260

Phỏng vấn bà Tô Thị Bích Hường 20 04 2011 260 Quê quán Thị xã Quy Nhơn, tỉnh Bình Định Sinh năm 1929 Chức vụ Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến năm 1949 tham gia công tác nữ Thanh niên ở thị xã Quy[.]

Quê quán: Thị xã Quy Nhơn, tỉnh Bình Định.

Sinh năm 1929.

Chức vụ: Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến năm 1949 tham gia công tác nữ Thanh niên ở thị xã Quy Nhơn, tỉnh Bình Định Từ năm 1950 đến 1954 công tác ở Đài Tây Sơn, đài phát thanh tiếng nói Liên khu V tại Bình Định Năm 1955 tập kết ra miền Bắc

Phỏng vấn ngày 20 tháng 04 năm 2011, tại phố Trần Hưng Đạo, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội.

Người thực hiện phỏng vấn: Phan Tuấn Phương

[Bà 260 tuy tuổi đã cao nhưng còn khá khỏe mạnh và minh mẫn Bà tiếp chuyện phỏng vấn với thái độ chân thành, vui vẻ, thoải mái Bà hiện đang sống với gia đình người con gái út ở căn gác 2 tầng trên Chồng bà đã mất Gia đình bà theo quan sát thì kinh tế có phần bình thường, giản dị]

Chúng cháu là ở bên chỗ Hội sử học Việt Nam, thì có chương trình đi sưu tầm tư liệu về cái thời gian kháng chiến chống Pháp 1945 - 1954 thì cũng được giới thiệu đến bà, thì trước hết

là muốn biết tên bà, bà tên là gì ạ?

260 đấy anh, bây giờ tôi thì mới nhận cái huy hiệu Đảng 60 năm đấy 260 đấy

260 ạ?

Vâng, 260 hay là 260 bây giờ là đấy thì là cũng là một thôi

Thế là bà là sinh năm bao nhiêu?

Mùng 1 tháng 10 năm 1929

À sinh năm 29 ạ?

Vâng

Thế quê gốc của mình là ở đâu bà nhờ?

Quê thì bây giờ thì nói thực tế ra thì ông bố thì ở ngoài này vào trong miền Nam làm việc cho Tây, thì là ưng bà già là người Quảng Nam, ở Điện Bàn, Châu Long, đấy

Ông là quê gốc ngoài này là ở đâu ạ?

Ông, không, ông bố hả?

Vâng?

Bố thì là Tô Bá Sản, Tô Bá Sản, Sản, Sản ét a e nờ đấy, thì ổng vào ổng làm việc cho, ổng lái

ca nô to đấy anh, lái chiếc ca nô mà to đấy, đấy thì ổng gặp bà mẹ mình không biết ở đâu mà ổng, ổng ưng, à chắc ông vào Quy Nhơn ông làm việc mà, tuy là ông ở ngoài này vào thì khi xưa là cái chuyện đó là cái chuyện bình thường đấy, thế xong thì là, bây giờ hiện này mình có một cái nhà ở Quy Nhơn, nhưng mà thực tế ra là ông anh bây giờ Cô, thôi cứ xưng cô nhớ

Cô có ba người con, à ba, ba anh em, thì bây giờ cứ nói anh trước đã thì mới nói con sau chứ

gì nữa Ba anh em thì có một người thì ở Quy Nhơn Bà chị thì ở Quảng Nam Đà Nẵng, lấy chồng ở Quảng Nam Đà Nẵng thì ông bà ấy thì không có tư tưởng gì đi tập kết hết, mà cô đấy

là khi xưa trước khi ở đó thì cô ở Quy Nhơn thì cô cũng hát, hát hò rồi vui lắm, thế thì tự nhiên cái năm, làm việc thì gặp cái anh Trần Bùi Thao đấy thì bây giờ anh cũng còn sống lâu nay tôi cũng không liên lạc, anh ấy là Bí thư của Tỉnh đoàn Bình Định, thế rồi lại, tôi lại làm

thanh niên là chính, đấy làm, làm nữ thanh niên đấy, tôi làm nữ thanh niên cũng như bây giờ Trung ương Đoàn đấy, nữ thanh niên

Nữ Thanh niên của Quy Nhơn đấy?

Ừ, Quy Nhơn là cũng kêu là, khi xưa thì cũng kêu chưa tỉnh nhưng mà thị xã Quy Nhơn, bây giờ cũng là, là cũng là thuộc tỉnh Bình Định đấy, nhưng mà bây giờ nó thành một cái chỗ riêng rồi, Quy Nhơn, thành phố Quy Nhơn, mà thành phố nó thì có cái bờ biển rất đẹp, đấy

mà nhà của cô đấy thì ông già ổng mới lấy bà già, thì không biết như thế nào thì ổng mới mua được cái nhà chỗ đường Khải Định, trước kia là đường Khải Định, còn bây giờ là kêu đường

Lê Lợi, thì sau đó ông làm cái nhà thì bây giờ vẫn còn đẹp lắm, thì bây giờ thì

Tức là ông làm việc lái ca nô cho Pháp đấy ạ?

Ừ, lái ca nô cho Pháp, là thì ông lái cái bến, bến cảng đấy rồi là ông về trên này, về trên này thành phố, mà bây giờ cháu thấy, cháu vào Quy Nhơn cháu thấy cái thành phố Quy Nhơn đẹp lắm

Tức là lúc bà ở trong Quy Nhơn là mình ở đâu bà nhờ?

Hả?

Ở ngay tại thị xã Quy Nhơn luôn à bà?

Ừ thì mà, mà, nhưng mà rồi lấy, ông bà lấy nhau thì đẻ ra được ba anh em của, của cô, đấy bà anh em là ông Tô Bá Lý và bà Tô Thị Mộng Lan và cô là 260, nhưng mà bây giờ thì cũng, bà thì, ông, ông Tô Bá Lý thì hiện nay thì ông lấy một người vợ cũng quê ở, ở nghĩa là cũng tỉnh Bình Định gì đấy

Tức là không ra ngoài Bắc tập kết?

Không, không có ra tập kết

Tại sao lại không ra được ạ?

Tại vì ổng làm, ông, kêu là một kỹ sư xây dựng thì ông làm thì cũng có tiền, ông anh đấy, ông anh là Tô Bá Lý, thì ông lấy một cái bà thì người quê ở Phù Mỹ, Phù Cát gì đấy thì nó cũng thuộc tỉnh Bình Định, khi xưa là thuộc tỉnh Bình Định, thế thời kỳ là cũng, bà chị đấy thì cũng Tô Thị Mộng Lan thì lấy đây này, đấy, thì cái ảnh đây này, đấy, đấy, đây, ông anh mình đấy với bà chị ruột đấy

Thế ông cụ nhà mình thì sau khi mà Cách mạng tháng Tám rồi thì ông còn làm công tác đấy không ạ?

Ai?

Ông cụ nhà mình đấy ạ?

Thì ông 46 ông đã chết rồi mà

À 46 đã mất rồi ạ?

Ừ, 46 ông đã mất rồi, thề là mình sau đó là mình ở với ông anh, ông anh ông ấy nuôi rồi đến một nghìn chín trăm, mình cũng tham, cô cũng tham gia ở cái thị xã đấy thôi, làm nữ Thanh niên, rồi cũng hát cũng hò rồi cũng, có cái giọng hát hay, đấy, thế thì là, thì cô làm cái tổ chức kêu là nữ Thanh niên đấy, thì có, bây giờ có một cái ông, bây giờ chắc mấy ông cũng chết hết

cả rồi, cái ông Trần Bùi Thao là Bí thư của thị xã đấy cái phụ trách Thanh niên đấy, bây giờ ông ấy còn, ông sống ông ở Quy Nhơn đấy, hay là chết rồi không biết, lâu nay thì cô thì cũng không nghe tin ông ấy

Cái thời nhỏ là cô đi học ở đâu?

Học ở Quy Nhơn

À học ở Quy Nhơn luôn?

Học ở Quy Nhơn, nhưng mà học thì cũng mới có lớp, lớp sáu, lớp bảy thôi, chứ cũng chưa đến, chưa, chưa được vào

Tức là cũng xong Prime rồi đấy?

Ừ đấy, thế xong rồi tự nhiên là đi tham gia, đi tham gia thì một số chị em rồi là anh em lớn tuổi hơn mình đấy, cô đấy, bảo thôi cô làm Thanh niên nhớ, tôi thấy cô làm được đấy

Tức là người ta tuyên truyền thế nào cho mình để mình tham gia ạ?

Ừ đấy thì

Người ta nói thế nào ạ?

Người ta chỉ nói thôi bây giờ thì cô vào Thanh niên, cô có cái giọng hát hay thế thì cô vào Thanh niên để hát những cái Đại hội mà Thanh niên cần, đấy thế là cô vào Cô vào như thế là

49, 1949 thì cô được kết nạp Đảng, mà bấy giờ như thế là năm 50 thì cô chính thức, thì 49 được kết nạp Đảng, 50 thì, cái lúc đó là ông Nguyễn Duy Trinh là ông chồng bà Tư bây giờ đấy là vào đấy Bộ Chính trị rồi Bộ trưởng Bộ ngoại giao rồi đủ thứ Mà té ra sau này cái bà

đó là cũng có họ với bà mẹ của cô

Tức là ông Trinh là người giới thiệu ạ?

Không ông Trinh là ông làm Chủ tịch Ủy ban kháng chiến hành chính Liên khu V, lúc đó là ông, chức vụ ông to lắm chứ Nghĩa là Chủ tịch Ủy ban kháng chiến hành chính Liên khu V, chứ không phải là tỉnh Bình Định không hay là Quy Nhơn không đâu Thế rồi thì cô đang làm

nữ Thanh niên vui vẻ hồi đấy vẫn ở với gia đình ở chỗ 46 Lê Lợi bây giờ mà bữa ni là 50, à

46 Lê Lợi bữa ni là, khi xưa là đường Khải Định, bây giờ là đường Lê Lợi, thì có cái nhà đấy,

và bây giờ là đổi là đường Lê Lợi, thế rồi tự nhiên thấy làm nữ Thanh niên đang vui vẻ đến thế, thế rồi ông Nguyễn Duy Trinh chứ đâu, Chủ tịch Ủy ban kháng chiến hành chính Liên khu V, cô nhớ rất rõ, ổng ra một cái quyết định, còn cái đài phát thanh của cô mà lên hát đấy

là đài khi xưa là kêu là đài Nam Bộ

À thế ạ, à tức là đài Nam Bộ?

Rồi đài Đồng Tháp, nhưng mà thực tế nó đóng ở các tỉnh miền Trung đây chứ làm gì ở trong Nam Bộ có, có đài đâu, Đồng Tháp rồi Nam Bộ, sau đó thì mới lấy tên là đài Tây Sơn

Đài Tây Sơn?

Đài Tây Sơn của Liên khu V, đấy lúc đầu thì kêu là đài Đồng Tháp rồi Đài Nam Bộ, rồi Đồng Tháp là nó, nó ấy

Sau đấy đổi tên là thành Tây Sơn ạ?

Tây Sơn, Đài Phát thanh tiếng nói Liên khu V Liên khu V là đài Tây Sơn đấy

Cái lúc cô vào Đảng như thế thì ai giới thiệu cô vào Đảng?

Chị Bòng, chị Nguyễn Thị Bòng, thì bây giờ thì chị ấy vẫn còn đang ấy, đang sống ở Sài Gòn, cái chị Phạm Thị Bòng, đấy bây giờ với anh Cầu Phạm Thị Bòng với, với ai nữa nhờ, hai người mà

Bà vừa nói là ông Cầu à?

Không, anh Cầu là chồng của chị Bòng Phạm Thị Bòng rồi, cô lâu quá rồi cô cũng không biết là ai giới thiệu cho cô là, Phạm Thị Bòng với lại một cái, đó là một chị rồi một anh Cang, anh Cang mà bây giờ thì, sau đó là ông ấy phụ trách Thanh niên, đấy

Cang ạ?

Cang, Cang, Cang

Thế bà là có phải dự bị lâu không?

Một năm, vì bà là tiểu tư sản của, của nhà bà như thế là kêu là tiểu tư sản thành một năm là

49 kết nạp thì năm 50 mới được chính thức

[00:10:07]

Tức là mình thành phần tiểu tư sản đấy?

Đấy, tiểu tư sản mà, lúc đó thì nhà cũng nó giàu có hay là kếch xù hay là tư bản, tư sản gì thì không có, thì ông bố tôi thì có cái nhà như thế thôi, ưng bà mẹ cô thì có cái nhà, cái nhà bây giờ mà, cháu vào, khi nào mà cháu vào Quy Nhơn cháu ghé chỗ đường Khải Định, bây giờ 46

46 Khải Định?

Sau này thì có thằng con, thằng, thằng cháu cô đấy, mà nó gọi cô bằng cô đấy, thì ông già chết rồi thì nó mới mua thêm cái nhà số 50 nữa, thành ra là bây giờ cái chỗ đó là được hai

Cái lúc bà vào Đảng thì ví dụ như ông mình ngày xưa mà tham gia vào cái chính quyền của Pháp như thế thì có bị ảnh hưởng gì không?

Ai?

Ông cụ nhà mình đấy, ngày xưa làm việc cho Pháp đấy?

Không, ông chỉ một cái ông pi-lốt, là lái ca nô của Tây khi xưa thôi

Chứ không phải trong bộ máy chính quyền của Pháp?

Không, không có máy, mà cũng không phản động, không gì hết, chỉ một cái anh bình thường làm việc, ưng bà già mình cũng gia đình nghèo thôi người Quảng Nam, đấy bà ấy thì là quê

ở, ở Quảng Nam

Thế cái hôm kết nạp Đảng đấy thì mình kết nạp bí mật hay là công khai bà?

Thì đấy thì anh em họ cũng, đứng về mặt Thanh niên thì họ cũng kết nạp thôi, không, không, không bí mật, lúc đó cũng chẳng bí mật gì

Lúc đấy là thị xã Quy Nhơn là vùng giải phóng à bà?

Ừ giải phóng, mà cô thì ở từ cái lúc mà, bà già cũng đẻ tại Quy Nhơn, đẻ ở đấy, bà già đẻ ở Quy Nhơn mà cô là 1929, mà bà già ưng ông già thì từ lâu rồi, thì 46 thì ông đã chết rồi mà, còn có anh của ổng, bây giờ mấy cái anh thì ở bên nhà thằng Thanh đấy

Cái lúc mà Cách mạng Tháng Tám nổ ra đấy bà, thì bà có tham gia vào cướp chính quyền ở Quy Nhơn không?

Không, không có cướp chính quyền, thì chỉ có làm công tác Thanh niên thôi

Cái lúc Cách mạng Tháng Tám cơ mà?

Ừ, thì.

Năm 45 đấy?

À 45 thì cũng, nghĩa là bà cũng làm rồi hát hò rồi cho vui thế thôi chứ cũng không có tham gia đứng về mặt bí mật, bí mật thì không có tham gia, đấy, thế xong thì là

Nhưng khi mình cướp chính quyền xong thì mình có thành lập luôn cái Ủy ban lâm thời ở thị

xã Quy Nhơn không ạ?

Có chứ, có chứ, có thị xã Quy Nhơn chứ, nhưng mà những cái ông đấy bây giờ thì, ông ấy tham gia thì có ông Nguyễn Duy Trinh là tham gia đấy chứ, ông Trinh đấy thì là cũng Liên khu V, mà ổng ấy thì không ở Quy Nhơn nhưng mà thực tế ra cái hồi đấy, cái Liên khu V là tới mấy cái tỉnh nó dồn lại, đấy, lúc đó là cô nhớ là, ông Nguyễn Duy Trinh là Chủ tịch Ủy ban kháng chiến hành chính Liên khu V, thế tự nhiên là có một cái giấy, có cái giấy đưa xuống Thanh niên, nay vì yêu cầu công tác rút đồng chí 260 lên hát ở Đài Tiếng nói Miền Nam thôi, nói rất chung chung thế, đấy 49 cô được kết nạp Đảng ở cái Thanh niên

Tức là lúc bà mà chuyển lên cái Đài Tiếng nói Miền Nam và Tây Sơn đấy là năm bao nhiêu?

À thì, thì năm 50

Năm 50, tức là sau khi kết nạp Đảng?

Kết nạp Đảng xong có chính thức rồi, đấy thì năm 50 đấy thì tự nhiên ông, ông Nguyễn Duy Trinh, ổng là Chủ tịch Ủy ban, cô nhớ rất rõ, chứ làm gì mà tự nhiên cô làm Thanh niên mà điều cô lên hát ở Đài Phát thanh tiếng nói Miền Nam, tôi chả biết cái gì, tôi không đi, lúc đầu thì cứ nói cho có vẻ thế, đấy, chứ còn cô không có tham gia bí mật, thế rồi sau thì mình mới hỏi chứ thế cái ông Nguyễn Duy Trinh này, làm sao mà ông lại chức vụ gì, quyền, mình đang làm nữ Thanh niên vui vẻ như thế này ông ấy bắt mình lên, mà cháu biết không, không phải đóng ở tại thị xã đó đâu, mà đóng ở trên cách đó một cái nơi mà cách Bình Định, cách cái thị

xã đó là mười mấy cây số, hai chục cây số, đấy, nay vì yêu cầu công tác, nghĩa là cái đài đó là trông có vẻ bí mật, là kêu đài Miền Nam, rồi sau đó là đài Nam Bộ rồi đổi rồi, lúc cô lên là đài Tây Sơn của Liên khu V Nay vì yêu cầu công tác rút đồng chí 260 lên hát ở Đài Tiếng nói Liên khu V rồi sau này thì mới đổi ra là đài Tây Sơn, cô lên một thời gian

Nhưng mà là nó là đóng ở một nơi bí mật ạ?

Đóng ở trên rừng trên núi đấy chứ, cách đó độ vài chục cây số, thế rồi sau

Lúc đấy ở cái bộ phận đài đấy có đông người không bà?

Có, cũng có, cái đài đó thì có ông, à đây này, bây giờ còn cái ông Lý Văn Sáu đây này, ông

là, đây cái lúc đó cô lên thì ông này làm Phó Giám đốc, ông này bây giờ là, rể là cái cậu, cậu Nguyên, là bây giờ chồng, lấy con gái ổng là cô Khánh An, cô Khánh An, thì bây giờ cái ông

đó là Thiếu tướng phụ trách cái tờ Quân Đội

À thế ạ, ông này là ông Sáu đấy ạ?

Ông, không ông Sáu này là bố, bố vợ, đấy thì bây giờ cô còn đây

Ông Sáu này còn sống không ạ?

Còn, ông này còn sống, ông đang mời cô, lúc mà làm ở đài này, bây giờ còn có năm người, còn có mấy người ở lại Hà Nội đây, thì bây giờ ông nói là chủ nhật này tôi xuống nhà ông để họp, mà vừa rồi thì cũng có họp ở nhà, tại nhà ổng

Vâng thế tí cháu xin cái địa chỉ của ông ấy?

Ừ, được, được rồi thì tí nữa cô lấy Rồi cái ông này thì ông, ông Trương Gia Nhẫn, ông này thì ông, ông Thương, Thương thì ở bộ phận máy móc, ông này thì ông Cát, không biết ông làm sau đó là ổng đi, còn cô là hát, cô là 260 đấy, vừa rồi đấy mỗi lần lâu lâu thì ông ấy lại mời xuống nhà ổng, đây, đấy, đấy bây giờ thì ông ấy còn sống nhưng ông ấy cũng yếu lắm, bị vẩy nến, con cái bây giờ làm to lắm, thằng rể là tên cậu Nguyên ưng cô Khánh An, bây giờ làm là, bây giờ đang Thiếu tướng phụ trách cái tờ báo, tờ báo, tờ báo Công an hay Quân đội

gì đấy

Cái lúc đấy mình phát thanh thường thường mình phát thanh những cái gì đấy ạ?

Ôi thì phát thanh những cái tin tức của, cũng của tình hoặc tất cả của mình, chứ cũng có những cái tin tức mà ngắn ngắn gọn gọn thôi, mà cô thì cô hát ở bộ phận, thì cái lúc đó cô chỉ hát những cái bài mà, mà tiền chiến thôi, chứ không phải là hát những cái bài ấy, nhưng mà hát những cái bài như, ví dụ như là có cái năm Nhâm Thìn đấy là Bác làm bài thơ, thế là cái anh ở đài phát thanh cái anh ở đài đấy, anh ấy phổ nhạc rồi tí nữa cô sẽ hát cho cháu nghe, thì

nó có những bài, hay là ví dụ hát những bài tiền chiến rồi bài, cũng có thể là bài, bài Nụ cười Sơn cước rồi có những cái bài nó pha trộn đấy, cũng với những cái bài tiền chiến

Tức là mình, đấy là nó phát thanh cho toàn Liên khu V đấy?

Cho toàn liên, có nhiều người thì họ bắt được, có nhiều người thì họ, họ ấy thì họ bắt được còn không thì họ không có

Những cái lúc đấy thì phương tiện nó thế nào hả bà, những cái phương tiện để mình hoạt động đấy?

Phương tiện thì cũng, cũng thấy hiện đại lắm, cũng cầm máy Còn trong cái bộ phận cô đấy là trong cái ban ca nhạc là đông, thì cô chỉ, bây giờ cô chỉ nhớ một số mấy ông, còn cái ông Trương này đấy là bấy giờ ông làm ở bộ phận máy móc Ông Nhẫn này thì ở bộ phận cũng phát thanh hay sao ấy, anh ấy cũng, cũng đọc, ông này là Phó Giám đốc, Lý Văn Sáu này là Phó Giám đốc của đài, và ông Phạm Quang Tình cũng Phó Giám đốc nhưng ông đó chết rồi, rồi ông Sương, ông ấy cũng chết rồi

Những cái chiến dịch, mình mở chiến dịch thì mình có tuyên truyền không ạ?

Có chứ, có, có cũng có phát biểu, à có nói lên đài

Thế những cái thông tin đấy thì ai đưa đến cho mình để nói ạ?

Thì không biết mấy ổng liên lạc ở đâu, cô cũng không biết, lúc đấy cô chỉ biết là cô làm cái nhiệm vụ là cô, nói ví dụ bây giờ là tối nay nhớ, cô 260 là phải hát chen vào những cái chỗ, phát thanh xong là cô hát mấy bài, một, hai bài gì đấy, rồi có, có cái anh bảo bài nữa

Tức là mình hát trực tiếp luôn đấy?

Hát trực tiếp vào trong máy luôn

Chứ không phải là thu âm trước rồi phát lại à?

Không, hát chứ, cô cũng cầm máy rồi như thế này này, cô hát đàng hoàng, thế thì bây giờ thì

có một số anh em thì họ cũng ấy, đấy thành cô thấy là cô cũng có, như thế là cô, năm 50 là cô

có mặt ở trên đài, đến năm 54 thì đài tuyên bố là giải thể, lúc đó năm 54

Tại sao lại giải thể ạ?

Là vì bây giờ nó hết rồi, thì bây giờ là phải, phải cho nó mở rộng ra Nam Bộ, đài Nam Bộ rồi

gì đấy, thì 54 ký Hiệp định Giơne, thì năm 55 thì cô có lệnh đi tập kết

À trước đấy là nó chỉ phục vụ cho cái Liên khu V thôi?

Liên khu V thôi

Sau này nó mới mở rộng ra toàn Nam Bộ?

Ừ không, à đúng rồi, ừ sau này nó mới ấy, không nhưng mà lúc đó thì lại cô lại sát nhập với ở Đài Tiếng nói Việt Nam ngay đấy, cô đấy thì, thì không, thì ổng nói bây giờ thì, tại vì lúc đó thì có cái gì mình cũng biết được đâu, tuy là đảng viên nhưng mà làm sao biết được, thì bây giờ thì trên chủ trương như thế nào thì bây giờ thì không cần thiết nữa Cháu, cháu biết không, thì mới nói thôi bây giờ thì, rồi xong đó là ký Hiệp định Giơne rồi đấy, ký Hiệp định Giơne rồi thì sau đó thì 54, thì 55 thì tự nhiên là một số người mà có công tác thì được đi tập kết, thế cô nếu không có công tác ở Đài phát thanh thì chắc cô cũng không được đi, mà lúc đó còn ở lại rồi Mỹ, rồi Ngụy rồi Ngô Đình Diệm, Ngô Đình Nhu rồi gì rồi đủ thứ đấy, đây sau này, thế thì cô lên trên Đài phát thanh thì cô mới ưng chú đây này, nhà đây này, là nhà báo, ông thì ở cái bộ phận báo chí, chuyên viết bài bình luận, bình luận để mà phát thanh, thì, ảnh thì quê Quảng Nam, thế, thế thì cô ưng ông năm 52, năm 52, thì lúc đó thì

Thế là cưới nhau năm bao nhiêu ạ?

Cưới nhau, à lấy nhau năm 52 đấy

À năm 52 ạ?

Ừ, 52 thì đâu mấy tháng sau thì đẻ cô con gái, con gái đây, bây giờ đây, đây bây giờ nó, nó bây giờ là nó năm mươi mấy tuổi rồi, đấy nó khi xưa nó học ở Rumani, học sáu năm, nhưng nhà cô nghĩa là thành đạt ghê lắm

Cái lúc đấy trong đài của mình là có nhiều phụ nữ làm việc không bà?

Rất ít, chỉ cô này, còn một bà thì phát thanh này, cô thì hát này, chỉ có mình cô hát thôi, chứ không có ai người thứ hai mà phụ nữ hết, cả hát cùng đi với cái song, nghĩa là có một cái ông

mở bài, à cái băng nhạc của cô cũng nhiều đấy, ông mở bài là ông, ổng phụ trách đấy thì ổng

là buổi chiều sau đó thì cái tình hình cũng có nhiều cái ấy thì cô lại phải đi đọc chậm nữa

Đi đâu ạ?

Đọc chậm, đọc có một cái buổi phát thanh đọc chậm buổi chiều

Tức là thế nào ạ?

Thì tin tức, lâu không tới một, hai năm, chứ còn cô là làm cái nhiệm vụ hát, còn ông nào có nhiệm vụ nào thì, thì cứ, cứ làm, còn ba mấy đứa đây này, đây ông già đây khi xưa đi với Hội nghị Pari với chị Bình đây, đây này, đấy

Ai ạ?

Ông chú đây đây, còn bà Bình thì đăng ký cái Chính phủ Cách mạng lâm thời miền Nam Việt Nam hồi đấy tại Pari, đấy khi đi bốn bên, rồi sau hai bên

Đây chú đây ạ?

Chú đây

Chú tên là gì ạ?

Trương Xuân Thâm, hay là Trương Tùng, ông lấy tên ổng đi là Trương Tùng

Lúc ông đi là ông tham gia là cái gì trong cái đoàn đấy ạ?

Thì là coi như một, một phóng viên đi theo đoàn, cái bà Bình đây này, bây giờ còn sống đây này, bà đấy bà vợ ông Trần Bạch Đằng này, bà Chơn này, ông Dương Đình Thảo bây giờ hiện nay đang còn trong Sài Gòn này, ông Phạm Văn Ba thì bây giờ ông này ông chết, ông

Nguyễn Văn Tiến là ông này là khi xưa cô về cái phái đoàn đại diện đặc biệt Cộng hòa miền Nam tại Hà Nội thì ông ấy là trưởng phái đoàn, đấy, rồi ông này là Hoàng Bích Sơn, sau đó thì ông ấy làm Chủ tịch Quốc hội, và ông này có đi Hội nghị Pari với ba mấy đứa, còn mấy ông đấy thì

À cô làm ở cái phái đoàn đặc biệt miền Nam ở Hà Nội à?

Ừ cô làm cái, cái, kêu là M 15 đấy, lấy bí mật mà, thì

Tức là thời gian năm bao nhiêu đấy ạ?

Năm sáu mươi mấy, sáu mươi mấy thì cô, 65, 66 là chuẩn bị, rồi tự nhiên nó thành lập một À còn cái chuyện công tác của cô nữa, ra tập kết ngoài này nữa chứ, thì cô tập kết ra thì như thế

là cô về có quen một cái ông ở Hội Văn nghệ, mà rồi, cũng có nhiều người hỗ trợ cho mình thành mình bây giờ mình thành đạt như thế này

Tức là sau khi mình ra tập kết xong là cô bắt đầu công tác ở đâu?

Thì cô ra, cô ra cô không có đi, cô không có đưa đi địa phương ngày nào hết, và cái lúc mà làm việc ở đó thì có một cái ông chồng của cái bà Châu, cái bà mà, bà Lý ở trong Sài Gòn mà bây giờ bà ấy còn sống, thì ổng chết rồi, thì ổng là cũng ở trong cái ban cái ba mấy đứa, trong cái ban chuẩn bị tài liệu rồi đọc chậm, đọc nhanh gì, gì đấy, mấy ông đó thì cũng có trình độ viết lách mà, đấy, thì ông nói thế này này, cô 260 ạ, cô không thể hát mãi được đâu, thành bây giờ tôi bày cho cô đánh máy, đánh mười ngón đít-đoa đấy mà, đánh mười ngón, thế cô ra đây đấy thì cô lại có cái, cái, cái đánh máy cũng giỏi, ngoài cái hát của cô đấy thì cô còn đánh máy giỏi lắm, thế thì có quen cái ông Vương Linh là ông phụ trách 51 Trần Hưng Đạo, Hội Văn nghệ đấy, thì ổng xin cho cô vào làm việc đâu được khoảng, cô đánh máy giỏi lắm, rồi sau đó thì có cái vụ ông Hoàng Minh Chính hồi ông chống lại nhà nước mình, rồi cô lại, cô

về đó cô làm, xong có một thời gian thôi, xong rồi lại đưa cô về làm việc cho ông Tố Hữu, cũng đánh máy cho ông, cái văn phòng của ông Tố Hữu, đấy cô ra thế cũng được, được, nghĩa là nói chung là mình cũng không phải gì ghê gớm mà được ưu tiên đến những cái chỗ làm việc với mấy cái ông lãnh đạo đấy Thế xong làm việc chỗ cái ông Tố Hữu thế thì, thời gian thế thì thành lập cái phái đoàn đại diện đặc biệt Cộng hòa miền Nam Việt Nam tại Hà Nội, đấy nó đóng ở đường Hai Bà Trưng đấy chứ đâu, gần cái Tổng hợp bây giờ đấy, thế rồi

là, là cái ông này trưởng phái đoàn này, ông Tiến này trưởng phái đoàn, đấy rồi ba mấy đứa thì khi đó là

Cô ra đây là có tham ra vào cái cải cách ruộng đất gì không?

Không, cô chỉ đi làm các cơ quan thôi, các cơ quan chứ không, nhưng mà ba mấy đứa thì tham gia, có đi tham gia cải cách ruộng đất rồi có đi làm đủ thứ hết Ông già, chú đấy, thì ổng cũng làm việc tốt, thế rồi sau thì đi với bà Bình, rồi sang rồi đưa vào trong miền Nam cái thời

kỳ đó

À cháu trở lại chuyện cũ một tí, cái lúc mà mình hoạt động làm việc ở đài đấy bà, thì cái đài Tây Sơn đấy, thì là mình phát thanh cả ngày à, hay là chỉ theo một giờ nhất định thôi?

Thì nó có giờ của nó chứ, cái tiết mục này là nó vào giờ nào, vào giờ nào, nó có một cái bộ phận phụ trách là ông Hồ Vinh, ông Hồ Vinh đấy bây giờ ông cũng chết rồi, ông là làm, sau

đó ông Bí thư của chi bộ, mà ảnh thì có một người em là bạn cái cô mà bây giờ bà vợ ông Nguyễn Văn Bổng đây này, là bạn thân thì cái lúc đó ông cũng, cũng góp ý với cô ghê lắm,

ông nói này, bây giờ tôi nói với cô biết nhớ, phải cố gắng mà học hành thêm đi, chứ không có hát hát hò hò gì mãi đâu, thì đánh máy cô gõ đi, thế là cô đánh đít-đoa, cô đánh mười ngón, đánh giỏi lắm, mà hồi xưa làm gì có cái máy móc, mà bây giờ cháu vào máy cháu nghe tất cả, hay cháu làm cái gì trong cái máy đấy, không, không có đâu

Những cái lúc mà mình phát thanh đấy là cũng có micờrô để nói rồi chứ ạ?

Có chứ, có cũng cầm micờrô rồi đàng hoàng phát thanh, nó có cái bí mật nó có cái đường dây như thế nào, mà lúc đó thì phải, có phải cô ở Quy Nhơn cái thị xã cũng đông đúc, cũng buôn bán này nọ, có đóng ở Quy Nhơn đâu, cái đài nó có đóng ở Quy Nhơn đâu

Thế là mình sinh hoạt các thứ là cũng tại ở đấy luôn?

Tại đó thôi, thì bây giờ cũng coi như cháu đi cải cách ruộng đất hay là cháu đi về quê, đi làm cái việc gì ở nông thôn hay là ấy rồi này nọ, chứ có phải, cô cũng thế, à lúc đó còn lương, lương có mấy đồng thôi

À cũng có lương đấy ạ?

Có

Là bao nhiêu đấy ạ?

Có mấy đồng thôi, cơm thì ăn tập thể, cứ mỗi sáng thì có bữa sáng, bữa trưa có bữa trưa, xuống nhà bếp thì có người nấu rồi, mình cứ thế mình xuống mình ăn đến giờ mình đi làm việc, mình nói chiều nay này, chị hay là cái anh cấp dưỡng, hay là chị cho tôi ăn sớm đấy vì tôi phải làm việc sớm đấy

[00:30:17]

Và một tháng thì có mấy đồng lương nữa?

Mấy đồng lương thôi

Thế cái lương đấy mình sử dụng để làm gì ạ?

Ủa, thì lương mình bỏ túi, có mấy đồng thôi mà, thì mình để dành thì mình đi sắm quần áo thêm, hay đi xuống thị xã

Cái lúc làm trong đài thế mình có được cấp phát quần áo gì không bà?

Có, một năm hai bộ quần áo si-ta, chăn, màn ngủ thì có, có màn, có phát chiếc màn, còn ngủ thì ngủ cái giường như cái giường tre đấy, cái giường mà làm ở dưới mấy cái chân tre đấy, cô bây giờ mà ngồi kể mấy cái chuyện đấy thì vui lắm, thế thì cháu biết không một cái phòng như thế này, mà làm đấy thì chia cho cô, cô lúc đó thì cô chưa lấy chú mà thì ở với cái bà mà lấy cái ông, ông Châu rồi, bà Minh Lý bây giờ bà còn sống trong đấy thì lấy ông Châu thì có được một thằng con tên thằng Lộc rồi, bây giờ nó lớn tuổi rồi, cao thế ni, rồi bên này thì có

bà Thanh Yên, nhưng mà chồng bà ấy dở không có làm ở trên đài, thì cháu biết không, cứ lâu lâu là phải dọn đi, sợ nó đến nó khủng bố, nó biết bí mật của mình đóng đó là nó quăng bom hay là nó làm hại đồ

À là cứ phải di chuyển liên tục thế?

Di chuyển, đấy, thế có bữa di chuyển thì, đấy thì cái hôm mà đóng ở đâu đấy rồi sau này là lên trên tuốt ở trên xa đấy

Trên đâu ạ?

Ờ thì đấy trên, bây giờ cô cái tên, trên gì ở cách đó Quy Nhơn hai chục cây số, đấy hai chục, hai mấy cây, đấy

Thế như lúc bà mà xây dựng với ông thế thì cũng tổ chức đám cưới ở đấy luôn à?

Ôi thì tổ chức nấu một nồi chè thôi chứ có cái gì đâu, ừ mà lại nhà đâu mà ở, nhà thì cô ở chung với tập thể với cái bà Yên, còn cái bà Minh Lý đấy thì bà cũng có một cái chỗ mà làm như cái chòi đấy, còn cái bà, cái bà mà có con, có con rồi, mà có cái ông chồng ông cũng làm trên đấy

Cái lúc mình làm ở đài thế thì mình là phụ nữ người ta có ưu tiên cho mình những cái gì hơn nam giới không bà?

Chả có ưu tiên gì, chỉ có hai bộ si-ta, một năm hai bộ quần áo mà vải si-ta đấy thôi Nói ví dụ nằm thì nhiều lúc cái giường đấy thì ở dưới bằng một cái cây tre, cái giường nằm đấy, mà cháu biết không, ở trên lót một miếng ván Thế còn cô ưng chú thì cũng chả có nhà, có cửa gì hết trơn hết trọi, nhưng mà sau đấy thì là, ưng chú thì là mới đến, đến dọn đến cái chỗ mới nữa, thì nó rục rịch nó, sợ nó ném bom hay là nó đến nó phá hoại cái đài của mình, thế xong cuối cùng đấy thì đến cái cái chỗ gì mà bây giờ, bây giờ cô hay quên lắm, thì là, thế xong là thì làm một cái phòng như thế này, bằng nửa cái phòng này, thì ngăn ra làm ba, một, hai, ba, thì chỉ để vừa một cái giường đây hai người nằm thôi, giường là giường bằng ván đấy, ở trên lót ván, còn ở dưới là cái chân bằng tre

Thế sau này lúc mà sinh con cũng vất vả nhờ?

Sinh con thì cô lúc đó thì cô xuống ở dưới thành phố, cô xuống ở dưới Quy Nhơn, cô có bà chị là làm sa-phao, làm cô đỡ, thế cô mới, mới xin phép chứ, mới xin phép lãnh đạo chứ, nói bây giờ thì tôi sắp đẻ rồi, bây giờ các đồng chí cho tôi xuống ở dưới này có người đỡ, có bà chị em họ, chứ bây giờ ở làm sao

Cái lúc mình sinh đẻ như thế có được cái chế độ gì không ạ?

Cho đâu mấy chục đấy, không có, không có ưu tiên gì đâu, cũng có chế độ, nhưng mà gọi như cái đài nó cho mình chứ không có, nhà nước không có đề ra một cái chế độ gì hết cả

Mấy ông mà cấp lãnh đạo có hay xuống thăm mình không bà?

Cấp lãnh đạo thì ông cũng ở quanh quanh mình thôi chứ đâu mà thăm, ông cũng ở nhà thì cũng tre, nhưng mà ông có điều kiện, như cái ông Lý Văn Sáu này này, thì ông có một cái chỗ

mà, có bà vợ nữa, mà bây giờ bà ấy chết rồi đây này, bà cũng làm bà đọc chậm đây này, bà chết rồi

Bà giải thích cho cháu là cái đọc chậm là thế nào nhờ, đọc chậm và đọc nhanh là thế nào?

Đọc chậm nói ví dụ, bây giờ tin tức là chiều nay đọc nhanh đấy là cứ đến giờ mười một giờ, hay là mười một giờ họ đọc một bài bình luận về gì đấy họ đọc nhanh là cái bà, cái bà Minh

Lý bà đọc là phân công cho, còn bà, cái bà mà vợ cái ông Lý Văn Sáu đây là bà năm giờ bà đi đọc chậm, thì đọc nghĩa là bà cứ làm cái nhiệm vụ là có cái tin đọc chậm thì mình đọc ra có cái tin tức gì mà không bí mật hoặc gì đấy cho các nơi họ bắt, đọc chậm, còn cô đấy thì cô cũng hát, hát nhưng mà, thì là bây giờ cô thì có một cái ông mở bài, bây giờ thì ổng, sau đó thì ông cũng tỏ tình nhưng mà cô cứ thấy cô ghét ổng lắm, đi với ổng, làm việc với ổng, mà

cô với ổng hay đi đôi, ông cứ, ông kéo ắc coóc đi ông mà, thì nhiều lúc ông nói nè, chiều nay phải tập bài hát này chị 260 nhớ, ừ thì tập thì tập chứ cái gì mà phải rầm rầm đấy, tôi tập tôi hát còn hay hơn anh nữa, anh có hát hay đâu, thế, thế là đi tập với nhau, đi tập thì phải lên cái chỗ mà cái uých-si-ni-ô đấy, uých-si-ni-ô là cái chỗ phát thanh đấy, chỗ phát thanh đấy là cũng, cũng tre, tức không phải có nhà