Tín ngưỡng dân gian tiêu biểu ở việt nam tín ngưỡng thờ thành hoàng làng ở làng thành – xã xương giang – thành phố bắc giang

Nhắc đến tính ngưỡng sùng bài con người, chúng ta không thể không kể đến tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng - một trong số những tín ngưỡng vẫn được nhân dân ta duy trì đến ngày nay.. Khu c

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC

~~~~~~*~~~~~~

TIỂU LUẬN VĂN HÓA VIỆT NAM

(Học kì nhóm , năm học )

ĐỀ TÀI: Tín ngưỡng dân gian tiêu biểu ở Việt Nam - Tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng ở làng Thành – xã Xương Giang – Thành Phố Bắc Giang

Bắc Giang/ Hà Nội, 11-1-2022

Sinh viên thực hiện :

Mã sinh viên :

Giáo viên hướng dẫn :

MỤC LỤC

I LỜI MỞ ĐẦU

II NỘI DUNG

A Chương 1 Tổng quan 1

1.1 Tổng quan về tình hình kinh tế - xã hội xã Xương Giang, tỉnh Bắc Giang 1

1.2 Cơ sở thờ tự Thành Hoàng làng – Bắc Giang 2

B Chương 2 Nội dung tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng Bắc Giang 4

2.1 Nguồn gốc và đặc điểm tín ngưỡng thờ Thành Hoàng Làng 4

2.2 Hoạt động thờ thành hoàng làng ở Bắc Giang 7

2.3 Vai trò và ý nghĩa của tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng ở Bắc Giang 7

III KẾT LUẬN

IV TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng ở làng Thành – xã

Xương Giang – thành phố Bắc Giang.

Nhắc tới Việt Nam là nhắc tới một quốc gia châu Á với nền văn hóa đặc sắc, lâu đời gắn liền với chiều dài lịch sử hình thành và phát triển của dân tộc Các nhà lịch

sử học đánh giá rằng Việt Nam có một cộng đồng văn hoá rộng lớn Chính vì lý do ấy, đời sống tâm linh, tôn giáo và tín ngưỡng của người Việt rất đa dạng và phong phú Theo nghiên cứu, tín ngưỡng cổ xưa của nhân dân ta bao gồm 3 loại chính: Tín ngưỡng phồn thực, tín ngưỡng sùng bái tự nhiên và tín ngưỡng sùng bái con người

Nhắc đến tính ngưỡng sùng bài con người, chúng ta không thể không kể đến tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng - một trong số những tín ngưỡng vẫn được nhân dân ta duy trì đến ngày nay Làng nào cũng thờ Thành hoàng là vị thần cai quản che chở cho

cả làng (thường tôn vinh những ngươì có công khai phá lập nghiệp cho dân làng, hoặc các anh hùng dân tộc đã sinh hay mất ở làng)

Góp phần công sức nhỏ vào việc gìn giữ tín ngưỡng ấy, dân dân tỉnh Bắc Giang nói chung và xã Xương Giang nói riêng luôn tự hào khi nhắc đến cơ sở thờ Thành Hoàng làng của mình Vậy đặc điểm và vai trò của nó trong đời sống tâm linh người dân là gì Và đâu là lý do tín ngưỡng này còn được duy trì và bảo tồn tại Bắc Giang cho đến ngày nay? Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây

II NỘI DUNG

A Chương 1: Tổng quan

1.1 Tổng quan về tình hình kinh tế - xã hội xã Xương Giang, thành phố Bắc Giang

Bắc Giang là một tỉnh thuộc vùng đông bắc Việt Nam, cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 50km Thành phố Bắc Giang - là trung tâm kinh tế - văn hóa - chính trị của tỉnh Bắc Giang Xưa kia nơi đây là địa danh lịch sử, xưa thuộc Bộ Vũ Ninh là trấn thứ tư, trong bốn kinh trấn và đứng đầu phên dậu phía Bắc của quốc gia Đại Việt

Làng Thành là một làng thuộc xã Xương Giang, thành phố Bắc Giang trước

đây vốn là vùng đất cổ, có bề dày lịch sử dựng nước và giữ nước

Về kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Giang vẫn duy trì tốc độ phát triển ổn định Bắc Giang nay được biết đến với vai trò là một trong những trung tâm lớn của vùng về công nghiệp đạm - hoá chất, công nghiệp may mặc Thành phố có 06 làng nghề truyền thống: Nghề Bánh đa Kế, Mỳ Kế; nghề Mộc; nghề sản xuất Bún bánh Đa Mai; nghề tăm lụa; nghề sản xuất Rọ tôm Ngoài ra, tỉnh có 06 cụm công nghiệp vừa và nhỏ: Quang Châu, Đình Trám, Vân Trung, Song Khê - Nội Hoàng…

Cùng với sự phát triển ấy, cư dân làng Thành, Xương Giang tham gia hầu hết vào các loại hình kinh tế trên Xã luôn tận dụng những thuận lợi cơ bản đó để phát triển kinh tế - xã hội Họ có thu nhập kinh tế rất ổn định, chất lượng cuộc sống được đảm bảo và ngày càng được nâng cao

(Khu công nghiệp Vân Trung (Các làng nghề truyền thống)

Dù là một xã trực thuộc thành phố, luôn được tiếp cận với những đổi mới, hội nhập, người dân xã Xương Giang nói chung, làng Thành nói riêng luôn giữ gìn những truyền thống, tôn giáo, tín ngưỡng của dân tộc Phổ biến nhất là tục thờ cúng tổ tiên,

họ coi trọng ngày mất là dịp cúng giỗ hơn ngày sinh Ngoài ra, nhà nào cũng thờ Thổ công là vị thần trông coi gia cư, giữ gìn hoạ phúc Làng nào cũng thờ Thành hoàng là

vị thần cai quản che chở cho cả làng

1.2 Cơ sở thờ tự Thành Hoàng làng – Làng Thành, xã Xương Giang, Bắc Giang

Giống như đại đa số các làng, xã thuộc tỉnh Bắc Giang, lang Thành, xã Xương giang cũng có cơ sở thờ tự Thành Hoàng làng riêng Đình làng Thành là nơi thờ phụng Thành Hoàng Đình làng Thành là ngôi đình lớn, đặt trên thửa đất kề đường làng, địa thế đình khá rộng Đình có quy mô bề thế, 5 gian hai dãy mái cong, lợp ngói mũi có sàn, cửa bức bàn, chấn song con tiện (nay xây gạch bao quanh) Đình

để thờ Thành Hoàng nhưng đồng thời cũng trở thành nơi hội họp của các ban chấp hành làng, cũng là nơi sinh hoạt của người dân trong làng, xã

(Đình làng Thành, Xương Giang, Bắc Giang)

2

Việc thờ cúng Thành hoàng được diễn ra thường xuyên thông qua việc thắp đèn, hương hằng ngày Ngoài ra, việc cúng lễ được thực hiện ngày tiết vào bốn mùa, giao thừa, Tết Nguyên đán, hay những ngày trong làng có ma chay, cưới hỏi, xây dựng công trình chung… dân làng Thành vẫn ra đình cúng lễ để báo cáo, tạ ơn hay mong cầu sự chở che của Thành hoàng cho gia đình và cả làng được bình yên và hưng thịnh

B. Nội dung tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng ở làng Thành, xã Xương Giang, Bắc Giang

II.1 Nguồn gốc và đặc điểm tín ngưỡng thờ Thành Hoàng Làng

Trước tiên, chúng ta cùng tìm hiểu, Thành Hoàng làng là ai Thành Hoàng cai quản đình làng và cả một khu vực làng xã, là người có quyết định họa phúc của một làng và thường được thờ ở đình làng Thành Hoàng là người có công với dân, với nước, lập làng, dựng ấp hay sáng lập nên một nghề

Theo sách Việt Nam phong tục, thì mỗi làng thường thờ một vị Thành hoàng làng, cũng có làng thờ hai, ba thậm chí năm, bảy vị thần Thành hoàng; tuy nhiên, trong

đó có một vị làm chủ thần Mỗi vị Thành hoàng đều có một thần tích và thần phả riêng gắn liền với những đặc điểm, điều kiện tự nhiên và hoàn cảnh lịch sử của làng đó Thành hoàng của làng Thành là đức Cao Sơn – Quý Minh, hai danh tướng thời Vua Hùng thứ 18, được phong mỹ tự qua các vương triều phong kiến. Đức Cao Minh được thờ ở đình Chung, thờ chung với làng Vẽ Ngoài ra còn thờ vị hậu thần là Dương Quốc Công Vị họ Dương này còn có nghè riêng trong xóm Đình gọi là nghè Miễu Dân làng Thành coi đây là một tín ngưỡng mang đậm dấu ấn tâm linh và cũng

để thể hiện quan niệm “uống nước nhớ nguồn của người dân Việt

(Tượng thần Thành Hoàng làng)

Sẽ thật thiếu sót nếu ta không kể đến nghi lễ thực hành trong tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng Địa điểm diễn ra các cuộc rước, tế và các trò diễn là đình và đền (hoặc miếu) của làng Đồng thời với tế và lễ, người dân còn tổ chức rước Thành hoàng, với ý muốn đưa thần đi thăm thú làng quê, khoe với thần những công việc tốt

đã làm được Trong buổi rước, người dân còn diễn lại những công trạng của Thành hoành làng đã làm đối với làng Đó chính là thế hiện sự biết ơn sâu sắc, lòng tôn kính với người có công với làng, với nước - một nét đẹp trong đạo Hiếu của người Việt

4

Trong lễ tế Thành hoàng làng, phần lễ và phần hội là một tổng thể Lễ là phần tôn giáo, biểu hiện những giá trị đạo đức sâu lắng nhất của người dân mỗi làng quê vùng đồng bằng Bắc bộ Sau nghi lễ rước và tế Thành hoàng là phần hội với các cuộc thi, trò diễn, trò chơi dân gian, hội thi nấu ăn Các cuộc thi, trò chơi dân gian trong lễ hội bao giờ cũng có nội dung gắn với lịch sử của làng, mô tả lại sự tích hay chiến tích của Thành hoàng, ca ngợi vẻ đẹp của làng…

II.2 Hoạt động thờ Thành Hoàng làng ở làng Thành, Xương Giang, Bắc Giang

Như đã trình bày phía trên, việc thờ cúng thành hoàng làng được diễn ra thường xuyên thông qua việc thắp hương và thắp đèn Bên cạnh đó, vào những ngày mùng 1

và 15 hằng tháng âm lịch, hay ngày tiết nạp của 4 mùa, các ngày lễ trong năm hay cưới hỏi, ma chay, nhà có việc lớn người dân làng Thành đều đến cúng ở nơi đây Đặc biệt, vào ngày mất và sinh của Thành Hoàng làng người dân tổ chức lễ tế lớn

Một năm làng có hai kỳ hội gọi là xuân thu nhị kỳ Về mùa xuân thì hội mở vào ngày mồng 6, mồng 7, mồng 8 tháng giêng âm lịch, gọi là hội xuân Trong đó ngày mồng 7 là ngày hội chùa, còn hội đình thì cả ba ngày Về mùa thu, lệ mở vào ngày mồng 4, mồng 5 tháng 8 âm lịch

Trong dịp hội xuân, dân đóng đám từ ngày mồng 6 tháng Giêng Trong ngày này có tổ chức rước kiệu Làng Thành thờ ba vị nên có ba kiệu rước trong hội Người

ta tổ chức nghênh rước vị thành hoàng Quý Minh từ đình Thành ra ngã tư vào chùa Thành Tại đây đoàn kiệu này sẽ gặp đoàn rước kiệu Dương Quốc Công đi đến đó, hai kiệu nhập vào nhau Kiệu Quý Minh đi trước kiệu Dương Quốc Công, cả hai cùng đi tới đình Chung làm lễ Đức thánh Cả Cao Sơn Từ đây cả hai kiệu cùng rước, lúc này kiệu Cao Sơn đi trước

(Lễ hội rước Thành Hoàng làng)

Hành trình rước lúc này là cả ba cùng đi từ đình Chung theo đường xóm Dinh, tiến theo sườn làng đến ao Mạo, sau đó thẳng đường giữa làng ra đến quốc lộ 1A xuống cuối phố quán thánh rồi vòng trở về đình Thành Cả ba kiệu đó hạ ở sân đình Làng cho nồi hương vào đình để làm lễ an vị, chờ trong ba ngày

Sau cuộc rước, làng làm lễ cướp cầu Sân cầu ở cổng đình Thành liền bên chùa Thành Chỗ ấy gọi là đồng Truyền tích về quả cầu ở đây là: Do ngài Dương Quốc Công rèn luyện quan sĩ nên làm ra quả cầu Thường ngày quả cầu đó được thờ

ở nghè Miễu (xóm Đinh) Đến ngày hội thì đem ra chơi; Khi chơi có làm lễ tế cầu

Hội làng Thành cũng có tổ chức vật, nhưng không thờ vật mà chỉ vật giải Ở hội làng Thành cũng tổ chức trò chơi như đập nồi, đập niêu, ném vòng cổ chai, chạy hoá trang Chạy hoá trang ở đây xếp từng bộ không cho người tham gia biết, ai lấy phải bộ nào thì mặc bộ đó, vừa chạy vừa mặc

(Trò chơi dân gian trong hội làng Thành)

II.3 Vai trò và ý nghĩa của tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng

ở Bắc Giang

Thành Hoàng làng là vị thần bảo hộ, là người cứu dân làng khỏi các khổ nạn do những thế lực Thiêng khác gây ra.Tuy ngày nay, trong thời đại khoa học kỹ thuật phát triển, con người đã lý giải được những khoảng trống trong nhận thức, những bất công

về mặt xã hội, những bất trắc, may, rủi trong cuộc sống nhưng tín ngưỡng Thành hoàng vẫn có những vai trò nhất định không thể phủ nhận đối với người dân làng Thành, Xương Giang, Bắc Giang nói riêng và dân tộc Việt Nam nói chung Chúng ta cùng tìm hiểu ba vai trò dưới đây để thấy được tầm quan trọng của việc giữ gìn các tín ngưỡng, tôn giáo dân gian

6

Thứ nhất, vai trò liên kết cộng đồng Tín ngưỡng Thành hoàng đóng vai trò

liên kết cộng đồng người dân làng Thành, làm nơi quy tụ tâm linh cho cư dân nơi đây Thành Hoàng chứng kiến đời sống của dân làng, ban phúc độ trì cho những người trung hiếu, hiền lành, giáng họa trừng phạt những kẻ độc ác Có tai biến, người ta thường đến lễ bái cầu xin thần che trở Có việc oan ức, người ta thường lễ bái cầu xin thần chứng giám chuyển giữ hóa lành, giải oan cho người đó Thần còn là lực lượng tiếp sức cho nhân dân làng Thành trong các cuộc chống ngoại xâm, dập tắt thiên tai, bệnh dịch bằng con đường âm phù Thần được dân làng hàng năm cúng tế và được triều đình phong kiến sắc phong thêm các mỹ tự sau mỗi lần cầu đảo linh nghiệm

Chẳng thế mà nhà nước phong kiến Việt Nam chọn lọc và phong sắc cho Thành Hoàng làng nhằm mục đích đoàn kết và động viên toàn bộ sức mạnh của cộng đồng làng, xã và dân tộc thành một khối, đồng thời thực hiện việc quản lý xã hội đến cơ sở

xã hội Và ngôi đình này xuất hiện lúc ban đầu với chức năng làm trụ sở hành chính – công sở của nhà nước phong kiến ở làng, xã dần dần trở thành nơi thờ cúng Thành hoàng và hội họp của chức dịch, dân làng Thành Ngôi đình làng không chỉ là nơi thờ cúng các Thành Hoàng làng mà đây còn là nơi tụ họp dân làng khi có việc chung, là chốn vui chơi của cả làng vào các dịp lễ hội Như các nhà sử học đã nhận định “Ngôi đình xưa kia vừa là “trụ sở hành chính” của làng, vừa là “tòa án” xử kiện của xã và những ngày nhộn nhịp vào đám, sân đình trở thành “sàn diễn”, “sân khấu” cho các sinh hoạt văn hóa nghệ thuật như hát chèo, hát đúm, hát trống quân, cũng như các hoạt động thể thao như đấu vật, múa lân, kéo co, đánh cờ, thi thổi cơm… Trong nhiều thế

kỷ, mãi tới mấy thập niên đầu thế kỷ 20, chức năng chính của ngôi đình nơi đây vẫn là

“hội trường lớn của làng”

Thứ hai, duy trì và bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống Thành Hoàng làng là

một trong những thành tố văn hóa mà người nông dân Việt Nam đã sáng tạo ra qua

chung, phát huy các giá trị đạo đức nhân, lễ, nghĩa, …giúp con người, nhất là thế hệ trẻ không bị hòa tan vào nhịp sống văn hóa hiện đại, gìn giữ, phát huy truyền thống văn hóa, góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến nhưng vẫn đậm đà bản sắc dân tộc

Thứ ba, là chỗ dựa tinh thần vững chắc Thành Hoàng đã trở thành một biểu

tượng tâm linh, một chỗ dựa tinh thần vững chắc của người dân Bắc Giang Bởi với

họ, chỉ có thần mới có thể giúp cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt; giúp cho cuộc sống của họ ngày một thêm ổn định, thịnh vượng, nên làng xã nào không có Thành Hoàng thì làng xã đó bất an

Tuy ngày nay khoa học đã phát triển, nhưng con người vẫn gặp phải rất nhiều trắc trở trong cuộc sống như các bệnh hiểm nghèo, vô sinh, …mà y học phải bó tay Hoặc như khi xảy ra hỏa hoạn, thiên tai bất ngờ: động đất, sóng thần, lũ lụt, …hàng năm đã cướp đi biết bao sinh mạng con người Khi đó, con người lại phải nương nhờ vào thần thánh, cầu xin sự che chở của thần thánh Khi ấy ta thấy vai trò của tín ngưỡng này trở nên ngày càng quan trọng

Ngoài ra, việc duy trì phong tục thờ Thành Hoàng làng góp phần vào việc bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống Việt Nam Tín ngưỡng này gắn liền với hội làng, hội xuân đầu năm nên góp phần vào việc duy trì giá trị văn hóa tinh thần trong đời sống người dân Bắc Giang

8

Dân gian xưa và nay vẫn truyền tai nhau một bài ca dao về Thành Hoàng làng:

“Người trước bắc cầu, người sau theo dõi Người thì xông khói, lời nói xông nhang

Chùa nát thì có Bụt vàng Tuy rằng miếu đổ, Thành Hoàng vẫn thiêng”

KẾT LUẬN

Có thể nói tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng tại làng Thành, Xã Xương giang

là một trong những ví dụ điển hình cho tín ngưỡng sùng bái con người phổ biến ở làng

xã của người Việt Bài nghiên cứu nhỏ của chúng tôi bao gồm hai chương lớn Chương một nói về tình hình tổng quan về kinh tế xã hội của làng Thành, xã Xương Giang, thành phố Bắc Giang, cũng như miêu tả cơ sở thờ tự nơi tín ngưỡng được duy trì Trong chương hai, chúng tôi tập chung nghiên cứu về nguồn gốc, đặc điểm tín ngưỡng, hoạt động thờ Thành Hoàng làng ở nơi đây và từ đó rút ra vai trò và ý nghĩa của tín ngưỡng với người Bắc Giang nói riêng và dân tộc Việt nói chung

Sau bài nghiên cứu với mục đích tìm hiểu về tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng tại làng Thành, chúng tôi có thể đưa ra kết luận rằng “Tín ngưỡng thờ thần và Thành Hoàng làng của người Việt thực chất là thờ phúc thần, nó đóng vai trò liên kết cộng đồng trong làng xã và mở rộng ra cả nước, nhằm giáo dục lòng yêu nước, nhân nghĩa, hướng đến những điều tốt đẹp Đó là những giá trị văn hóa truyền thông vô cùng quý báu của dân tộc mà ngày nay chúng ta cần kế thừa và phát huy hơn nữa

10