Tư tưởng Hồ Chí Minh: ĐỀ TÀI: Quan điểm Hồ Chí Minh về vị trí và vai trò của văn hoá trong đời sống xã hội Giá trị lý luận và thực tiễn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH (PLT06A) ĐỀ TÀI Quan điểm Hồ Chí Minh về vị trí và vai trò của văn hoá trong đời sống xã hội Giá trị lý luận và thực tiễn Giảng viên hướng dẫn Kiều Thị Yến Sinh viên thực hiện Lê Minh Ngọc Mã sinh viên 23A4010460 Nhóm Lớp 212PLT06A13 Cán bộ chấm thi Điểm 1 2 Hà Nội, ngày 2 tháng 4 năm 2022 1 Mục Lục Mở Đầu 2 1 Tính cấp thiết của đề tài 2 2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2 3 Đối.

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

(PLT06A)

ĐỀ TÀI: Quan điểm Hồ Chí Minh về vị trí và vai trò của văn hoá trong đời sống xã hội - Giá trị lý luận và thực tiễn

Giảng viên hướng dẫn: Kiều Thị Yến

Sinh viên thực hiện : Lê Minh Ngọc

Mã sinh viên : 23A4010460

Nhóm Lớp : 212PLT06A13

Cán bộ chấm thi Điểm

1

2

Hà Nội, ngày 2 tháng 4 năm 2022

Mục Lục

Mở Đầu 2

1 Tính cấp thiết của đề tài 2

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Cơ sở lý luận và phạm vi nghiên cứu 2

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 2

Nội dung 2

I Phần lý luận 2

1.1 Cách tiếp cận của Hồ Chí Minh về văn hóa 2

1.2 Nội dung tư tưởng của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa 4

1.2.1 Về vị trí của văn hóa: 4

1.2.2 Về vai trò của văn hóa 4

II Phần thực tiễn: 6

2.1 Giá trị hệ tư tưởng của Hồ Chí Minh về văn hóa 6

2.2 Vận dụng hệ tư tưởng của Hồ Chí Minh trong xây dựng nền văn hóa hiện nay 7

2.2.1 Những thành tựu 8

2.2.2 Những mặt còn hạn chế 10

3 Liên hệ với bản thân sinh viên 11

Kết Luận 13

Danh mục tài liệu tham khảo: 14

Mở Đầu Nội dung

I Phần lý luận

1.1 Cách tiếp cận của Hồ Chí Minh về văn hóa

Trên thế giới có rất nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa, mỗi định nghĩa lại đại diện cho một cách nghĩ khác nhau, mỗi cách nghĩ lại chịu ảnh hưởng bởi không gian và thời gian khác nhau vì vậy văn hóa có nội hàm phong phú và ngoại diện rất rộng

8/1943 Người đã đưa ra định ra về“văn hoá”, Người viết: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích sống mà loài người mới sáng tạo

và phát minh ra ngôn ngữ-chữ viết-pháp luật-đạo-đức-khoa học-văn học-nghệ thuật-tôn giáo-những công cụ sinh hoạt hàng ngày (về ăn, mặc,ở)-và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó chính là văn hoá” Văn hoá

là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sinh sản ra nhằm thích ứng

những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn

 Hồ Chí Minh có bốn cách tiếp cận chủ yếu về văn hóa: Theo nghĩa rộng; theo nghĩa hẹp; theo nghĩa rất hẹp; theo “phương thức sử dụng công cụ sinh hoạt”

 Theo nghĩa rộng: Người nêu văn hoá là toàn bộ những giá trị vật chất

và tinh thần do loài người sáng tạo ra

 Theo nghĩa hẹp: Người viết: “Trong công cuộc kiến thiết nước nhà, có bốn vấn đề cần chú ý đến, cũng phải coi trọng ngang nhau: chính trị, kinh tế,

xã hội, văn hóa Nhưng văn hóa là một kiến trúc thượng tầng” (Hồ Chí Minh: Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận, NXB Văn Học, Hà Nội, 1984, tr

34) Văn hoá là đời sống tinh thần của xã hội, là thuộc về kiến trúc thượng tầng của xã hội

 Theo nghĩa rất hẹp: Tiếp cận theo nghĩa hẹp hơn là bàn đến các trường học, số người đi học, xóa nạn mù chữ, biết đọc, biết viết (thường xuất hiện trong các bài nói với đồng bào miền núi) Văn hóa đơn giản là trình độ học vấn của con người, thể hiện ở việc Hồ Chí Minh yêu cầu mọi người phải đi học “văn hóa”, xóa mù chữ

 Năm 1994 UNESCO đưa ra định ngh a về văn hóa, theo UNESCO, văn

hóa được hiểu theo hai ngh a rộng và hẹp:

 Theo nghĩa rộng: Văn hóa là một phức hệ tổng hợp các đặc trưng diện mạo về tinh thần-vật chất-tri thức-tình cảm, nó khắc họa nên bản sắc

của một cộng đồng từ gia đình, xóm làng, vùng miền đến quốc gia và

xã hội Văn hóa nó không chỉ bao gồm văn chương, nghệ thuật mà còn

bao gồm cả những quyền cơ bản của con người, những truyền thống,

những hệ thống giá trị, tín ngưỡng và cả lối sống

 Theo nghĩa hẹp: Văn hóa là tổng thể những hệ thống ký hiệu, biểu trưng chi phối cách ứng xử và giao tiếp trong cộng đồng, khiến cộng

đồng đó có đặc thù riêng

 Điều thú vị và đáng nói ở đây là định nghĩa về văn hóa của Hồ Chí Minh có nhiều điểm gần giống(tương đồng) với quan niệm hiện đại của UNESCO về văn hoá theo khía cạnh: Phức thể, tổng thể nhiều mặt, nét riêng biệt, đặc trưng riêng về tinh thần và vật chất, những quyền cơ bản của con người, hệ thống các giá trị: cách ứng xử, sự giao tiếp Tuy nhiên, quan niệm của Hồ Chí Minh

ra đời năm 1943 trong nhà tù của quân phiệt, khi mà tổ chức UNESCO chưa

ra đời Đó chính là cống hiến lớn của Người vào kho tàng trí tuệ của nhân loại Như vậy, cũng đủ cho chúng ta thấy được khí phách của một nhà văn hoá lớn Hồ Chí Minh

1.2 Nội dung tư tưởng của Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của văn hóa

1.2.1 Về vị trí của văn hóa:

Văn hóa là đời sống tinh thần của xã hội, thuộc về kiến trúc thượng tầng Văn hóa ngang hàng với chính trị, kinh tế, xã hội, tạo thành bốn vấn đề chủ yếu trong đời sống xã hội Văn hóa có quan hệ mật thiết với chính trị, kinh tế, xã hội

+ Văn hóa trong quan hệ chính trị và xã hội: Hồ Chi Minh cho rằng, văn hóa chỉ có thể được giải phóng khi chính trị, xã hội được giải phóng Chính trị giải phóng sẽ mở đường cho văn hóa phát triển Người nói: "Xã hội thế nào, văn nghệ thế ấy Dưới chế độ thực dân và phong kiến, nhân dân ta bị nô lệ, thì văn nghệ cũng bị nô lệ, bị tồi tàn, không thể phát triển được" (Hồ Chí Minh:

Về công tác văn hoá văn nghệ)

+ Trong quan hệ với kinh tế: Hồ Chí Minh chỉ rõ kinh tế là thuộc về cơ sở

hạ tầng, là nền tảng của việc xây dựng văn hóa Cho đến Di chúc, Người cũng vẫn căn dặn: “Đảng phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và văn hóa nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân”

Người viết: Văn hóa là một kiến trúc thượng tầng: nhưng cơ sở hạ tầng của xã hội có kiến thiết rồi, văn hóa mới kiến thiết được và có đủ điêu kiện phát triển được Như vậy, vấn đề đặt ra ở đây là kinh tế phải đi trước một bước Người viết: "Muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội thì phải phát triển kinh tế

và văn hóa Vì sao không nói phát triển văn hóa và kinh tế Tục ngữ ta có câu:

có thực mới vực được đạo, vì thế kinh tế phải đi trước" (Hồ Chí Minh: Về công tác văn hoá văn nghệ)

1.2.2 Về vai trò của văn hóa

Văn hóa là mục tiêu, là động lực của sự nghiệp cách mạng Văn hóa là một mặt trận, là cuộc đấu tranh cách mạng trên lĩnh vực văn hóa – tư tưởng Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân

Văn hóa là mục tiêu, động lực của cách mạng

+Văn hóa là mục tiêu: Mục tiêu của cách mạng Việt Nam là độc lập dân

tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Như vậy, cùng với chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa nằm trong mục tiêu chung của toàn bộ tiến trình cách mạng

+ Văn hóa là động lực: Tiếp cận các lĩnh vực văn hóa cụ thể trong tư tưởng

Hồ Chí Minh, văn hóa là động lực có thể nhận thức ở các phương diện sau:

 Văn hóa chính trị là một trong những động lực có ý nghĩa soi đường cho quốc dân đi, lãnh đạo quốc dân để thực hiện độc lập, tự cường, tự chủ Tư duy biện chứng, độc lập, tự chủ, sáng tạo của cán bộ, đảng viên là một động lực lớn dẫn đến tư tưởng và hành động cách mạng có chất lượng khoa học và cách mạng

 Văn hóa văn nghệ góp phần nâng cao lòng yêu nước, lý tưởng, tình cảm cách mạng, sự lạc quan, ý chí, quyết tâm và niềm tin vào thắng lợi cuối cùng của cách mạng

 Văn hóa giáo dục diệt giặc dốt, xóa mù chữ, giúp con người hiểu biết quy luật phát triển của xã hội Với sứ mệnh “trồng người”, văn hóa giáo dục đào tạo con người mới, cán bộ mới, nguồnnh n lực chất lư ng cao cho sự nghiệp cách mạng

Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân

Tư tưởng Hồ Chí Minh phản ánh khát vọng của nhân dân Tư tưởng văn hóa của Người cũng vì nhân dân, phục vụ nhân dân Theo Người, mọi hoạt động văn hóa phải trở về với cuộc sống thực tại của quần chúng, phản ánh được tư tưởng và khát vọng của quần chúng

Văn hóa phục vụ quần chúng nhân dân là phải miêu tả cho hay, cho thật, đời sống lao động, sản xuất, chiến đấu và xây dựng cuộc sống mới của nhân dân Văn hóa vừa phản ánh thực tiễn ấy, vừa hướng cho nhân dân thúc đẩy sự phát triển ấy theo quy luật của cái đẹp

Nhân dân phải là người hưởng thụ các giá trị văn hóa Theo tinh thần

đó, Hồ Chí Minh yêu cầu nghệ sĩ phải liên hệ và đi sâu vào đời sống của nhân dân để thấu hiểu tâm tư tình cảm của nhân dân, cuộc đời, số phận biết bao con người

Văn hóa là một nghệ thuật

Bác Hồ từng nói :“Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”, lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong Thư gửi các họa sĩ nhân dịp triển lãm hội họa: “Gửi anh chị em họa sĩ, biết tin có cuộc trưng bày, tiếc vì bận quá, không đi xem được

Trong thư năm ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của văn hóa, nghệ thuật đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc; đồng thời tin tưởng, mong muốn công tác giáo dục, bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ họa sĩ đi đầu xung kích, sáng tạo trên lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật; xứng đáng

là chiến sĩ cách mạng trên mặt trận văn hóa nghệ thuật, một trong những lực lượng tiên tiến trong sự nghiệp đấu tranh, giải phóng dân tộc

Lời của Người trong thư năm ấy đã nhanh chóng được anh chị em họa sĩ nói chung, họa sĩ trong quân đội nói riêng vui mừng đón nhận, hun đúc tinh thần thi đua yêu nước, hăng say, sáng tạo nhiều tác phẩm văn hóa, nghệ thuật phục

vụ công cuộc kháng chiến, kiến quốc chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ xâm lược, giải phóng dân tộc, thống nhất nước nhà

II Phần thực tiễn:

2.1 Giá trị hệ tư tưởng của Hồ Chí Minh về văn hóa

Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh (trong đó có giá trị văn hóa) đối với

tiến trình cách mạng Việt Nam là không thể phủ nhận, bởi đó là linh hồn, ngọn cờ thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong hơn 90 năm qua: “Tư tưởng

Hồ Chí Minh mãi mãi soi sáng con đường cách mạng Việt Nam, con đường tiến lên chủ ngh a xã hội của toàn dân tộc ta dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam”

Người tạo ra một cách nhìn mới, một thế giới quan mới, tạo lập một ý thức chính trị, ý thức đạo đức, ý thức pháp luật, ý thức nghệ thuật mới chưa từng có trong lịch sử văn hóa Việt Nam nhằm bảo vệ thành quả cách mạng, đập tan văn hóa nô dịch của thực dân Pháp và tàn dư phong kiến, xây mới những giá trị văn hóa cách mạng

Hồ Chí Minh cũng đã xây dựng hệ giá trị toàn diện của con người Việt Nam với tư cách vừa là chủ thể vừa khách thể của văn hóa, gồm đức, trí, thể,

mỹ, nói ngắn gọn vừa “hồng” vừa “chuyên” Đó là những con người yêu nước, có trách nhiệm xã hội, ngh a vụ công dân, ý thức pháp luật, dám xả thân

vì độc lập - tự do - hạnh phúc, có khát vọng xây dựng nước Việt Nam đàng hoàng, to đẹp, sánh vai với các cường quốc năm châu

2.2 Vận dụng hệ tư tưởng của Hồ Chí Minh trong xây dựng nền văn hóa hiện nay

Ngày 24/11/1946, Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất khai mạc tại Nhà hát Thành phố Hà Nội Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tới dự và đọc diễn văn khai mạc Người nhấn mạnh: Văn hóa phải gắn bó, liên hệ mật thiết với chính trị; văn hóa phải tham gia vào sửa đổi những thói lười biếng, tham nhũng; phải làm thế nào để mỗi người dân được hiểu về nghĩa vụ và quyền lợi

mà họ được hưởng; "Văn hóa soi đường cho quốc dân đi"

Duy trì và phát huy điều đó, Sáng ngày 13/01/2022, tại Hà Nội, Ban Dân vận Trung ương tổ chức Hội nghị toàn quốc Tổng kết công tác dân vận

và đánh giá kết quả thực hiện Năm “Đẩy mạnh thực hiện Quy chế dân chủ ở

cơ sở” 2021, triển khai nhiệm vụ năm 2022 Đồng chí Võ Văn Thưởng, Ủy

viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư; đồng chí Bùi Thị Minh Hoài, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Dân vận Trung ương chủ trì Hội nghị

Trong cuộc họp chính quyền các cấp quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện công tác dân vận chính quyền, nhất là triển khai thực hiện các chính sách

an sinh xã hội, hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động gặp khó khăn

do đại dịch COVID-19; tăng cường thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở; đối thoại với nhân dân và đẩy mạnh cải cách hành chính Các chủ trương, chính sách về công tác dân tộc, tôn giáo được các cấp tập trung lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện Lực lượng vũ trang phát huy tốt vai trò nòng cốt trong phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, bảo vệ chủ quyền đất nước, là lực lượng tuyến đầu trong công tác phòng, chống dịch COVID-19

Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội tập trung phát động nhiều phong trào thi đua, các cuộc vận động, góp phần củng cố sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc Công tác dân vận của hệ thống chính trị đã góp phần quan trọng trong việc phát huy dân chủ, tăng cường sự đồng thuận trong nhân dân, hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, an ninh, quốc phòng, xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh nhằm đảm bảo sự phát triển vững mạnh của tổ quốc

2.2.1 Những thành tựu

Trong những năm qua, việc tổ chức thực hiện chiến lược phát triển văn hóa đến năm 2020 đã thu được nhiều kết quả, tác động tích cực đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, góp phần thực hiện dân chủ ở cơ sở, ổn định chính trị, giữ vững an ninh trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống các tệ nạn

xã hội, sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đã có chuyển biến tích cực, đạt kết quả quan trọng

 Đời sống văn hóa của nhân dân ngày càng phong phú , nhiều giá trị văn

hóa truyền thống của dân tộc được phát huy, nhiều chuẩn mực văn hóa, đạo đức mỏi được hình thành

- Phương tiên thông tin đại chúng phổ biến rộng khắp làm đa dạng hóa hình thức giải trí của người dân

- Phong tục tập quán mang đảm bản sắc văn hóa VN được kế thừa và phát huy Bên cạnh đó, việc giao lưu văn hóa với các nước phương Tây đã hình thành nhiều chuẩn mực văn hóa mới

 Giáo dục và đào tạo có bước phát triển mới Dân trí tiếp tục được nâng

cao, Công nghệ thông tin nhất là thông tin đại chúng có bước phát triển mạnh

mẽ

Theo Bộ GD&ĐT, cả nước hiện có khoảng 21,61 triệu học sinh, sinh viên (gồm 4,23 triệu trẻ em mầm non, 14,9 triệu học sinh phổ thông, 0,42 triệu học sinh trung cấp chuyên nghiệp và 2,2 triệu sinh viên đại học, cao đẳng); Cả nước có gần 1,2 triệu giáo viên, giảng viên (gồm 263.499 giáo viên mầm non; 855.478 giáo viên phổ thông; 11.515 giáo viên trung cấp chuyên nghiệp; 90.605 giảng viên đại học, cao đẳng) và khoảng 300 nghìn cán bộ quản lý giáo dục các cấp, điều này chứng minh con đường và chủ chương của Đảng dành cho giáo dục nước ta vẫn đang đi đúng hướng

Sự phát triển mạnh mẽ của Internet cùng với việc sử dụng rộng khắp phổ biến điện thoại di động máy tính mang đến tác đồng không nhỏ Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quá trình học tập giảng dạy nghiên cứu của người dân đặc biệt trong giai đoạn dịch coivd-19 phức tạp như này thì đây là một giải pháp giúp duy trì và phát triển

 Sản phẩm văn hóa, văn học nghệ thuật ngày càng phong phú, đa dạng:

- Các loại hình văn hóa văn học nghệ thuật truyền thống của dân tộc được giữ gìn và phát huy

- Các tác phẩm văn học, âm nhạc mang hơi thở thời đại trong nước ra đời với

số lượng lớn, đáp ứng nhu cầu của người dân

- Cùng với đó là những tác phẩm văn học âm nhạc của nước ngoài cũng như nhiều loại hình văn hóa khác đã du nhập vào nước ta