Một số biện pháp hình thành và rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 21 trường Tiểu học Lê Kim Lăng

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập Tự do Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN Kính gửi Hội đồng Kính gửi: Hội đồng sáng kiến ngành GDĐT huyện Hòa Vang Tôi ghi tên dưới đây: Số TT Họ và tên Ngày tháng năm sinh Nơi công tác (hoặc nơi thường trú) Chức danh Trình độ chuyên môn Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra giải pháp (ghi rõ đối với từng đồng tác giả, nếu có) 1 HUỲNH PHẠM TRÀ LÝ 02.11.1991 Trường Tiểu học Lê Kim Lăng Giáo viên Đại học 100 % Là tác giả (nhóm tác giả) đề nghị công nhận giải pháp. 1. Tên của giải pháp Một số biện pháp hình thành và rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 21 trường Tiểu học Lê Kim Lăng 2. Chủ đầu tư tạo ra giải pháp Huỳnh Phạm Trà Lý 3. Lĩnh vực áp dụng giải pháp Giải pháp được áp dụng trong lĩnh vực: Giáo dục Kĩ năng sống 4. Ngày giải pháp được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử Thời gian áp dụng lần đầu: 12021 5. Mô tả giải pháp a) Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến Như chúng ta đã biết, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh hiện nay đang là một vấn đề được quan tâm không chỉ trong nhà trường mà của toàn xã hội. Nguyên nhân từ cuộc sống và cách ứng xử của thanh thiếu niên. Bên cạnh đó, là tình trạng học sinh, sinh viên học mà không thể làm. Theo một nghiên cứu mới của ngành giáo dục công bố: 37,9% sinh viên ra trường không thể tìm được việc làm do thiếu kĩ năng thực hành xã hội , 83,9% sinh viên ra trường đã bị các nhà tuyển dụng đánh giá là thiếu kỹ năng sống. Nhiều em học giỏi nhưng ngoài điểm số cao, khả năng tự chủ và khả năng giao tiếp lại chưa tốt. Lý do sâu xa là do các em thiếu kỹ năng sống. Cho nên vai trò của việc rèn kỹ năng sống cho học sinh là rất cần thiết và quan trọng. Rèn kỹ năng sống cho học sinh giúp cho học sinh thích ứng được với môi trường xã hội, tự giải quyết được một số vấn đề thiết thực trong cuộc sống như vấn đề sức khoẻ, môi trường, tệ nạn xã hội,...để các em có thể tự tin, chủ động không bị quá phụ thuộc vào người lớn mà vẫn có thể tự bảo vệ mình, tự đem lại lợi ích chính đáng, điều kiện thuận lợi cho bản thân mình rèn luyện, học tập phấn đấu vươn lên. Đối với bậc học Tiểu học, bậc học nền tảng cho sự phát triển nhân cách và hình thành kiến thức, việc giáo dục kĩ năng sống cho các em cần phải đặc biệt được xem trọng vì từ đó các em có được những suy nghĩ hành động đúng đắn ngay từ ban đầu. Nhất là đối với đối tượng học sinh lớp 2, tất cả mọi kiến thức, kỹ năng, hành vi, thái độ các em được tiếp nhận ở trường gần như là mới và lạ lẫm với các em. Năm học 20212022 tôi được phân công chủ nhiệm lớp 21. Tôi quan sát các em trong quá trình học tập, cách giao tiếp, cách nói, cách các em tư duy, tham gia học tập, vui chơi, ứng xử với thầy cô và bạn bè, xử lý các mâu thuẫn gặp phải. Tôi nhận thấy học sinh lớp tôi chưa có nhiều kĩ năng sống, các em còn hay nóng giận khi gặp vấn đề trái ý, chưa biết từ chối khi bạn bè yêu cầu em làm những việc không tốt, không thích, còn chối lỗi khi làm sai, chưa biết sắp xếp góc học tập của mình… Qua khảo sát đồng thời tham khảo ý kiến của các thầy cô giáo bộ môn cũng như ý kiến của gia đình các em, tôi có đánh giá chung như sau: Số học sinh Kĩ năng tốt Có kĩ năng Kĩ năng chưa tốt 19 SL TL SL TL SL TL 3 15,79% 5 26, 31% 11 57,9% Là một giáo viên chủ nhiệm, nhận thấy đây là một vấn đề nổi trội, cấp thiết của lớp vì vậy tôi chọn đề tài “Một số biện pháp hình thành và rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 21 trường Tiểu học Lê Kim Lăng” với mong muốn giúp các em cải thiện và nâng cao kĩ năng sống của bản thân, góp phần đào tạo “con người mới” với đầy đủ các mặt “đức, trí, thể, mỹ” đáp ứng những yêu cầu mới của xã hội. b) Nội dung giải pháp Cơ sở lí luận Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), kỹ năng sống là kỹ năng thiết thực mà con người cần để có cuộc sống an toàn và khỏe mạnh, đó là những kỹ năng tâm lý, xã hội và giao tiếp mà mỗi cá nhân có thể có để tương tác với những người khác một cách hiệu quả hoặc ứng phó với những vấn đề hay thách thức của cuộc sống hằng ngày: “Năng lực tâm lý xã hội là khả năng ứng phó một cách có hiệu quả với những yêu câu thách thức của cuộc sống. Đó cũng là khả năng của một cá nhân để duy trì một trạng thái khoẻ mạnh về mặt tinh thần, biểu hiện qua những hành vi phù hợp và tích cực khi tương tác với người khác, với nền văn hoá và môi trường xung quanh. Năng lực tâm lý xã hội có vai trò quan trọng trong việc phát huy sức khoẻ theo nghĩa rộng về thể chất, tinh thần và xã hội. Kỹ năng sống là khả năng thể hiện thực thi năng lực tâm lí xã hội này. Theo UNESCO dạy Kỹ năng sống cho học sinh là giúp các em: + Học để biết (gồm các kỹ năng tư duy như: tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết định, giải quyết vần đề, nhận thức được hậu quả...) + Học làm người (gồm các kỹ năng cá nhân như: ứng phó với căng thăng, kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tư tin....) + Học để sống với người khác (gồm các kỹ năng xã hội như: giao tiếp, thương lượng. tự khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông…) + Học đề làm (gồm kỹ năng thực hiện công việc và nhiệm vụ như: kỹ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm,...) Nói cách khác kỹ năng sống là khả năng làm chủ bản thân của mỗi con người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năng ứng phó trước các tình huống của cuộc sống. Kỹ năng sống hướng vào việc giúp con người thay đổi nhận thức, thái độ và giá trị trong những hành động theo xu hướng tích cực và mang tính chất xây dựng. Ở giai đoạn 6, 7 năm đầu đời, tất cả vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống mà các em có được hầu như đều hình thành do thói quen sống hàng ngày bằng phương pháp “thử sai”, cũng như do bắt chước người lớn hoặc được người lớn tập cho nhiều lần thành thói quen. Tính bắt trước của trẻ gống như là con dao hai lưỡi. Đa phần các em bắt chước các hành vi, lời nói, việc làm tốt của người khác nhưng cũng không ít trường hợp các em làm theo, nói theo cả những lời nói, việc làm chưa đúng mực. Chính vì vậy môi trường xung quanh trẻ có ảnh hưởng rất lớn. Bên cạnh đó, hệ thần kinh của trẻ giai đoạn này đang phát triển rất mạnh và dần hoàn thiện cả về trọng lượng và cấu tạo, sự hoàn thiện này sẽ được giữ lại suốt cuộc đời. Tuy nhiên, do phát triển mạnh nên đông thời kéo theo xu hướng phản ứng mạnh ở các em, khả năng kìm hãm (khả năng ức chế) của hệ thần kinh còn yếu, chính vì vậy mà các em dễ bị kích thích. Thầy cô giáo và cha mẹ, người thân của các em cần chú ý đến đặc điểm này để giúp trẻ hình thành tính tự chủ, lòng kiên trì, sự kìm hãm của bản thân trước những kích thích của hoàn cảnh xung quanh, biết giữ gìn trật tự nơi công cộng và trong lớp học. Mặt khác không được mắng, doạ dẫm các em vì làm như thế không những bị tổn thương đến tình cảm mà còn gây tác hại đến sự phát triển thần kinh và bộ óc của các em. Một số biện pháp hình thành và rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh Biện pháp 1: Tìm hiểu học sinh lớp mình phụ trách Để thực hiện tốt chức năng quản lý, giáo dục học sinh, ngay từ khi nhận lớp, giáo viên chủ nhiệm lớp phải tìm hiểu và nắm vững về từng học sinh lớp mình phụ trách thông qua phiếu thông tin sau: GIỚI THIỆU BẢN THÂN 1. Họ và tên:………………………….. Sinh ngày: ……………………... 2. Có ...... anh, chị, em. 3. Hoàn cảnh gia đình (khá giả, đủ ăn, nghèo)............................................ 4. Kết quả học tập mầm non: (hoàn thành, không hoàn thành)........................ 5. Năng khiếu:................................................................................... 6. Đặc điểm tâm sinh lí:............................................................................ 7. Góc học tập ở nhà: (có, không)................................................................ 8. Những người bạn thân trong lớp:..................................................... 9. Sở thích:................................................................................................... 10. Địa chỉ gia đình: ..................................................................................... Số điện thoại của gia đình:....................................................................... Tìm hiểu hoàn cảnh gia đình của học sinh: hoàn cảnh kinh tế, địa vị bố mẹ trong xã hội, nếp sống của gia đình, sự quan tâm của bố mẹ đến vấn đề giáo dục con cái để từ đó giáo viên có thể tìm ra những nguyên nhân về hiện tượng tâm lý của học sinh. Tìm hiểu và nắm được đặc điểm của từng học sinh: tìm hiểu xem những học sinh nào bị khuyết tật (cận, nói lắp, điếc…) để sắp xếp chổ ngồi cho phù hợp, tìm hiểu trình độ nhận thức, năng lực hoạt động, mối quan hệ với tập thể, với những người xung quanh và năng lực trí tuệ của học sinh. Ví dụ: Trong lớp 21 tôi chủ nhiệm năm học 2020 – 2021 có nhiều em như: Nguyễn Trường An, Ông Nhất Hiếu, Võ Văn Huy… rất hay quên vì khả năng ghi nhớ của các em không bền. Từ đó tôi cho học sinh rèn luyện thường xuyên, lặp đi lặp lại kiến thức đã học nhiều lần để ghi nhớ bền vững phối hợp cùng giáo viên bộ môn để giúp đỡ các em học tập tốt hơn. Tìm hiểu về xu hướng, hứng thú và động cơ của học sinh trong học tập và các hoạt động khác, từ đó giáo viên hiểu được nguyên nhân để hướng dẫn, giáo dục học sinh đạt kết quả tốt. Ví dụ: Trong thực tế, có một số em học còn chậm các bộ môn như Toán hoặc Tiếng Việt nhưng các môn năng khiếu như Âm nhạc, Mĩ thuật,… thì học rất tốt do các em có hứng thú và say mê các môn học này. Từ đó, tôi tạo điều kiện giúp các em có hứng thú với môn Toán, Tiếng Việt. Tóm lại muốn thực hiện những điều nói trên yêu cầu người giáo viên phải: + Nghiên cứu hồ sơ học sinh (lý lịch, sở thích của học sinh ở lớp mình); + Quan sát hằng ngày các hoạt động và mối quan hệ của học sinh; + Thăm gia đình học sinh và trò chuyện trao đổi với phụ huynh học sinh; + Sắp xếp chỗ ngồi hợp lý cho học sinh. Biện pháp 2: Động viên, khích lệ học sinh Trong quá trình học, tôi luôn nắm vững tâm lí trẻ rất thích khen nên dù em có tiến bộ chỉ một chút thôi cũng cần tuyên dương, động viên để em cố gắng hơn nữa. Chẳng hạn em Ngô Minh Nhân luôn đi học muộn, cô giáo nhắc nhở nhiều lần mà chưa tiến bộ. Đột nhiên có hôm em đi học đúng giờ, vậy là tôi khen em trước lớp. Được các bạn khích lệ, từ hôm đó, số buổi đi học muộn của em giảm hẳn và dần dần em đó đã có thói quen đi học đúng giờ. Hay trong một bài chính tả nhìn tổng thể chữ viết nguệch ngoạc, trình bày bẩn nhưng tôi vẫn chịu khó tìm ra một chữ hoặc một nét chữ đẹp trong bài để khen như: “Em viết các con chữ rất đẹp nhưng chú ý các nét nối và cách trình bày em nhé” giúp em cảm thấy vui mừng và phát huy điểm tốt đó. Giáo viên không nên chê vì điều đó sẽ làm cho em tự ti, bất mãn không biết phải làm thế nào, không biết bắt đầu từ đâu để khắc phục. Hoặc trong tư thế ngồi viết của các em cũng vậy. Giáo viên nên nhìn một lượt trong lớp chọn em có tư thế ngồi đúng nhất để nêu gương. Chẳng hạn: ngồi như em Hoàn Châu là đúng tư thế. Như vậy các em sẽ nhìn em đó để làm theo. Vì thế giáo viên chủ nhiệm lớp cần lưu tâm đến mỗi một học sinh để các em thấy được điểm tốt của mình mà phát huy, giúp các em vươn tới sự hoàn thiện bản thân. Biết các em thích làm người lớn, tôi giao toàn bộ giờ sinh hoạt cho các em. Dưới sự điều hành lớp trưởng, các em được thoải mái trình bày những suy nghĩ, những thắc mắc của mình, đến những phút cuối thì chúng tôi là người giải đáp những thắc mắc đó. Đặc biệt, biết trong lớp có nhiều em rụt rè, nhút nhát, tôi đã gợi ý cử những em đó làm cán bộ lớp để các em mạnh dạn hơn trong giao tiếp. Chính vì thế, ngoài việc nhận thức của các em được nâng lên thì kĩ năng giao tiếp của các em cũng dần được cải thiện. Biện pháp 3: Tổ chức tốt các hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Thông qua hoạt động giáo dục kĩ năng sống, giúp học sinh củng cố, bổ sung và mở rộng thêm tri thức đã học, phát triển óc thẩm mĩ, tăng cường thể chất, yêu quê hương, yêu đất nước. Giáo viên tổ chức các hoạt động giáo dục kĩ năng sống dưới nhiều hình thức hoạt động như hoạt động theo chủ điểm, qua các tiết Sinh hoạt lớp, tiết Chào cờ, tiết Đạo đức, Văn hóa an toàn giao thông… nhưng các hoạt động này phải có quan hệ mật thiết với nhau, thống nhất với nhau trong quá trình giáo dục. Ví dụ: Xây dựng lớp học thân thiện, học sinh tích cực. Mỗi bạn đều làm ít nhất một việc tốt trong tuần để góp phần xây dựng lớp học thân thiện học sinh tích cực như tưới nước cho cây cảnh, làm một sản phẩm để trưng bày có thể là vẽ một bức tranh, viết một bài thơ, một bài văn hay, cắt một bông hoa, làm một con bướm, xếp một cái quạt, cái thuyền, làm đu quay…Hay tích cực phát biểu xây dựng bài, giúp bạn giải một bài toán khó, biết nhắc nhở bạn khi thấy bạn làm một việc xấu… Tổ chức thi đua giữa các ban, các nhóm về thực hiện 15 phút đầu giờ, ca múa tập thể, tập hát, để bồi dưỡng thêm những em còn rụt rè, chưa tự tin. Giáo viên chủ nhiệm cần cố vấn, cung cấp tài liệu có liên quan đến giáo dục kĩ năng sống, đặc biệt là kĩ năng dưới nước như: kĩ năng bơi an toàn, tự cứu mình, cứu người khác, nhận biết được vùng nước lũ và dòng nước xoáy,... Hướng các em tổ chức theo hình thức sân khấu hóa nội dung các tài liệu hướng dẫn bằng các tình huống cụ thể, giúp các em phát huy được năng lực và khắc sâu nội dung. Biện pháp 4: Tổ chức cho học sinh trải nghiệm và dạy học gắn với thực tiễn Hiện nay, đa số học sinh còn rụt rè, chưa mạnh dạn, việc phát triển khả năng tự học và khám phá còn hạn chế. Chúng tôi đã mạnh dạn đề xuất với lãnh đạo nhà trường tổ chức dạy học ngoài trời, các tiết có nội dung liên quan đến việc quan sát của các em như: nói về gia đình mình, kể về những sở thích của em....để các em quan sát một cách tỉ mỉ, cụ thể lúc đó các em mới có vốn từ. Trong giờ Toán liên quan đến thực hành đo độ dài, chúng tôi đã cùng học sinh ra sân đo một sân trường bằng những bước chân, bồn hoa, nhà xe... và cho học sinh trao đổi các vấn đề liên quan đến bài học... Kết hợp với giáo viên dạy các môn như Thủ công, Mĩ thuật... cho các em trải nghiệm gấp, dán, vẽ tranh phong cảnh... Từ những giờ học đó, học sinh trở nên nhanh nhẹn, kĩ năng tự học được phát triển, có niềm đam mê, sáng tạo trong học tập. sáng kiến ngành GDĐT huyện Hòa Vang Tôi ghi tên dưới đây Số TT Họ và tên Ngày tháng năm sinh Nơi công tác (hoặc nơi thường trú) Chức danh Trình độ chuyên môn Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra giải pháp (ghi rõ đối với từng đồng tác giả, nếu có) 1 HUỲNH PHẠM TRÀ LÝ 02 11 1991 Trường Tiểu học Lê Kim Lăng Giáo viên Đại học 100 % Là tác giả (nhóm tác giả) đề nghị công nhận giải pháp 1 Tên c.

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Kính gửi: Hội đồng sáng kiến ngành GD&ĐT huyện Hòa Vang

Tôi ghi tên dưới đây:

Nơi công tác (hoặc nơi thường trú)

Chức danh

Trình độ chuyên môn

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo

ra giải pháp (ghi

rõ đối với từng đồng tác giả, nếu có)

Giáo viên

Đại học 100 %

Là tác giả (nhóm tác giả) đề nghị công nhận giải pháp

1 Tên của giải pháp

Một số biện pháp hình thành và rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 2/1 trường Tiểu học Lê Kim Lăng

2 Chủ đầu tư tạo ra giải pháp

Huỳnh Phạm Trà Lý

3 Lĩnh vực áp dụng giải pháp

Giải pháp được áp dụng trong lĩnh vực: Giáo dục Kĩ năng sống

4 Ngày giải pháp được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử

Thời gian áp dụng lần đầu: 1/2021

5 Mô tả giải pháp

a) Thực trạng trước khi áp dụng sáng kiến

Như chúng ta đã biết, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh hiện nay đang

là một vấn đề được quan tâm không chỉ trong nhà trường mà của toàn xã hội.Nguyên nhân từ cuộc sống và cách ứng xử của thanh thiếu niên Bên cạnh đó, làtình trạng học sinh, sinh viên học mà không thể làm Theo một nghiên cứu mớicủa ngành giáo dục công bố: 37,9% sinh viên ra trường không thể tìm được việclàm do thiếu kĩ năng thực hành xã hội , 83,9% sinh viên ra trường đã bị các nhàtuyển dụng đánh giá là thiếu kỹ năng sống Nhiều em học giỏi nhưng ngoài điểm

số cao, khả năng tự chủ và khả năng giao tiếp lại chưa tốt Lý do sâu xa là docác em thiếu kỹ năng sống

Cho nên vai trò của việc rèn kỹ năng sống cho học sinh là rất cần thiết vàquan trọng Rèn kỹ năng sống cho học sinh giúp cho học sinh thích ứng đượcvới môi trường xã hội, tự giải quyết được một số vấn đề thiết thực trong cuộcsống như vấn đề sức khoẻ, môi trường, tệ nạn xã hội, để các em có thể tự tin,chủ động không bị quá phụ thuộc vào người lớn mà vẫn có thể tự bảo vệ mình,

tự đem lại lợi ích chính đáng, điều kiện thuận lợi cho bản thân mình rèn luyện,học tập phấn đấu vươn lên Đối với bậc học Tiểu học, bậc học nền tảng cho sựphát triển nhân cách và hình thành kiến thức, việc giáo dục kĩ năng sống cho các

em cần phải đặc biệt được xem trọng vì từ đó các em có được những suy nghĩhành động đúng đắn ngay từ ban đầu Nhất là đối với đối tượng học sinh lớp 2,tất cả mọi kiến thức, kỹ năng, hành vi, thái độ các em được tiếp nhận ở trườnggần như là mới và lạ lẫm với các em

Năm học 2021-2022 tôi được phân công chủ nhiệm lớp 2/1 Tôi quan sátcác em trong quá trình học tập, cách giao tiếp, cách nói, cách các em tư duy,tham gia học tập, vui chơi, ứng xử với thầy cô và bạn bè, xử lý các mâu thuẫngặp phải Tôi nhận thấy học sinh lớp tôi chưa có nhiều kĩ năng sống, các em cònhay nóng giận khi gặp vấn đề trái ý, chưa biết từ chối khi bạn bè yêu cầu em làm

những việc không tốt, không thích, còn chối lỗi khi làm sai, chưa biết sắp xếpgóc học tập của mình…

Qua khảo sát đồng thời tham khảo ý kiến của các thầy cô giáo bộ môncũng như ý kiến của gia đình các em, tôi có đánh giá chung như sau:

Số học sinh Kĩ năng tốt Có kĩ năng Kĩ năng chưa tốt

Là một giáo viên chủ nhiệm, nhận thấy đây là một vấn đề nổi trội,

cấp thiết của lớp vì vậy tôi chọn đề tài “Một số biện pháp hình thành và rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 2/1 trường Tiểu học Lê Kim Lăng” với mong

muốn giúp các em cải thiện và nâng cao kĩ năng sống của bản thân, góp phầnđào tạo “con người mới” với đầy đủ các mặt “đức, trí, thể, mỹ” đáp ứng nhữngyêu cầu mới của xã hội

b) Nội dung giải pháp

* Cơ sở lí luận

- Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), kỹ năng sống là kỹ năng thiết thực

mà con người cần để có cuộc sống an toàn và khỏe mạnh, đó là những kỹ năngtâm lý, xã hội và giao tiếp mà mỗi cá nhân có thể có để tương tác với nhữngngười khác một cách hiệu quả hoặc ứng phó với những vấn đề hay thách thứccủa cuộc sống hằng ngày: “Năng lực tâm lý xã hội là khả năng ứng phó mộtcách có hiệu quả với những yêu câu thách thức của cuộc sống Đó cũng là khảnăng của một cá nhân để duy trì một trạng thái khoẻ mạnh về mặt tinh thần, biểuhiện qua những hành vi phù hợp và tích cực khi tương tác với người khác, vớinền văn hoá và môi trường xung quanh Năng lực tâm lý xã hội có vai trò quantrọng trong việc phát huy sức khoẻ theo nghĩa rộng về thể chất, tinh thần và xãhội Kỹ năng sống là khả năng thể hiện thực thi năng lực tâm lí xã hội này

- Theo UNESCO dạy Kỹ năng sống cho học sinh là giúp các em:

+ Học để biết (gồm các kỹ năng tư duy như: tư duy phê phán, tư duy sángtạo, ra quyết định, giải quyết vần đề, nhận thức được hậu quả )

+ Học làm người (gồm các kỹ năng cá nhân như: ứng phó với căng thăng,kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tư tin )

+ Học để sống với người khác (gồm các kỹ năng xã hội như: giao tiếp,thương lượng tự khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảmthông…)

+ Học đề làm (gồm kỹ năng thực hiện công việc và nhiệm vụ như: kỹnăng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm, )

Nói cách khác kỹ năng sống là khả năng làm chủ bản thân của mỗi conngười, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội, khả năngứng phó trước các tình huống của cuộc sống Kỹ năng sống hướng vào việc giúpcon người thay đổi nhận thức, thái độ và giá trị trong những hành động theo xuhướng tích cực và mang tính chất xây dựng

- Ở giai đoạn 6, 7 năm đầu đời, tất cả vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống

mà các em có được hầu như đều hình thành do thói quen sống hàng ngày bằngphương pháp “thử sai”, cũng như do bắt chước người lớn hoặc được người lớntập cho nhiều lần thành thói quen Tính bắt trước của trẻ gống như là con dao hailưỡi Đa phần các em bắt chước các hành vi, lời nói, việc làm tốt của người khácnhưng cũng không ít trường hợp các em làm theo, nói theo cả những lời nói,việc làm chưa đúng mực Chính vì vậy môi trường xung quanh trẻ có ảnh hưởngrất lớn Bên cạnh đó, hệ thần kinh của trẻ giai đoạn này đang phát triển rất mạnh

và dần hoàn thiện cả về trọng lượng và cấu tạo, sự hoàn thiện này sẽ được giữlại suốt cuộc đời Tuy nhiên, do phát triển mạnh nên đông thời kéo theo xuhướng phản ứng mạnh ở các em, khả năng kìm hãm (khả năng ức chế) của hệthần kinh còn yếu, chính vì vậy mà các em dễ bị kích thích Thầy cô giáo và cha

mẹ, người thân của các em cần chú ý đến đặc điểm này để giúp trẻ hình thànhtính tự chủ, lòng kiên trì, sự kìm hãm của bản thân trước những kích thích củahoàn cảnh xung quanh, biết giữ gìn trật tự nơi công cộng và trong lớp học Mặt

khác không được mắng, doạ dẫm các em vì làm như thế không những bị tổn thương đến tình cảm mà còn gây tác hại đến sự phát triển thần kinh và bộ óc của các em

* Một số biện pháp hình thành và rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh Biện pháp 1: Tìm hiểu học sinh lớp mình phụ trách

- Để thực hiện tốt chức năng quản lý, giáo dục học sinh, ngay từ khi nhận lớp, giáo viên chủ nhiệm lớp phải tìm hiểu và nắm vững về từng học sinh lớp mình phụ trách thông qua phiếu thông tin sau:

GIỚI THIỆU BẢN THÂN

1 Họ và tên:……… Sinh ngày: ………

2 Có anh, chị, em 3 Hoàn cảnh gia đình (khá giả, đủ ăn, nghèo)

4 Kết quả học tập mầm non: (hoàn thành, không hoàn thành)

5 Năng khiếu:

6 Đặc điểm tâm sinh lí:

7 Góc học tập ở nhà: (có, không)

8 Những người bạn thân trong lớp:

9 Sở thích:

10 Địa chỉ gia đình:

Số điện thoại của gia đình:

Tìm hiểu hoàn cảnh gia đình của học sinh: hoàn cảnh kinh tế, địa vị bố mẹ trong xã hội, nếp sống của gia đình, sự quan tâm của bố mẹ đến vấn đề giáo dục con cái để từ đó giáo viên có thể tìm ra những nguyên nhân về hiện tượng tâm lý của học sinh

Tìm hiểu và nắm được đặc điểm của từng học sinh: tìm hiểu xem những học sinh nào bị khuyết tật (cận, nói lắp, điếc…) để sắp xếp chổ ngồi cho phù hợp, tìm hiểu trình độ nhận thức, năng lực hoạt động, mối quan hệ với tập thể, với những người xung quanh và năng lực trí tuệ của học sinh

Ví dụ: Trong lớp 2/1 tôi chủ nhiệm năm học 2020 – 2021 có nhiều emnhư: Nguyễn Trường An, Ông Nhất Hiếu, Võ Văn Huy… rất hay quên vì khảnăng ghi nhớ của các em không bền Từ đó tôi cho học sinh rèn luyện thườngxuyên, lặp đi lặp lại kiến thức đã học nhiều lần để ghi nhớ bền vững phối hợpcùng giáo viên bộ môn để giúp đỡ các em học tập tốt hơn.

Tìm hiểu về xu hướng, hứng thú và động cơ của học sinh trong học tập vàcác hoạt động khác, từ đó giáo viên hiểu được nguyên nhân để hướng dẫn, giáodục học sinh đạt kết quả tốt

Ví dụ: Trong thực tế, có một số em học còn chậm các bộ môn như Toánhoặc Tiếng Việt nhưng các môn năng khiếu như Âm nhạc, Mĩ thuật,… thì họcrất tốt do các em có hứng thú và say mê các môn học này Từ đó, tôi tạo điềukiện giúp các em có hứng thú với môn Toán, Tiếng Việt

- Tóm lại muốn thực hiện những điều nói trên yêu cầu người giáo viênphải:

+ Nghiên cứu hồ sơ học sinh (lý lịch, sở thích của học sinh ở lớp mình);+ Quan sát hằng ngày các hoạt động và mối quan hệ của học sinh;

+ Thăm gia đình học sinh và trò chuyện trao đổi với phụ huynh học sinh;+ Sắp xếp chỗ ngồi hợp lý cho học sinh

Biện pháp 2: Động viên, khích lệ học sinh

Trong quá trình học, tôi luôn nắm vững tâm lí trẻ rất thích khen nên dù em

có tiến bộ chỉ một chút thôi cũng cần tuyên dương, động viên để em cố gắnghơn nữa Chẳng hạn em Ngô Minh Nhân luôn đi học muộn, cô giáo nhắc nhởnhiều lần mà chưa tiến bộ Đột nhiên có hôm em đi học đúng giờ, vậy là tôikhen em trước lớp Được các bạn khích lệ, từ hôm đó, số buổi đi học muộn của

em giảm hẳn và dần dần em đó đã có thói quen đi học đúng giờ

Hay trong một bài chính tả nhìn tổng thể chữ viết nguệch ngoạc, trình bàybẩn nhưng tôi vẫn chịu khó tìm ra một chữ hoặc một nét chữ đẹp trong bài để

khen như: “Em viết các con chữ rất đẹp nhưng chú ý các nét nối và cách trình bày em nhé!” giúp em cảm thấy vui mừng và phát huy điểm tốt đó Giáo viên

không nên chê vì điều đó sẽ làm cho em tự ti, bất mãn không biết phải làm thếnào, không biết bắt đầu từ đâu để khắc phục Hoặc trong tư thế ngồi viết của các

em cũng vậy Giáo viên nên nhìn một lượt trong lớp chọn em có tư thế ngồiđúng nhất để nêu gương Chẳng hạn: ngồi như em Hoàn Châu là đúng tư thế.Như vậy các em sẽ nhìn em đó để làm theo Vì thế giáo viên chủ nhiệm lớp cầnlưu tâm đến mỗi một học sinh để các em thấy được điểm tốt của mình mà pháthuy, giúp các em vươn tới sự hoàn thiện bản thân

Biết các em thích làm người lớn, tôi giao toàn bộ giờ sinh hoạt cho các

em Dưới sự điều hành lớp trưởng, các em được thoải mái trình bày những suynghĩ, những thắc mắc của mình, đến những phút cuối thì chúng tôi là người giảiđáp những thắc mắc đó Đặc biệt, biết trong lớp có nhiều em rụt rè, nhút nhát,tôi đã gợi ý cử những em đó làm cán bộ lớp để các em mạnh dạn hơn trong giaotiếp Chính vì thế, ngoài việc nhận thức của các em được nâng lên thì kĩ nănggiao tiếp của các em cũng dần được cải thiện

Biện pháp 3: Tổ chức tốt các hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

Thông qua hoạt động giáo dục kĩ năng sống, giúp học sinh củng cố, bổsung và mở rộng thêm tri thức đã học, phát triển óc thẩm mĩ, tăng cường thểchất, yêu quê hương, yêu đất nước

Giáo viên tổ chức các hoạt động giáo dục kĩ năng sống dưới nhiều hìnhthức hoạt động như hoạt động theo chủ điểm, qua các tiết Sinh hoạt lớp, tiếtChào cờ, tiết Đạo đức, Văn hóa an toàn giao thông… nhưng các hoạt động nàyphải có quan hệ mật thiết với nhau, thống nhất với nhau trong quá trình giáodục

Ví dụ: Xây dựng lớp học thân thiện, học sinh tích cực Mỗi bạn đều làm ítnhất một việc tốt trong tuần để góp phần xây dựng lớp học thân thiện - học sinhtích cực như tưới nước cho cây cảnh, làm một sản phẩm để trưng bày có thể là

vẽ một bức tranh, viết một bài thơ, một bài văn hay, cắt một bông hoa, làm mộtcon bướm, xếp một cái quạt, cái thuyền, làm đu quay…Hay tích cực phát biểu

xây dựng bài, giúp bạn giải một bài toán khó, biết nhắc nhở bạn khi thấy bạnlàm một việc xấu…

Tổ chức thi đua giữa các ban, các nhóm về thực hiện 15 phút đầu giờ, camúa tập thể, tập hát, để bồi dưỡng thêm những em còn rụt rè, chưa tự tin

Giáo viên chủ nhiệm cần cố vấn, cung cấp tài liệu có liên quan đến giáodục kĩ năng sống, đặc biệt là kĩ năng dưới nước như: kĩ năng bơi an toàn, tự cứumình, cứu người khác, nhận biết được vùng nước lũ và dòng nước xoáy, Hướng các em tổ chức theo hình thức sân khấu hóa nội dung các tài liệu hướngdẫn bằng các tình huống cụ thể, giúp các em phát huy được năng lực và khắc sâunội dung

Biện pháp 4: Tổ chức cho học sinh trải nghiệm và dạy học gắn với thực tiễn

Hiện nay, đa số học sinh còn rụt rè, chưa mạnh dạn, việc phát triển khảnăng tự học và khám phá còn hạn chế Chúng tôi đã mạnh dạn đề xuất với lãnhđạo nhà trường tổ chức dạy học ngoài trời, các tiết có nội dung liên quan đếnviệc quan sát của các em như: nói về gia đình mình, kể về những sở thích củaem để các em quan sát một cách tỉ mỉ, cụ thể lúc đó các em mới có vốn từ.Trong giờ Toán liên quan đến thực hành đo độ dài, chúng tôi đã cùng học sinh rasân đo một sân trường bằng những bước chân, bồn hoa, nhà xe và cho học sinhtrao đổi các vấn đề liên quan đến bài học Kết hợp với giáo viên dạy các mônnhư Thủ công, Mĩ thuật cho các em trải nghiệm gấp, dán, vẽ tranh phongcảnh Từ những giờ học đó, học sinh trở nên nhanh nhẹn, kĩ năng tự học đượcphát triển, có niềm đam mê, sáng tạo trong học tập

Hình ảnh học sinh tham gia tiết học Hoạt động trải nghiệm ngoài trời

Biện pháp 5: Tạo mỗi trường học tập thân thiện, tích cực

- Giáo viên luôn gẫn gũi học sinh, là một tấm gương mẫu mực cho các emnoi theo

Ngay từ khi nhận lớp, để tạo sự gẫn gũi và gắn kết giữa các thành viêntrong lớp, tôi sắp xếp nhiều thời gian cho học sinh được giới thiệu về bản thân,động viên khuyến khích các em chia sẻ với nhau về những sở thích, ước mơtương lai cũng như mong muốn của các em Bên cạnh đó tôi cũng cho các embiết rõ những mong muốn của mình đối với các em Đây là hoạt động giúp côtrò chúng tôi hiểu nhau, đồng thời tôi muốn tạo một môi trường học tập thânthiện - Nơi “Trường học thật sự trở thành ngôi nhà thứ hai của các em ” Đâycũng là một điều kiện theo chúng tôi là rất quan trọng đề phát triển khả nănggiao tiếp của học sinh Bởi học sinh không thể mạnh đạn, tự tin trong một môitrường mà giáo viên luôn gò bó và áp đặt Chúng ta cần phải tạo cơ hội đề các

em tự nói nhiều hơn, nói những điều các em nghĩ và các em thật sự muốn

Suốt một thời gian đài sau đó, chúng tôi thường xuyên tìm hiểu, quan sátmọi cử chỉ, hành động lời nói, thái độ của các em, không chỉ những biểu hiệntrong học tập mà ngay cả trong khi các em chơi, trò chuyện với bạn Chú ý tớitất cả các biểu hiện như: thái độ trước những bài khó, cách các em lắng nghe, trảlời, cách các em bộc lộ suy nghĩ tình cảm, sự vui mừng khi hoàn thành bài hayđược khen, các em có dễ hòa đồng không, có kiên nhẫn không hay thường nổinóng, các em có linh hoạt sáng tạo không Việc làm này sẽ giúp chúng ta nắmđược đặc điểm tính cách của các em: mạnh dạn hay nhút nhát, thụ động, thíchthể hiện hay dễ mất kiểm soát Cũng từ đó, nếu các em có những biểu hiệnchưa phù hợp hoặc gặp khó khăn, chúng ta có thể uốn nắn, giúp đỡ các em Việcnày thực ra rất đơn giản nhưng yêu câu chúng ta phải kiên trì và tâm huyết

Như đã nói, đặc điểm tâm lý của các em là hiếu động và thích bắt chước,

ở trường thầy cô với các em lại luôn là hình mẫu lý tưởng nhất, chuẩn mực nhất.Mọi vấn đề thầy cô giải quyết, mọi việc thầy cô làm, mọi điều thầy cô nói vớicác em luôn là đúng Đặc biệt với học sinh lớp 2, các em nghe, làm theo thầy cô

còn hơn là ông bà, cha mẹ Các em thường rất hay bắt chước thầy cô của mình,

từ nét chữ, lời nói đến cả cử chỉ điệu bộ và nhất là cách ứng xử của cô trước cáctình huống Vì thế, bản thân giáo viên cần luôn chú ý tới mọi cử chỉ, hành động.Luôn mẫu mực, cư xử hòa nhã, quan tâm và dạy bảo các em tận tình Giáo viêncũng cần phải biết xin lỗi, nếu bản thân nhầm lẫn, hãy xin lỗi các em và sửa lại.Trong mọi tình huống, giáo viên luôn cần là tấm gương đề học sinh noi theo.Hãy luôn cho các em cảm giác an toàn và tin tưởng

- Giáo viên thường xuyên đổi mới phương pháp dạy học

Bản thân chúng tôi luôn chú ý tới việc thường xuyên đổi mới phươngpháp và hình thức dạy học hướng tới nhằm phát huy tính tích cực của học sinhgắn liên với thực tiễn cuộc sống (Ví dụ: sử đụng phương pháp dạy học qua dự

án, phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp gợi mở, nêu vấn đề, phươngpháp đóng vai, phương pháp trò chơi học tập biết lựa chọn, kết hợp linh hoạtcác phương pháp và hình thức tổ chức dạy học.); qua các hoạt động học tập, họcsinh được rèn các kỹ năng phân tích, tổng hợp, tư duy sáng tạo, hợp tác theonhóm, kỹ năng đánh giá, kỹ năng hợp tác trong nhóm, kỹ năng xử lý tìnhhuống Trong giờ học, giáo viên cần luôn tạo được bầu không khí cởi mở thânthiện, cần tạo cơ hội cho các em được nói, được trình bày trước nhóm bạn, trướctập thể, nhất là các em còn hay rụt rè, khả năng giao tiếp chưa tốt Qua đó gópphân tích lũy kỹ năng sống cho các em Động viên khuyến khích các em bày tỏquan điểm cá nhân, độc lập trong tư duy như: nói câu khác với bạn, viết lời giảitheo trình tự khác với hướng dẫn chung, xử lý một tình huống theo những cáchkhác nhau

Hình ảnh học sinh tham gia học tập tích cực

- Thường xuyên động viên, khen thưởng

Với học sinh Tiểu học nói chung và học sinh lớp 2 nói riêng, việc các emđược khen trước bạn bè, được cô giáo động viên kịp thời đúng lúc sẽ là động lựcrất lớn giúp các mạnh dạn, tự tin và hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập Để độngviên, khuyến khích học sinh thực hiện tốt việc rèn luyện các kĩ năng, ngay từnăm học chúng tôi đưa ra kế hoạch rèn luyện cho các em lớp chúng tôi phụtrách Hằng ngày, tôi yêu cầu các em trong lớp theo dõi và báo cáo lại cho giáoviên, trong tiết sinh hoạt cuối tuần, cuối tháng cho các em bình chọn những bạnthực hiện tốt, các bạn được nhiều điểm tốt Mỗi năm học, tổng kết 4 lần vào cácdịp nhà trường phát động các phong trào thi đua lớn như: thi đua chào mừngngày 20/11, ngày 8/3, vào dịp cuối học kỳ I và cuối năm, khen thưởng chonhững em chăm ngoan, đạt nhiều hoa điểm tốt bằng những phân quà nhỏ Các

em rất vui và hãnh diện khi được tặng những bông hoa điểm tốt và những mónquà của cô giáo tặng Bên cạnh đó, Đội cũng có quà cho các em xuất sắc nhất ởmỗi lớp sau những đợt thi đua Vì thế các em không ngừng thi đua cố gắng thựchiện tốt để được nhận những phần thưởng đầy ý nghĩa Đây là một hình thứcđộng viên về tinh thần rất giá trị và hiệu quả Các em sẽ nhanh nhẹn hơn, có đạođức tốt hơn, mạnh dạn hơn trong giao tiếp, tự tin hơn trong cuộc sống

- Hướng học sinh tới các hoạt động tập thể của lớp, trường, Đội TNTP

Như đã nói, kỹ năng sống không thể được hình thành chỉ trên lý thuyết, cầnphải có quá trình thực hành, phải trải qua thực tế, các kỹ năng sẽ dần hình thành

và thành thói quen sống Tham gia các hoạt động tập thể là cơ hội tốt để họcsinh trải nghiệm Đó là qua các buổi hoạt động ngoài giờ lên lớp của trường,lớp: Nhà trường tổ chức tuyên truyền, vận động tham gia qua các hoạt động:diễn văn nghệ chơi trò chơi dân gian, hát dân ca, Khuyến khích học sinh thamgia các buổi vệ sinh sân trường, chăm sóc bồn hoa cây cảnh Qua đó, học sinhđược rèn các kỹ năng lao động, ý thức trách nhiệm với công việc, được hoạtđộng trong nhóm Học sinh còn được rèn kỹ năng sống thông qua những buổituyên truyền về phòng tránh tai nạn giao thông, tai nạn học đường, nói không

với ma túy và các tệ nạn xã hội Phải phòng ngừa, ngăn chặn những tệ nạn xãhội trong học sinh là điều ai cũng nhận thấy được, nhưng vấn đề là ở sự quyếttâm cao, là các biện pháp thiết thực, cụ thể và hiệu quả từ trong mỗi gia đình,mỗi nhà trường và rộng ra hơn nữa là ý thức trách nhiệm của toàn xã hội

Hình ảnh học sinh tham gia thi cắm hoa do trường tổ chức nhân ngày 20/11

Rèn kỹ năng cho học sinh kết hợp với rèn học sinh thực hiện các nề nếphàng ngày Ví dụ: Yêu cầu đi học đúng giờ: buộc học sinh phải có thói quen dậysớm, có tác phong nhanh nhẹn (rèn kỹ năng khắc phục khó khăn để đạt mụctiêu); Yêu cầu xếp hàng ra vào lớp thẳng hàng, ngay ngắn, không xô đẩy nhautrong hàng (rèn cho học sinh kỹ năng kiềm chế bản thân, kỹ năng vận động, gâyảnh hưởng): Yêu cầu học sinh đến lớp phải có đầy đủ sách vở, đồ dùng học tập (rèn cho học sinh kỹ năng tự kiểm tra, xây dựng kế hoạch)

Làm tốt công tác tổ chức chủ nhiệm lớp, thường xuyên thay đổi các hìnhthức sinh hoạt lớp, luân phiên nhau cho các em làm lớp trưởng, tổ trưởng, khôngnên trong năm học chỉ đề một em làm lớp trưởng Xây dựng mô hình lớp tựquản: Với học sinh lớp 2, để các em có thể tự quản và tự điều hành mọi hoạtđộng lớp ngoài giờ học, không có sự can thiệp của giáo viên là việc làm tươngđối khó khăn hơn so với các lớp trên Tuy nhiên, chúng ta có thể hướng dẫn các

em làm quen dần Có thể để cho các em tự thảo luận và đề ra một số nội quy lớphọc Trong các tiết hoạt động tập thể, chú ý cho các em tự nhận xét rút kinhnghiệm và đề ra phương hướng cho tuần mới Cho dù là các ý kiến của các em

sẽ không thật sự đáp ứng được yêu cầu của các em nhưng hãy cứ để các em tự

Giáo viên không nên áp đặt mọi suy nghĩ, hành động lên các em; luôn yêucâu các em phải làm theo thầy cô Nếu các em thấy được việc cần làm là đúng,

là cần thiết và các em tự nguyện làm, mong muốn được làm thì hiệu quả giáodục sẽ cao hơn rất nhiều

Các hoạt động tập thể sẽ giúp học sinh không chỉ có được nhận thức đúngđắn mà giúp các em trải qua những tình huống thực tế Các em được nói, đượclàm, được lập kế hoạch, được tự đánh giá rút kinh nghiệm Kỹ năng sống dầnđược hình thành từ đây

Biện pháp 7: Rèn kỹ năng sống cho học sinh thông qua các môn học

Do tình hình thực tiễn hiện nay không có chương trình cũng như tiết họcdành riêng cho việc giáo dục kỹ năng sống, nên việc lồng ghép giáo dục kỹ năngsống qua dạy học các môn học là điều cần thiết Với chương trình dạy học lớp 2,mọi kiến thức, kỹ năng học tập mà các em có được đều có thể xem như là các kỹnăng sống căn bản và cần thiết Ta có thể giúp các em rèn kỹ năng sống qua tất

cả các môn học như: Tiếng Việt, Đạo đức, Tự nhiên và Xã hội

- Rèn kỹ năng sống của học sinh thông qua môn Tiếng Việt

Chúng ta đều biết, ngôn ngữ là công cụ của tư duy và giao tiếp Theo họcgiả người Mỹ Kinixti thì: “Sự Thành công của mỗi người chỉ có 15% là dựa vào

kỹ thuật chuyên ngành, còn 85% là dựa vào những quan hệ giao tiếp và tài năng

xử thế của người đó "

Trải qua hàng ngàn năm tiến hóa của loài người, ngôn ngữ - tiếng nói từtác dụng sơ khai là trao đổi thông tin đã đóng vai trò biểu hiện tình cảm, trạngthái tâm lý và là một yếu tố quan trọng biểu lộ văn hóa, tính cách con người

Việc giáo dục lời nói trong giao tiếp từ xưa đã được ông cha ta rất coitrọng:

“Học ăn, học nói, học gói, học mở”; “Lời nói không mất tiền mua, lựa lời

mà nói cho vừa lòng nhau”

Để đánh giá một con người, chúng ta cần phải có sự thử thách qua giaotiếp hàng ngày với họ: “Chim khôn thử tiếng, người ngoan thử lời”