, sửa chữa và phục chế xe máy cũ; Đại lý mua bán ký gửi hàng hoá.”

● Điều kiện 3: Có tài sản độc lập với cá nhân, pháp nhân khác và tự chịu tráchnhiệm bằng tài sản của mình (điểm c/ khoản 1 điều 74): “Ngoài ra, quy chế cònquy định “chi nhánh là một tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân, hạch toánkinh tế độc lập.”

● Điều kiện 4: Nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập(điểm d/ khoản 1 điều 74): “Chi nhánh có quyền lựa chọn khách hàng, trực tiếpgiao dịch, ký kết hợp đồng với khách hàng, chủ động trong mọi hoạt động kinhdoanh đã đăng ký.”

Câu 2.2: Trong Bản án số 1117, theo Bộ tài nguyên và môi trường, Cơ quan đại diện của Bộ tài nguyên và môi trường có tư cách pháp nhân không? Đoạn nào của Bản án có câu trả lời.

“ Như vậy Cơ quan đại diện Bộ Tài nguyên và Môi trường thành phố Hồ Chí Minh

là đơn vị trực thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường là cơ quan đại diện hạch toán báo

sổ khi thực hiện dự toán, quyết toán phải theo phân cấp của Bộ, phụ thuộc theo sựphân bổ ngân sách của Nhà nước và phân cấp của Bộ Tài nguyên và Môi trường chứkhông phải là một cơ quan hạch toán độc lập Mặc dù trong quyết định 1367 nói trên

có nội dung “Cơ quan đại diện có tư cách pháp nhân, có con dấu và tài khoản riêng" nhưng là Cơ quan đại diện Bộ phải hạch toán báo sổ nên cơ quan nào có

tư cách pháp nhân nhưng là tư cách pháp nhân không đầy đủ…”

~Trích Bản án số 1117/2012/LĐ-PT ngày 11/9/2012 của Tòa án nhân dân TP Hồ Chí Minh~

Câu 2.3: Trong Bản án số 1117, vì sao Tòa án xác định Cơ quan đại diện của

Bộ tài nguyên và môi trường không có tư cách pháp nhân?

Trong Bản án số 1117, Tòa án xác định Cơ quan đại diện của Bộ Tài nguyên và Môitrường không có tư cách pháp nhân vì do khi khởi kiện ông Hùng đã chỉ nguyên đơnkiện không đúng đối tượng Tòa án sơ thẩm thụ lý thấy nguyên đơn kiện không đúngđối tượng Tòa án sơ thẩm phải hướng dẫn nguyên đơn xác định lại Nhưng Tòa án sơthẩm không giải thích cho nguyên đơn mà vẫn xác định đơn vị chi nhánh không có tưcách pháp nhân là bị đơn là sai Do đó xét thấy án sơ thẩm xác định sai tư cách phápnhân của Cơ quan đại diện Bộ Tài nguyên và Môi trường

Câu 2.4: Suy nghĩ của anh/chị về hướng giải quyết trên của Tòa án.

“ Vì vậy, Cơ quan đại diện Bộ là đơn vị phụ thuộc của pháp nhân là Bộ Tài nguyên

và Môi trường nhưng ông Hùng là nguyên đơn và Hội đồng xét xử sơ thẩm xác định

bị đơn trong vụ án là cơ quan đại diện Bộ Tài nguyên và Môi trường thành phố HồChí Minh là xác định không đúng quy định của luật về pháp nhân của bị đơn

Khi khởi kiện ông Hùng phải kiện Bộ Tài nguyên và Môi trường, Tòa án sơ thẩm thụ

lý thấy nguyên đơn kiện không đúng đối tượng Tòa án sơ thẩm phải hướng dẫn

nguyên đơn xác định lại nhưng Tòa án sơ thẩm không giải thích cho nguyên đơn màvẫn xác định đơn vị chi nhánh không có tư cách pháp nhân là bị đơn là sai, vì vậy xétthấy án sơ thẩm xác định sai tư cách bị đơn Xét để đảm bảo

cho ông Nguyễn Ngọc Hùng - nguyên đơn có quyền khởi kiện lại cho đúng đối tượng

mà không để quá thời hiệu khởi kiện vụ án nên cần phải hủy án sơ thẩm để Tòa án cấp

sơ thẩm xét xử lại vụ án với hội đồng xét xử khác…”

Câu 2.5: Pháp nhân và cá nhân có gì khác nhau về năng lực pháp luật dân sự ? Nêu cơ sở pháp lý khi trả lời (nhất là trên cơ sở quy định của BLDS 2005 và BLDS 2015).

Có từ khi người đó sinh ra và chấm dứt khi

người đó chết[1] Phát sinh từ thời điểm thành lập pháp nhân cho đến thời

điểm chấm dứt pháp nhân.[2]

Cá nhân có quyền và nghĩa vụ dân sự [3] Có

năng lực pháp dân sự liên quan đến nhân thân

như quyền xác định giới tính, chuyển đổi giới

tính,…

Pháp nhân chịu trách nhiệm về quyền và nghĩa vụ dân sự do người đại diện pháp nhân.[4]

[1] Khoản 3 Điều 16 w

[2] Điều 86 w

[3] Khoản 1 Điều 16

[4] Khoản 1 Điều 87

Câu 2.6: Giao dịch do người đại diện của pháp nhân xác lập nhân danh pháp nhân có ràng buộc pháp nhân không? Nêu cơ sở pháp lý khi trả lời.

Theo khoản 1 điều 87, Vì người đại diện xác lập, thực hiện giao dịch dân sự nhândanh người đại diện Các quyền, nghĩa vụ do người đại diện xác lập làm phát sinhquyền, nghĩa vụ của pháp nhân Tuy nhiên, pháp nhân chỉ giao dịch dân sự phù hợpvới chức năng của mình

Câu 2.7: Trong tình huống trên, hợp đồng ký kết với Công ty Nam Hà có ràng buộc Công ty Bắc Sơn không? Vì sao? Nêu cơ sở pháp lý khi trả lời.

*Cơ sở pháp lý:

Khoản 2 điều 83

Khoản 1 điều 85

Khoản 1 điều 84

Xét theo tình huống:” Ngoài ra, quy chế còn quy định “chi nhánh là một tổ chức kinh

tế có tư cách pháp nhân, hạch toán kinh tế độc lập” nhưng theo khoản 1 điều 84:” Chinhánh, văn phòng đại diện là đơn vị phụ thuộc của pháp nhân, không phải là phápnhân” thì chi nhánh công ty Bắc Sơn tại TP.HCM có tư cách pháp nhân là vô lý.Trong tình huống trên, hợp đồng ký kết với Công ty Nam Hà có ràng buộc công tyBắc Sơn

- Vì đó chỉ là một chi nhánh của Công ty Bắc Sơn có chức năng sản xuất phụ tùng ô tô

xe máy, lắp ráp xe máy mới, sửa chữa và phục chế xe máy cũ; đại lý mua bán ký gửihàng hóa Căn cứ theo cơ sở pháp lý khoản 2 Điều 83 BLDS 2015 quy định: “Phápnhân có cơ quan khác theo quyết định của pháp nhân

hoặc theo quy định của pháp luật.” Bên cạnh đó, theo khoản 1 điều 87 BLDS 2015 thìquy định “Chi nhánh là một tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân, hạch toán kinh tếđộc lập” là quy định vô căn cứ, thiếu tính chính xác, thiết thực

VẤN ĐỀ 3: TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ CỦA PHÁP NHÂN

a) Nghiên cứu:

- Điều 87, Điều 93, Điều 94 BLDS 2015 (Điều 93 và 98 BLDS 2005);

- Bản án số 10/2016/KDTM-PT ngày 17/03/2016 của Tòa án nhân dân tỉnh An Giang

b) Đọc:

- Lê Minh Hùng, Giáo trình Những quy định chung về Luật dân sự của ĐH Luật TP

Hồ Chí Minh, Nxb Hồng Đức -Hội Luật gia Việt Nam 2018,Chương IV;

- Nguyễn Xuân Quang, Lê Nết và Nguyễn Hồ Bích Hằng, Luật dân sự Việt Nam,Nxb Đại học quốc gia 2007, tr.54 đến 63;

- Các tài liệu liên quan khác (nếu có)

“Hợp đồng mua bán tài sản” và yêu cầu ông Phong và bà Hiền là thành viên của công

ty nên phải có trách nhiệm bồi thường, thanh toán với tổng tiền vốn và lãi là107.033.752 VNĐ Tuy nhiên ở phiên toà phúc thẩm, bà Hiền cho rằng mình là thànhviên của công ty và không phải chịu trách nhiệm thay công ty, bà đã chỉ ra thiếu sótkhi cấp sơ thẩm không thu thập chứng cứ là Công ty Xuyên Á đã giải thể, cấp phúcthẩm không thể khắc phục được những sai sót trên nên huỷ bản án sơ thẩm và giao hồ

sơ cho Toà án huyện Tri Tôn giải quyết lại vụ án.”

Câu 3.1: Trách nhiệm của pháp nhân đối với nghĩa vụ của các thành viên và trách nhiệm của các thành viên đối với nghĩa vụ của pháp nhân.

* Trách nhiệm của pháp nhân đối với nghĩa vụ của các thành viên

Theo Bộ luật Dân sự 2005:

- Khoản 1, 2 Điều 93 Trách nhiệm dân sự của pháp nhân:

1 Pháp nhân phải chịu trách nhiệm dân sự về việc thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự

do người đại diện xác lập, thực hiện nhân danh pháp nhân

2 Pháp nhân chịu trách nhiệm dân sự bằng tài sản của mình; không chịu trách nhiệmthay cho thành viên của pháp nhân đối với nghĩa vụ dân sự do thành viên xác lập, thựchiện không nhân danh pháp nhân

Theo Bộ luật Dân sự 2015:

- Khoản 1, 2 Điều 87 Trách nhiệm dân sự của pháp nhân:

1 Pháp nhân phải chịu trách nhiệm dân sự về việc thực hiện quyền, nghĩa vụ dân sự

do người đại diện xác lập, thực hiện nhân danh pháp nhân

Pháp nhân chịu trách nhiệm dân sự về nghĩa vụ do sáng lập viên hoặc đại diện củasáng lập viên xác lập, thực hiện để thành lập, đăng ký pháp nhân, trừ trường hợp cóthỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác

2 Pháp nhân chịu trách nhiệm dân sự bằng tài sản của mình; không chịu trách nhiệmthay cho người của pháp nhân đối với nghĩa vụ dân sự do người của pháp nhân xáclập, thực hiện không nhân danh pháp nhân, trừ trường hợp luật có quy định khác

* Trách nhiệm của các thành viên đối với nghĩa vụ của pháp nhân

Theo Bộ luật Dân sự 2005:

- Khoản 3 Điều 93 Trách nhiệm dân sự của pháp nhân:

3 Thành viên của pháp nhân không chịu trách nhiệm dân sự thay cho pháp nhân đốivới nghĩa vụ dân sự do pháp nhân xác lập, thực hiện

Theo Bộ luật Dân sự 2015:

Khoản 3 Điều 87 Trách nhiệm dân sự của pháp nhân:

3 Người của pháp nhân không chịu trách nhiệm dân sự thay cho pháp nhân đối vớinghĩa vụ dân sự do pháp nhân xác lập, thực hiện, trừ trường hợp luật có quy địnhkhác

Câu 3.3: Nghĩa vụ đối với Công ty Ngọc Bích là nghĩa vụ của Công ty Xuyên Á hay của bà Hiền? Vì sao?

Nghĩa vụ đối với Công ty Ngọc Bích là nghĩa vụ của Công ty Xuyên Á chứkhông phải là của bà Hiền Vì theo Điều 87 Bộ luật dân sự 2015 quy định:

1 Pháp nhân phải chịu trách nhiệm dân sự về việc thực hiện quyền, nghĩa vụ dân

sự do người đại diện xác lập, thực hiện nhân danh pháp nhân

2 Pháp nhân chịu trách nhiệm dân sự về nghĩa vụ do sáng lập viên hoặc đại diệncủa sáng lập viên xác lập, thực hiện để thành lập, đăng ký pháp nhân, trừtrường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác

3 Pháp nhân chịu trách nhiệm dân sự bằng tài sản của mình; không chịu tráchnhiệm thay cho người của pháp nhân đối với nghĩa vụ dân sự do người củapháp nhân xác lập, thực hiện không nhân danh pháp nhân, trừ trường hợp luật

có quy định khác

4 Người của pháp nhân không chịu trách nhiệm dân sự thay cho pháp nhân đốivới nghĩa vụ dân sự do pháp nhân xác lập, thực hiện, trừ trường hợp luật có quyđịnh khác.”

Như vậy, Công ty Xuyên Á phải chịu toàn bộ trách nhiệm về việc tranh chấpmua bán hàng hoá với Công ty Ngọc Bích chứ không phải đổ toàn bộ trách nhiệm lênông Phong và bà Hiền vì hai người này chỉ là người đại diện xác nhận hợp đồng muabán trên Do đó việc bồi thường, thanh toán cả số tiền vốn và lãi 107.033.752 sẽ doCông ty Xuyên Á chịu trách nhiệm dân sự bằng tài sản của công ty chứ không phải doông Phong hay bà Hiền phải chịu thay Tóm lại, bà Hiền không phải chịu trách nhiệmdân sự thay cho Công ty Xuyên Á đối với nghĩa vụ dân sự do Công ty xác lập, thựchiện

Câu 3.4: Suy nghĩ của anh/chị về hướng giải quyết của Tòa cấp sơ thẩm và Tòa cấp phúc thẩm liên quan đến nghĩa vụ đối với Công ty Ngọc Bích.

_ Về hướng giải quyết của Tòa cấp sơ thẩm:

“Tòa án nhân dân huyện Tri Tôn đã chấp nhận yêu cầu khởi kiện của công tyTNHH Dịch vụ - Xây dựng - Thương mại Ngọc Bích do ông Đặng Ngọc Bích làm

số tiền vốn 77.00.752 đ (Bảy mươi bảy triệu bảy trăm năm mươi hai đồng) và tiền lãi

là 30.030.000 đ (Ba mươi triệu không trăm ba mươi nghìn đồng), tổng cộng tiền vốn

và lãi là 107.030.752 đ (Một trăm lẻ bảy triệu không trăm ba mươi nghìn bảy trămnăm mươi hai đồng)

Ngoài ra án còn tuyên về án phí, lãi suất do chậm thi hành án, quyền khángcáo, quyền thi hành án của các đương sự theo quy định của pháp luật.”

_ Nhận xét về hướng giải quyết:

Đầu tiên, công ty TNHH Xuất nhập khẩu Thương mại Xuyên Á đã giải thể vàongày 17/03/2014 nhưng tòa cấp sơ thẩm lại không thu nhập đủ chứng cứ để làm rõ lý

do giải thể và nghĩa vụ về tài sản mà pháp nhân phải thực hiện sau khi giải thể làkhông đúng và trái với quy định của pháp luật, theo khoản 2 điều 93 Bộ luật dân sựnăm 2015:

2 Trước khi giải thể, pháp nhân phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ về tài sản.

Thứ hai, bà Võ Thị Thanh Hiền chỉ góp số vốn là 26,05% cho công ty TNHHXuất nhập khẩu Thương mại Xuyên Á và bà Hiền chỉ là một thành viên của công ty.Vậy nên sau khi công ty TNHH Xuất nhập khẩu Thương mại Xuyên Á giải thể màyêu cầu bà phải liên đới chịu trách nhiệm trả nợ cùng với ông Phong là không hợp lý

và trái với quy định của pháp luật theo khoản 3 điều 87 Bộ luật dân sự năm 2015:

3 Người của pháp nhân không chịu trách nhiệm dân sự thay cho pháp nhân đối

với nghĩa vụ dân sự do pháp nhân xác lập, thực hiện, trừ trường hợp luật có quy địnhkhác

Thứ ba, cấp sơ thẩm cần rút kinh nghiệm: Đưa bà Võ Thị Thanh Hiền tham gia

tố tụng nhưng không ra thông báo đưa người tham gia tố tụng theo quy định của Bộluật tố tụng dân sự Các văn bản tố tụng hầu hết đều xác định bà Hiền với tư cáchngười có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và quyết định đưa vụ án ra xét xử ngày15/9/2015 (BL85) thể hiện bà Võ Thị Thanh Hiền với tư cách người có quyền lợi,nghĩa vụ liên quan

Cuối cùng, chính vì những sai sót trong quá trình xét xử vụ án mà những quyềnlợi của công ty TNHH Dịch vụ - Xây dựng -Thương mại Ngọc Bích đã bị ảnh hưởng._ Về hướng giải quyết của Tòa cấp phúc thẩm:

Tòa phúc thẩm đã chỉ ra đúng những sai sót còn tồn đọng trong bản án cấp sơthẩm đã tuyên, vì thế việc tòa phúc thẩm yêu cầu hủy bỏ bản án và giao hồ sơ cho Tòa

án nhân dân huyện Tri Tôn xét xử lại vụ án là hoàn toàn hợp lý

Câu 3.5 Làm thế nào để bảo vệ quyền lợi của Công ty Ngọc Bích khi Công ty Xuyên Á đã bị giải thể.

Đầu tiên, công ty TNHH Xuất nhập khẩu Thương mại Xuyên Á đã giải thểvào ngày 17/03/2014 nhưng tòa cấp sơ thẩm lại không thu nhập đủ chứng cứ để làm

rõ lý do giải thể và nghĩa vụ về tài sản mà pháp nhân phải thực hiện sau khi giải thể(theo khoản 2 điều 93 Bộ luật dân sự năm 2015) Như vậy cho thấy, trong quá trìnhđiều tra án, công ty TNHH Xuất nhập khẩu Thương mại Xuyên Á đã cố tình không kêkhai rõ ràng các khoản nợ chưa trả và vì thế mà hồ sơ giải thể không minh bạch Nhưvậy, theo khoản 2 và khoản 3 điều 210 của Luật doanh nghiệp năm 2020 cụ thể:

2 Thành viên Hội đồng quản trị công ty cổ phần, thành viên Hội đồng thành viên

công ty trách nhiệm hữu hạn, chủ sở hữu công ty, chủ doanh nghiệp tư nhân, Giámđốc hoặc Tổng giám đốc, thành viên hợp danh, người đại diện theo pháp luật củadoanh nghiệp chịu trách nhiệm về tính trung thực, chính xác của hồ sơ giải thể doanhnghiệp

3 Trường hợp hồ sơ giải thể không chính xác, giả mạo, những người quy định tạikhoản 2 Điều này phải liên đới chịu trách nhiệm thanh toán quyền lợi của người laođộng chưa được giải quyết, số thuế chưa nộp, số nợ khác chưa thanh toán và chịutrách nhiệm cá nhân trước pháp luật về những hệ quả phát sinh trong thời hạn 05 năm

kể từ ngày nộp hồ sơ giải thể doanh nghiệp đến Cơ quan đăng ký kinh doanh

Trong trường hợp này, những thành viên của công ty TNHH Xuất nhập khẩuThương mại Xuyên Á đảm nhận chức vụ được nêu tại khoản 2 điều 210 Luật doanhnghiệp năm 2020 sẽ phải liên đới chịu trách nhiệm thanh toán số nợ với công tyTNHH Dịch vụ - Xây dựng - Thương mại Ngọc Bích theo đúng như quy định tạikhoản 2 điều 93 Bộ luật dân sự năm 2015

Với những quy định cụ thể của pháp luật như trên, công ty TNHH Dịch vụ Xây dựng - Thương mại Ngọc Bích hoàn toàn có thể đòi được nợ chưa được thanhtoán nếu như trong thời gian 3 năm kể từ ngày nộp hồ sơ giải thể của công ty TNHHXuất nhập khẩu Thương mại Xuyên Á và có thể yêu cầu bất cứ ai trong số nhữngngười có nghĩa vụ (khoản 2 điều 210 Luật doanh nghiệp năm 2020) phải thực hiệntoàn bộ nghĩa vụ của mình

-TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ luật Dân sự số: 33/2005/QH11 ngày 14 tháng 6 năm 2005 của Quốc hội

2 Bộ luật Dân sự số: 91/2015/QH13 ngày 24 tháng 11 năm 2015 của Quốc hội

3 Lê Minh Hùng, Giáo trình Những quy định chung về Luật dân sự của ĐH Luật TP

Hồ Chí Minh, Nxb Hồng Đức - Hội Luật gia Việt Nam 2018 Chương IV

4 Tạp chí Khoa học Pháp lý Số 5/2011: “Vấn đề bảo hộ người mất năng lực hành vidân sự” – Đỗ Văn Đại, Nguyễn Thanh Thư