Giải thích - Ngôn ngữ: Hệ thống từ ngữ và những quy tắc, cách thức kết hợp chúng trong tác phẩm văn học - Hiện thực: Phạm vi đời sống được miêu tả, thể hiện trong tác phẩm văn học => Ý k[r]
Trang 1TRƯỜNG THCS ĐỐNG ĐA
ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI MÔN NGỮ VĂN 9 NĂM HỌC 2021-2022 Thời gian làm bài 120 phút
ĐỀ THI SỐ 1
Phần I Đọc hiểu (4 điểm)
Đọc đoạn thơ sau và trả lời các câu hỏi bên dưới:
Kim đồng hồ tích tắc,tích tắc Hai tiếng động nhỏ bé kia
Hơn mọi ầm ào gầm thét
Là tiếng động khủng khiếp nhất đối với con người
Đó là thời gian
Nó báo hiệu mỗi giây phút qua đi không trở lại
Nhắc nhở cái gì đang đợi ta ở cuối
Nhưng anh,anh chẳng sợ nó đâu Thời gian-đó là chiều dài những ngày ta sống bên nhau
Thời gian-đó là chiều dày những trang ta viết
(Cho Quỳnh những ngày xa, Di cảo Lưu Quang Vũ, Nxb Trẻ, tr 254)
Câu 1.Hãy chỉ ra thể thơ và phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ? (1 Điểm)
Câu 2.Đoạn thơ đã giải thích lí do vì sao tiếng kim đồng hồ tích tắc,tích tắc lại trở thành tiếng động
khủng khiếp nhất đới với con người? (1 Điểm)
Câu 3.Với hai câu thơ: “Thời gian –đó là chiều dài những ngày ta sống bên nhau/ Thời gian-đó
là chiều dày những trang ta viết”cho thấy tác giả Lưu Quang Vũ đã cảm nhận như thế nào về thời gian
mà không phải sợ nó? (1 Điểm)
Câu 4.Cách cảm nhận của Lưu Quang Vũ:” Thời gian –đó là chiều dài những ngày ta sống bên
nhau”có điểm nào tương đồng với Trương Nam Hương qua những câu thơ: (1 Điểm)
Trang 2“Thời gian chạy qua tóc mẹ Một màu trắng đến nôn nao
Lưng mẹ cứ còng dần xuống Cho con ngày một thêm cao.”
Phần II.Làm văn (16 Điểm)
Câu 1 (6 Điểm)
Viết đoạn văn trình bày suy nghĩ của em về vấn đề:Sống là không chờ đợi
Câu 2.(10 Điểm)
Bàn về thơ, nhà văn,n hà nghiên cứu Nguyễn Hữu Quý cho rằng: “Thơ là sứ giả của tình yêu”
Em hiểu ý kiến trên như thế nào? Hãy phân tích bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”của Thanh Hải để
làm sáng tỏ?
-HẾT - ĐÁP ÁN ĐỀ THI SỐ 1 Phần I.Đọc-Hiểu (4Đ)
Câu 1.(1 Đ)
-Thể thơ:Tự do (0,5Đ)
-Phương thức biểu đạt chính:Biểu cảm(0,5 Đ)
*Lưu ý:Trả lời sai hoặc không trả lời thì không cho điểm
Câu 2.(1 Đ)
Tiếng kim đồng hồ tích tắc,tích tắc lại trở thành tiếng động khủng khiếp nhất đới với con người
bởi với con người nói chung,thời gian”báo hiệu mỗi giây phút qua đi không trở lại/Nhắc nhở cái gì đang
đợi ta ở cuối “
*Lưu ý:Trả lời sai hoặc không trả lời thì không cho điểm
Câu 3.(1 Đ)
Cách cảm nhận về thời gian của Lưu Quang Vũ qua hai câu thơ:
Trang 3-”Thời gian –đó là chiều dài những ngày ta sống bên nhau”đó là chiều dài của những yêu thương,chia
sẻ….khiến cho con người hạnh phúc.Đây là điều quan trọng làm nên ý nghĩa của cuộc đời mỗi con
người.(0,5Đ)
-Thời gian –đó là chiều dày của những ngày trang ta viết”đó là độ dày dần của những cống hiến,lao
động sang tạo trong sự nghiệp của mỗi người làm cho cuộc đời mình hữu ích và có ý nghĩa.(0.5Đ)
*Lưu ý:HS có thể diễn đạt cách khác nhau nhưng đảm bảo ý vẫn cho điểm tối đa
Câu 4.(1 Đ)
-Cả hai nhà thơ đều cảm nhận thời gian là chiều dài của những yêu thương,chia sẻ
-Với Trương Nam Hương còn cảm nhận cụ thể hươn thời gian trôi nhanh làm mẹ già nua nhưng
chính tình yêu thương,sự hi sinh,những vất vả và gian lao của mẹ giúp con khôn lớn và trưởng thành
Phần II.làm văn
Câu 1.(6 Đ)
*Yêu cầu về kĩ năng:
-Biết viết đoạn văn nghị luận xã hội,có kết hợp lí lẽ,dẫn chứng để lập luận
-Đảm bảo lien kết câu,không mắc lỗi diễn đạt
*Yêu cầu về kiến thức:
Xác định đúng vấn đề nghị luận:Sống là không chờ đợi
Triển khai vấn đề nghị luận:HS vận dụng các thao tác lập luận phù hợpđể triển khai vấn đề theo
những cách khác nhau nhưng phải hợp li,thuyết phục.Có thể trình bày theo hướng sau:
Sống là không chờ đợi
-Đó là lối sống mà con người bắt trọn tứng khoảnh khắc của cuộc song,không ngững nỗ lực làm
việc cống hiến để đạt được những mục tiêu đề ra
-Sự sống của con người luôn có giới hạn nên cần trân trọng,nâng niu những phút giây được
sống,phải sử dụng nó thật ý nghĩa
_Xã hội ngày càng phát triển,luôn vận động không ngừng nếu ta cứ trì hoãn chờ đợi ta sẽ không
bắt kịp xu thể của thời đại,bi bỏ lại phía sau
…
Trang 4Dẫn chứng
-Sống là không chờ đợi nhưng không có nghĩa là sống bất chấp,không suy xet,sống gấp,hời hợt
-Sông tích cực chủ động,tận dụng mọi thời gian cơ hội mình có để hoàn thiện bản tha,đóng góp
cho xã hội
-Có thể nói sử dụng thời gian đúng chính là một trong những kí năng quan trọng của cuộc đời,nó
thể hiện trí tuệ,bản lĩnh của con người trong thời đại mới
-Liên hệ với bản thân…
*Lưu ý:
-HS có thể diễn đạt bằng cachs khác hoặc có chính kiến riêng vẫn cho điểm tối đa
-Không đảm bảo hình thức đoạn văn(-0,5đ)
Gợi ý về thang điểm:
-Từ 5-6 điểm hiểu vấn đề lập luận chặt chẽ,thuyết phục;văn viết có giọng điệu
Từ 3-4.75 điểm:Hiểu vấn đề;biết cách lập luận;diễn đạt được ý,còn mắc một số về lỗi diễn đạt,chính
tả
_Từ 1-2,75 điểm:Nhận diện được vấn đề;viết sơ sài,chưa biết triển khai lập luận;mắc rất nhiều lỗi
diễn đạt,chính tả
-0 điểm:Không làm bài hoặc lạc đề
Câu 2.(10 Đ)
*Yêu cầu chung:
-Biết cách làm bài nghị luận văn học,có bố cục 3 phần mở bài,thân bài,kết bài
-Nhận diện đúng vấn đề,biết phân tích tác phẩm theo định hướng một cách sáng tạo,có sự lien hệ
mở rộng,bày tỏ được quan điểm của bản thân…
-Kết bài mạch lạc,văn viết có giọng điệu có hình ảnh,ngôn từ chính xác,chữ viết đúng chính tả,trình
bày sạch đẹp
*Yêu cầu cụ thể:
HS có thể triển khai vấn đề theo các cách khác nhau nhưng bài làm cần phải đảm bảo các ý cơ
bản sau:
Trang 51.Dẫn dắt,nêu và trích dẫn vấn đề một cách hợp lí(0,5 Đ)
2.Giải thích ý kiến(1 Đ):
-Thơ là hình thức sáng tác văn học nghiêng về thể hiện cảm xúc thong qua cách tổ chức ngôn từ
đặc biệt,giàu nhạc tính,giàu hình ảnh và gợi cảm…(hs có thể trivhs dẫn ý kiến về thơ)
-Sứ giả là người đại diện ,người kết nối,người đưa tin
Như vậy với cách nói khẳng định ý kiến đã khái quát về đặc trưng,vai trò của thơ ca trong cuộc
sống.Thơ bồi đắp tình yêu thương,kết nối tâm hồn con người,thể hiện tình cảm,cảm xúc của con người
*Lưu ý:Chấp nhận những cách diễn đạt khác nhau miễn là nêu được đúng bản chất vấn đề
3.Cơ sở của ý kiến:(0,25 Đ)
Ý kiến đã khẳng định đặc trưng vai trò của thơ ca.Ý kiến đi từ bản chất cốt lõi của thơ ca là”Bắt rễ
nảy nở nơi long người”,thơ là tiếng lòng”xuất phát từ yêu cầu của nhà thơ làm thơ là để được giãi bày
tìm thấy tiếng nói tri ân,xuất phát từ qui luật người tiếp nhận đến với thơ là được trải nghiệm một cảm
xúc,tâm trạng,đi tìm hồn mình qua những trang thơ.Ý kiến sâu sắc,xác đáng và đúng dắn
*Lưu ý:HS có thể viết lồng ghép với phần giải thích nhận định
4.Phân tích,chứng minh:(7 Đ)
4.1.Khái quát về tác giả Thanh Hải,hoàn cảnh ra đời bài thơ “Mừa xuân nho nhỏ”:(0,5 Đ)
4.2.Bài thơ”Mùa xuân nho nhỏ”như một sứ giả mở ra tình yêu của nhà thơ với cuộc đời.Bài
thơ thể hiện long yêu đời yêu cuộc sống và khát vọng dâng hiến của nhà thơ(5 Đ)
-Từ tình yêu thiên nhiên,yêu đời yêu cuộc sống,Thanh Hải đã khắc họa lên bức tranh thiên nhiên xứ
Huế,ở đó có màu sắc tươi tắn,âm thanh vang vọng,không gian khoáng đạt,đẹp và tràn đầy sức sống:”Mọc
giữa dòng song xanh….tôi đư tay tôi hứng”.(HS cần đi vào nghị luận nghệ thuất đảo ngữ,động từ,hình
ảnh ẩn dụ ẩn dụ chuyển đổi cảm giác,chất nhạc và họa trong đoạn thơ,để làm nổi bật nội dung thể hiện
với tình yêu với mùa xuân thiên nhiên tươi đepl,yêu cuộc sống của nhà thơ.)
-Từ tình yêu với cuộc đời,yêu đát nước Thanh Hải đã khác họa vẻ đẹp mùa xuân đất nước,mùa xuân
của những con người tươi vui náo nức,hối hả khẩn trương.Mỗi con người với nhiệm vụ của mình đang
nỗ luacj hết mình để cống hiến xây dựng và bảo vệ Tổ quốc cùng mùa xuân đất nước trường tồn với
thời gian cứ đi lên phía trước:”Mùa xuân người cầm súng….Cứ đi lên phía trước”.(Lưu ý:HS cần phải
nghị luận được nghệ thuật hoán dụ,điệp cấu trúc”Mùa xuân…người”,điệp từ và nghệ thuật ẩn
dụ”Lộc”,hình ảnh thơ nhân hóa,so sánh”Đất nước…vất vả và gian lao”và “Đất nước như vì sao”…để
làm nổi bật được những nội dung của đoạn thơ.)
Trang 6-Từ những cảm xúc mãnh liệt về mùa xuân thiên nhiên,đất nước,con người,Thanh Hải đã có những
ước nguyện thật chân thành tha thiết,mong ước được làm một”Mùa xuân nho nhỏ”góp vào mùa xuân
lớn của đất nước.(Lưu ý:HS nghị luận 2 khổ thơ :Ta làm con chim…dù là khi tóc bạc”cần chú ý các
nghệ thuật điệp ngữ,điệp cấu trúc,hình ảnh thơ ẩn dụ,hoán dụ,đảo ngữ để làm nổi bật được ước nguyện
mong muốn của nhà thơ.)
-Tình yêu quê hương đất nước của Thanh Hải lắng sâu vào câu dân ca,ddiệu nhạc trữ tình đằm thắm
đâmj chất Huế”Mùa xuân ta xin hát…đất Huế”.(Lưu ý hs cần nghị luận được nghệ thuật liệt kê,cách
gieo vâần liền,nhịp điệu của dân ca…để làm nổi bật tình yêu của tác giả với quê hương.)
4.3.Bài thơ mùa xuân nho nhỏ như một sứ giả mở ra tình yêu với bạn đọc: (1 Đ)
-Bài thơ đã khơi gợi ở người đọc tình yêu thiên nhiên,yêu mùa xuân,yêu quê hương đất nước và
khát vọng dâng hiến mãnh liệt khi mỗi độ xuân về
-Đên với bài thơ người đọc đã tìm đên với tình yêu để tâm hồn mình rộng mở phong phú và sống
tốt hơn với cuộc đời
4.4.Tiếng nói tình yêu của Thanh Hải trong bài thơ được thể hiện qua một hình thức nghệ
thuật độc đáo: (0,5 Đ)
-Thể thơ,hình ảnh,nhịp điệu,ngôn từ các biện pháp nghề thuật…(Lưu ý học sinh có thể lồng ghép
vào các ý trên hoặc đưa sang phần đánh giá)
5.Đánh giá” (1 Đ)
-Với những thành công về nghệ thuật bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”đã thể hiện tình yêu đời ,yêu
cuộc sống và khát vọng dâng hiến mãnh liệt của nhà thơ.Bài thơ là minh chứng cụ thể,rõ rang cho ý kiến
của nhà văn,nhà nghiên cứu Nguyễn Hữu Quý:”Thơ là sứ giả của tình yêu”
-Đánh giá về ý kiến:
+Mở ra phương hướng cho những người sáng tác:Để có những vần thơ và đặc biệt những vần thơ
hay,nhà thơ phải có tình yêu mãnh liệt với cuộc đời và tài năng nghệ thuật độc đáo
+Mở ra phương hướng cho những người tiếp nhận:Đến với thơ ca là đến với thế giới của tình yêu,để
tìm hồn mình qua những trang thơ và sống cuộc đời đầy ý nghĩa
Gợi ý về thang điểm:
-Từ 8-10 đ:Đáp ứng tốt yêu cầu trên;có kĩ năng giải thích totts;phân tích tác phẩm có định hương;có
chiều sâu văn viết có giọng điệu
Trang 7-Từ 6-7,75 đ :Đáp ứng cơ bản các yêu cầu trên;có kĩ năng giải thích;hiểu và phân tích tác phẩm có
định hướng;diễn đạt mạch lạc
-Từ 4-5,75 đ:Chưa dáp ứng đầy đủ yêu cầu trên;giải thích còn chung chung ;có ý thức phân chia
theo định hướng song chưa rõ;còn mắc lỗi diễn đạt,chính tả
-Dưới 2 đ:Không có kĩ năng làm bài ;không hiểu tác phẩm mắc quá nhiều lỗi diễn đạt,chính tả
-Điểm 0:Làm sai hoàn toàn hoặc không làm bài
*Lưu ý:
-Không đếm ý cho điểm cân nhắc toàn bìa để dánh giá
-Bài viết mà chỉ phân tích tác phẩm mà không theo hệ thống luận điểm thì tối đa không quá 50% số
điểm toàn bài
-Khuyến khích những bài có ý sâu,có phát hiện riêng,diễn đạt có chất văn
-Điểm lẻ đến 0,5
ĐỀ THI SỐ 2
PHẦN I ĐỌC HIỂU (6,0 điểm)
Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu nêu ở dưới đây:
Leo lên đỉnh núi không phải để cắm cờ mà là để vượt qua thách thức, tận hưởng bầu không khí và
ngắm nhìn quang cảnh rộng lớn xung quanh Leo lên đỉnh cao là để các em có thể nhìn ngắm thế giới
chứ không phải để thế giới nhận ra các em Hãy đến Paris để tận hưởng cảm giác đắm chìm trong Paris
chứ không phải lướt qua đó để ghi Paris vào danh sách các địa điểm các em đã đi qua và tự hào mình
là con người từng trải Tập luyện những suy nghĩ độc lập, sáng tạo và táo bạo không phải để mang lại
sự thỏa mãn cho bản thân mà là để đem lại lợi ích cho 6,8 tỷ người trên trái đất của chúng ta Rồi các
em sẽ phát hiện ra sự thật vĩ đại và thú vị mà những kinh nghiệm trong cuộc sống mang lại, đó là lòng
vị tha mới chính là điều tốt đẹp nhất mà các em có thể làm cho bản thân mình Niềm vui lớn nhất trong
cuộc đời thực ra lại đến vào lúc các em nhận ra các em chẳng có gì đặc biệt cả Bởi tất cả mọi người
đều như thế
(Trích Bài phát biểu tại buổi lễ tốt nghiệp trường trung học Wellesley của thầy Hiệu trưởng David
Mc Cullough-Theo, ngày 05/6/2012)
Câu 1 (0,5 điểm): Xác định phương thức biểu đạt chính trong đoạn trích trên
Trang 8Câu 2 (1,5 điểm): Em hiểu thế nào về câu nói sau “Leo lên đỉnh núi không phải để cắm cờ mà là để
vượt qua thử thách, tận hưởng bầu không khí và ngắm nhìn quang cảnh rộng lớn xung quanh”
Câu 3 (2,0 điểm): Theo em, vì sao tác giả cho rằng: “Niềm vui lớn nhất trong cuộc đời thực ra lại
đến vào lúc các em chẳng có gì đặc biệt cả ”
Câu 4 (2,0 điểm): Thông điệp nào của đoạn trích trên có ý nghĩa nhất đối với em?
PHẦN II TẠO LẬP VĂN BẢN (14,0 điểm)
Câu 1 (4,0 điểm):
"Nếu tôi thất bại, tôi sẽ thử làm lại, làm lại và làm lại nữa Nếu bạn thất bại, bạn sẽ cố làm lại chứ?
Tinh thần con người có thể chịu đựng được những điều tệ hơn là chúng ta tưởng Điều quan trọng là
cách bạn đến đích Bạn sẽ cán đích một cách mạnh mẽ chứ?"
(Trích “Cuộc sống không giới hạn” - Nick Vujicic )
Hãy trình bày suy nghĩ của em về thông điệp được Nick Vujicic gửi đến qua những lời trên bằng
một đoạn văn (khoảng 200 từ)
Câu 2 (10,0 điểm): Bàn về văn chương, Hoài Thanh viết:
“Văn chương gây cho ta những tình cảm ta không có, luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có.”
(Trích Ý nghĩa văn chương - SGK Ngữ văn 7, tập 2)
Bằng việc cảm nhận bài thơ Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận và liên hệ với đoạn thơ sau:
… “Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng Rướn thân trắng bao la thâu góp gió…
Ngày hôm sau, ồn ào trên bến đỗ
Khắp dân làng tấp nập đón ghe về
“Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe”, Những con cá tươi ngon thân bạc trắng
Dân chài lưới làn da ngăm rám nắng,
Cả thân hình nồng thở vị xa xăm;
Trang 9Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ.”
(Trích: Quê hương - Tế Hanh, Ngữ văn 8, tập 2)
Hãy làm sáng tỏ ý kiến trên
-HẾT -
ĐÁP ÁN ĐỀ THI SỐ 2
I ĐỌC – HIỂU
1 Phương thức biểu đạt chính : Nghị luận
2 Câu nói “Leo lên đỉnh núi không phải để cắm cờ mà là để vượt qua thách thức, tận hưởng bầu
không khí và ngắm nhìn quang cảnh rộng lớn xung quanh”, có thể hiểu:
– “Cắm cờ”: để khẳng định chủ quyền, để thể hiện sức mạnh, đánh dấu thành tích
– “Bầu không khí”, “quang cảnh rộng lớn xung quanh”: là thành quả sau cuộc hành trình gian khổ
=> Ý nghĩa: Trong mỗi hành trình, khó khăn, thử thách là để ta có cơ hội khám phá chính bản thân
mình và khi vượt qua thử thách, ta cũng chiến thắng chính mình Đồng thời, vượt qua nó để được tận
hưởng những điều tốt đẹp – đó là một quan điểm sống tích cực, lành mạnh, có sức mạnh cổ vũ rất lớn
với mỗi chúng ta
3 Trong câu:“Niềm vui lớn nhất trong cuộc đời thực ra lại đến lúc các em nhận ra các em chẳng có
gì đặc biệt cả” Tác giả nói như vậy vì:
- Khi nhận ra mình “chẳng có gì đặc biệt cả” tức là các em hiểu rõ mình là ai, mình đang ở đâu, các
em hiểu rằng thế giới ngoài kia kì vĩ, lớn lao, thú vị vô cùng Và khi đó, các em sẽ có ý thức, có ham
muốn, có niềm vui khi học hỏi, khám phá và chinh phục thế giới
- Ngược lại, nếu tự mãn về bản thân, các em sẽ không tìm ra mục tiêu cho cuộc sống của mình, vì
vậy, cuộc sống sẽ trở nên nhàm chán, vô vị
4 Học sinh có thể trình bày và lí giải thông điệp tâm đắc nhất theo ý riêng Có thể lựa chọn thông
điệp về ý nghĩa của việc vượt lên thử thách hay về sự khiêm tốn
- Giải thích rõ lý do vì sao?
II LÀM VĂN
1 Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ về bức thông điệp qua câu nói của Nick
Vujicic
Trang 10Yêu cầu chung
Câu hỏi kiểm tra năng lực viết đoạn văn nghị luận xã hội của thí sinh Từ nhận thức và trải nghiệm
riêng, thí sinh vận dụng tổng hợp các thao tác lập luận, lí lẽ và dẫn chứng để viết đoạn văn
Yêu cầu cụ thể
Thí sinh có thể viết theo những cách khác nhau nhưng cần tập trung làm rõ sức mạnh của ý chí và
nghị lực của con người Thất bại là điều không thể tránh khỏi, nhưng sau mỗi lần thất bại con người cần
có ý chí, nghị lực, niềm tin, biết vượt lên chính mình Có thể viết theo hướng sau:
1 Giải thích:
- Thất bại: không đạt được mục đích, mục tiêu đã đặt ra; không làm được điều mình mong muốn…
- Làm lại và làm lại nữa: bắt đầu lại công việc mà ta đã thực hiện nhưng thất bại, chưa đạt được mục
tiêu đã đề ra
- Ý kiến của Nick Vujicic muốn đề cập đến sức mạnh của ý chí và nghị lực của con người Thất bại
là điều không thể tránh khỏi, nhưng sau mỗi lần thất bại con người cần có ý chí, nghị lực, niềm tin, biết
vượt lên chính mình
2 Bàn luận
- Trong cuộc sống, mỗi người đều có ước mơ, mục đích để vươn tới Trên con đường vươn tới mục
đích, chúng ta có thể thất bại do nhiều nguyên nhân
- Điều quan trọng là đứng trước thất bại, chúng ta không được bỏ cuộc, phải dũng cảm đương đầu
với khó khăn, thử thách, biết rút kinh nghiệm, biết đứng dậy làm lại từ đầu (nêu dẫn chứng)
- Khi làm lại từ đầu, chúng ta phải có động lực và niềm tin
- Câu nói của Nick Vujicic đã đánh thức ý chí, sự tự tin trong mỗi chúng ta; giúp chúng ta mạnh dạn
đối mặt với những thử thách trong cuộc sống Sức mạnh tinh thần lớn lao có thể giúp con người vượt
qua mọi khó khăn…
- Phê phán những người hay nản chí, có suy nghĩ, thái độ và hành động tiêu cực khi gặp thất bại
3 Bài học nhận thức và hành động
- Câu nói của Nick Vujicic bao hàm một quan niệm sống tích cực và là lời khuyên bổ ích: Hãy làm
lại khi đã rút kinh nghiệm sau mỗi lần thất bại; phải có ý chí, niềm tin, nỗ lực vươn lên; không đầu hàng
số phận…
