DÂN CH và dân CH xã h ủ ủ ội CH ủ NGHĨA THỰC TR NG và ạ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ của đoàn VIÊN TRONG xây d NG t ự ổ CHỨC đoàn THANH NIÊN CỘNG sản hồ CHÍ MINH v NG m ữ ẠNH ở TRƯỜNG đại học BÁCH KHO

Quyền lợi căn bản nhất của nhân dân là quyền lực của nhà nước thuộc sở hữu của nhân dân, của xã hội; bộ máy nhà nước thuộc về nhân dân thì khi đó, mới có thể đảm bảo về căn bản việc nhân

GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐOÀN VIÊN TRONG

LỚP L14 - NHÓM 14 - HK211 NGÀY NỘP 5/10/2021

Thành ph H ố ồ Chí Minh – 2021

1

TRƯỜNG ĐẠI H C BÁCH KHOA Ọ

KHOA KHOA HỌC ỨNG DỤNG

BỘ MÔN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Môn: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC (MSMH: SP1035)

Nhóm/Lớp: L14 Tên nhóm: Nhóm 14 HK 211 Năm học 2021 – 2022

Đề tài:

ĐOÀN VIÊN TRONG XÂY DỰNG TỔ CHỨC ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH V NG MỮ ẠNH

Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA – ĐẠI H C QU C GIA THÀNH PH H CHÍ MINH HIỌ Ố Ố Ồ ỆN NAY

3 1915485 Nguyễn Văn Tiến Chương 1, phần 1.2, tóm tắt chương 1 20%

4 1915469 Hà Kim Tiến Chương 2, ph n 2.2, tóm tầ ắt chương 2 20%

5 1915456 Huỳnh Th Mị ỹ Tiên Chương 2, ph n 2.3, tóm tầ ắt chương 2 20%

Họ và tên nhóm trưởng: Lâm Thành Tín , Số ĐT: 0834670481 Email: tin.lam0834670481@hcmut.edu.vn

2

MỤC LỤC

Trang

I PHẦN M Ở ĐẦ U 4

1 Tính c p thiấ ết của đề tài 4

2 Đối tượng nghiên cứu 5

3 Ph m vi nghiên c u 5 ạ ứ 4 M c tiêu nghiên c u 5 ụ ứ 5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Kết cấu của đề tài 5

II PHẦN N I DUNG 7Ộ Chương 1 DÂN CHỦ VÀ DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 7

1.1 Dân ch và s ủ ự ra đời, phát tri n c a dân ch 7 ể ủ ủ 1.1.1 Quan niệm về dân ch 7 ủ 1.1.2 S ự ra đời và phát tri n c a dân ch 9 ể ủ ủ 1.2 Dân ch xã h i chủ ộ ủ nghĩa 10

1.2.1 Quá trình ra đời của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa 10

1.2.2 B n chả ất của n n dân ch xã hề ủ ội chủ nghĩa 12

Tóm tắt chương 1 14

Chương 2 THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA ĐOÀN VIÊN TRONG XÂY D NG TỰ Ổ CHỨC ĐOÀN THANH NIÊN CỘ NG S N H Ả Ồ CHÍ MINH V NG MỮ ẠNH Ở TRƯỜNG ĐẠ I H C BÁCH KHOỌ A – ĐẠ I H ỌC QUỐ C GIA THÀNH PH H CHÍ MINH HI N NAY 15 Ố Ồ Ệ 2.1 Đoàn Thanh niên Cộng s n H ả ồ Chí Minh trường Đại h c Bách khoa ọ – Đại học Quốc gia thành ph H Chí Minh 15 ố ồ 2.1.1 Đoàn trường 15

2.1.2 Đoàn viên sinh hoạt trong Đoàn trường 15

2.1.3 Hệ thống có t ổ chức 15

2.1.4 Ban Chấp hành Đoàn trường 16

2.1.5 Nhiệm vụ chính 17

3

2.2 Thực tr ng phát huy vai trò cạ ủa đoàn viên trong xây dựng t ổ chức Đoàn Thanh niên Cộng s n Hả ồ Chí Minh trường Đạ ọc Bách khoa – Đại học Qu c gia thành ph H i h ố ố ồChí Minh thời gian qua 18 2.2.1 Nh ng mữ ặt đạt được và nguyên nhân 18 2.2.2 Nh ng h n ch và nguyên nhân 21 ữ ạ ế2.3 Giải pháp phát huy vai trò của đoàn viên trong xây dựng tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng s n Hả ồ Chí Minh trường Đạ ọc Bách khoa – Đại học Qu c gia thành ph H i h ố ố ồChí Minh thời gian t i 22 ớ2.3.1 Phát huy vai trò đoàn viên, thực hiện tốt sinh hoạt chi đoàn 22 2.3.2 Phát huy vai trò của người đoàn viên 23 2.3.3 Vai trò xung kích, sáng t o và trách nhiạ ệm đối với đất nước và xã h i 24 ộ2.3.4 C ng c và phát huy truy n th ng củ ố ề ố ủa Đoàn 25 Tóm tắt chương 2 26

III KẾT LU N 27Ậ

IV TÀI LIỆU THAM KH O 28Ả

4

I PHẦN M Ở ĐẦ U

1 Tính cấp thiết của đề tài

Dân ch ủ là chỉ ộ m t hình thức nhà nước, trong đó mọi thành viên đều tham gia vào việc ra quyết định v các về ấn đề ủa mình, thườ c ng b ng cách b phiằ ỏ ếu để ầu người đại bdiện trong qu c h i ho c thố ộ ặ ể chế tương tự Dân chủ được định nghĩa như "chính quy n ề

của nhân dân" hoặc "một chính ph ủ trong đó quyền l c t ự ối cao được trao cho người dân

và th c hi n b i h ự ệ ở ọ trực ti p ho c gián ti p thông qua m t h ế ặ ế ộ ệ thống đại diện thường liên

quan đến việc tổ chức định kỳ các cuộc bầu cử tự do"1 Chủ nghĩa Mác – Lênin nhấn mạnh, dân chủ với những tư cách nêu trên phải được coi là mục tiêu, là tiền đề và cũng

là phương tiện để vươn tới tự do, giải phóng con người, giải phóng giai cấp và giải phóng

xã hội Dân chủ với tư cách là một hình thức tổ chức thiết chế chính trị, một hình thức hay hình thái nhà nước, nó là một phạm trù lịch sử, ra đời và phát triển gắn liền với nhà nước và mất đi khi nhà nước tiêu vong Song, dân chủ với tư cách một giá trị xã hội, nó

là một phạm trù vĩnh viễn, tồn tại và phát triển cùng với sự tồn tại và phát triển của loài người Chừng nào con người và xã hội loài người còn tồn tại, chừng nào nền văn minh nhân loại chưa bị diệt vong thì chừng đó dân chủ vẫn còn tồn tại với tư cách là một giá trị nhân loại chung

Đoàn Thanh Niên Cộng Sản Hồ Chí Minh Trường Đại h c Bách Khoa –ọ Đại H c ọQuốc Gia Thành Ph H Chí Minh ố ồ là cơ sở đoàn tương đương Quận, huy n và trệ ực thuộc Đoàn Thanh Niên Cộng Sản Hồ Chí Minh Thành phố Hồ Chí Minh và gián tiếp

là Ban Cán s ự Đoàn Đại H c Qu c Gia Thành Ph H Chí Minh T ọ ố ố ồ ổ chức Đoàn và đoàn viên, thanh niên trường đã thực hiện rất nhiều công trình, phần việc thanh niên tình nguyện; đóng góp cho sự phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh và các vùng lân cận bằng các hoạt động tình nguy n vì cệ ộng đồng, vì an sinh xã h i, xây dộ ựng quê hương Lực lượng đoàn viên, thanh niên nhi t liệ ệt hưởng ứng, tham gia các cu c thi, nghiên c u hộ ứ ọc thuật do Đoàn trường tổ chức, phối hợp tổ chức và đạt nhiều giải thưởng Tuy nhiên, trong quá trình hoạt động v n còn t n t i không ít nh ng h n ch M t b phẫ ồ ạ ữ ạ ế ộ ộ ận đoàn viên còn thụ động, ý th c xây d ng tứ ự ổ chức chưa cao, chưa thể ện đượ hi c vai trò xung kích, sáng t o và trách nhiạ ệm đố ới đất nưới v c và xã h i M t sộ ộ ố Đoàn viên chưa hiểu

1 Truy c p t https://www.merriam-webster.com/dictionary/democracy ậ ừ

5

được vai trò, tầm quan trọng của các hoạt động xã hội hay hiểu mà vẫn chưa thực sự tích cực, vẫn còn gi lữ ối sống thụ động

Xuất phát t tình hình th c t trên, nhóm chừ ự ế ọn đề tài: “Dân ch và dân ch xã hủ ủ ội

chủ nghĩa Thực trạng và giải pháp phát huy vai trò của đoàn viên trong xây dựng t ổ

chức Đoàn Thanh niên Cộng s n H ả ồ Chí Minh trường Đại học Bách khoa – Đạ ọc i h Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh hiện nay” để nghiên cứu

2 Đối tượng nghiên cứu

Thứ nhất, dân ch và dân ch xã hủ ủ ội chủ nghĩa

Thứ hai, thực tr ng và gi i pháp phát huy vai trò cạ ả ủa đoàn viên trong xây dựng t ổchức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trường Đại học Bách khoa – Đại học Quốc gia thành phố H Chí Minh hi n nay.ồ ệ

3 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu thực tr ng và gi i pháp phát huy vai trò cạ ả ủa đoàn viên trong xây dựng t ổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản H ồ Chí Minh trường Đại h c Bách khoa ọ – Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh hi n nay ệ

4 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên c u cứ ủa đề tài:

Thứ nhất, làm rõ lý lu n ậ cơ bản c a ch ủ ủ nghĩa Mác – Lênin về dân ch và dân ch ủ ủ

xã h i chộ ủ nghĩa; Đoàn Thanh niên Cộng s n Hả ồ Chí Minh trường Đạ ọi h c Bách khoa – Đại học Qu c gia thành ph Hồ Chí Minh ố ố

Thứ hai, đánh giá thực tr ng phát huy vai trò cạ ủa đoàn viên trong xây dựng t ổ chức Đoàn Thanh niên Cộng s n H ả ồ Chí Minh trường Đại h c Bách khoa ọ – Đại h c Qu c gia ọ ốthành phố H Chí Minh ồ thời gian qua

Thứ ba, đề xu t gi i pháp phát huy vai trò cấ ả ủa đoàn viên trong xây dựng tổ chức Đoàn Thanh niên C ng s n H ộ ả ồ Chí Minh trường Đại h c Bách khoa ọ – Đại h c Qu c gia ọ ốthành phố H Chí Minh ồ thời gian tới

5 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng kết h p nhiều phương pháp nghiên cứu, trong đó chủ yếu nhất là ợcác phương pháp: phương pháp thu thập số liệu; phương pháp phân tích và tổng hợp; phương pháp lịch sử - logic;…

6 Kết cấu của đề tài

6

Ngoài m c l c, ph n m u, k t lu n và tài li u tham khụ ụ ầ ở đầ ế ậ ệ ảo, đề tài gồm 2 chương:Chương 1: Dân chủ và dân chủ xã hội ch nghĩa ủ

Chương 2: Thực trạng và giải pháp phát huy vai trò của đoàn viên trong xây dựng

tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trường Đại học Bách khoa – Đại học Quốc gia thành phố H Chí Minh hi n nay ồ ệ

7

II PHẦN N I DUNG Ộ

Chương 1 DÂN CHỦ VÀ DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

1.1 Dân chủ và sự ra đời, phát triển của dân chủ

Tựu trung lại, theo quan điểm chủ nghĩa Mác – Lênin cho rằng, dân chủ có một số nội dung cơ bản sau đây:

Thứ nhất, về phương diện quyền lực thuộc về nhân dân, nhân dân là chủ nhân của nhà nước Dân chủ là quyền lợi của nhân dân – quyền dân chủ được hiểu theo nghĩa rộng Quyền lợi căn bản nhất của nhân dân là quyền lực của nhà nước thuộc sở hữu của nhân dân, của xã hội; bộ máy nhà nước thuộc về nhân dân thì khi đó, mới có thể đảm bảo về căn bản việc nhân dân được hưởng quyền làm chủ với tư cách một quyền lợi Thứ hai, trên phương diện chế độ xã hội trong lĩnh vực chính trị, dân chủ là một hình thức hay hình thái nhà nước, là chính thể dân chủ hay chế độ dân chủ

Thứ ba, trên phương diện tổ chức và quản lý xã hội, dân chủ là một nguyên tắc – nguyên tắc dân chủ Nguyên tắc này kết hợp với nguyên tắc tập trung để hình thành nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và quản lí xã hội

Chủ nghĩa Mác – Lênin nhấn mạnh, dân chủ với những tư cách nêu trên phải được coi là mục tiêu, là tiền đề và cũng là phương tiện để vươn tới tự do, giải phóng con người, giải phóng giai cấp và giải phóng xã hội Dân chủ với tư cách là một hình thức tổ chức thiết chế chính trị, một hình thức hay hình thái nhà nước, nó là một phạm trù lịch

sử, ra đời và phát triển gắn liền với nhà nước và mất đi khi nhà nước tiêu vong Song, dân chủ với tư cách một giá trị xã hội, nó là một phạm trù vĩnh viễn, tồn tại và phát triển

8

cùng với sự tồn tại và phát triển của loài người Chừng nào con người và xã hội loài người còn tồn tại, chừng nào nền văn minh nhân loại chưa bị diệt vong thì chừng đó dân chủ vẫn còn tồn tại với tư cách là một giá trị nhân loại chung

Dân chủ có nghĩa là mọi quyền hạn đều hạn thuộc về nhân dân Dân phải thực sự

là chủ thể của xã hội và hơn nữa dân phải được làm chủ một cách toàn diện: Làm chủ nhà nước, làm chủ xã hội và làm chủ chính bản thân mình, làm chủ và sở hữu mọi năng lực sáng tạo của mình với tư cách là chủ thể của xã hội Mặt khác, dân chủ phải bao quát tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế – xã hội, từ dân chủ trong kinh tế và dân chủ trong chính trị đến dân chủ trong xã hội và dân chủ trong đời sống văn hóa – tinh thần,

tư tưởng, trong đó hai lĩnh vực quan trọng hàng đầu và nổi bật nhất là dân chủ trong kinh

tế và dân chủ trong chính trị Dân chủ trong hai lĩnh vực này quy định và quyết định dân chủ trong xã hội và dân chủ trong đời sống văn hóa – tinh thần, tư tưởng Không chỉ thế, dân chủ trong kinh tế và dân chủ trong chính trị còn thể hiện trực tiếp quyền con người (nhân quyền) và quyền công dân (dân quyền) của người dân, khi dân thực sự là chủ thể của xã hội và làm chủ xã hội một cách đích thực

Trên cơ sở những quan niệm dân chủ nêu trên, nhất là tư tưởng vì dân của Hồ Chí Minh, Đảng Cộng Sản Việt Nam chủ trương xây dựng chế độ dân chủ xã hội chủ nghĩa,

mở rộng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân, Trong công cuộc đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, khi nhấn mạnh phát huy dân chủ để tạo ra một động lực mạnh mẽ cho sự phát triển của đất nước, Đảng ta khẳng định, “trong toàn bộ hoạt động của mình, Đảng phải quán triệt tư tưởng “lấy dân làm gốc” xây dựng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động” Nhất là trong thời kỳ đổi mới, nhận thức về dân 1chủ của Đảng Cộng Sản Việt Nam có những bước phát triển mới: “Toàn bộ tổ chức và hoạt động của nước ta trong giai đoạn mới là nhằm xây dựng và từng bước hoàn thiện nên dân chủ xã hội chủ nghĩa, đảm bảo quyền lực thuộc về nhân dân, Dân chủ gắn liền với công bằng xã hội phải được thực hiện trong thực tế cuộc sống trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội thông qua hoạt động của nhà nước do nhân dân

cử ra và bằng các hình thức dân chủ trực tiếp Dân chủ đi đôi với kỷ luật, kỷ cương, phải được thể chế hóa bằng pháp luật và luật bảo đảm”2

1 Đả ng Cộng Sản Việt Nam Văn kiện Đạ ội thời k đổi m i Nxb CTQG, 2005, tr.28 i h ỳ ớ

2 Đả ng Cộng Sản Việt Nam Văn kiện Đạ ội thời k đổi m i Nxb CTQG, 2005, tr.327 i h ỳ ớ

9

Từ những cách tiếp cận trên, dân chủ có thể hiểu “Dân chủ là một giá trị xã hội phản ánh những quyền cơ bản của con người; là một hình thức tổ chức nhà nước của giai cấp cầm quyền; có quá trình ra đời, phát triển cùng với lịch sử xã hội nhân loại”1

1.1.2 S ự ra đời và phát tri ển củ a dân ch ủ

Nhu c u v dân ch xu t hi n t r t s m trong xã h i t qu n cầ ề ủ ấ ệ ừ ấ ớ ộ ự ả ủa cộng ng th đồ ịtộc, b l c Trong chộ ạ ế độ c ng s n nguyên thộ ả ủy đã xuất hi n hình th c manh nha cệ ứ ủa dân ch mà Phủ Ăngghen gọi là “dân chủ nguyên th ủy” hay còn gọi là “ dân ch quân ủ

sự” Đặc trưng cơ bản của hình thức dân chủ này là nhân dân bầu ra thủ lĩnh quân sự thông qua “Đại h i nhân dânộ ”, mọi người đều có quyền phát biểu và tham gia quyết

định bằng cách giơ tay hoặc hoan hô, ở đó “Đạ ội h i nhân dân” và nhân dân có quyền

lực thật sự (nghĩa là có dân chủ), mặc dù trình độ ả s n xu t còn kém phát tri n ấ ểKhi trình độ của lực lượng sản xuất phát triển dẫn tới sự ra đời của chế độ tư hữu

và sau đó là giai cấp đã làm cho hình thức “dân ch nguyên thủ ủy” tan rã, nền dân ch ủ

chủ nô ra đời N n dân chề ủ chủ nô được tổ chức thành nhà nước với đặc trưng là dân tham gia bầu ra Nhà nước Tuy nhiên, “Dân là ai?”, theo quy định c a giai c p củ ấ ầm quyền ch g m giai c p ch nô và ph n nào thu c v các công dân t ỉ ồ ấ ủ ầ ộ ề ự do (tăng lữ, thương gia và m t s trí thộ ố ức) Đa số còn l i không phạ ải là “dân” mà là “nô lệ” Họ không được

tham gia vào công việc nhà nước Như vậy, về thực chất, dân ch ủ chủ nô cũng chỉ thực hiện dân ch cho thi u s , quy n l c củ ể ố ề ự ủa dân đã bó hẹp nhằm duy trì, bảo vệ , th c hiự ện

lợi ích của “dân” mà thôi

Cùng v i s tan rã cớ ự ủa chế độ chiếm hữu nô l , lệ ịch s xã hử ội loài người bước vào thời kỳ đen tối với sự thống tr cị ủa nhà nước chuyên ch phong ki n, chế ế ế độ dân ch ủchủ nô đã bị xoá bỏ và thay vào đó là chế độ độc tài chuyên ch phong kiế ến ự thố S ng trị của giai cấp trong thời kì này được khoác lên chi c áo th n bí cế ầ ủa thế l c siêu nhiên ự

Họ xem vi c tuân theo ý chí c a giai c p th ng tr là b n ph n cệ ủ ấ ố ị ổ ậ ủa mình trước sức m nh ạcủa đấng tối cao Do đó, ý thức v dân ch ề ủ và đấu tranh để thực hi n quy n làm ch cệ ề ủ ủa người dân đã không có bư c tiến đáng kể nào ớ

Cuối th k XIV ế ỉ – đầu XV, giai cấp tư sản v i nhớ ững tư tưởng ti n b v t do, ế ộ ề ựcông b ng, dân ằ chủ đã mở đường cho s ự ra đời của nền dân ch ủ tư sản Chủ nghĩa Mác

1 B Giáo d ộ ục và Đào tạ o (2021) Giáo trình ch ủ nghĩa xã hội khoa h ọc Hà N i NXB Chính tr ộ ị quố c gia S ự thật, tr 69

10

– Lênin chỉ rõ: Dân ch tư sản ra đờủ i là một bước tiến lớn c a nhân loại với những giá ủtrị nổi bật về quyền tự do, bình đẳng, dân chủ Tuy nhiên, do được xây dựng trên nền tảng kinh t ế là chế độ tư hữu v ề tư liệu s n xu t, nên trên th c t , n n dân ch ả ấ ự ế ề ủ tư sản vẫn

là n n dân ch c a thi u s v i nhề ủ ủ ể ố ớ ững ngườ ắi n m giữ tư liệu s n xuả ất đố ới đại đa sối vnhân dân lao động

Khi cách m ng xã h i chạ ộ ủ nghĩa Tháng Mười Nga th ng l i (1917), m t thắ ợ ộ ời đại mới m ở ra – thời đại quá độ t ừ chủ nghĩa tư bản lên ch ủ nghĩa xã hội, nhân dân lao động

ở nhiều quốc gia giành được quyền làm chủ nhà nước, làm chủ xã hội, thiết lập Nhà nước công – nông (nhà nước xã hội chủ nghĩa), thiết lập nền dân ch vô sủ ản (dân ch ủ

xã h i chộ ủ nghĩa) để thực hiện quy n lề ực của đại đa số nhân dân Đặc trưng cơ bản của nền dân ch xã h i ch ủ ộ ủ nghĩa là thực hiện quy n l c c a nhân dân t c là xây d ng nhà ề ự ủ – ứ ựnước dân chủ thực sự, dân làm chủ nhà nước và xã hội, bảo vệ quyền lợi cho đại đa số nhân dân

1.2 Dân chủ xã hội chủ nghĩa

1.2.1 Quá trình ra đời của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa

Dựa trên tổng kết thực tiễn quá trình hình thành và phát triển các nền dân chủ trong lịch sử và gần nhất là nền dân chủ vô sản, các nhà sáng lập của chủ nghĩa Mác – Lênin cho rằng, đấu tranh cho dân chủ là một quá trình lâu dài, phức tạp và giá trị của nền dân chủ tư sản chưa phải là hoàn thiện nhất, do đó, tất yếu xuất hiện một nền dân chủ mới, cao hơn dân chủ tư sản và đó chính là nền dân chủ vô sản hay còn gọi là nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.1

Dân chủ xã hội chủ nghĩa đã xuất hiện từ thực tiễn là cuộc đấu tranh giai cấp ở Pháp và Công xã Pari năm 1871, tuy nhiên, Cách mạng Tháng mười Nga thành công với

sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới (1917), thì nền dân chủ xã hội chủ nghĩa mới được chính thức xác lập Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ra đời đánh dấu bước phát triển mới về chất của dân chủ Nó bắt đầu từ thấp đến cao, từ chưa hoàn thiện đến hoàn thiện, có sự kế thừa những giá trị có chọn lọc của nền dân chủ trước đó, trước hết là nền dân chủ tư sản, và bổ sung, làm sâu sắc hơn những giá trị của nền dân chủ mới

1 B Giáo d ộ ục và Đào tạ o (2021) Giáo trình ch ủ nghĩa xã hội khoa h ọc Hà N i NXB Chính tr ộ ị quố c gia S ự thật, tr.132-133

11

Giai cấp vô sản hoàn thành, duy trì và thắng lợi cuộc cách mạnh xã hội chủ nghĩa bởi hai yếu tố: thực hiện cuộc cách mạng thông qua cuộc đấu tranh cho dân chủ v thực à hiện đầy đủ dân chủ

Nguyên tắc cơ bản của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là không ngừng mở rộng dân chủ, nâng cao mức độ giải phóng cho những người lao động, thu hút họ tham gia tự giác vào công việc quản lý nhà nước, quản lý xã hội Nhưng càng hoàn thiện bao nhiêu thì nền dân chủ xã hội chủ nghĩa lại càng tự tiêu vong bấy nhiêu Đó chính là do tính chính trị của dân chủ sẽ mất đi trên cơ sở không ngừng mở rộng dân chủ đối với nhân dân, xác lập địa vị chủ thể quyền lực của nhân dân, tạo điều kiện để họ tham gia ngày càng đông đảo và ngày càng có ý nghĩa quyết định vào sự quản lý nhà nước, quản lý xã hội (xã hội

tự quản) Quá trình đó làm cho dân chủ trở thành một thói quen, một tập quán trong sinh hoạt xã hội… để đến lúc đó nó không còn tồn tại như một thể chế nhà nước, một chế độ, tức là mất đi tính chính trị của nó.1

Sự tiêu vong đó của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa sẽ không còn nữa khi xã hội đạt được trình độ pháy triển cao, không còn phân chia giai cấp, đó là xã hội cộng sản chủ nghĩa đạt được mức độ hoàn thiện

Từ trên có thể rút ra: “Dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ cao hơn về chất

so với nền dân chủ có trong lịch sử nhân loại, là nền dân mà ở đó, mọi quyền lực thuộc

về nhân dân, dân là chủ và dân làm chủ; dân chủ và pháp luật nằm trong sự thống nhất biện chứng; được thực hiện bằng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản”.2

Sự ra đời của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa mới chỉ trong một thời gian ngắn, ở một số nước có xuất phát điểm về kinh tế, xã hội rất thấp, lại thường xuyên bị kẻ thù tấn công, gây chiến tranh, do vậy, mức độ dân chủ ở những nước này hiện nay còn nhiều hạn chế ở hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội

Chế dân ch xã h i ch độ ủ ộ ủ nghĩa thực hi n quy n l c thu c v nhân dân thông qua ệ ề ự ộ ềcác y u t : y u t giai cế ố ế ố ấp công nhân lãng đạo thông qua Đảng C ng sộ ản, trình độ dân trí, xã h i công dân, vi c t o dộ ệ ạ ựng cơ chế pháp luật đảm bảo quy n t do cá nhân, quyề ự ền

1 B Giáo d ộ ục và Đào tạ o (2021) Giáo trình ch ủ nghĩa xã hội khoa h ọc. Hà N i NXB Chính tr ộ ị quố c gia S ự thật, tr.134

2 B Giáo d ộ ục và Đào tạ o (2021) Giáo trình ch ủ nghĩa xã hội khoa h ọc Hà N i NXB Chính tr ộ ị quố c gia S ự thật, tr.134.

12

làm chủ nhà nước và quy n tham gia vào các quy t sách cề ế ủa nhà nước, điều ki n vệ ật chất th c thi dân chự ủ Trong đó giai cấp công nhân lãng đạo thông qua Đảng C ng sộ ản

là yếu t quan tr ng nhố ọ ất

1.2.2 B n chả ất củ a n n dân ch xã hề ủ ội chủ nghĩa

Dân chủ vô sản là nền dân chủ đối với quần chúng lao động và bị bóc lột; dân chủ

vô sản là chế độ dân chủ vì lợi ích của đa số Rằng, dân chủ trong chủ nghĩa xã hội bao quát tất cả các mặt của đời sống xã hội, trong đó, dân chủ trên lĩnh vực kinh tế là cơ sở; dân chủ đó càng hoàn thiện bao nhiêu, càng nhanh tới ngày tiêu vong bấy nhiêu Dân chủ vô sản loại bỏ quyền dân chủ của tất cả các giai cấp là đối tượng của nhà nước vô sản, nó đưa quảng đại quần chúng nhân dân lên địa vị của nhân chính của xã hội.1Dân chủ xã hội chủ nghĩa có ba bản chất cơ bản sau:

Thứ nhất, bản chất chính trị: “Dưới sự lãnh duy nhất của một đảng của giai cấp công nhân (đảng Mác – Lênin) mà trên mọi lĩnh vực xã hội đều thực hiện quyền lực của nhân dân, thể hiện qua các quyền dân chủ, làm chủ, quyền con người, thỏa mãn ngày càng cao hơn các nhu cầu và lợi ích của nhân dân”.2

Giai cấp công nhân lãnh đạo chính trị thông qua đảng của nó đố ới v i toàn xã hội, thực hi n quy n l c và l i ích toàn thệ ề ự ợ ể nhân dân, trong đó có giai cấp công nhân S ựlãnh đạo này được gọi là sự thống trị chính trị Đây là yếu tố quan trọng nhất Dân chủ

xã hội chủ nghĩa mang tính nhất nguyên v chính tr ề ị

Trong nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhân dân lao động là những người làm chủ những quan hệ chính trị trong xã hội Họ có quyền giới thiệu đại biểu tham gia vào bộ máy chính quyền từ trung ương đến địa phương, tham gia đóng góp ý kiến xây dựng chính sách, pháp luật, xây dựng bộ máy và cán bộ, nhân viên nhà nước Quyền được tham gia rộng rãi vào công việc quản lý nhà nước của nhân dân chính là nội dung dân chủ trên lĩnh vực chính trị

Xét về bản chất chính trị, dân chủ xã hội chủ nghĩa vừa có bản chất giai cấp công nhân, vừa có tính nhân dân rộng rãi, tính dân tộc sâu sắc Do vậy, nền dân chủ xã hội chủ nghĩa khác về chất so với nền dân chủ tư sản ở bản chất giai cấp (giai cấp công nhân

1 B Giáo d ộ ục và Đào tạ o (2021) Giáo trình chủ nghĩa xã hộ i khoa h ọc Hà N i NXB Chính tr ộ ị quố c gia S ự thật, tr.135-136

2 B Giáo d ộ ục và Đào tạ o (2021) Giáo trình ch ủ nghĩa xã hội khoa h ọc Hà N i NXB Chính tr ộ ị quố c gia S ự thật, tr.136.

13

và giai cấp tư sản); ở cơ chế nhất nguyên và cơ chế đa nguyên; một đảng hay nhiều đảng; ở bản chất nhà nước (nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và nhà nước pháp quyền tư sản).1

Thứ hai, bản chất kinh tế: “Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa dựa trên chế độ sở hữu

về tư liệu sản xuất chủ yếu của toàn xã hội đáp ứng sự phát triển ngày càng cao của lực

lượng sản xuất dựa trên cơ sở khoa học – công nghệ hiện đại nhằm thỏa mãn ngày càng

cao những nhu cầu vật chất và tinh thần của toàn thể nhân dân lao động”.2

Đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân về tư liệu sản xuất chủ yếu; quyền làm chủ trong quá trình sản xuất kinh doanh, quản lý và phân phối, phải coi lợi ích về kinh tế của người lao động là động lực cơ bản nhất có sức thúc đẩy kinh tế – ã hội phát triển xKinh tế xã hội chủ nghĩa cũng là sự kế thừa và phát triển mọi thành tựu nhân loại

đã tạo ra trong lịch sử, đồng thời lọc bỏ nhũng nhân tố lạc hậu, tiêu cực, kìm hãm… của các chế độ kinh tế tước đó, nhất là bản chất tư hữu, áp bức, bóc lột, bất công… đối với

đa số nhân dân

Khác với nền dân chủ tư sản, bản chất kinh tế của nền dân chủ xã hội chủ nghĩa là thực hiện chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu và thực hiện chế độ phân phối lợi ích theo kết quả lao động là chủ yếu.3

Thứ ba, bản chất tư tưởng – văn hóa – xã hội: “Nền dân chủ xã hội chủ nghĩa lấy

hệ tư tương Mác – Lênin – hệ tư tưởng của giai cấp công nhân, làm chủ đạo đối với mọi

hình thái ý thức xã hội khác trong xã hội mới Đồng thời nó kế thừa, phát huy những tinh hoa văn hóa truyền thống dân tộc; tiếp thu những giá trị tư tưởng – văn hóa, văn minh, tiến bộ xã hội,… mà nhân loại đã tạo ra ở tất cả các quốc gia, dân tộc… Trong nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, nhân dân được làm chủ những giá trị văn hóa tinh thần; được nâng cao trình độ văn hóa, có điều kiện để phát triển cá nhân Dưới góc độ này dân chủ là một thành tựu văn hóa, một quá trình sáng tạo văn hóa, thể hiện khát vọng

tự do được sáng tạo và phát triển con người”.4

1 B Giáo d ộ ục và Đào tạ o (2021) Giáo trình ch ủ nghĩa xã hội khoa h ọc. Hà N i NXB Chính tr ộ ị quố c gia S ự thật, tr.138

2 B Giáo d ộ ục và Đào tạ o (2021) Giáo trình ch ủ nghĩa xã hội khoa h ọc. Hà N i NXB Chính tr ộ ị quố c gia S ự thật, tr.138

3 B Giáo d ộ ục và Đào tạ o (2021) Giáo trình ch ủ nghĩa xã hội khoa h ọc Hà N i NXB Chính tr qu c gia S ộ ị ố ự thật, tr.139

4 B Giáo d ộ ục và Đào tạ o (2021) Giáo trình ch ủ nghĩa xã hội khoa h ọc Hà N i NXB Chính tr ộ ị quố c gia S ự thật, tr.139-140