I XÁC LẬP, THỰC THI CHỦ QUYỀN BIỂN ĐẢO DƯỚI THỜI CHÚA NGUYỄN 1 Chúa Nguyễn Hoàng Năm 1558, theo lệnh của vua Lê, Nguyễn Hoàng vào trấn thủ vùng đất Thuận Quảng Ngay từ đầu Nguyễn Hoàng đã có quan tâm đặc biệt đến biển đảo Điều này thể hiện qua sự kiên năm 1560, khi quân Mạc thường men theo đường biển vào cướp vùng Thanh – Nghệ Để đề phòng với quân Mạc, Nguyễn Hoàng đã cho đặt đồn của biển giữa miền duyên hải Đây được coi như việc làm đầu tiên thể hiện việc xác lập chủ quyền với vùng biển dưới th.
Trang 1I XÁC LẬP, THỰC THI CHỦ QUYỀN BIỂN ĐẢO DƯỚI THỜI CHÚA NGUYỄN
1 Chúa Nguyễn Hoàng
Năm 1558, theo lệnh của vua Lê, Nguyễn Hoàng vào trấn thủ vùng đất Thuận Quảng Ngay từ đầu Nguyễn Hoàng đã có quan tâm đặc biệt đến biển đảo Điều này thể hiện qua sự kiên năm 1560, khi quân Mạc thường men theo đường biển vào cướp vùng Thanh – Nghệ Để đề phòng với quân Mạc, Nguyễn Hoàng đã cho đặt đồn của biển giữa miền duyên hải Đây được coi như việc làm đầu tiên thể hiện việc xác lập chủ quyền với vùng biển dưới thời trị vì của Nguyễn Hoàng
Với 1 tầm nhìn hướng biển, Nguyễn Hoàng đã xây dựng và tổ chức 1 đội thủy binh mạnh Sức mạnh thủy quân được thể hiện khi đánh tan 5 chiếc thuyền lớn của nước Tây dương tại Cửa Việt (Quảng Trị ngày nay) Năm 1585 theo sách Đại Nam thực lục chép “Năm Ất Dậu, bấy giờ có giặc nước Tây dương thương hiệu là Hiển Quý đi 5 thuyền lớn đến đậu ở cửa Việt để cướp bóc ven biển Chúa sai hoàng tử thứ sáu lĩnh hơn 19 chiếc thuyền tiến thẳng cửa biển, Hiển Quý sợ chạy Từ đó giặc biển im hơi”
Nối tiếp quá trình mở cõi, năm 1611, trước cuộc tấn công xâm lấn của Champa ra phía Bắc, Nguyễn Hoàng cử Văn Phong đánh bại quân Chiêm đồng thời đuổi quân Chiêm Thành về phía Nam đèo Cả, chiếm được vùng đất Hoa Anh, đổi tên Hoa Anh thành phủ Phú Yên gồm hai huyện Tuy Hòa và Đồng Xuân Việc xác lập vùng đất liền được tiến hành song song với việc xác lập vùng biển đảo tương đương với vùng đất đó Chúa Nguyễn cũng cử hai tướng Vũ Thì An và Vũ Thì Trung chiếm hữu Bãi Cát Vàng trên biển Đông (tên gọi của quần đảo Hoàng Sa)
Có thể nói hơn 50 năm tại vị chúa Nguyễn Hoàng đã dành 1 sự quan tâm đặc biệt với việc xác lập và thực thi chủ quyền biển đảo Và thực sự may mắn khi người kế tục Nguyễn Hoàng là Nguyễn Phúc Nguyên cũng thực hiện đầy đủ và trọn vẹn tất cả những gì mà Nguyễn Hoàng trông đợi và ủy thác, trong đó có việc xác lập và thực thi chủ quyền ở Hoàng Sa, mà nguồn thông tin để lại cho đến ngày nay rất rõ ràng
2 Chúa Nguyễn Phúc Nguyên
Trang 2Sự đối đãi khôn khéo của chúa Nguyễn Phúc Nguyên với vương triều Chân Lạp, chúa Nguyễn đã bước đầu xác lập chủ quyền của Đàng Trong trên khu vực miền Đông Nam Bộ Lãnh thổ càng đẩy mạnh về phía Nam, Nguyễn Phúc Nguyên càng ý thức sâu sắc vị trí đặc biệt quan trọng của các quần đảo giữa biển Đông, nên
đã sớm đề ra các chủ trương nhằm khai chiến các vùng biển này Để biến chủ trương đó thành hiện thực chúa Nguyễn Phúc Nguyên quyết định đặt ra đội Hoàng
Sa Về thời gian ra đời chưa được xác định chính thức vào năm nào nhưng căn cứ vào tờ đơn xin chấn chỉnh lại đội hoàng Sa được viết năm 1775 được tìm thấy tại nhà thờ học Võ tại phường An Vĩnh (thuộc Quảng Ngãi) đội Hoàng Sa được nhắc đến đầu tiên vào năm 1631 Chúa Nguyễn Phúc Nguyên cũng xây dựng quân đội nhằm khai thác và bảo vệ lãnh thổ trên biển cùng quần đảo Hoàng Sa GS.TS Nguyễn Quang Ngọc (Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển) trong tham luận tại “Hội thảo về Chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn” năm 2008 đã phát biểu rằng: “Chúa Nguyễn Phúc Nguyên chính là người đã sáng tạo ra một hình thức khai chiếm, xác lập và thực thi chủ quyền trên các vùng quần đảo giữa Biển Đông hết sức độc đáo là đội Hoàng Sa”
Trong Phủ biên tạp lục, nhà bác học Lê Quý Đôn đã viết: Ngày trước, họ Nguyễn có thiết lập đội Hoàng Sa gồm 70 suất, lấy người ở xã An Vĩnh bổ sung vào Mỗi năm luân phiên nhau đi, tháng giêng nhận giấy làm sai dịch, được cấp phát mỗi người sáu tháng lương, chèo năm chiếc thuyền câu nhỏ ra ngoài biển, phải mất ba ngày ba đêm mới đến đảo Ở đó họ tha hồ bắt chim, bắt cá mà ăn Họ thu được những đồ vật của tàu (bị đắm) như gươm và ngựa bằng đồng, hoa bạc, tiền bạc, vòng bạc, đồ đồng, thiếc khối, chì, súng, ngà voi, sáp ong vàng, chiêng,
đồ sứ,…Họ còn lượm thật nhiều vỏ đồi mồi, hải sâm và hạt ốc vân Đến tháng 8 thì
họ trở về, và cửa Yêu rồi tới thành Phú Xuân để nạp các thứ lượm được Sau khi cân, phân loại và định giá mới cho họ bán riêng vài thứ như ốc vân, hải ba và hải sâm Xong, họ được lãnh bằng để về nhà, những thứ lượm được khi nhiều, khi ít không nhất định, có lần họ cũng phải về không” Trong đoạn ghi chép trên, Hải đội Hoàng Sa sau khi trở về từ biển phải đi vào cửa Eo, nay là cửa biển Thuận An (Thừa Thiên Huế), để đến báo cáo và giao nộp sản vật và tài vật đã thu được trên đảo tại thành Phú Xuân
Tư liệu phương Tây đương đại còn lưu lại 1 sự kiện năm 1634 chiếc tàu Hà Lan bị đắm ở quần đảo Hoàng Sa người Việt xứ đàng trong đã cứu tàu Sự kiện này phản ánh sự kiểm soát quần đảo thường xuyên dưới thời chúa Nguyễn Phúc
Trang 3Nguyên Với tư liệu xoay quanh về vụ đắm tàu của Hà Lan, nhiều nhà khẳng định
đó là hoạt động thường xuyên của đội Hoàng Sa nhằm củng cố và khẳng định chắc chắn độ Hoàng Sa có từ thời chúa Nguyễn Phúc Nguyên
3 Chúa Nguyễn Phúc Lan
Nhận thức được tầm quan trọng của biển các đời chúa Nguyễn luôn xem việc tăng cường tổ chức phòng thủ biển là nguyên tắc sống còn của vương triều Điều này được thể hiện rõ dưới thời chúa Nguyễn Phúc lan Năm 1644, chiến thuyền của người Ô Lan (Hà Lan) vào xâm phạm cửa Eo (Thuận An) của nước ta chúa Nguyễn Phúc An cho thế tử Nguyễn Phúc Tần dẫn 1 đoàn thủy binh đánh tan quân Ô Lan Đây là 1 chiến công hiển hách thể hiện rõ việc bảo vệ chủ quyền biển đảo
4 Chúa Nguyễn Phúc Tần
Ngay từ khi là thế tử dưới thời Nguyễn Phúc Lan, Nguyễn Phúc Tần đã lập được chiến công hiển hách là đánh bại quân Ô Lan trên ở Thuận An Điều này đủ nói lên ý thức, trách nhiệm bảo vệ chủ quyền của chúa nguyễn Phúc Tần Kế vị ngôi cha, Năm 1653 vua Chăm sai quân quấy nhiễu biên cảnh, giết hại dân ở Phú Yên chúa Nguyễn Phúc Tần sai cai cơ Hùng Lộc vào chống giữ Sau 1 thời gian chống giữ, vua Chăm chịu hàng và quyết định dâng đất từ phía Đông sông Phan Rang trở ra đến Phú Yên Chúa Nguyễn chấp nhận và lập nên 2 phủ là phủ Thái Khang và Diên Ninh (nay là vùng đất thuộc tỉnh Khánh Hòa)
5 Chúa Nguyễn Phúc Chu
Nối tiếp ông cha, Nguyễn Phúc Chu khi lên nắm quyền mở rộng lãnh thổ hơn về phía Nam Cuối thế kỉ XVII, ông xác lập quyền quản lí về mặt nhà nước đối với khu vực Đông Nam Bộ Quá trình xác lập chủ quyền trên đất liền được tiến hành song song với quá trình thực thi và xác lập chủ quyền ở các vùng biển đảo tương đương được thể hiện qua những sự kiện cụ thể sau:
– Năm 1697, Nguyễn Phúc Chu Lập phủ Bình Thuận Các sách Phủ biên tạp lục của Lê Quý Đô, Đại Nam thực lục tiền biên của Quốc sử triều Nguyễn đều chép thống nhất đội Bắc Hải ra đời ngay sau khi chú Nguyễn Phúc Chu lập phủ Bình Thuận
Trang 4– Năm 1703 trước hành động đánh chiếm Côn Đảo của người Man An Liệt Chúa Nguyễn Phúc Chu đã giao cho Trương Phúc Phan tổ chức tấn công tiêu diệt quân xâm lược Tháng 10/1703 Trương Phúc Phan đã đánh đuổi quân xâm lược ra khỏi bờ cõi Đây được coi là trang sử vẻ vang mở đầu cho truyền thống bảo vệ chủ quyền biển đảo của quân dân Nam Bộ, dù chỉ mới được tích hợp vào lãnh thổ của Đại Việt chưa lâu
– Sau khi đánh đuổi được quân Man An Liệt, Đông Nam Bộ phát triển mạnh, trước sự phát triển mạnh này Mạc Cửu là người trấn giữ vùng đất Hà Tiên
đã quyết định dâng vùng đất Hà Tiên cho chúa Nguyễn Kể từ đây chủ quyền nước ta bao gồm cả Hà Tiên và Mũi Cà Mau, Kể cả các đảo, quần đảo ngoài biển Đông và vịnh Thái Lan
– Tuy Hà Tiên đã thuộc sự cai quan của chúa Nguyễn nhưng do ở cực Nam vị trí đặc biệt hiểu yếu nên các thế lực phong kiến Xiêm La, Chân Lạp luôn tìm mọi cơ hội để giành giật, nhiều nhóm cướp biển lợi dụng tình hình phức tạp này ngang nhiên hành nghề, khiến chúa Nguyễn càng cảnh giác cao độ với vùng này Năm 1711, chúa Nguyễn Phúc Chu cho Mặc Cửu đo đạc bãi cát Trường Sa Công việc này nhằm mục đích bảo vệ toàn vẹn quần đảo Trường
Sa trước những nhòm ngó của nhiều thế lực
Như vậy có thể nói những hoạt động phong phú, kiên quyết và đầy trách nhiệm trên đã thể hiện các đời chúa Nguyễn đã tiến hành việc xác lập và thực thi chủ quyền biển đảo