Tài liệu Tiểu luận TÌM HIỂU VỀ HỌC THUYẾT PHÁP TRỊ pdf

Cũng cần phải nhấn mạnh nền tảng trên lý luận trên đây không chỉsinh ra từ ý chí mà nó được đúc kết qua thực tiễn chinh phục thế giới kháchquan của con người, xuất phát từ việc cùng hợp

MÔN HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ XÃ HỘI

NHÓM II: LỚP QLNN VỀ ĐÔ THI-KH11

HỌC THUYẾT PHÁP TRỊ

KẾT CẤU BÀI LÀM CHÍNH

I Hoàn cảnh ra đời.

II Nội dung chính

1 Thương Ưởng( khoảng 390 TCN-338 TCN)

III Đánh giá ưu điểm và nhược điểm của học thuyết Pháp trị

VI Ứng dụng các học thuyết vào thực tiễn việc xây dựng nhà nước pháp quyền và quản lý xã hội trong giai đoạn hiện nay.

V So sánh tư tưởng giữa các học giả.

VI Tổng kết.

I HOÀN CẢNH RA ĐỜI.

Quản lý ra đời là một tất yếu khách quan khi có một sự hợp tác củanhiều người cùng thực hiện một nhiệm vụ và để đạt được một mục tiêuchung Từ thuở sơ khai của loài người để các hoạt động của mình có hiệu quảnhư mong ước các nhà quản lý đã biết vận dụng những học thuyết quản lý đểđưa tổ chức đạt được mục tiêu

Bên cạnh đó với ý muốn chinh phục và cải tạo thế giới vật chất đểphục vụ cho nhu cầu con người nên con người đã biết tìm cách sắp sếp cácyếu tố vật chất theo một trật tự nhất định để điều khiển chúng có mục đíchhơn, đó chính là nền tảng ban đầu cho sự ra đời của các học thuyết quản lý

Cũng cần phải nhấn mạnh nền tảng trên lý luận trên đây không chỉsinh ra từ ý chí mà nó được đúc kết qua thực tiễn chinh phục thế giới kháchquan của con người, xuất phát từ việc cùng hợp tác để sản xuất làm gia tăngmức chuyên môn hóa hoạt động và quá trình sản xuất nhằm nâng cao năngsuất lao động thì việc cần có các học thuyết khoa học quản lý ra đời và pháttriển chính bởi vậy

Xuất phát từ hoàn cảnh lịch sử xã hội thời chiến quốc xảy ra chiếntranh liên miên chính trị tồn tại nhiều bất ổn, bên cạnh đó việc áp dụng tưtưởng đức trị tồn tại nhiều hạn chế làm cho đạo đức xã hội bị suy đồi conngười luôn tranh giành nhau vụ lợi các vua chúa và tầng lớp quan lại ăn chơi

sa đọa không quan tâm lo lắng cho cuộc sống của người dân thay vào đóchúng nhũng nhiễu, áp bức, hà hiếp dân chúng làm cho người dân khổ cụclầm than

………

II NỘI DUNG CHÍNH

1.THƯƠNG ƯỞNG

1.1 Tiểu sử

Thương Ưởng (khoảng 390 TCN-338

TCN), hay Thương Quân, tên thật là Công

Tôn Ưởng, sau đó ông đổi hàn Vệ Ưởng là

người nước Vệ (cái tên Vệ Ưởng xuất phát từ

tên nước Vệ), làm thừa tướng nước Tần dưới

thời vua Tần Hiếu Công Ông là một chính trị

gia xuất sắc theo đường lối của Pháp gia, có

công lớn đưa nước Tần Hiếu Công làm nên nghiệp bá Ông được phong 15 ấp

ở đất Ư, đất Thương, phong hiệu là Thương Quân nên gọi ông là Thương Ưởng

1.2 Nội dung chính

“Chính sách pháp trị của ông coi trọng biến phá”( cải cách thể chế)

* Cải cách kinh tế : Bắt đầu từ kinh tế tiểu nông

+ Ban bố lệnh khẩn hoang, khích lệ sự phát triển của nông nghiệp

- Bãi bỏ chế độ lãnh chúa với nông nô, thiết lập chế độ địa chủ

- Thành lập quận, huyện để quản lí thay cho các lãnh chúa

* Khống chế tư tưởng có ảnh hưởng quan trọng trong văn hóa.

 “ Đốt thi thư để làm rõ pháp lệnh” : cho thiêu hủy những Thi, Thư khôngcòn phù hợp với lợi ích vương triều Tần

 Thực hành chủ nghĩa chuyên văn hóa và chủ nghĩa ngu dân

=> Biến pháp của Thương Ưởng thành công khiến pháp gia bước lên địa

vị chủ yếu trên vũ đài chính trị Tư tưởng của ông trở thành một bộ phận tư tưởng chủ yếu trong tư tưởng chính trị của Trung Quốc Ảnh hưởng tới mọi chính sách của mọi triều đại phong kiến.

2 HÀN PHI TỬ (280-233 TCN)

2.1 Tiểu sử

- Hàn Phi hay còn gọi là Hàn Phi Tử

(280-233 TCN) sống dưới thời cuối đời

Chiến Quốc trong giai đoạn Tần Thủy

Hoàng đang thống nhất Trung Hoa Ông

thuộc dòng dõi quý tộc nước Hán (còn gọi

là “công tử”)

Hàn Phi có tật nói ngọng, biện luận không

giỏi nhưng giỏi về mặt viết sách, Hàn Phi và

thừa tướng nước Tần là Lý Tư là học trò của

( vốn cho rằng cách tốt nhất để quản lý xã hội là dùng Nhân trị và Đức trị)

Ông cho rằng cách tốt nhất để quản lý xã hội là dùng pháp luật: “Pháp luật

không hùa theo người sang khi đã thi hành pháp luật thì kẻ khôn cũng không

từ, kẻ dũng cũng không dám tranh Trừng trị cái sai không tránh của kẻ đại thần, thưởng cái đúng không bỏ xót của kẻ thất phu”

Theo Hàn Phi để dựng nước và giữ nước bậc làm vua phải biết sử dụngthứ công cụ vạn năng là pháp luật

* QUAN NIỆM VỀ BẢN CHẤT CON NGƯỜI TRONG XÃ HỘI

 Giáo dục, thuyết phục không thể là phương tiện thay đổi tính ác của

con người thành tính thiện được, mà phải lấy cái ác để chế ngự cái ác.

 Ông đứng trên quan điểm vị lợi của con người để giải thích về mọiquan hệ xã hội, kể cả quan hệ huyết thống

 Ông cũng giải thích lòng vị kỷ, vụ lợi của con người lấy cơ sở lànhững chuẩn mực giá trị mà xã hội coi trọng, đó chính là hệ thống chuẩn mựcgiá trị liên quan tới quyền lợi vật chất, địa vị xã hội như tiền bạc, nhà cửa ruộngvườn, chức tước, quan lại

* QUAN NIỆM VỀ NGƯỜI LÃNH ĐẠO

 Lãnh đạo là phải nắm vững nghệ thuật sử dụng và duy trì quyền lực

 Nhà lãnh đạo trị vì đất nước cũng phải biết cách dùng người, dụngnhân như dụng mộc, tập hợp quanh mình bầy tôi giỏi để có thể trị quốc

an dân

 Một trong những bài học quan trọng nhất đối với nhà lãnh đạo làphải hiểu được lòng dân

* QUAN NIỆM VỀ QUAN HỆ GIỮA NGƯỜI CAI TRỊ VÀ KẺ BỊ TRỊ

 Người cai trị có thể thực hiện ý muốn của mình đối với kẻ bị trị bấtchấp sự chống đối

 Hàn Phi coi trọng quyền lực của nhà lãnh đạo;

 Đánh giá năng lực người quản lý, Hàn Phi nêu 3 mức:

- Bậc vua thấp kém dùng hết khả năng mình;

- Bậc vua trung bình dùng hết sức của người, của nhân dân;

- Bậc vua cao hơn dùng hết trí của người, lúc đó vua như làthần;

 Hạn chế trong tư tưởng của Hàn Phi chính là mô hình quản lý pháptrị cứng nhắc theo một trật tự quyền lực từ cao nhất đến thấp nhất trongbậc thang quyền lực

* QUAN NIỆM VỀ NHỮNG YẾU TỐ CHÍNH TRONG QUẢN LÝ XÃ

- Trong quan điểm của Hàn Phi Tử pháp còn có nghĩa là lệnh “ cấm”, lànhững gì kẻ thống trị đòi hỏi một chiều ở nhân dân, kẻ bị trị không có quyềnngược lại Ai làm đúng thì được thưởng, trái lệnh đó sẽ bị phạt bị trừng trị.Thưởng và phạt là hai cái cán giúp cho thống trị kiểm soát, nô dịch nhân dân

Để thực thi pháp có hiệu quả, trở thành một công cụ hữu hiệu thì kẻ thihành phải công bằng vô tư Hàn Phi khẳng định “Phàm người rơi lệ, khôngđành lòng gia hình cho kẻ khác là nhân: nhưng buộc không thể không giahình cho kẻ khác là Pháp”

-Theo Hàn Phi, nội dung chính yếu của Pháp là thưởng và phạt:

1) Con người có tâm lý ham thưởng sợ phạt nên áp dụng thưởng phạt làphương pháp cai trị hữu hiệu nhất

2) Nếu vua chúa để mắt nhìn, để tai nghe và dùng đầu óc để suy tư thì dễ bịthần thuộc và a dua, lừa bịp Một khi đã áp dụng luật lệ thưởng phạt thì sẽ tránhđược những điều tệ hại đó bởi điều thưởng phạt là phán xét theo sự kiện kháchquan, việc gì đáng thưởng điều gì đáng phạt, đều được định sẵn bằng luật lệ minhbạch, khỏi bị ảnh hưởng bởi tình cảm chủ quan

3) Thưởng phạt là lợi khí sắc bén để vua chúa kiểm soát được thần thuộc

- Trong đó Pháp là Pháp luật và phải gắn liền với thế và thuật Pháp được vínhư cái dây, cái thước hay trật tự trong những tiêu chuẩn để đo lường hành vicon người

 Dùng thuật để biết rõ kẻ ngay người gian, để điều khiển bề tôi, thựcchất đó chính là thủ đoạn của người làm vua để điều khiển các quan lại, phải giữgìn pháp luật và tuân theo mệnh lệnh.

3.Thế

 Là uy thế quyền lực của người làm vua, vua phải triệt để sử dụngquyền của mình để trị nước Hàn Phi Tử đặt địa vị, quyền lục lên trên tài đức.Ông cho rằng tài đức chỉ cần ở mức trung bình nhưng có thế tức là có quyền lực,

có chức vụ cụ thể là có thể quản lý được

 Quyền lực phải tập trung tuyệt đối vào tay nhà vua, không được traoquyền cho bất cứ ai, phải dùng pháp luật để củng cố quyền lực.với Hàn Phi Tửthì quyền lực là tối thượng là điều kiện căn bản nhất của nhà quản lý

 Nếu chỉ có pháp và thuật mà quyền lực (Thế) để cưỡng bức thì cũngkhông thể cao trị được Trong pháp, thế, thuật có quan hệ chặt chẽ với nhau, bổsung cho nhau, trong đó pháp là trung tâm, thuật và thế là điều kiện để thực hànhpháp luật Ở con người Hàn Phi Tử không những coi trọng quyền lực mà còn say

mê quyền lực Đó là ý nghĩ chung của kẻ chủ trương độc tài, chuyên chế từ cổchí kim, từ đông sang tây, coi quyền lực như là chân lý có quyền lực là có tất cả

Hàn Phi Tử hết sức coi trọng tác dụng của pháp luật, chủ trương xâydựng một lý luận pháp trị hoàn chỉnh, trong đó lấy “pháp” làm hạt nhân và có sựkết hợp chặt chẽ và bổ trợ của 2 yếu tố, “thuật”, “thế” Ba yếu tố trên luôn bổ trợcho nhau, nếu thiếu đi một thì không thể nào có được nền pháp trị hoàn chỉnh màchỉ gây thêm loạn trong dân chúng.”

3.1.Tiểu sử

- Sinh ngày 3/5/1460- mất ngày

21/6/1527

- Niccolòdi Bernardo dei

Machiavelli sinh ra trong một gia đình

quý tộc đã phá sản, trưởng thành là

một nhà ngoại giao, nhà triết học chính

trị, nhạc gia, nhà thơ, nhà soạn kịch

- Là đại biểu cho tư tưởng quản

lý cổ điển của phương Tây- pháp trị;

- Là một nhân vật của thời phục

hưng Italia và là nhân vật trung tâm của bộ máy chính trị nước Ý thời PhụcHưng

- Là triết gia đầu tiên tách rời ảnh hưởng tôn giáo ra khỏi lĩnh vực quốctrị và là người đặt những viên gạch đầu tiên cho quan niệm trị quốc hiện đại

*Tác phẩm :

+ « Luận bàn về mười cuốn sách đầu của Tito Livio »

+ « Quân Vương »

+ « Nghệ thuật chiến tranh »

3.2.Nội dung chính trong tư tưởng của Machiavelli

* QUAN ĐIỂM VỀ NHÀ NƯỚC VÀ NGƯỜI LÃNH ĐẠO

Machiavelli cho rằng có hai loại nhà nước:

 Loại nhà nước thứ nhất là áp đặt được quyền lực hay không áp đặt được

quyền lực lên dân chúng - về bản chất một là nhà nước cộng hoà,

 Loại nhà nước thứ hai là quyền lực tối cao tập trung trong tay một người, có

thể do cha truyền con nối - nếu dòng họ quân vương trị vì trong một thời giandài hoặc do thành lập mới

Ông cho rằng nhu cầu quan trọng nhất của một quân vương là Quyềnlực Vị quân vương phải theo quy tắc thực tế để nắm giữ quyền lực này Cóhai cách duy trì quyền lực : Sức mạnh và Quyền lực.

Cách thứ nhất thì tốt nhưng luôn luôn không đủ ,vị quân vương giỏi phải dùngcách thứ hai, cách củ sức mạnh

Ông ta phải vừa là một con sư tử

vừa là một con cáo, phải đủ sức mạnh

làm run sợ các con chó sói và phải đủ

khôn ngoan để chinh phục được các

quốc vương bằng hai yếu tố sức mạnh

và mưu mô

“Bậc quân vương phải biết học hỏi từ

bản tính của dã thú, biết kết hợp sức

mạnh của sư tử với sự tinh ranh của

cáo Sư tử không thể tự bảo vệ mình

tránh các cạm bẫy, còn cáo thì lại không thể chống lại sói Vì thế, cần phải là cáo để nhận ra những cạm bẫy và là sư tử để doạ sói”.

Đối với Machiavelli, bậc quân vương phải kết hợp khéo léo những đức tính hoàn toàn đối lập nhau:

- Tàn bạo và bao dung: quân vương phải biết cách làm cho dân vừa yêu lại vừa sợ Được yêu là lạc thú của con người, còn được dân sợ là lạc thú của bậcquân vương

- Hào phóng và keo kiệt: sự hào phóng có thể dẫn quân vương đến chỗ bị khinh miệt và thù ghét Bởi vậy, người khôn ngoan nên sống với cái tiếng là người keo kiệt, bị chỉ trích nhưng không bị căm ghét, còn hơn là chuốc lấy cáitiếng tham tàn chỉ vì muốn được coi là người hào phóng

Nhưng trong thực tế hoàn cảnh của con người không cho phép một quân vương phải có đầy đủ đức tính tốt trên cho nên tốt xấu tùy lúc.Xét cho cùng một người đứng đầu đất nước chỉ cần biết trách tật xấu có thể không làm

mất nước Vị quân vương không cần giữ lời hứa nếu không có điều gì chạm vào quyền lợi của ông ta

Hai nguyên tắc khi một nhà lãnh đạo lên nắm quyền:

- Một là cần noi theo kinh nghiệm lịch sử của các nước khác, kết hợpvới điều kiện cụ thể của nước mình để xây dựng thể chế nhà nước thích hợp

- Hai là nhà lãnh đạo khi dựng nước phải dựa vào năng lực của chínhmình, đặt trọng tâm xây dựng lực lượng của mình

Những người nắm quyền một cách dễ dàng dụa vào tiền bạc hoặc do

ân sủng của người khác nếu không biết giữ gìn thì cũng rất dễ đẻ rơi quyềnlực vào tay người khác

* QUAN ĐIỂM VỀ VẤN ĐỀ ĐỐI NGOẠI VÀ XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN

Bàn về lãnh vực đối ngoại, nhà lãnh đạo không thể giữ thế trung lập.Khi hai quốc gia ngoại bang xung đột ,vua phải giúp nước yếu đẻ giữ thếquân bình khiến không nước nào trở thành quá mạnh để đe dọa vị trí củanhau Nếu giữ thế trung lập ,ông ta sẽ bị cả hai quốc gia lân bang oán ghen vànước thắng cuộc với đội quân hùng mạnh đang xay men chiến thắng có thểgây hiểm họa.Trong đối ngoại cần có sự độc đoán Khi đã quyết định làm gìphải cấp tốc thực hiện Trong chiến tranh chỉ một cuộc ra quân quả quyếtcũng có thể phân định thắng bại

Ðối với vấn đề xây dựng chính quyền, tôn trọng và nghe theo lờikhuyên của cố vấn và cộng sự, nhưng nhà lãnh đạo không được để họ lèo láimình

Ông ta phải cẩn trọng khi lựa chọn người dưới trướng, phải thẳng taytrừng trị những ai không phục vụ tốt và ban phát quyền lợi cho những kểtrung thành ,cần phải nhớ là những kể dưới lúc nào cũng sẽ lo cho quyền lợi

cá nhân cho nên phải luôn luôn đề phòng họ.Một lãnh tụ cẩn trọng là mộtngười muốn có được các trung thần trung trực và luôn khuyến khích họ đừngngại khi bàn luận các tin tức không tốt

Đối với quân đội ,cần nâng đỡ họ ,giữa quân đội và nhân dân, theo ôngnhà quản lý nên dùng về phía quân đội vì họ có cơ khí giới Đối với nhân dânMachiavelli khuyên ông ta cần làm cho họ sợ nhưng đừng để dân ghét.Vì nếu

họ oán ghét thì họ sẽ nổi dậy và lúc đó sẽ có ngoại bang can thiệp Mặt khácnhà quản lý phải biết khuyến khích người tài, ủng hộ phường hội.Nếu có thời

cơ nên tổ chức lễ hội linh đình để dân giải trí Thỉnh thoảng xuất hiện trướcdân chúng, tỏ sự nhân ái và hào phóng của mình

Những phép thuật trị nước của Machiaveli dần dần biến thành chủ nghĩaMachiavelli.Ông quan tâm tới nhân tố con người và các lực lượng thế tục, làmốc đánh dấu sự kết thúc tư tưởng chính trị thần học trung cổ và mở đầu cho

sự phát triển của tư tưởng chính trị cận đại với sự thoát ly hoàn toàn của quânquyền khỏi thần quyền Đồng thời ông coi quyền lực là cơ sở pháp luật vàquản lý Tư tương của Machiavelli hoàn toàn không phải lý thuyết trìu tượng

mà là những biện pháp cụ thể đẻ củng cố quyền lực của nhà quản lý Đây cóthể coi như một mẫu mực của chính trị như một khoa học thực dụng

 Kết luận :

Machiavelli không ảo tưởng, không thành kiến mà tỏ ra thực tế hơn.

Những quan điểm của Machiavelli xuất hiện trong giai đoạn lịch sử phức tạp nên trong đó có nhiều nội dung được đánh giá trái ngược nhau.

Ông được coi là nhà lý luận đầu tiên của nền chuyên chính tư sản Đầu óc phê bình mạnh bạo, tư tưởng duy lý phi tôn giáo, lòng căm ghét bọn quý tộc ăn bám, khát vọng muốn xây dựng nước Italia thành một quốc gia thống nhất, tự do, bình đẳng với một chính quyền mạnh, sử dụng bạo lực để xây dựng trật tự mới.

4 MỘT SỐ HỌC GIA TIÊU BIỂU KHÁC

4.1 Quản Trọng (Thế kỷ VI TCN)

 Được coi là người đầu tiên bàn về vai trò của pháp luật như làphương cách trị nước

 Tư tương pháp trị của Quản Trọng được ghi trong bộ “QUẢN TỬ”

bao gồm 4 điểm chủ yếu sau:

Một là, mục đích trị quốc là làm cho phú quốc binh cường "Kho lẫm

đầy rồi mới biết lễ tiết, y thực đủ mới biết vinh nhục"

Hai là, muốncó phú quốc binh cường một mặt phải phát triển nông,

công thương nghiệp, mặtkhác phải đặt ra và thực hiện lệ chuộc tội: "Tội nặng thìchuộc bằng mộtcái tê giáp (áo giáp bằng da con tê); tội nhẹ thì chuộc bằng mộtcái qui thuẫn(cái thuẫn bằng mai rùa); tội nhỏ thì nộp kinh phí; tội còn nghi thìtha hẳn;còn hai bên thưa kiện nhau mà bên nào cũng có lỗi một phần thì bắt nộpmỗi bênmột bó tên rồi xử hòa"

Ba là, chủ trương phép trị nước phải đề cao"Luật, hình, lệnh, chính".

Luật là để định danh phận cho mỗi người,Lệnh là để cho dân biết việc mà làm,Hình là để trừng trị những kẻ làm tráiluật và lệnh, Chính là để sửa cho dân theođường ngay lẽ phải

Bốn là, trongkhi đề cao luật pháp, cần chú trọng đến đạo đức, lễ, nghĩa,

liêm trong phéptrị nước Như vậy có thể thấy rằng Quản Trọng chính là thủy tổcủa Pháp gia,đồng thời ông cũng là cầu nối Nho gia với Pháp gia