ĐỀ TÀI: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA VĂN HÓA TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI – GIÁ TRỊ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH (PLT06A) ĐỀ TÀI TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA VĂN HÓA TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI – GIÁ TRỊ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN Giảng viên hướng dẫn Kiều Thị Yến Sinh viên thực hiện Nguyễn Ngọc Trà My Mã sinh viên 23A4010424 Nhóm Lớp PLT06A13 Cán bộ chấm thi Điểm 1 2 Hà Nội, ngày 7 tháng 4 năm 2022 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 2 I Nội dung, tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn h.

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

(PLT06A)

ĐỀ TÀI: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VỊ TRÍ, VAI

TRÒ CỦA VĂN HÓA TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI –

GIÁ TRỊ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

Giảng viên hướng dẫn: Kiều Thị Yến

Sinh viên thực hiện: Nguyễn Ngọc Trà My

Mã sinh viên: 23A4010424

Nhóm Lớp: PLT06A13

1

2

Hà Nội, ngày 7 tháng 4 năm 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

I Nội dung, tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội 2

1.1 Văn hóa là mục tiêu, động lực của sự nghiệp cách mạng 2

1.1.1 Văn hoá là mục tiêu 2

1.1.2 Văn hoá là động lực 3

1.2 Văn hóa là một mặt trận 5

1.3 Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân 6

II Giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội 6

2.1 Giá trị lý luận 6

2.1.1 Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa ở thời đại Hồ Chí Minh 7

2.1.2 Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam hiện nay 9

2.2 Giá trị thực tiễn 10

2.2.1 Thành tựu 10

2.2.2 Hạn chế 12

2.2.3 Giải pháp 13

2.3 Liên hệ bản thân sinh viên 13

KẾT LUẬN 14

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Từ khi đổi mới đến nay, quán triệt quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng

và Nhà nước ta luôn chú trọng đến vị trí, vai trò của văn hóa trong sự nghiệp phát triển đất nước Trong bối cảnh hiện nay, đứng trước những thách thức đặt ra của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại đất nước và hội nhập quốc tế đặc biệt là những ảnh hưởng nghiêm trọng của dịch Covid thì càng cần giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc Vì vậy, việc làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội là rất quan trọng, giúp cho Đảng và nhân dân có nhận thức đúng đắn về giá trị của văn hóa từ đó giải quyết được những khó khăn trước mắt đồng thời góp phần làm cho con người Việt Nam phát triển toàn diện đóng góp sức mình để đất nước ngày càng phát triển vững mạnh

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu: làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn

hóa trong đời sống xã hội từ đó rút ra giá trị lý luận, giá trị thực tiễn và giải quyết được một số hạn chế còn tồn tại trong việc phát triển văn hóa hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu:

Thứ nhất, tập trung làm rõ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội

Thứ hai, phân tích giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa

trong đời sống xã hội

Phạm vi nghiên cứu: tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa trong

đời sống xã hội từ khi hình thành cho đến nay

4.Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: quan điểm của Chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Phương pháp nghiên cứu: phân tích, tổng hợp, lôgic, lịch sử, chuyên ngành,

liên ngành, phân tích văn bản kết hợp với nghiên cứu hoạt động thực tiễn của Hồ Chí Minh,

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Ý nghĩa lý luận: góp phần làm rõ thêm tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò

của văn hóa trong đời sống xã hội

Ý nghĩa thực tiễn: có thể sử dụng làm tài liệu trong quá trình học tham khảo,

quá trình giảng dạy

NỘI DUNG

I Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa trong đời sống

xã hội

1.1 Văn hóa là mục tiêu, động lực của sự nghiệp cách mạng

1.1.1 Văn hoá là mục tiêu

Mục tiêu của cách mạng Việt Nam là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Đó là mục tiêu cơ bản và xuyên suốt trong

sự nghiệp cách mạng Việt Nam và cũng chính là điểm cốt yếu trong di sản tư tưởng

Hồ Chí Minh Người đã luôn nhắc nhở rằng :”Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì” Như vậy, văn hoá cũng nằm trong mục tiêu chung của toàn bộ tiến trình cách mạng, ngang hàng với chính trị, kinh

tế, xã hội

Theo Hồ Chí Minh, văn hoá là mục tiêu - nhìn một cách tổng quát - là quyền sống, quyền tự do, quyền sung sướng, quyền mưu cầu hạnh phúc; là khát vọng của nhân dân về các giá trị chân, thiện, mỹ Đó là một xã hội dân chủ - dân là chủ và dân làm chủ - công bằng, văn minh, ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành; một xã hội mà đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân luôn luôn được quan tâm

và không ngừng nâng cao, con người có điều kiện phát triển toàn diện Văn hoá góp phần giải phóng con người, nâng cao năng lực, phẩm giá và tiến lên mục tiêu con người toàn diện Hồ Chí Minh từng nói: “Con người là vốn quý nhất, chăm lo cho hạnh phúc của con người là mục tiêu phấn đấu cao nhất của chế độ ta.”

1.1.2 Văn hoá là động lực

Động lực là cái thúc đẩy cho sự phát triển Di sản Hồ Chí Minh cho thấy động lực phát triển đất nước bao gồm động lực vật chất và tinh thần, động lực cộng đồng

và cá nhân, nội lực và ngoại lực Tất cả quy tụ ở con người và đều có thể được xem xét dưới góc độ văn hoá Cho nên có thể nói cội nguồn cho sự phát triển của mỗi quốc gia dân tộc chính là văn hoá

Nếu tiếp cận các lĩnh vực văn hóa cụ thể trong tư tưởng Hồ Chí Minh, động lực có thể nhận thức trên các phương diện chủ yếu sau:

Văn hoá chính trị là một trong những động lực có ý nghĩa soi đường cho quốc

dân đi, lãnh đạo quốc dân để thực hiện độc lập, tự cường, tự chủ Tư duy biện chứng, độc lập, sáng tạo của cán bộ, đảng viên là một động lực lớn dẫn đến tư tưởng và hành động cách mạng có chất lượng khoa học và cách mạng Bên cạnh đó, theo Hồ Chí Minh, cán bộ, đảng viên chính là tấm gương cụ thể và trực tiếp để nhân dân noi theo Người cho biết “Một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền.”, “Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước”

Văn hoá văn nghệ góp phần nâng cao lòng yêu nước, ý tưởng, tình cảm cách

mạng, sự lạc quan, ý chí, quyết tâm và niềm tin vào thắng lợi cuối cùng của cách mạng Từ “Nam quốc sơn hà” của Lý Thường Kiệt, “Bình ngô đại cáo” của Nguyễn Trãi đến “Lời kêu gọi chống mỹ cứu nước”, “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của chủ tịch Hồ Chí Minh đều làm nâng cao lòng yêu nước, ý chí cách mạng của nhân dân, thúc đẩy nhân dân đứng lên bảo vệ đất nước

Bút tích “Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến” của chủ tịch Hồ Chí Minh (Nguồn: VOV)

Văn hóa giáo dục diệt giặc dốt, xóa mù chữ, giúp con người có hiểu biết về

quy luật phát triển của con người Với sứ mệnh “trồng người”, văn hóa giáo dục đào tạo ra những con người mới, cán bộ mới, mang đến nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp cách mạng Đề cập đến phương diện này, Hồ Chí Minh cho rằng:"Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu Vì vậy, tôi đề nghị mở một chiến dịch chống nạn mù chữ" Ngày 8/9/1945, Người đã ban hành “Nha bình dân học vụ”, toàn dân học chữ quốc ngữ để từng bước xóa bỏ nạn dốt và kết quả là cuối năm 1946, đã có hơn 2,5 triệu người dân biết đọc, biết viết chữ Quốc ngữ

Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp dạy chữ tại một lớp Bình dân học vụ (Nguồn: Báo Quân đội Nhân dân)

Văn hóa đạo đức, lối sống nâng cao phẩm giá, phong cách lành mạnh cho con

người, hướng con người tới các giá trị chân, thiện, mỹ Hồ Chí Minh quan niệm đạo đức là gốc của người cách mạng, coi đó như là cái gốc của cây cỏ, là ngọn nguồn của sông suối Đã là người cách mạng thì phải có đạo đức, nếu không có đạo đức thì có tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Mọi việc thành hay bại là do cán bộ có thấm nhuần đạo đức cách mạng hay không Nhận thức như vậy để thấy văn hóa đạo đức là một động lực lớn thúc đẩy cách mạng phát triển

Văn hóa pháp luật đảm bảo dân chủ, trật tự, kỷ cương, phép nước, mang lại

cuộc sống yên bình, văn minh cho nhân dân

1.2 Văn hóa là một mặt trận

Văn hóa được Hồ Chí Minh đặt ngang hàng với kinh tế, chính trị, xã hội, trở thành bốn nội dung chính của đời sống xã hội, các lĩnh vực này có mối quan hệ mật thiết với nhau Nói mặt trận văn hóa là nói đến một lĩnh vực hoạt động có tính độc lập, đồng thời phản ánh tính chất cam go, quyết liệt của hoạt động văn hóa dù không

có tiếng súng, tiếng đạn, kẻ thù không trực tiếp và khẳng định vai trò xung kích của văn hóa đối với cách mạng Đó là cuộc đấu tranh cách mạng trên lĩnh vực văn hóa tư tưởng Nội dung mặt trận văn hóa phong phú, đấu tranh trên các lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống của các hoạt động văn nghệ, báo chí, công tác lý luận, đặc biệt là định hướng giá trị chân, thiện, mỹ của văn hóa nghệ thuật Hồ Chí Minh đã chỉ rõ:

“Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”

Vì vậy, chiến sĩ nghệ thuật có nhiệm vụ vừa khẳng định được bản chất nghệ thuật của văn hóa vừa phải biến văn hóa thành công cụ chiến đấu để phụng sự kháng chiến, phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân

Để làm tròn nhiệm vụ, chiến sĩ nghệ thuật phải có lập trường tư tưởng vững vàng; ngòi bút là vũ khí sắc bén trong sự nghiệp “phò chính trừ tà” Hồ Chí Minh từng dạy: “Để làm tròn nhiệm vụ cao quý của mình, văn nghệ sĩ cần phải rèn luyện đạo đức cách mạng, nâng cao tinh thần phục vụ nhân dân, giữ gìn thái độ khiêm tốn,

phải thực sự hoà mình với quần chúng, cố gắng học tập chính trị, trau dồi nghề nghiệp, phải hết lòng giúp đỡ thanh niên” Những người văn nghệ sĩ phải bám sát vào cuộc sống thực tiễn, đi sâu vào quần chúng để phê bình nghiêm khắc thói tham ô, lười biếng, lãng phí, quan liêu, và ca tụng chân thật những người tốt việc tốt để làm tấm gương sáng cho dân tộc Đó chính là “chất thép” của văn nghệ theo tinh thần

“kháng chiến hóa văn hóa, văn hóa hóa kháng chiến”

1.3 Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh phản ánh khát vọng hạnh phúc của nhân dân Tư tưởng văn hóa của Người cũng vì nhân dân, phục vụ nhân dân Theo Người, muốn văn hóa phục vụ tốt cho nhân dân thì mọi hoạt động văn hóa phải trở về với cuộc sống thực tại của quần chúng, phản ánh sống động tư tưởng và khát vọng của quần chúng

Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân là phải miêu tả cho hay, cho thật, cho hùng hồn; phải trả lời được các câu hỏi: Viết cho ai? Mục đích viết? Lấy tài liệu đâu

mà viết? Hồ Chí Minh chỉ rõ quần chúng nhân dân không chỉ là đối tượng phản ánh

mà còn là những người sáng tác Tóm lại, “Từ trong quần chúng ra Về sâu trong trong quần chúng” Trên cơ sở đó để định hướng giá trị cho quần chúng

Chiến sĩ văn hóa phải hiểu và đánh giá đúng quần chúng Quần chúng là những người sáng tác rất hay, Hồ Chí Minh khẳng định “chỉ có nhân dân mới nuôi dưỡng các sáng tác của nhà văn bằng những nguồn nhựa sống” Họ cung cấp cho văn nghệ

sĩ những tư liệu quý, “muốn có tài liệu phải nghe đồng bào, chiến sĩ, hỏi nhân dân”

Và chính quần chúng là những người thẩm định khách quan, trung thực, chính xác các sản phẩm văn nghệ Đồng thời, nhân dân phải là những người được hưởng thụ các giá trị văn hóa

II Giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội

2.1 Giá trị lý luận

2.1.1 Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa ở thời đại

Hồ Chí Minh

Trong suốt quá trình dân tộc ta đấu tranh vì độc lập dân tộc, có thể thấy được

tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí và vai trò của văn hóa có giá trị vô cùng to lớn đối với cách mạng Việt Nam

Giai đoạn 1930 – 1945

Nhận thức được vị trí, vai trò, tầm quan trọng của văn hóa với dân tộc, với đất nước, Hồ Chí Minh đã đề cập đến vấn đề phát triển văn hóa ngay từ Cương lĩnh chính trị được Người soạn thảo năm 1930, cũng là Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Năm 1943, đồng chí Trường Chinh - Tổng Bí thư của Đảng - đã vận dụng những quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của chủ nghĩa Mác và của Đảng ta để soạn thảo ra Đề cương Văn hóa Việt Nam Đề cương chỉ rõ mặt trận văn hóa cùng với chính trị và kinh tế là ba mặt trận cách mạng Văn kiện quan trọng này đã làm thức tỉnh và tập hợp được đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ nói riêng và toàn thể nhân dân nói chung tham gia vào đấu tranh cách mạng, giúp phát huy vai trò của văn hóa, thống nhất về tư tưởng, về nhận thức và tổ chức để chuẩn bị lực lượng, tinh thần cho cuộc Cách mạng Tháng Tám thành công, thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Đề cương về văn hóa Việt Nam tháng 2/1943 (Nguồn:Báo Bảo tàng lịch sử)

Giai đoạn 1945 – 1954

Sau Cách mạng Tháng Tám, nước Việt Nam vừa thành lập đã phải đối mặt với tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”, cùng một lúc phải đối phó với giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm Theo Hồ Chí Minh, tầm của trọng của việc đánh bại ba thứ giặc này

là như nhau, rõ ràng với Người, văn hóa không tách rời mà là một phần của sự nghiệp cách mạng Vì vậy, Hồ Chí Minh đề ra khẩu hiệu “Kháng chiến hóa văn hóa, văn hóa hóa kháng chiến” Với khẩu hiệu đó, văn hóa đã thực sự trở thành sức mạnh nội sinh,

là động lực tinh thần thúc đẩy toàn dân tham gia vào cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Quán triệt tư tưởng của Hồ Chí Minh về vai trò của văn hóa đối với cách mạng, rất nhiều văn nghệ sĩ đã dùng ngòi bút sắc bén của mình làm vũ khí phục vụ cho kháng chiến, cống hiến hết mình để bảo vệ nền độc lập dân tộc Tất cả các chiến dịch trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp từ chiến dịch Thu Đông năm 1947, chiến dịch Biên Giới năm 1950,… đến trận Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” năm 1954 đều có hình bóng của các chiến sĩ văn nghệ trong đó nổi bật như Nguyễn Đình Thi, Nam Cao, Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Chế Lan Viên, Nguyễn Huy Tưởng,…

Các văn nghệ sĩ trong cuộc kháng chiến chống Pháp ở Thái Nguyên (từ trái qua phải

là Nguyễn Đình Thi, Thế Lữ, Tố Hữu, Nguyễn Huy Tưởng, Nguyễn Tuân)

(Nguồn: Báo Văn Hóa)

Giai đoạn 1954 – 1975

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, đất nước ta bị chia cắt thành hai miền với hai chế độ chính trị, xã hội khác nhau Miền Bắc được hoàn toàn giải phóng Ở miền Nam, Mỹ thế chân Pháp, đưa Ngô Đình Diệm lên làm chính quyền bù nhìn, âm mưu chia cắt lâu dài nước ta, biến miền Nam Việt Nam thành thuộc địa kiểu mới, căn cứ quân sự của chúng Trước tình hình đó, quan điểm của Hồ Chí Minh tiếp tục chỉ rõ văn hóa là động lực, sức mạnh nội sinh của đất nước Ta phát động các phong trào văn hóa quần chúng trong đó nổi bật là “Tiếng hát át tiếng bom”, phong trào bắt nguồn từ tỉnh Quảng Bình không chỉ xuất hiện trong các lực lượng vũ trang mà còn lan rộng trong các tầng lớp nhân dân Các phong trào văn hóa này đã mang đến một luồng sinh khí mới trên chiến trường khốc liệt, động viên, khích lệ, cổ vũ ý chí cho nhân dân quyết tâm bảo vệ đất nước và thành quả là Đại thắng mùa xuân năm 1975

đã đánh bại quân Mỹ, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước Thắng lợi này không thể không kể đến công lao to lớn của những người hoạt động văn hóa như Nguyễn Sáng, Lê Anh Xuân, Phan Tứ,… Trong số họ đã có nhiều người hi sinh cho

sự tự do của đất nước nhưng những giá trị văn hóa quý báu mà họ để lại sẽ còn mãi với dân tộc ta

2.1.2 Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa đối với sự nghiệp cách mạng Việt Nam hiện nay

Ngày nay, tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa vẫn là kim chỉ

nam cho Đảng, Nhà nước ta trong việc phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc cũng chính là cơ sở để xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh, ấm no,

hạnh phúc

Học tập và làm theo lời Bác, Đảng ta đã xác định rõ vị trí, vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội, vì vậy trong suốt quá trình từ khi thực hiện đổi mới đất nước năm 1986 đến nay, Đảng đã triển khai rất nhiều văn kiện định hướng nhiệm vụ xây