MỤC LỤC Số TT Mục Nội dung Trang I MỞ ĐẦU 1 01 1 Lí do chọn đề tài 1 02 2 Mục đích nghiên cứu 1 03 3 Đối tượng nghiên cứu 1 04 4 Phương pháp nghiên cứu 2 II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2 05 1 Cơ sở[.]
Trang 1Số TT Mục Nội dung Trang
06 2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến
I MỞ ĐẦU
Trang 2Ở Tiểu học, môn Tiếng Việt là nền tảng, là cơ sở giúp học sinh học tập tất cảcác môn học khác Mục tiêu của môn Tiếng Việt trong chương trình tiểu học mới
là giúp các em phát triển đầy đủ, toàn diện về mọi mặt: đức, trí, thể, mĩ Mục tiêu
đó đặt ra cho những người thầy, người cô phải luôn suy nghĩ, tìm tòi để có phươngpháp dạy học môn Tiếng Việt sao cho đạt hiệu quả cao nhất
Trong chương trình lớp 4, các em được làm quen với phân môn Tập làm văntheo từng thể loại Trong đó văn miêu tả là loại văn có vị trí quan trọng trongchương trình tập làm văn ở bậc tiểu học Đó là: miêu tả đồ vật, miêu tả cây cối,miêu tả loài vật Quá trình thực hiện các kĩ năng phân tích đề, tìm ý, quan sát, viếtđoạn là dịp để học sinh mở rộng vốn từ, nói lên tâm tư tình cảm của mình, mở rộnghiểu biết về cuộc sống Để viết bài văn hay, sinh động, hấp dẫn, các em phải biếtcách diễn đạt trong lời viết, biết sử dụng các từ láy, từ ghép, tính từ,…, sử dụngbiện pháp so sánh, nhân hoá Thể loại văn miêu tả đòi hỏi các em phải sử dụng vốnngôn ngữ của mình để miêu tả đặc điểm nổi bật của đối tượng mình chọn tả Phảibiết sử dụng vốn kiến thức tổng hợp của môn Tiếng việt để vận dụng vào làm văn.Văn miêu tả là thể loại văn dùng lời nói có hình ảnh và cảm xúc làm cho ngườiđọc, người nghe hình dung một cách rõ nét, cụ thể người, cảnh vật, sự vật như nóvốn có trong đời sống Qua đó, học sinh biết gửi gắm những suy nghĩ, cảm xúc vàtình yêu thương của mình với những gì mà mình miêu tả Nhưng trong thực tế hiệnnay, học sinh chưa nhận thức được hết tầm quan trọng của việc quan sát, tìm ý,viết văn nên chất lượng giờ dạy tập làm văn miêu tả còn hạn chế Đa phần các emchỉ dừng lại ở mức độ trả lời, liệt kê các chi tiết, các bộ phận của sự vật theo gợi ý củathầy cô một cách máy móc, khuôn mẫu Bên cạnh đó, vốn từ ngữ của các em cònnghèo nàn nên nhiều khi các em còn lúng túng trong cách diễn đạt và tìm ý văn dẫn đếncác câu văn thường khô khan, lủng củng Từ thực trạng viết văn miêu tả của học sinhlớp 4 như vậy nên chất lượng chưa cao, dẫn tới kết quả học môn Tiếng Việt cònnhiều hạn chế nhất định Với mong muốn giúp các em biết diễn đạt trôi chảy, trìnhbày những câu văn, ý văn giàu hình ảnh, có cảm xúc Từ đó tôi mạnh dạn tập trung
nghiên cứu, đúc rút kinh nghiệm rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4.
2 Mục đích nghiên cứu:
Trang 3- Cung cấp, hướng dẫn cho học sinh biết lập dàn ý cho bài văn, viết được bàivăn theo dàn ý đã lập có đủ 3 phần, lời văn trôi chảy, câu văn bước đầu có cảm xúc;biết nói, viết câu có dùng phép so sánh, nhân hóa; biết kiểm tra, rà soát lại bài viết vềnội dung, cách diễn đạt, cách trình bày
- Giúp cho các em trang bị kiến thức và rèn luyện các kĩ năng, phát triển vốn từngữ, bồi dưỡng cảm xúc lành mạnh, trong sáng, khả năng lựa chọn sắp xếp ý rõ ràng.Rèn luyện khả năng tư duy, trí tưởng tượng phong phú Qua đó vốn sống của các emđược tăng lên giúp các em tự tin, có khả năng ứng xử linh hoạt trong cuộc sống; bồidưỡng tâm hồn, cảm xúc thẩm mĩ, hình thành nhân cách cho học sinh
3 Đối tượng nghiên cứu:
Biện pháp rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4
4 Phương pháp nghiên cứu:
a Nghiên cứu tài liệu:
- Đọc tài liệu và sách tham khảo, giáo trình có liên quan tới đề tài nghiên cứu
b Khảo sát thực tế:
- Dự giờ thăm lớp: quan sát thông qua các buổi dự giờ thăm lớp đồng nghiệp
- Khảo sát tình hình thực tế
c Phương pháp thực hành:
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Với học sinh tiểu học, việc hình thành và phát triển các kĩ năng nghe, nói, đọc,viết là vô cùng quan trọng, được thực hiện ở tất cả các môn học và nổi bật nhất là ởmôn Tiếng Việt Do đó, việc dạy Tập làm văn miêu tả ở lớp 4 góp phần rèn luyện chohọc sinh năng lực sử dụng tiếng mẹ đẻ, tạo điều kiện cho các em có kỹ năng giao tiếptrong cuộc sống và học tốt các môn học khác Mục tiêu của việc dạy học Tập làm văn
ở lớp bốn là giúp các em viết được bài văn theo dàn ý đã lập có đủ 3 phần, lời văn trôichảy, câu văn bước đầu có cảm xúc; biết nói, viết câu có dùng phép so sánh, nhânhóa; biết kiểm tra, rà soát lại bài viết về nội dung, cách diễn đạt, cách trình bày Trongvăn miêu tả, người ta không đưa ra những lời nhận xét chung chung, những lời đánhgiá trừu tượng về sự vật như: cái cặp này cũ, cái bàn này hỏng….Văn miêu tả vẽ racác sự vật, sự việc, hiện tượng, con người… bằng ngôn ngữ một cách sinh động, cụthể
Trang 4Phân môn Tập làm văn có tính chất tổng hợp, vừa vận dụng các hiểu biết và kĩnăng về Tiếng Việt từ các phân môn khác vừa phát huy và hoàn thiện các kết quả đó.Thông qua phân môn Tập làm văn, giúp các em biết sử dụng vốn ngôn ngữ của mìnhqua bài viết, biết bộc lộ cảm xúc, tư duy, cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong cuộcsống Từ đó, học sinh biết gửi gắm những suy nghĩ, cảm xúc và tình yêu thương củamình với những gì mà mình miêu tả và có được bài văn hay, sinh động, hấp dẫn ngườiđọc, người nghe, đạt được cái đích mà mình hướng tới.
2.Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
a) Về chương trình sách giáo khoa:
Ở lớp 4 Tập làm văn một tuần có 2 tiết, tổng cộng là 62 tiết/năm học (cộng thêm
8 tiết ôn tập).Trong đó, 30 tiết dành để học văn miêu tả (tả đồ vật, tả cây cối, tả loàivật ) Thông tin của phân môn Tập làm văn được thể hiện nhiều bằng kênh chữ, không
có kênh hình minh họa nên chưa gây được hứng thú học tập ở học sinh Nhìn chungtập làm văn mang tính đặc thù của một môn học giàu trí tưởng tượng và biểu cảm
b) Về giáo viên:
- Một vài giáo viên chưa thật chú trọng phương pháp phân tích đề, tìm hiểu đềhoặc chưa quan tâm đúng mức đến việc nhận xét, chữa lỗi sai cảu học sinh sau khichấm bài
- Cách dạy của giáo viên đôi khi còn máy móc, chú trọng lí thuyết, chưa coi trọng
kĩ năng luyện tập, thực hành, ít tạo điều kiện cho học sinh được quan sát thực tế
- Nhiều giáo viên vẫn chỉ dừng lại ở việc hướng dẫn các em hoàn thành những nộidung yêu cầu của bài tập dựa vào gợi ý trong sách giáo khoa và sách giáo viên Cũngnhư một số giáo viên chưa thực sự quan tâm, phát huy hết năng lực của học sinh chưachú ý giúp cho các em biết rèn giũa câu văn, ý văn nên chất lượng giờ tập làm vănmiêu tả còn hạn chế
c Về học sinh:
- Đa số các em chỉ dừng lại ở mức độ trả lời, liệt kê các chi tiết, các bộ phận của sự
vật theo gợi ý của thầy cô một cách máy móc, khuôn mẫu
- Khi quan sát đối tượng các em thường quan sát qua loa, đại khái
- Vốn từ ngữ của các em còn rất nghèo nàn, việc diễn đạt câu văn, ý văn cònnhiều hạn chế Nhất là khi làm các bài Tập làm văn miêu tả, các em chỉ dừng lại ở việcliệt kê các chi tiết, các bộ phận của sự vật một cách đơn giản dẫn đến câu văn hết sứckhô khan
Trang 5Như vậy, bồi dưỡng năng lực viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4 là một yêu cầucần thiết trong giảng dạy môn Tiếng Việt Đây là một vấn đề rất khó đối với cả giáoviên và học sinh Từ thực trạng trên đã thôi thúc tôi tìm hiểu, nghiêu cứu để đưa ramột số giải pháp, nhằm giúp giáo viên rèn năng lực viết văn miêu tả cho học sinh, đạtkết quả tốt thông qua việc giảng dạy môn Tiếng Việt nói chung, mà đặc biệt là thôngqua việc giảng dạy môn Tập làm văn nói riêng Với mong muốn giúp các em biết diễnđạt trôi chảy, trình bày những câu văn, ý văn giàu hình ảnh, có cảm xúc, tôi đã mạnh
dạn đặt vấn đề và thực hiện: “Một số biện pháp rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học
sinh lớp 4”
d) Kết quả của thực trạng trên:
Trong năm học 2020 – 2021 tôi đã nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề viết văn miêu tả ởhọc sinh khối 4 – mà cụ thể là ở lớp 4H Trường Tiểu học Thị Trấn Bến Sung – NhưThanh – Thanh Hoá do tôi chủ nhiệm
Tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng đầu năm về viết văn ở học sinh với đề bàinhư sau:
Đề bài: Em hãy viết một đoạn văn ngắn kể về một ngày lễ hội ở quê em
Văn kể các em đã được học ở lớp 3 là nền tảng để các em tiếp tục làm văn miêu
tả ở lớp 4 nhưng kết quả khảo sát trên cho thấy số học sinh biết viết văn còn quá thấp Tôi tiếp tục khảo sát chất lượng về viết văn miêu tả vào tháng 12 với đề bài nhưsau:
Đề bài: Em hãy viết một bài văn tả bao quát chiếc bút của em
Qua khảo sát chất lượng về viết văn miêu tả ở học sinh lớp 4H kết quả như sau:
Trang 6- Mô hình, tranh ảnh minh họa còn ít Thiết bị ứng dụng công nghệ thông tin ònthiếu thốn.
- Giáo viên chưa biết khơi nguồn cảm hứng, say mê văn học ở học sinh
- Học sinh chưa có sự quan sát kĩ lưỡng đối tượng miêu tả và thiếu khả năngtổng hợp vấn đề Bên cạnh đó học sinh còn thiếu sự tưởng tượng, ít cảm xúc về đốitượng miêu tả, vốn ngôn ngữ còn ít ỏi, dùng từ chưa chính xác, chưa biết sử dụng cácbiện pháp nghệ thuật trong miêu tả cũng như các em chưa biết dùng từ ngữ có giá trịgợi tả, giàu cảm xúc
* Những nguyên nhân trên đã ảnh hưởng không tốt tới chất lượng giờ dạy, vàkhông gây được hứng thú học tập của học sinh Để giúp học sinh lớp 4 làm văn miêu
tả được tốt hơn, tôi đã mạnh dạn vận dụng một số biện pháp rèn kĩ năng viết văn miêu
tả cho học sinh lớp 4H
3 Các biện pháp tổ chức thực hiện:
Biện pháp 1 : Giúp học sinh hiểu thế nào là văn miêu tả?
Văn miêu tả là thể loại văn dùng lời nói có hình ảnh và cảm xúc làm cho ngườiđọc, người nghe hình dung một cách rõ nét, cụ thể người, cảnh vật, sự vật như nó vốn
có trong đời sống Qua đó người tả gửi gắm những suy nghĩ, cảm xúc và tình yêuthương của mình với những gì mà mình miêu tả Để cho học sinh hiểu thế nào là vănmiêu tả trước hết giáo viên cho học sinh đọc kỹ đề, xác định rõ đối tượng cần miêu tả.trên cơ sở đó cung cấp cho học sinh hiểu văn miêu tả là vẽ ra các sự vật, sự việc, hiệntượng, con người… bằng ngôn ngữ một cách sinh động, cụ thể văn miêu tả giúpngười đọc nhìn rõ chúng tưởng như mình đang tận mắt xem hình ảnh một cánh đồng,một dòng sông, một con vật, một con người… văn miêu tả là sự kết tinh của nhữngnhận xét tinh tế, những rung động sâu sắc của người viết đã thu lượm được khi quansát cuộc sống
Ví dụ: Để giúp học sinh hiểu thế nào là văn miêu tả, tôiđọc cho học sinh nghe
đoạn văn: "Ngoài giờ học, chúng tôi tha thẩn ở bờ sông bắt bướm Chao ôi, những
Trang 7con bướm đủ màu sắc, đủ hình dáng Con xanh biếc pha đen như nhung, bay nhanh loang loáng Con vàng sẫm nhiều hình mặt nguyệt, ven cánh có răng cưa, lượn lờ đờ như trôi trong nắng Con bướm quạ to bằng hai bàn tay người lớn, mầu nâu xỉn, có hình đôi mắt tròn, vẻ dữ tợn Bướm trắng bay theo đàn líu ríu như hoa nắng Loại bướm nhỏ đen kịt, là là theo chiều gió hệt như tàn than của những đám đốt hương…"
Phân tích: Đoạn văn ngắn gọn nhưng đã miêu tả khá sinh động vô số loài bướm.Hình ảnh những chú bướm hiện lên qua con mắt của mấy cậu học trò vốn say mê với
thiên nhiên Một từ tha thẩn miêu tả các cậu ra bờ sông bắt bướm, một từ chao ôi diễn
tả cảm xúc mạnh mẽ trong lòng các cậu đến bật thành lời nói chứng tỏ sự kinh ngạc vàlòng say mê của các cậu học trò đến tột độ, tạo nền cho bài miêu tả, tạo nền cho hìnhảnh những cánh bướm xuất hiện Liên tiếp sau đó, mỗi câu văn được tác giả dùng đểnói tới một con bướm Mỗi con bướm lại tả bằng các tính từ, các hình ảnh so sánh gợi
tả vẻ đẹp đầy hấp dẫn: Đen như nhung, loang loáng, vàng sẫm, lượn lờ đờ như trôi
trong nắng, líu ríu như hoa nắng…Tác giả đã khéo chọn những hình ảnh mới mẻ, độc
đáo để so sánh làm nổi bật dáng bay của từng loại bướm Nó làm nên vẻ đẹp hấp dẫnriêng của đoạn văn miêu tả này
Việc đưa ra đoạn văn mẫu cùng với lời phân tích rõ ràng như vậy sẽ giúp họcsinh hình dung ra đối tượng miêu tả một cách cụ thể, sinh động hơn, giúp học sinhhiểu thế nào là văn miêu tả để vận dụng vào bài viết của mình
Biện pháp 2 : Hướng dẫn học sinh phương pháp quan sát, tìm ý:
Văn miêu tả là loại văn giàu cảm xúc, giàu những rung động mạnh mẽ của tâmhồn, nó mang tính chất thông báo thẩm mỹ, dù miêu tả bất kỳ đối tượng nào, dù cóbám sát thực tế đến đâu thì miêu tả cũng không bao giờ là sự sao chép, chụp ảnh lạinhững sự vật hiện tượng một cách máy móc mà là kết quả của sự nhận xét, tưởngtượng, đánh giá hết sức phong phú Để tả hay, tả đúng thì phải tả chân thật, tránh thái
độ giả tạo, giả dối, tránh dùng những ngôn từ sáo rỗng Mặt khác, tôi viên cần giúp các
em nắm được: trong văn miêu tả, ngôn ngữ sử dụng phải là ngôn ngữ giàu hình ảnh,giàu cảm xúc, giàu nhịp điệu âm thanh, có giá trị gợi cảm cao.Từ việc hiểu rõ đặcđiểm của thể loại văn miêu tả, hiểu rõ con đường mình cần đi và đích mình cần tới,chắc chắn học sinh sẽ thận trọng hơn khi chọn lọc từ ngữ, sẽ gọt giũa kỹ hơn từng lời,từng ý trong bài văn và như vậy chất lượng bài làm của các em sẽ tốt hơn Để thựchiện được điều đó, tôi đã hướng học sinh thực hiện theo các bước sau:
Trang 8a) Nắm vững cấu tạo của bài văn miêu tả và quan sát đối tượng trong khi miêu tả.
Quan sát là điều kiện cơ bản và cũng là phương pháp cơ bản để làm tốt bài vănmiêu tả Phải biết quan sát và chọn lọc những chi tiết quan sát được Mọi kết quả quansát được thể hiện trong bài miêu tả Quan sát tinh vi, thấu đáo bài viết sẽ đặc sắc, hấpdẫn Quan sát hời hợt bài viết sẽ phiến diện, khô khan, nông cạn Kĩ năng quan sát chủyếu được hình thành trên cơ sở luyện tập Một điều đáng chú ý là trước khi quan sát vàtìm ý các em đã sử dụng kĩ năng này nhiều lần và thường là không tự giác, thường là
sơ lược, đơn giản…
Khi quan sát, tìm ý, tôi đã tiến hành các công việc sau:
- Hướng dẫn học sinh lựa chọn trình tự quan sát Tốt nhất là để mỗi em tự tìmmột trình tự quan sát thích hợp
- Hướng dẫn học sinh sử dụng các giác quan để quan sát Đây là thao tác quantrọng nhất và có tính chất quyết định về nhiều mặt
- Thông thường học sinh chỉ dùng mắt để quan sát, do đó các kết quả thu đượcthường là các nhận xét và cảm xúc gắn liền với thị giác (hình dáng, màu sắc, đườngnét, độ xa gần…) Do đó, cũng là mặt mạnh mà cũng là nhược điểm của các em Vìvậy, tôi đã hướng dẫn các em sử dụng thêm nhiều giác quan thích hợp để quan sát
Ví dụ: Luyện tập quan sát cây cối:
Tôi yêu cầu học sinh đọc lại ba bài văn tả cây cối mới học (Sầu riêng, Bãi ngô,
Cây gạo) (Tiếng Việt lớp 4- tập II) và nhận xét:
a) Tác giả mỗi bài quan sát cây theo trình tự như thế nào?
b) Các tác giả quan sát cây bằng những giác quan nào?
c) Chỉ ra những hình ảnh so sánh và nhân hóa mà em thích Theo em, các hìnhảnh so sánh và nhân hóa này có tác dụng gì?
d) Trong ba bài văn trên, bài nào miêu tả một loài cây, bài nào miêu tả một cây
Trang 9sát Học sinh phải được quan sát có thể ở lớp hoặc ở nhà và ghi lại được những đặcđiểm nổi bật để phục vụ cho bài văn miêu tả.
Học sinh nắm được để có bài văn miêu tả hay thì cần phải quan sát, khi quan sátphải sử dụng nhiều giác quan:
+ Quan sát bằng mắt: nhận ra màu sắc, hình khối, sự vật
+ Quan sát bằng tai: âm thanh, nhịp điệu, gợi cảm xúc
+ Quan sát bằng mũi: những mùi vị tác động đến tình cảm
+ Quan sát bằng vị giác và xúc giác: quan sát cảm nhận
+ Quan sát tỉ mỉ nhiều lượt
Muốn tìm ý cho bài văn học sinh phải quan sát kỹ, quan sát nhiều lần cảnh đó,tránh quan sát qua loa, đại khái, đừng vừa nhìn thấy cái gì là vội viết ngay Ngoài ra,tôi còn hướng học sinh xác định rõ vị trí thời gian, trình tự quan sát:
* Học sinh có thể lựa chọn các trình tự quan sát khác nhau
- Trình tự không gian: quan sát từ trên xuống hoặc từ dưới lên, từ trái sang phảihoặc từ ngoài vào trong
- Trình tự thời gian: quan sát từ sáng đến tối; từ lúc bắt đầu đến lúc kết thúc…
- Trình tự tâm lý: thấy nét gì nổi bật thu hút bản thân, gây cảm xúc quan sáttrước
Theo kinh nghiêm, nên tách một số giác quan (không phải lúc nào cũng dùng đủnăm giác quan) và hướng các em tập vận dụng từng giác quan
Ví dụ: Khi nhìn đóa hoa phượng rơi, em Lê Thảo My đã nhận ra cái dáng "lìa
cành chênh chếch chao nghiêng "
Hay em Thanh Trúc ngắm cây chuối: "Chiếc lá chuối ở giữa vươn cao, mở tonhư một cánh buồm no gió của chiếc buồm đang lướt đi giữa dòng sông lớn."
Trong khi vận dụng các giác quan để quan sát đồng thời các em phải huy động
cả trí óc để làm việc: phán đoán, phân tích, lí giải Nhờ sự kết hợp đó các tài liệu quansát, thu lượm được trở nên sâu sắc, phản ánh đúng bản chất của hiện tượng, sự vật
Ở lớp 3, các em mới viết thành đoạn văn, chưa trình bày bài văn đủ bố cục baphần Lên lớp 4, các em bắt đầu làm quen với việc trình bày bài văn đủ bố cục: mởbài, thân bài, kết bài Sau khi hướng dẫn học sinh quan sát, tổng hợp vấn đề tôi đã giúphọc sinh nắm vững bố cục bài văn gồm 3 phần :
Mở bài: Giới thiệu đồ vật, cây cối hoặc con vật mình chọn tả
Trang 10Thân bài: Tả đặc điểm nổi bật của đồ vật, tác dụng đồ vật hay cây cối, hoặc thóiquen sinh hoạt của con vật.
Kết bài: Nêu được tình cảm của người tả đối với đối tượng miêu tả
Ví dụ: Bài văn tả chiếc bút mực:
- Mở bài: Giới thiệu chiếc bút mực
- Thân bài: Tả bao quát hình dáng bên ngoài chiếc bút đến từng bộ phận bêntrong của chiếc bút mực
- Kết bài: Cách giữ gìn đồ vật, tình cảm của em đối với chiếc bút đó
Tương tự như vậy, đối với kiểu bài miêu tả cây cối, con vật Từ đó học sinh nắmđược cấo tạo bài văn miêu tả
b) Hướng dẫn học sinh biết lập dàn ý cho bài văn cụ thể:
Từ những kết quả quan sát chuyển thành một bài văn miêu tả đòi hỏi người viếtkhả năng sắp xếp bố cục để hấp dẫn người đọc Nhìn chung học sinh thường coithường công việc này vì chưa nhận rõ tác dụng của việc bố cục bài văn Dù đây là mộtyêu cầu rất thường xuyên nhưng trên thực tế lại có rất nhiều em không thể thực hiệnđược, có những em không biết lập dàn ý là làm cái gì, để làm gì Bởi lẽ, ở những lớpdưới, các em không phải làm việc này, mà các em chỉ viết câu văn, đoạn văn bằngcách trả lời những câu hỏi cho sẵn hoặc dựa vào những gợi ý của thầy cô một cách đơngiản, ngắn gọn Trong khi lên lớp Bốn thì việc lập dàn ý cho một đề bài cụ thể (loạibài miêu tả) là yêu cầu bắt buộc các em phải biết thực hiện, tự thực hiện để dựa vào đó
mà hoàn chỉnh đoạn văn, bài văn
Một bài văn hay nhờ chi tiết miêu tả cụ thể, sinh động mới mẻ, nhờ các liêntưởng bất ngờ, táo bạo, nhờ lời văn gợi cảm, giàu hình ảnh và còn nhờ có được bố cụccân đối, hợp lí, sáng sủa
Để giúp các em dễ dàng hơn trong việc tự lập dàn ý cho bài văn, khi dạy học cácbài Cấu tạo của bài văn miêu tả (tả đồ vật, tả cây cối và tả loài vật), tôi chủ động giúp các
em dựa vào nội dung phần Ghi nhớ trong sách giáo khoa, cùng xây dựng một dàn bàichung cho loại bài văn miêu tả đang học Dàn bài chung này tôi sẽ ghi cố định ở mộtbảng phụ để làm cơ sở cho học sinh xây dựng dàn ý riêng cho mỗi bài văn miêu tả saunày Dàn bài này cũng được sử dụng chung cho cả lớp trong các tiết tập làm văn có yêucầu viết một đoạn văn hay hoàn chỉnh một bài văn
Ví dụ: Khi dạy bài: Cấu tạo của bài văn miêu tả con vật (sách giáo khoa lớp 4
- tập II, trang 112), sau khi giúp học sinh rút được nội dung ghi nhớ như trong sách
Trang 11giáo khoa, tôi sẽ chủ động bám vào nội dung phần ghi nhớ, dùng câu hỏi gợi ý, dẫndắt cho các em nêu để xây dựng dàn bài chung cho bài văn miêu tả con vật:
Mở bài: Giới thiệu con vật sẽ tả.
- Để giới thiệu con vật sẽ tả, em cần giới thiệu những gì? (Tên con vật, nơi nó
b) Tả thói quen sinh hoạt và một vài hoạt động chính của con vật:
- Thói quen sinh hoạt là những thói quen nào? (ăn, ngủ, đùa giỡn, )
- Những hoạt động chính của con vật là gì? Ví dụ? (con mèo: bắt chuột; con chó:giữ nhà, mừng chủ; …)
Kết luận: Nêu cảm nghĩ đối với con vật.
Cảm nghĩ của em đối với con vật có thể là gì? (yêu, thích, thấy thiếu vắng khi điđâu về mà không trông thấy nó, …); Em làm gì để thể hiện tình cảm của em đối vớinó? (chăm sóc, bảo vệ, )
Hoặc, khi hướng dẫn học sinh làm bài tập tả lọ hoa, tôi sử dụng dàn bài chungcho bài văn miêu tả con vật đã xây dựng, gợi ý cho các em có thể lập được dàn ý chobài văn của mình
Ví dụ: Tả lọ hoa
a) Mở bài: Giới thiệu lọ hoa: Thường ngày cũng có nhưng lọ hoa tết khác
như thế nào ? Ai đã cắm lọ hoa ?
b) Thân bài: Tả bao quát: Lọ hoa được đặt ở đâu?
+ Mẹ cố tình dùng lọ màu đỏ là để mong gia đình có một năm mới may mắn
* Hoa: Có nhiều loài hoa với các màu sắc khác nhau.
+ 4 bông hoa ly tượng trưng cho 4 thành viên trong gia đình Nhụy hoa màu vàng thể hiện tiền tài của cả nhà em trong năm mới này
Trang 12+ Những bông hoa hồng đỏ được đặt ở giữa như tâm điểm của lọ hoa Những chị hồng duyên dáng với những cái gai sắc nhọn tượng trưng cho năm mới cả nhà có được tình yêu và hạnh phúc, hoa hồng đỏ tăng thêm phần ấm cúng cho phòngkhách.
+ Mẹ còn cho thêm mấy bông hoa cúc trắng, cúc nhật nho nhỏ vào nữa
những bông hoa cúc trắng thanh khiết, những bông hoa cúc nhật màu tím mộng mơ
+ Điểm xung quanh lọ hoa và là một phần không thể thiếu để làm nổi bật nhữngbông hoa khác đó là những cành hoa sao vàng Những cành hoa làm ta liên tưởng đếnmột đất nước Việt Nam bình yên, nhân dân ấm no, hạnh phúc với cờ đỏ sao vàng bayphấp phới trên cột cờ tổ quốc
* Việc em làm: hằng ngày thay nước cho lọ hoa.
c) Kết bài: Lọ hoa là một phần không thể thiếu trong ngày tết của mỗi nhà Lọ
hoa là tình cảm của mẹ dành cho gia đình
Trên đây chỉ là một vài ví dụ điển hình của một dàn ý trong bài văn miêu tả Đivào thực tế miêu tả, dàn ý này có thể được phức tạp hóa hơn nữa Chúng ta có thể tảđan xen giữa cái chung khái quát với nét riêng cá biệt của đối tượng và việc phát biểucảm nghĩ cho phần kết bài Trong khi tả, chúng ta có thể chia thời gian theo nămtháng, theo thời vụ nhưng cũng có thể chia thời gian theo các buổi trong ngày, từngthời điểm trong giờ hoặc khi tả theo không gian, chúng ta có thể tả từ khoảng khônggian rộng đến khoảng không gian hẹp, từ lớn đến bé, từ ngoài vào trong, từ trái sangphải hoặc ngược lại Dựa vào dàn ý học sinh có thuận lợi cho việc triển khai bài văn,vừa thuận lợi cho việc miêu tả tỉ mỉ chi tiết và kĩ lưỡng về đối tượng
Biện pháp 3 : Cung cấp vốn từ qua các phân môn khác của Tiếng Việt.
Văn miêu tả có đặc điểm là ngôn ngữ miêu tả giàu cảm xúc và hình ảnh Chỉ cónhư vậy ngôn ngữ miêu tả mới có khả năng diễn tả cảm xúc của người viết, vẽ đượcsinh động, tạo hình đối tượng miêu tả Quan sát nhiều văn bản miêu tả, ta thấy ngônngữ miêu tả giàu các động từ, tính từ, thường hay sử dụng phép nhân hóa hay so sánh,
ẩn dụ Do sự phối hợp của các tính từ (màu sắc, phẩm chất ), của các động từ (hoạtđộng, trạng thái ) với các biện pháp tu từ, ngôn ngữ miêu tả luôn tỏa sáng lung linhtrong lòng người đọc, gợi lên trong lòng người đọc những cảm xúc, tình cảm, ấntượng, hình ảnh về sự vật được miêu tả Nên muốn viết được văn hay phải giàu vốn từ,hiểu nghĩa của từ Học sinh nào có vốn từ phong phú, hiểu nghĩa của từ, chắc chắn viếtvăn sẽ hay, diễn đạt trôi chảy Vì vậy, từ các phân môn Tập đọc, Luyện từ và câu,