Mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa: Nghiên cứu trường hợp Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam TT

Mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa: Nghiên cứu trường hợp Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam Mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa: Nghiên cứu trường hợp Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam Mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa: Nghiên cứu trường hợp Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam Mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa: Nghiên cứu trường hợp Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam Mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa: Nghiên cứu trường hợp Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam Mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa: Nghiên cứu trường hợp Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam Mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa: Nghiên cứu trường hợp Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam Mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa: Nghiên cứu trường hợp Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

Tập thể hướng dẫn khoa học:

1 PGS.TS VŨ HÙNG CƯỜNG

2 TS TRẦN KIM HÀO

Phản biện 1: PGS.TS Trần Đức Hiệp Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Văn Nam Phản biện 3: PGS.TS Nguyễn Duy Dũng

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp ……., tại: Học viện Khoa học xã hội, 477 Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội

Vào hồi giờ, ngày tháng năm 2022

Có thể tìm hiểu luận án tại: - Thư viện Quốc gia

- Thư viện Học viện Khoa học xã hội

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ

ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1 Ngô Đức Hưng (2020), Đổi mới mô hình quản lý doanh nghiệp nhà

nước sau cổ phần hóa ở một số quốc gia Châu Á và bài học cho Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam, Tạp chí Kinh tế Châu Á - Thái Bình

Dương, số tháng 12/2020

2 Ngô Đức Hưng (2020), Các nhân tố ảnh hưởng tới đổi mới quản lý

doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa, Tạp chí Kinh tế Châu Á -

Thái Bình Dương, số tháng 1/2021

3 Ngô Đức Hưng (2021), Sử dụng công cụ định lượng phân tích các yếu

tố ảnh hưởng tới đổi mới mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam, Tạp chí Kinh tế

Châu Á - Thái Bình Dương, số tháng 4/2021

4 Ngô Đức Hưng (thành viên), Giải pháp phát triển doanh nghiệp khu

vực kinh tế tư nhân vùng Tây Nam Bộ trong bối cảnh mới, (thuộc

chương trình Tây Nam Bộ) do PGS.TS Vũ Hùng Cường là chủ nhiệm, Viện Thông tin KHXH là tổ chức chủ trì thực hiện, nghiệm thu cấp quốc gia năm 2021 đạt loại xuất sắc

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ở Việt Nam, đổi mới, phát triển các doanh nghiệp nhà nước là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước Trong những năm qua, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách và biện pháp để đổi mới mô hình quản lý, phát triển các doanh nghiệp nhà nước, luôn coi việc đổi mới quản lý kinh tế, mà trọng tâm là đổi mới mô hình quản lý các doanh nghiệp nhà nước là nhiệm vụ hàng đầu, qua đó hình thành các doanh nghiệp nhà nước, các Tập đoàn kinh tế nhà nước có

đủ năng lực cạnh tranh trên thị trường thế giới, tạo ra thế và lực của nền kinh tế trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế

Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) được hình thành từ việc cổ phần hóa và cấu trúc lại Tổng Công ty Xăng dầu Việt Nam Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam hoạt động dưới hình thức Công ty cổ phần, trong đó nhà nước nắm cổ phần chi phối, hoạt động theo Luật Doanh nghiệp Tập đoàn là doanh nghiệp nhà nước hạng đặc biệt,

có nhiệm vụ kinh tế - chính trị được giao là bảo toàn và phát triển vốn nhà nước giao, đồng thời giữa vai trò chủ lực, chủ đạo điều tiết,

ổn định và phát triển thị trường xăng dầu, sản phẩm hóa dầu

Từ khi được cổ phần hóa và thực hiện tái cấu trúc, Petrolimex

đã đạt được những thành công bước đầu; Tuy nhiên, từ sau cổ phần hóa, mô hình quản lý của Petrolimex cũng có nhiều vấn đề đặt ra, dẫn đến hiệu quả kinh tế của Tập đoàn chưa tương xứng với nguồn lực, vẫn còn thua lỗ, gây thất thoát vốn đầu tư của nhà nước

Như vậy, việc đi tìm các biện pháp để đổi mới mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam được xem là nhiệm vụ cấp thiết, có ý nghĩa cả về lý luận và thực

tiễn Do đó, tác giả lựa chọn hướng nghiên cứu "Mô hình quản lý

doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa: nghiên cứu trường hợp Tập đoàn xăng dầu Việt Nam" làm đề tài luận án tiến sĩ

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

- Mục tiêu chung: Tiếp cận dưới góc độ quản lý kinh tế, trên cơ

sở hệ thống hóa những vấn đề lý luận về mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa và đánh giá thực trạng mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa, từ trường hợp cụ thể của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam, Luận án đề xuất giải pháp chủ yếu nhằm đổi mới mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam hiện nay

+ Đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm đổi mới mô hình quản

lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam trong những năm tiếp theo

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án, chỉ ra khoảng trống nghiên cứu

- Làm rõ cơ sở lý luận về mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa, và quản lý nhà nước đối với DNNN sau CPH; các nhân tố ảnh hưởng đến mô hình quản lý DNNN sau CPH

- Khảo cứu mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa của một số nước trên thế giới và rút ra bài học kinh nghiệm cho đổi mới mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam

- Phân tích thực trạng mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam; đánh giá thành tựu, hạn chế và chỉ ra nguyên nhân của hạn chế, các yếu tố ảnh hưởng đến mô hình quản lý DNNN sau CPH ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam

- Phân tích bối cảnh, từ đó đề xuất các quan điểm định hướng, các giải pháp đổi mới mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam trong những năm tiếp theo

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu:

Mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu mô hình quản

lý DNNN sau CPH bao gồm: cấu trúc tổ chức; cơ chế quản lý giám sát; các mối liên kết nội bộ; nguồn nhân lực

- Phạm vi không gian: Nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc

gia châu Á (Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore, Nhật Bản) và Châu

Âu (Anh, Pháp, Hà Lan) và nghiên cứu thực trạng mô hình quản lý DNNN sau cổ phần hóa nói chung ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam

- Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực trạng từ năm 2012 đến

2019, đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2020 - 2030 tầm nhìn đến năm 2040

4 Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý thuyết

4.1.1 Câu hỏi nghiên cứu

4.1.2 Giả thuyết nghiên cứu

4.2 Phương pháp nghiên cứu

4.2.4 Khung phân tích mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau

cổ phần hóa ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam

5 Những đóng góp khoa học của luận án

- Kết quả của luận án góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa

- Làm rõ kinh nghiệm về mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa ở một số quốc gia và bài học rút ra cho Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam

- Phân tích, đánh giá được thực trạng mô hình quản lý các doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa và ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam, làm cơ sở khoa học cho các quan điểm, định hướng mục tiêu và đề xuất các giải pháp nhằm đổi mới mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam trong những năm tiếp sau

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa lý luận:

- Luận án đã hệ thống hóa, bổ sung thêm những vấn đề lý luận chung về mô hình quản lý DNNN sau cổ phần hóa và quản lý nhà nước đối với DNNN sau CPH;

- Xây dựng mô hình kinh tế lượng, phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý DNNN sau cổ phần hóa;

6.2 Ý nghĩa thực tiễn:

- Luận án đánh giá được thực trạng mô hình quản lý của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam, chỉ rõ những kết quả đạt được, những mặt hạn chế và nguyên nhân của hạn chế, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm đổi mới mô hình quản lý ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam trong thực tiễn;

- Kết quả nghiên cứu của Luận án là cơ sở để các cơ quan quản lý nhà nước, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam nghiên cứu tham khảo, phục vụ cho việc hoạch định chính sách, triển khai trong thực

tế nhằm đổi mới mô hình quản lý Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam sau khi cổ phần hóa Luận án là tài liệu tham khảo cho các cơ sở đào

tạo, tổ chức nghiên cứu khoa học

7 Cơ cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, kết cấu của luận án gồm:

Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2 Cơ sở lý luận và thực tiễn về mô hình quản lý

doanh nghiệp Nhà nước sau cổ phần hóa

Chương 3 Thực trạng mô hình quản lý doanh nghiệp Nhà nước

sau cổ phần hóa ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam

Chương 4 Giải pháp đổi mới mô hình quản lý doanh nghiệp

Nhà nước sau cổ phần hóa ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Những nghiên cứu ngoài nước liên quan đến đề tài luận án

Nhóm tác giả Barry Spicer, David Emanuel, Michael Powel

(1993) Chuyển đổi các doanh nghiệp nhà nước - quản lý sự thay đổi

triệt để tổ chức trong môi trường phi điều tiết Éslie Cohen và Claude

Henry, 1997, Dịch vụ công cộng và khu vực quốc doanh Con đường

cải cách DNNN ở Trung Quốc (Zhou Fangsheng và Wang Xiaolu,

2002) Các tác giả Graham, Edward M, trong cuốn sReforming

Korea’s Industrial Conglomerates, 2003 (Cải cách các tập đoàn công

nghiệp Hàn Quốc) Baoli Xu và Minggao Shen, 2003, Các tập đoàn

doanh nghiệp của Trung Quốc: quá khứ, hiện tại và tương lai phát triển Heibatollah Sami, Justin T Wang and Haiyan Zhou (2009): Corporate Governance and operating performance of Chinese listed firm (Quản trị doanh nghiệp và hiệu quả hoạt động của công ty niêm yết tại Trung Quốc)

1.2 Những nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài luận án

1.2.1 Các công trình nghiên cứu liên quan đến lý luận về đổi mới

mô hình quản lý DNNN sau CPH

Công trình Cổ phần hóa DNNN, cơ sở lý luận và kinh nghiệm

thực tiễn, của tác giả Nguyễn Ngọc Quang (1996); Đề án Hình thành và phát triển Tập đoàn kinh tế trên cơ sở TCT nhà nước của

Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (Bộ Kế hoạch và Đầu

tư, 2003); Phan Đức Hiếu, 2003, Cải cách doanh nghiệp nhà nước;

Lê Hồng Hạnh, 2004, Cổ phần hóa DNNN - những vấn đề lý luận

và thực tiễn; Nguyễn Minh Châu, 2005, Tập đoàn kinh tế và một số vấn đề về xây dựng Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam Bùi Quốc Anh,

2008, Những vấn đề lý luận và thực tiễn về cổ phần hóa và sau cổ

phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở Việt Nam Ngô Thị Nguyệt

Nga (2011), Tái cơ cấu tổ chức các doanh nghiệp dệt may của Tập

đoàn dệt may Việt Nam Nguyễn Việt Xô, 2011, Quản lý nhà nước

về cổ phần hóa theo hướng thành lập các tập đoàn kinh tế ở Việt Nam hiện nay Một số công trình tiêu biểu khác: Quản lý nhà nước

về cổ phần hóa doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội

(Hoàng Tuân, 2016); Quản lý doanh nghiệp sau cổ phần hóa ở Bộ

Giao thông - Vận tải (Nguyễn Duy Ký, 2012); Nguyễn Tuấn Phong,

2012, Đổi mới tổ chức quản lý theo mô hình Công ty mẹ - Công ty

con ở Doanh nghiệp Rượu - Bia - Nước giải khát Việt Nam (Trường hợp HABECO) Nghiên cứu xây dựng mô hình hoạt động của Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam của Trần Quốc Việt, 2017

1.2.2 Nhóm các công trình nghiên cứu liên quan đến kinh nghiệm, kết qủa đổi mới mô hình quản lý DNNN sau CPH

Công trình Cổ phần hóa DNNN - kinh nghiệm thế giới (Hoàng

Đức Tạo, Nguyễn Thiết Sơn, Ngô Xuân Bình, 1993); Trần Tiến

Cường, 2005, Tập đoàn kinh tế - Lý luận và kinh nghiệm quốc tế

ứng dụng vào Việt Nam; Tác giả Trần Kim Hào và Bùi Văn Dũng, Hình thành, phát triển và quản lý tập đoàn kinh tế: Lý luận, kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam, 2014 Trần Quốc Việt

(2017), Nghiên cứu xây dựng mô hình hoạt động của Tập đoàn Dầu

khí Quốc gia Việt Nam Cổ phần hóa các DNNN ở Việt Nam (Hoàng

Công Thi, Phùng Thị Doan, Viện Khoa học tài chính, Nxb Thống

kê, 1994); Thành lập và quản lý các Tập đoàn kinh tế ở Việt Nam” (Nguyễn Đình Phan 1996); Kinh tế nhà nước và quá trình đổi mới

DNNN của Ngô Quang Minh, năm 2001 Mô hình Tập đoàn kinh tế trong Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa (Vũ Huy Từ 2002); Đề án Hình thành và phát triển Tập đoàn kinh tế trên cơ sở Tổng công ty nhà nước (Bộ Kế hoạch và Đầu tư, 2005);

1.2.3 Nhóm các công trình liên quan đến thực trạng mô hình quản

lý DNNN sau cổ phần hóa

Công trình Cổ phần hóa và quản lý DNNN sau cổ phần hóa, (Lê Văn Tâm, 2004); Báo cáo tại Hội thảo Hậu cổ phần hóa doanh

nghiệp nhà nước (Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế TW (CIEM) -

Ngân hàng Thế giới (WB) tổ chức, năm 2005; Quản lý vốn Nhà

nước tại các DN sau cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước (Nguyễn

Thị Thu Hương, 2009); Nguyễn Duy Hùng (2013), Doanh nghiệp

nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; Trần

Trung Tín (2015), Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước trong quân

đội Nguyễn Đức Long (2018), Tái cơ cấu Tập đoàn kinh tế nhà nước ở Việt Nam hiện nay; Trịnh Văn Súy (2015), Những vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh trong quá trình cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước ở tỉnh Thanh Hóa Công trình Thực trạng và giải pháp phát triển bền vững tập đoàn kinh tế ở Việt Nam, tác giả Trần

Kim Hào và Bùi Văn Dũng (2015) Dương Đức Tâm (2016), Tiếp

tục cổ phần hóa và giải quyết các vấn đề sau cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước thuộc Bộ Công thương

1.2.4 Nhóm các công trình liên quan đến giải pháp đổi mới mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa

Tác giả Trần Hồng Thái (2001), Các giải pháp nhằm thực hiện

có hiệu quả tiến trình cổ phần hoá doanh nghiệp Nhà nước Đoàn

Ngọc Phúc (2015), Nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của

DNNN sau cổ phần hóa ở Việt Nam Hoàng Kim Nguyên (2003), Một số giải pháp nhằm thúc đẩy tiến trình cổ phần hoá DNNN trong công nghiệp ở Việt Nam

Các nghiên cứu trên đề cập đến những vấn đề khác nhau, những khía cạnh liên quan đến giải pháp đổi mới quản lý DNNN nói chung và DNNN sau CPH, được thực hiện bởi nhiều chủ thể khác nhau Đây là những cơ sở quan trọng để luận án có thể kế thừa chọn lọc và tìm được khoảng trống để xác định rõ và đề xuất các giải pháp nhằm đổi mới mô hình quản lý DNNN sau CPH ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam

1.3 Đánh giá chung về những nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

1.3.1 Đánh giá chung về những nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

- Đối với các công trình nghiên cứu nước ngoài

- Đối với nhóm các công trình nghiên cứu trong nước

Đánh giá chung: Các công trình nghiên cứu nêu trên mặc dù

đã xác định rõ cách tiếp cận, đối tượng và mục tiêu nghiên cứu ở

những góc độ khác nhau cả về lý luận và thực tiễn liên quan đến mô hình quản lý của doanh nghiệp nhà nước, của các Tập đoàn kinh tế nhà nước sau cổ phần hóa Tuy nhiên, việc nghiên cứu mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa đặt ra những vấn

đề mới, những yêu cầu trong bối cảnh mới Tổng quan những công trình nghiên cứu trên đã cho thấy: Chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống về mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa ở Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam trong bối cảnh mới Chính vì vậy, đây là khoảng trống mà nghiên cứu sinh lựa chọn để làm hướng nghiên cứu trong luận án Tiến sĩ của mình

1.3.2 Những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết

- Về mặt phương pháp: Luận án xác định, làm rõ cách tiếp

cận; việc sử dụng các phương pháp nghiên cứu, đánh giá; làm rõ khung phân tích trong nghiên cứu mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa

- Về mặt lý luận: Luận án khái quát hóa, hệ thống cơ sở lý luận

về mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa Các vấn

đề lý luận cụ thể như: Khái niệm, đặc điểm, vai trò, nội dung, tiêu chí, các nhân tố ảnh hưởng đến mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa

- Về thực tiễn:

Luận án sẽ khảo cứu kinh nghiệm đổi mới mô hình quản lý doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa của một số quốc gia, từ đó