“Một số biện pháp phát huy tính tích cực cho trẻ 5 6 tuổi trong hoạt động làm quen với toán theo hướng lấy trẻ làm trung tâm” I PHẦN MỞ ĐẦU Như chúng ta đã biết mục tiêu giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 đến 6 tuổi là giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm kỹ năng xã hội và thẩm mỹ Đặc biệt đối với trẻ 5 tuổi đây còn là tiền đề giúp trẻ bước vào lớp một Dạy trẻ làm quen với toán là một hoạt động cần thiết giúp trẻ hình thành những hiểu biết, biểu tượng sơ đẳng về to.
Trang 1về số lượng, kích thước, hình dạng, định hướng không gian, thì sau này trẻ sẽvững vàng, tự tin khi tiếp nhận những kiến thức cơ bản ở trường tiểu học Trongquá trình công tác và giảng dạy tôi luôn băn khoăn, tự đặt câu hỏi tại sao giờ học
âm nhạc, văn học luôn thu hút sự chú ý, hứng thú ở trẻ Ngược lại, hoạt động làmquen với toán luôn cho là khó, khô khan, trẻ ít hứng thú Vậy câu hỏi đặt ra làlàm thế nào để tổ chức được hoạt động làm quen với toán thực sự có hiệu quả, lôicuốn và hấp dẫn được trẻ là một bài toán khó với giáo viên mầm non Trong
những năm học vừa qua, khi áp dụng các “phương pháp dạy học tích cực và xây
dựng trường mầm non lấy trẻ làm trung tâm”, tôi nhận thấy rằng việc áp dụng
các phương pháp này vào hoạt động làm quen với toán cho trẻ sẽ giúp trẻ hoạtđộng tích cực, tăng hứng thú, khả năng và thế mạnh của từng trẻ, tạo cơ hội chotrẻ học bằng nhiều cách khác nhau Trẻ yêu thích toán học hơn vì trẻ được “ chơi
mà học, học bằng chơi” Xuất phát từ nhận thức trên, tôi đã chọn đề tài: “Một sốbiện pháp phát huy tính tích cực trong hoạt động làm quen với toán của trẻ mẫugiáo 5-6 tuổi”
Trang 2II NỘI DUNG
1 Thời gian thực hiện:
Từ năm học 2018-2019 đến năm học 2019-2020
2 Đánh giá thực trạng:
a Kết quả khảo sát đầu năm học
Từ đầu năm học, tôi đã khảo sát thực tế trên tình hình lớp tôi chủ nhiệm kết quảnhư sau:
Nội dung đánh giá
- Nhận biết gọi tên khối cầu, khối
vuông, khối chữ nhật, khối trụ và nhận
dạng các khối đó trong thực tế
- Xác định vị trí của đồ vật (phía
trước- sau, phía trên- phía dưới, phía
phải- phía trái) so với một vật nào đó
Trang 3- Phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động làm quen với toán cho trẻ chưalinh hoạt, còn mang tính áp đặt chưa phát huy tính tích cực của trẻ.
- Việc lồng ghép, tích hợp các trò chơi vào giờ học chưa linh hoạt, sáng tạo
- Ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy còn hạn chế
c Nguyên nhân đạt được và nguyên nhân hạn chế:
* Nguyên nhân đạt được:
- Ban giám hiệu Nhà trường luôn chỉ đạo sâu sát về chuyên môn, thườngxuyên dự giờ thăm lớp, góp ý để giáo viên rút kinh nghiệm và nâng cao năng lựcchuyên môn
- Bản thân tôi được Nhà trường tạo điều kiện để tham gia các lớp tập huấntại Phòng giáo dục cũng như tại trường
- Tôi luôn yêu nghề, mến trẻ, gần gũi trẻ, luôn năng động, sáng tạo và kịpthời tiếp cận phương thức giáo dục mới Tận dụng những nguyên vật liệu phếthải để làm đồ dùng đồ chơi đẹp, hấp dẫn trẻ, nhằm phát huy tính tích cực ở trẻkhi tham gia hoạt động làm quen với toán
- Phần lớn các cháu đã qua lớp mẫu giáo nhỡ nên trẻ cũng đã có cơ hội làmquen với đếm, số lượng, chữ số, sắp xếp theo quy tắc, xác định vị trí trong khônggian, hình học Nên việc giáo dục trẻ có phần thuận lợi hơn
- Cha mẹ trẻ đã có nhận thức đúng hơn về bậc học mầm non và quan tâmđến nhu cầu cũng như sự phát triển tâm lý theo lứa tuổi của con mình
* Nguyên nhân hạn chế:
- Bản thân là giáo viên trẻ phụ trách lớp 5- 6 tuổi được 2 năm nên chưa cónhiều kinh nghiệm trong việc nắm bắt các phương pháp, nội dung, hình thức tổchức phát huy tính tích cực trong hoạt động làm quen với toán cho trẻ
- Thời gian làm đồ dùng đồ chơi lại hạn chế, đồ chơi sáng tạo kích thíchhứng thú cho trẻ khi học toán còn ít
- Chưa tìm tòi xây dựng được các bài tập, trò chơi hấp dẫn, phù hợp để rèncác biểu tượng toán sơ đẳng cho trẻ
Trang 4- Bài dạy chưa được thiết kế ứng dụng công nghệ thông tin, chưa khai tháctriệt để ứng dụng của phần mềm kidsmart vào hoạt động làm quen với toán.
Trang 5III GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
28/2016/TT Căn cứ vào kế hoạch nhiệm vụ năm học 201928/2016/TT 2020 của trường, căn cứvào sự hướng dẫn của Ban giám hiệu, đặc biệt là bộ phận chuyên môn
- Căn cứ vào sách hướng dẫn thực hiện chương trình
- Căn cứ vào chuyên đề xây dựng lấy trẻ làm trung tâm
- Căn cứ vào khả năng, năng lực của bản thân, đặc điểm tâm sinh lý của trẻ,
và tình hình thực tế của lớp
2 Nội dung, giải pháp và cách thức thực hiện:
a Nội dung, phương pháp:
- Phương pháp nghiên cứu lý luận
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp thống kê toán học
b Giải pháp thực hiện:
Từ thực trạng trên, tôi đã nghiên cứu, đưa ra một số biện pháp phát huy tínhtích cực trong hoạt động làm quen với toán của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi như sau:
Trang 6Giải pháp 1: Tạo môi trường toán học cho trẻ, làm đồ dung đồ chơi phong phú
Tạo môi trường toán học cho trẻ trong lớp học
Chúng ta biết rằng, trẻ nhỏ luôn yêu thích cái đẹp, trí tưởng tượng của trẻ là
vô cùng phong phú do vậy môi trường học tập xung quanh trẻ là một yếu tố cực
kỳ quan trọng kích thích đứa trẻ tư duy và sáng tạo Chính vì vậy, để trẻ đượclàm quen với toán mọi lúc mọi nơi và không trở nên khô khan Ở góc học tập tôi
đã xây dựng các bài tập để trẻ khắc sâu kiến thức được cung cấp thông qua hìnhthức trò chơi và phân chia thành từng “mảng” riêng biệt qua góc “Bé thích họctoán” gồm: Số lượng, tách gộp, sắp xếp theo quy tắc…
Hình 1: Trẻ chơi ở góc bé thích học toán
Xung quanh lớp sắp xếp các đồ dùng đồ chơi để trẻ liên hệ thực tế từ bàihọc Ví dụ: trẻ học Số 8, tôi chuẩn bị nhiều đồ dùng cùng nhóm ở các kệ gócxung quanh lớp để trẻ tìm đếm số lượng 8 và gắn số tương ứng, hoặc khi học vềkhối cầu khối trụ các đồ chơi ở góc phân vai có dạng khối trụ như lon nước, khốicầu như trái dưa hấu cũng được trẻ tìm, phát hiện ra trong sự hứng thú
Trang 7Chính những việc làm tưởng như rất đơn giản này đã góp phần hình thành ởtrẻ sự say mê tìm tòi và củng cố thêm phần kiến thức về toán cho trẻ
Tận dụng môi trường toán học ở mọi lúc, mọi nơi.
Chúng ta không chỉ tạo môi trường toán học cho trẻ ở trong lớp học mà còntạo cho trẻ cơ hội để trải nghiệm những biểu tượng toán mà trẻ được học ở mọilúc, mọi nơi Toán học không phải là cái gì đó thật cứng nhắc khô khan, chỉ là
số, là hình mà toán học có thể là bất kỳ thứ gì ở xung quanh trẻ
Tôi thiết kế các kí hiệu đồ dùng cá nhân của mỗi trẻ, thẻ chọn góc chơi, kíhiệu sách là kí hiệu số trên hình chiếc lá, bông hoa, cây nấm, hình học Điều nàygiúp trẻ ghi nhớ kí hiệu cá nhân của mình và biểu tượng số cũng hình thành ởtrẻ Trẻ dần dần nhận ra kí hiệu của mình, của bạn khác.Ví dụ: Bạn có kí hiệu làbông hoa số 1 còn mình là bông hoa số 5
Hình 2: Kí hiệu cá nhân của trẻ có gắn chữ số
Toán học đi vào xã hội thu nhỏ của trẻ với các trò chơi ở gian hàng Khitham gia chơi ở các gian hàng Tôi tạo cho trẻ môi trường có nhiều đồ chơi hấpdẫn mỗi trẻ sẽ chơi “mua- bán” ở tất cả các quày hàng ở đây Người mua yêu cầungười bán về số lượng mua
Trang 8Ví dụ “Bán cho tôi 6 quả cà” cả hai có thể đếm cùng nhau để đủ số lượngyêu cầu Hoặc 6 quả cà là 6 đồng, người mua phải trả thẻ tiền có số 6
Hình 3: Trẻ tham gia mua bán trong hoạt động chơi ở gian hàng
Môi trường xung quanh trẻ rất phong phú, nếu chúng ta biết tận dụng vàotoán học thì sẽ có hiệu quả, trẻ vừa học, vừa chơi
Làm đồ dùng đồ chơi phong phú kích thích trẻ tư duy
Đối với trẻ việc học bằng đồ dùng trực quan giúp trẻ hoạt động tích cực, tạocho trẻ một tâm lý thoải mái để trẻ dễ dàng tiếp thu nội dung trọng tâm của bàihọc Hiểu rõ được điều này, tôi luôn tìm tòi làm bổ sung các đồ dùng đồ chơi ởgóc học tập thật phong phú, đa dạng, hấp dẫn trẻ Đồ dùng để ở nơi trẻ dễ lấy, dễ
sử dụng và phát huy được tính tích cực sáng tạo của trẻ Qua đó, trẻ yêu thíchhọc toán
Mỗi chủ đề tôi luôn bổ sung đồ chơi phù hợp Ví dụ: Tôi làm các thẻ convật, phương tiện giao thông, hoa, quả Với những thẻ đồ chơi này trẻ được làmquen với số lượng, tách gộp, sắp xếp theo quy tắc Các khối hộp chữ nhật, khốivuông được trẻ chắp ghép từ các mảnh ghép do cô làm sẵn
Trang 9Tôi làm những cuốn sách bằng vải nỉ, có các trò chơi về đếm số lượng,tách gộp, sắp xếp theo quy tắc giúp trẻ hứng thú học mà chơi chơi bằng học.
Hình 4: Trẻ học toán qua sách làm từ vải nỉ
Bên cạnh đó, tôi cùng trẻ làm đồ chơi để trẻ thấy hứng thú hơn với việc họctoán Ví dụ: Tôi hướng dẫn trẻ làm “Cuộn phim bằng giấy”
* Mục đích:
- Trò chơi giúp trẻ phát triển tư duy
- Trẻ vẽ được các cuộn phim theo ý thích
- Giúp trẻ củng cố kiến thức đã học như đếm số lượng, xác định vị trí trongkhông gian Giúp trẻ phát triển ngôn ngữ
* Vật liệu: Hộp giấy, 5 tờ giấy A4, hai ống giấy dài 35 cm
* Cách thực hiện: Cô hướng dẫn trẻ vẽ các hình ảnh nhằm xác định vị trítrong không gian, đếm số lượng trên các tờ giấy A4 sau đó dán chúng lại theomột dải dài
Trang 10- Cô giúp trẻ cắt mặt trước của hộp giấy chữ nhật và bấm 4 lỗ ở hai mặt bêncủa hộp giấy song song với nhau vừa với ống giấy.
- Trẻ dán một đầu của tranh vừa vẽ vào ống giấy thứ nhất và cuộn tròn, đầucòn lại của dải giấy trẻ dán vào ống giấy thứ 2
* Cách chơi: Trẻ bắt đầu cuộn tròn ống giấy thứ 2 và nêu vị trí trong khônggian, số lượng của các đối tượng trong tranh
Hình 5: Trẻ đang chơi cuộn phim bằng giấy
Trang 11Giải pháp 2: Sử dụng các phương pháp dạy học, hình thức tổ chức hoạt động làm quen với toán cho trẻ theo hướng tích cực
* Sử dụng nhóm phương pháp phân loại theo xu hướng hiện đại trong quá trình cho trẻ làm quen với toán
Đối với trẻ 5-6 tuổi tư duy trực quan hình ảnh chiếm ưu thế Chính vì thế,khi cho trẻ làm quen với các biểu tượng toán cần phát huy đặc điểm tâm lý này
Cụ thể:
- Để trẻ nhận biết và đếm số lượng 6 Tôi đưa ra sự so sánh giữa hai nhóm
đồ vật 6 cây hoa và 7 cái chậu Trẻ nhìn hai nhóm đồ vật và đếm nhẩm, so sánh
số lượng hai nhóm có bằng nhau hay không Làm thế nào để hai nhóm bằngnhau và bằng 6 ? Hoặc cho mỗi trẻ hai nhóm đồ vật không bằng nhau để trẻ sosánh thêm bớt Bằng cách này trẻ được học đếm, so sánh, thêm bớt và nhận biết
số lượng giúp trẻ hứng thú hơn Không những thế, trẻ còn học được cách kháiquát số lượng nhóm đồ vật (nhóm hoa có 7 cây, nhóm chậu có 7 chậu )
Hình 6: Trẻ học số 7
Trang 12- Sau khi dạy trẻ đếm số lượng và nhận biết chữ số tôi cho trẻ gộp hainhóm nhỏ thành nhóm lớn hơn và đếm, sau đó tách thành hai nhóm nhỏ từ nhómlớn ban đầu bằng nhiều hình thức trò chơi, bài tập hấp dẫn Ví dụ tách nhóm convật có số lượng 9 thành hai nhóm nhỏ đếm số con vật ở mỗi nhóm và ghi sốlượng từng nhóm, hoặc vẽ thêm con vật còn thiếu để có nhóm số lượng là 9 convật.
- Sử dụng mô hình hóa, sơ đồ để dạy các biểu tượng toán cho trẻ: Ví dụsau khi dạy cho trẻ biết cách tách số lượng trong phạm vi 6 Tôi chia trẻ thànhcác nhóm nhỏ để cùng nhau thực hiện bài tập về mô hình hóa
Bước 1: Đưa ra tranh có nhóm đồ vật số lượng là 6 gồm
* 5 con mèo 1 con chó
* 2 con ong 4 con bướm
* 3 con cá 3 con cua
Trang 13Bước 2: Tôi hướng dẫn trẻ xây dựng mô hình
Bước 3: Trẻ tự xây dựng mô hình
Qua cách lập mô hình này trẻ được vận dụng kinh nghiệm khái quát củamình Ví dụ: nhóm động vật dưới nước có 6 con gồm: 3 con cua 3 con cá, nhómđộng vật nuôi trong nhà có 6 con, gồm: 1 con chó 5 con mèo Tùy vào nhómđối tượng mà trẻ học cách xây dựng và sử dụng mô hình đó trong các tình huống
Ví dụ: Khi dạy về khối cầu, khối trụ Tôi đưa ra tình huống mời cả lớp đisiêu thị để mua hàng hóa Trẻ hào hứng đi đến siêu thị cùng cô và trò chuyện vềnhững hàng hóa bán ở siêu thị, chọn mua những đồ chơi cho mình ở đó (Côchuẩn bị các đồ chơi khối cầu: quả bóng nhựa, bóng cao su; khối trụ: Lon sữa,khối đồ chơi bằng gỗ, trống đồ chơi là khối trụ làm từ lon sữa ) Mỗi trẻ sẽ chọn
đồ chơi cho mình và mang về lớp cùng khám phá đồ chơi đó Trẻ vừa được chơi
và trải nghiệm một cách tự nhiên với những đồ dùng mình chọn Từ đó, cô sẽhướng trẻ đến nội dung cần cung cấp: quả bóng lăn được, không chồng lên nhau,được bao quanh là đường cong tròn, lăn được nhiều hướng nên gọi là khối cầu;
6
5 1
Trang 14lon sữa có 2 mặt phẳng ở hai đầu bằng nhau nên chồng lên nhau được và lănđược về hai hướng nên gọi là khối trụ.
Ví dụ: Khi dạy về số lượng 8 tôi dẫn dắt bằng một bài hát: “Chú vịt đi bơi”
“Một ngày đẹp trời các chú vịt đi bơi
Bơi đi chơi, đi rất xa
Mẹ vịt gọi về quát quát, quạt quạtChỉ thấy năm chú vịt ở đây đang bơi”
Tương tự lời bài hát đến “tám chú vịt”
Cô và trẻ cùng hát và làm động tác bằng các ngón tay, sau đó dẫn dắt vàobài học
Giải pháp 3: Tổ chức cho trẻ làm quen với toán qua trò chơi theo nhóm, cá nhân, tích hợp vào các hoạt động trong ngày của trẻ
Trò chơi toán học là một trong những phương tiện trực quan vô cùng quantrọng trong hoạt động làm quen với biểu tượng toán, trẻ được “Học bằng chơi –chơi mà học” Là một đặc điểm nổi bật của trẻ mẫu giáo thông quá các hình thứcchơi, trẻ sẽ nhận nhiệm vụ học tập một cách tự nhiên, nhẹ nhàng không căngthẳng, không gò ép do đó tính tích cực của hoạt động nhận thức trong lúc chơiđược nâng cao Trong một mức độ nào đó, trò chơi học tập vừa là phương tiệndạy học, vừa là hình thức dạy học cho trẻ Sử dụng trò chơi học tập nhằm tíchcực hóa hoạt động nhận thức cho trẻ
Tuy nhiên, các trò chơi không nên lặp đi lặp lại ở cùng một hoạt động, trẻ
sẽ bị nhàm chán, không hứng thú tham gia Yêu cầu của trò chơi phải được nângdần lên qua mỗi lần chơi thì mới phát huy tính sáng tạo tính tích cực của trẻ.Chính vì vậy, tôi đã nghiên cứu, xác định nội dung bài dạy để chọn trò chơi chophù hợp, tùy từng trò chơi mà tôi tổ chức cho trẻ chơi theo nhóm, tổ, cá nhân vàtập thể
Học tập nhóm là một phương pháp học tập mà trong nhóm trẻ có thể traođổi, giúp đỡ và hợp tác với nhau cùng giải quyết nhiệm vụ Khi làm việc theo
Trang 15nhóm có thể tập trung những mặt mạnh của từng trẻ và bổ sung, hoàn thiện chonhau những điểm yếu Khi hoạt động nhóm sẽ làm cho trẻ quen dần với sự hợptác, hiệu quả hoạt động sẽ được tăng lên, nhất là lúc phải giải quyết vấn đề khókhăn
Ví dụ: Tôi tổ chức trò chơi “Đi tìm kho báu” trẻ phải tư duy phối hợp các
kiến thức đã học để tìm đường đến kho báu Trẻ giải được các bài tập trong láthư theo yêu cầu: Nhiệm vụ đầu tiên là trẻ tìm 9 khối trụ màu xanh trẻ tìm đủ 9khối trụ sẽ được đi tiếp Đến lá thư có nhiệm vụ thứ 2 trẻ tìm và ghép được 7ngôi nhà Đi đến nhiệm vụ thứ 3 trẻ điền số lượng các con côn trùng và táchnhóm tương ứng Sau khi giải quyết các bài tập trẻ sẽ tìm được kho báu Tùy vàokhả năng mà chúng ta có thể nâng dần độ khó của các bài tập và đường đi khóhơn để trẻ trong nhóm cùng thảo luận và thực hiện được trò chơi
Ở hoạt động chơi theo ý thích: Giúp trẻ củng cố kiến thức đã học thông qua thực hành sách, trò chơi với đomino, ghép tranh tương phản, xâu chuỗi hạt theo quy tắc…
Trang 16nh 8: Trẻ chơi domino, xâu chuỗi hạt
Ngoài ra vào giờ hoạt động chơi theo ý thích và hoạt động ở các góc, tôi tổchức cho trẻ vẽ, nặn, cắt dán các hình ảnh liên quan đến việc học đếm và gắn số, hoặc trẻ nặn các khối đã học, cùng làm đồng hồ thời gian…
Ở hoạt động chơi ngoài trời: Cho trẻ chơi các trò chơi dân gian cùng làhình thức giúp trẻ trải nghiệm đếm số lượng như: chơi Ô ăn quan, chơi chuyềnnẻ…
Bên cạnh đó, việc tích hợp toán vào các hoạt động học như: văn học, thểdục, hay âm nhạc, tạo hình cũng giúp trẻ luyện tập các kỹ năng đếm số lượng,định hướng trong không gian…
Ví dụ: Trong hoạt động làm quen văn học tôi cho trẻ chơi trò chơi chuyềnquả: Yêu cầu chuyền quả qua đầu Kết thúc cho trẻ cùng đếm số lượng quả đãchuyền được
Giải pháp 4: Ứng dụng công nghệ thông tin vào việc giảng dạy.
Chương trình bé vui học Kidsmart là một chương trình rất bổ ích dành cho trẻ mẫu giáo 5- 6 tuổi
Qua các trò chơi trên chương trình này sẽ giúp trẻ ôn luyện về tập hợp số lượng, đếm số lượng, chữ số; định hướng trong không gian, hình học… Vì thế, tôi thường xuyên tổ chức hoạt động kidsmart cho trẻ trên máy tính
