Bộ 3 đề thi học sinh giỏi môn Ngữ văn 8 năm 2022 Trường THCS Nguyễn Thái Học có đáp án

Hồ Chí Minh cảm nhận tất cả vẻ đẹp thanh cao của trăng như các thi nhân xưa -> Mở đầu bằng hình ảnh nhà tù với biết bao thiếu thốn, giữa bài thơ là trăng sáng, cuối bài thơ là hình ảnh c[r]

TRƯỜNG THCS NGUYỄN THÁI HỌC

ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI MÔN NGỮ VĂN 8

NĂM HỌC 2021-2022 Thời gian làm bài 120 phút

ĐỀ THI SỐ 1

Câu 1: (8,0 điểm)

HỎI

Tôi hỏi đất: Đất sống với đất như thế nào?

- Chúng tôi tôn cao nhau

Tôi hỏi nước: Nước sống với nước như thế nào?

- Chúng tôi làm đầy nhau

Tôi hỏi cỏ: Cỏ sống với cỏ như thế nào?

- Chúng tôi đan vào nhau Làm nên những chân trời

Tôi hỏi người: Người sống với người như thế nào?

Tôi hỏi người: Người sống với người như thế nào?

Tôi hỏi người: Người sống với người như thế nào?

(Trích trong tập thơ Thư mùa đông - Hữu Thỉnh)

Trình bày những bài học về lối sống đẹp cho mình, cho mọi người mà em học được từ bài thơ trên

bằng một bài văn nghị luận ngắn

Câu 2: (12,0 điểm)

ĐI ĐƯỜNG

Đi đường mới biết gian lao, Núi cao rồi lại núi cao trập trùng;

Núi cao lên đến tận cùng, Thu vào tầm mắt muôn trùng nước non

(Bản dịch thơ của Nam Trân - Hồ Chí Minh, Nhật kí trong tù - Sách Ngữ văn 8, tập hai - Nhà xuất

bản Giáo dục Việt Nam, 2016 Bằng việc phân tích bài thơ Đi đường, em hãy làm sáng tỏ ý nghĩa tư tưởng sâu sắc: Từ việc đi

đường núi đã gợi ra chân lí đường đời, đường cách mạng của người chiến sĩ cộng sản kiên cường

-HẾT -

ĐÁP ÁN ĐỀ THI SỐ 1

I Hướng dẫn chung

 Giáo viên cần nắm vững yêu cầu của hướng dẫn chấm thi để đánh giá tổng quát bài làm của học

sinh, tránh trường hợp đếm ý cho điểm hoặc bỏ sót ý trong bài làm của học sinh

 Do đặc trưng của môn Ngữ văn nên giáo viên cần chủ động, linh hoạt trong việc vận dụng đáp

án và thang điểm; khuyến khích những bài viết có sáng tạo, có ý tưởng riêng và giàu chất văn

 Giáo viên cần vận dụng đầy đủ các thang điểm Điểm toàn bài tính đến 0,25 điểm (không làm

tròn)

II Đáp án và thang điểm

Câu 1

Trình bày những bài học về lối sống đẹp cho mình, cho mọi người mà em học được từ bài thơ trên

bằng một bài văn nghị luận ngắn

Đây là dạng đề mở, học sinh có thể có nhiều cách trình bày khác nhau, dưới đây là một số gợi ý cần

chỉ ra trong bài làm:

* Bài học về lối sống đẹp cho mình, cho mọi người:

 "Chúng tôi tôn cao nhau": tinh thần vị tha, biết đặt lợi ích của mợi người lên trên lợi ích của

mình, thậm chí phải hi sinh thầm lặng

 "Chúng tôi làm đầy nhau": tinh thần rộng lượng biết "cho đi", biết "làm đầy" và hoàn thiện đồng

loại, hoàn thiện những gì mà người khác còn thiếu về kiến thức, nhân cách

 "Chúng tôi đan vào nhau làm nên những chân trời": tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái giữa

người với người

 Khẳng định: Đây những bài học về lối sống đẹp, vượt ra khỏi chủ nghĩa cá nhân, ích kỉ, hẹp hòi,

đố kị, bon chen, hướng tới sự khoan dung độ lượng, biết ước mơ, vươn tới, biết hòa nhập cộng

đồng, cống hiến cho xã hội góp phần làm đẹp cuộc sống

 Ngợi ca, khẳng định, biểu dương lối sống đẹp cho cả cộng đồng, đồng thời biết phê phán lối

sống vị kỉ, thờ ơ, vô cảm, vô trách nhiệm, thực dụng, cơ hội, cá nhân trong một bộ phận giới

trẻ hiện nay

Câu 2

Bằng việc phân tích bài thơ Đi đường, em hãy làm sáng tỏ ý nghĩa tư tưởng sâu sắc: từ việc đi đường

núi đã gợi ra chân lí đường đời, đường cách mạng của người chiến sĩ cộng sản kiên cường

Yêu cầu chung:

 Người xưa nói: "Đi một ngày đàng, học một sàng khôn" - theo quan niệm triết lí Phương Đông,

từ việc đi đường thường được liên tưởng, chiêm nghiệm tới đường đời Trên bước đường gian

lao trong thời kì Bác bị giải tới giải lui qua các nhà lao của chế độ nhà tù hà khắc Tưởng Giới

Thạch, Bác luôn suy ngẫm để đúc rút cho bản thân mình những bài học sâu sắc

 Phân tích bài thơ "Đi đường" (Trích Nhật kí trong tù - Hồ Chí Minh) để làm sáng tỏ ý nghĩa tư

tưởng của bài thơ: Từ việc đi đường núi (nghĩa hiển ngôn) đã gợi ra chân lí đường đời, đường

cách mạng của người chiến sĩ cộng sản kiên cường (nghĩa hàm ngôn)

1 Mở bài:

 Giới thiệu khái quát về hoàn cảnh ra đời của tập thơ

 Giới thiệu bài thơ "Đi đường" (Tẩu lộ)

2 Thân bài:

* Việc đi đường thật khó khăn, gian khổ - nhất là với người đi đường núi Câu thơ đơn sơ nhưng

chứa đựng sự suy ngẫm có ý nghĩa khái quát sâu sắc, vượt ra ngoài sự đi đường thông thường:

 Vượt qua hết lớp núi này lại đến lớp núi khác cao hơn, khó khăn hơn

 Mọi sự gian lao vất và như đã lùi lại phía sau khi người đi đường lên tới đỉnh cao nhất

 Lên tới đỉnh cao chót là lúc gian lao nhất nhưng đồng thời cũng là lúc đã vượt qua mọi khó khăn

Nỗi gian lao của người đi đường núi dù có chồng chất nhưng không phải là vô tận Con người

có quyết tâm sẽ vượt qua, sẽ chiến thắng

 Người đi đường gian lao, vất vả bỗng trở thành người du khách ung dung say đắm trước phong

cảnh đẹp Con đường núi gian lao, hiểm trở trong bài thơ gợi ra hình ảnh con đường cách mạng;

hình ảnh con người ung dung thu muôn dặm nước non vào tầm mắt là hình ảnh người chiến sĩ

đứng trên đỉnh cao chiến thắng

* Ý nghĩa tư tưởng sâu sắc được rút ra là: Trải qua chặng đường dài gian lao thì sẽ tới đích, càng

gần đích, càng gần thắng lợi thì càng nhiều gian lao Con người có nghị lực, có quyết tâm vượt khó sẽ

giành được thắng lợi vẻ vang Đó cũng chính là bài học đường đời, đường cách mạng mà bài thơ đã gợi

ra

3 Kết bài:

 Khẳng định lại ý nghĩa tư tưởng sâu sắc của bài thơ: từ việc đi đường núi đã gợi ra chân lí đường

đời, đường cách mạng

 Khẳng định con đường cách mạng lâu dài, gian khổ nhưng nếu kiên trì, bến chí thì nhất định

thắng lợi hoàn toàn - đó cũng chính là chân lí mà Bác Hồ đã chỉ ra cho chúng ta

ĐỀ THI SỐ 2

Câu 1 (4 điểm) Hai câu thơ dưới đây, tác giả đều sử dụng nghệ thuật so sánh:

- Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã

- Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng

Em thấy hai cách so sánh trên có gì khác nhau? Mỗi cách có hiệu quả nghệ thuật riêng như thế nào?

Câu 2 (6 điểm): Đọc đoạn văn sau:

"Chao ôi! Đối với những người ở quanh ta, nếu ta không cố tìm mà hiểu họ, thì ta chỉ thấy họ gàn

dở, ngu ngốc, bần tiện, xấu xa, bỉ ổi toàn những cớ để cho ta tàn nhẫn; không bao giờ ta thấy họ là

những người đáng thương; không bao giờ ta thương "

(Nam Cao, Lão Hạc)

Từ tâm sự của nhân vật ông giáo thể hiện qua đoạn văn trên, em hãy trình bày những suy nghĩ của

mình về vai trò của tình yêu thương đối với mỗi con người trong cuộc sống?

Câu 3 (10 điểm): Phân tích hình ảnh người chiến sĩ cách mạng qua hai bài thơ: "Ngắm trăng" (Vọng

nguyệt) của Hồ Chí Minh và "Khi con tu hú" của Tố Hữu?

-HẾT -

ĐÁP ÁN ĐỀ THI SỐ 2 Câu 1: Hai câu thơ trên tác giả đều dùng biện pháp so sánh Tuy nhiên mỗi câu lại có hiệu quả nghệ

thuật riêng:

 So sánh con thuyền ra khơi "hăng như con tuấn mã" tức là con thuyền chạy nhanh như con ngựa

đẹp và khỏe (tuấn mã) đang phi, tác giả so sánh cái cụ thể, hữu hình này với cái cụ thể hữu hình

khác

 So sánh "Cánh buồm với mảnh hồn làng" tức là so sánh một vật cụ thể hữu hình, quen thuộc với

một cái trừu tượng vô hình có ý nghĩa thiêng liêng

 Cách so sánh trong câu thơ thứ nhất làm nổi bật vẻ đẹp, sự mạnh mẽ của con thuyền ra khơi

 Cách so sánh trong câu thơ thứ hai làm cho hình ảnh cánh buồm chẳng những trở nên cụ thể

sống động mà còn có vẻ đẹp lớn lao, trang trọng, thiêng liêng Cánh buồm no gió ra khơi trở

thành biểu tượng rất phù hợp và đầy ý nghĩa của làng chài

Câu 2:

Về kĩ năng: Học sinh biết viết bài văn (đoạn văn) nghị luận đúng về hình thức, biết vận dụng một số

thao tác lập luận để bày tỏ suy nghĩ, quan niệm của bản thân

Về kiến thức: Cần đảm bảo một số ý

a MB: Học sinh đưa dẫn vấn đề từ câu nói của nhà văn Nam Cao trong truyện Lão Hạc để khẳng

định tình yêu thương rất cần trong cuộc sống

b.TB:

Giải thích: Tình yêu thương là tình cảm tốt đẹp giữa con người với con người Đó là sự sẻ chia,

thông cảm, đồng cảm, yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc sống

Vai trò, ý nghĩa của tình yêu thương trong cuộc sống:

 Tình yêu thương có ý nghĩa và sức mạnh lớn lao Tình yêu thương đem đến cho con người niềm

vui, hạnh phúc, cao hơn là mang lại sự sống, sự cảm hoá kì diệu, tiếp thêm sức mạnh để con

người vượt qua mọi thử thách, khó khăn (Dẫn chứng)

 Người cho đi tình yêu thương cũng cảm thấy thanh thản, hạnh phúc trong lòng (Dẫn chứng)

 Tình yêu thương làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn, là lực hấp dẫn kéo gần con người lại với nhau

Đáng sợ biết bao khi thế giới này chỉ có hận thù, chiến tranh

Bàn luận (Mở rộng):

 Phê phán những kẻ sống ích kỉ, thơ ơ vô cảm trước nỗi đau đồng loại

 Tuy nhiên tình yêu thương không phải là thứ có sẵn trong mỗi người, chỉ có được khi con người

có ý thức nuôi dưỡng, vun trồng

 Tình yêu thương cho đi phải trong sáng, không vụ lợi có thể nó mới có ý nghĩa

 Hãy biến yêu thương thành hành động, yêu thương đúng cách, không mù quáng

Rút ra bài học nhận thức và hành động: Sống yêu thương, trân trọng tình yêu thương của người khác

dành cho mình và cũng cần biết san sẻ tình yêu thương với mọi người

c, KB: Khẳng định lại vấn đề: tình yêu thương là thứ tình cảm không thể thiếu trong cuộc sống của

mỗi con người

Chú ý: Học sinh có thể trình bày dưới dạng một bài văn hoặc một đoạn văn, miễn sao đầy đủ bố cục

GK linh hoạt cho điểm hợp lí

Câu 3: Về kĩ năng: Hs biết viết bài nghị luận văn học đúng về hình thức, biết vận dụng một số thao

tác lập luận để bày tỏ suy nghĩ, quan niệm của bản thân

Về kiến thức: Cần đảm bảo một số ý

a Mở bài:

 Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm

 Đưa dẫn nội dung phân tích: Hình ảnh người chiến sĩ cách mạng

b Thân bài:

* Luận điểm 1: Tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống tha thiết

 Cảm nhận bức tranh thiên nhiên đặc sắc về mùa hè trong cảnh tù đày, giam hãm: với tiếng chim

tu hú, tiếng ve ngân, hình ảnh đồng lúa chín, sân bắp vàng, nắng hồng, đôi con diều sáo tự do

bay lượn -> Bức tranh mùa hè được cảm nhận bằng nhiều giác quan, vừa có hình ảnh, màu

sắc, lại có cả hương vị, âm thanh -> tâm hồn tinh tế, hòa mình vào không gian tự do, khoáng đạt

(Khi con tu hú)

 Cảm nhận không gian đêm trăng sáng giữa chốn lao tù: vô vàn thiếu thốn, gian khổ (không rượu,

không hoa, không tự do) nhưng con người và thiên nhiên vẫn có sự giao hòa (người ngắm trăng,

trăng ngắm người) nên thơ, thi vị -> tâm hồn nhạy cảm, tình yêu thiên nhiên tha thiết của Bác

(Ngắm trăng)

* Luận điểm 2: Lòng yêu nước, sự khao khát tự do mãnh liệt

 Tâm trạng ngột ngạt, u uất; lòng khao khát tự do, muốn phá tan căn phòng giam chật hẹp, tù túng

trở về với tự do, với cuộc sống, về với hoạt động cách mạng còn đang dang dở (Khi con tu hú)

 Cuộc vượt ngục bằng tinh thần, thoát ra khỏi chốn nhà lao tối tăm, chật chội để được thả hồn

vào thiên nhiên thơ mộng, làm bạn với vầng trăng, với thiên nhiên (Ngắm trăng)

* Luận điểm 3: Chất chiến sĩ hòa cùng chất thi sĩ

 Hồ Chí Minh cảm nhận tất cả vẻ đẹp thanh cao của trăng như các thi nhân xưa -> Mở đầu bằng

hình ảnh nhà tù với biết bao thiếu thốn, giữa bài thơ là trăng sáng, cuối bài thơ là hình ảnh con

người trong thân phận bị giam cầm giữa song sắt đã trở thành nhà thơ đang say sưa mơ mộng

-> phong thái ung dung tự tại, ý chí tinh thần lạc quan cách mạng, khát vọng tự do > khúc hát tự

do của người tù mang phong thái thi sĩ, chiến sĩ -> chất cổ điển kết hợp với chất hiện đại -> chất

thép ở con người Hồ Chí Minh (Ngắm trăng)

 Hình ảnh một chàng trai trẻ sôi nổi, một thi nhân với tâm hồn nhạy cảm, khát vọng tự do qua

bức tranh mùa hè tưởng tượng sinh động, sống động, rực rỡ sắc màu, hình ảnh -> nỗi khắc khoải,

day dứt khôn nguôi cả thể xác lẫn tâm hồn -> người chiến sĩ cộng sản tự đấu tranh với bản thân

vượt lên bản thân để làm chủ mình, vượt lên những nghệt ngã của lao tù, nuôi dưỡng ý chí giữ

vững khí tiết và tinh thần đấu tranh cách mạng -> tiếng lòng của người chiến sĩ cách mạng trẻ

tuổi, tiếng thơ của một thi sĩ tràn đầy sức sống, sức trẻ (Khi con tu hú)

* Đánh giá:

 Cả 2 bài thơ đều là những sáng tác của các chiến sĩ cách mạng, ra đời trong hoàn cảnh tù đày

khổ ải

 Hình ảnh thơ quen thuộc nhưng đặc sắc, tinh tế thể hiện qua tâm hồn mẫn cảm Thể thơ dân tộc,

nhịp thơ nhanh, nhiều động từ, tính từ mạnh (Khi con tú hú), thể thơ Đường luật giản dị mà

hàm súc, ngôn ngữ chắt lọc, nghệ thuật đối (Ngắm trăng)

 Những bức tranh thiên nhiên nhiều màu sắc, những cung bậc cảm xúc khác nhau được thể hiện

qua những tâm hồn mẫn cảm, con mắt tinh tế, óc tưởng tượng phong phú vượt lên trên tất cả lao

tù, xiềng xích

 Chất chiến sĩ hòa với chất thi sĩ, chất thơ hòa với chất thép

 Liên hệ mở rộng

c Kết bài:

 Khẳng định lại nội dung phân tích

 Bày tỏ suy nghĩ của bản thân sau khi học xong tác phẩm

ĐỀ THI SỐ 3

Câu 1 (5,0 điểm)

a Chép lại bản phiên âm bài thơ "Ngắm trăng" của Hồ Chí Minh

b Hoàn cảnh sáng tác?

c Nội dung chính của bài thơ?

d Em hãy kể tên một số bài thơ khác của Bác cũng nói về trăng

Câu 2 (3,0 điểm)

Tục ngữ phương Tây có câu: "Im lặng là vàng" Nhưng nhà thơ Tố Hữu lại viết:

Khóc là nhục Rên, hèn Van, yếu đuối

Và dại khờ là những lũ người câm Trên đường đi như những bóng âm thầm Nhận đau khổ mà gởi vào im lặng

(Liên Hiệp Lại) Theo em, mỗi nhận xét trên đúng trong những trường hợp nào?

Câu 3 (12,0 điểm)

Văn bản "Thuế máu" là một thứ thuế dã man nhất, tàn bạo nhất của chính quyền thực dân đối với

các nước thuộc địa, đồng thời thể hiện tấm lòng của Nguyễn Ái Quốc

Dựa vào sự hiểu biết của em về văn bản ấy, hãy làm sáng tỏ nhận định trên

-HẾT -

ĐÁP ÁN ĐỀ THI SỐ 3 Câu 1: (5,0 điểm)

a Phiên âm: (1,0 điểm)

Ngục trung vô tửu diệc vô hoa, Đối thử lương tiêu nại nhược hà?

Nhân hướng song tiền khán minh nguyệt, Nguyệt tòng song khích khán thi gia

(Hồ Chí Minh)

b Hoàn cảnh sáng tác: Bác sáng tác bài thơ trong hoàn cảnh tù đày, vô cùng gian khổ, thiếu thốn - ngắm

trăng qua song sắt nhà tù (1,0 điểm)

c Nội dung: "Ngắm trăng" là bài thơ tứ tuyệt giản dị mà hàm súc, cho thấy tình yêu thiên nhiên say đắm

và phong thái ung dung của Bác ngay cả trong cảnh ngục tù cực khổ, tối tăm (2,5 điểm)

d Rằm tháng giêng, Tin thắng trận, Cảnh khuya (0,5 điểm)

Câu 2 (3,0 điểm)

Cả hai nhận xét đều đúng, mỗi nhận xét đúng với mỗi hoàn cảnh khác nhau (0,5 điểm)

 "Im lặng là vàng" là im lặng để giữ bí mật nào đó thật cần thiết, im lặng thể hiện sự tôn trọng

đối với người khác, im lặng để đảm bảo sự tế nhị trong giao tiếp (1,0 điểm)

 Nếu im lặng trước những bất công, sai trái, bạo ngược thì đó là im lặng của sự hèn nhát (0,5

điểm)

 Còn im lặng trong câu thơ của Tố Hữu: " Nhận đau khổ mà gửi vào im lặng" là sự im lặng

cần thiết, sẵn sàng im lặng để chấp nhận gian khổ, hy sinh vì mục đích cao cả, và lí tưởng cách

mạng (1,0 điểm)

Câu 3 (12,0 điểm)

Yêu cầu: Học sinh cần xác định rõ về thể loại và phương thức làm bài đúng

* Thể loại chứng minh

* Nội dung:

a Làm sáng tỏ "thuế máu" là thứ thuế dã man, tàn bạo của chính quyền thực dân

Dựa vào ba phần của văn bản:

 Thủ đoạn phỉnh nịnh của bọn thực dân để mộ lính ở các nước thuộc địa (trước và khi có chiến

tranh)

 Thủ đoạn dùng vũ lực để bắt lính

 Sự bạc đói, trắng trợn của bọn thực dân sau khi kết thúc chiến tranh

b Tấm lòng của tác gỉa Nguyễn Ái Quốc:

 Vạch trần sự thực vớ tấm lòng của một người yêu nước

 Lời văn có vẻ khách quan nhưng vẫn chứa sự căm hờn, sự thương cảm

ĐIỂM:

* 12 điểm: Bài viết thể hiện sự hiểu biết sâu săc về văn bản

 Lời văn trôi chảy - không sai nhiều lỗi quan trọng

* 10 điểm: Nêu được trọng tâm của đề

 Biết cách chứng minh một vấn đề có liên quan đến văn bản

 Biết cách diễn đạt- sai một số lỗi

* 08 điểm: Hiểu nội dung bài, trình bày chưa rõ với phương thức chứng minh Còn sai nhiều lỗi nhưng

không đáng kể

* 06 điểm – 04 điểm: Chưa hiểu cách trình bày- dừng lại kể sự việc

* 02 điểm: Bài làm còn yếu, chưa xác định rõ