CHẾ ĐỊNH THA tù TRƯỚC THỜI hạn có điều KIỆN TRONG bộ LUẬT HÌNH sự năm 2015

CHẾ ĐỊNH THA TÙ TRƯỚC THỜI HẠN CÓ ĐIỀU KIỆN TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 NỘI DUNG, Ý NGHĨA, PHÂN BIỆT VỚI ÁN TREO VÀ MIỄN CHẤP HÀNH HÌNH PHẠT Hà Nội – 2022 MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU PHẦN NỘI DUNG I Nội dung chế định tha tù trước thời hạn có điều kiện trong Bộ luật Hình sự năm 2015 1 Khái niệm tha tù trước thời hạn có điều kiện Tha tù trước thời hạn có điều kiện là là một biện pháp được áp dụng tại nhiều nước trên thế giới dưới các tên gọi như phóng thích có điều kiện hay trả tự do có điều kiện do nh.

CHẾ ĐỊNH THA TÙ TRƯỚC THỜI HẠN CÓ ĐIỀU KIỆN TRONG

BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015: NỘI DUNG, Ý NGHĨA, PHÂN BIỆT

VỚI ÁN TREO VÀ MIỄN CHẤP HÀNH HÌNH PHẠT

Hà Nội – 2022 MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU

PHẦN NỘI DUNG

I. Nội dung chế định tha tù trước thời hạn có điều kiện trong Bộ luật

Hình sự năm 2015.

1 Khái niệm tha tù trước thời hạn có điều kiện

Tha tù trước thời hạn có điều kiện là là một biện pháp được áp dụng tại nhiều nước trên thế giới dưới các tên gọi như phóng thích có điều kiện hay trả tự do có điều kiện do những mặt tích cực mà nó đem lại Tại Việt Nam, sau khi Hiến pháp

2013 được sửa đổi xây dựng với nhiều nội dung mới hơn so với các bản hiến pháp trước đây, trong đó đặc biệt chú trọng và đề cao quyền con người, quyền công dân thì Bộ luật hình sự 2015 đã có những quy định mới liên quan đến bảo đảm quyền con người và quyền công dân theo Hiến pháp năm 2013 Chế định tha từ trước thời

hạn có điều kiện chính là một trong những quy định mới về chính sách hình sự Tha tù trước thời hạn có điều kiện là một chế định hình sự hết sức nhân đạo được quy định tại BLHS năm 2015 nhằm thực hiện chủ trương đề cao hiệu quả phòng ngừa và tính hướng thiện trong việc xử lý người phạm tội đã được nêu rõ trong Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách

tư pháp đến năm 2020 1

Theo quy định tại điều 01 Nghị quyết số 01/2018/NQ-HĐTP cuả Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, hướng dẫn áp dụng Điều 66 và Điều 106 của

Bộ luật Hình sự về tha tù trước thời hạn có điều kiện thì: Tha tù trước thời hạn có điều kiện là biện pháp được Tòa án áp dụng đối với người đang chấp hành án phạt

tù khi có đủ các điều kiện theo quy định của Bộ luật Hình sự, xét thấy không cần buộc họ phải tiếp tục chấp hành hình phạt tù trong cơ sở giam giữ 2 Có thể hiểu là người phạm tội bị phạt tù được cho phép trả tự do sớm, được quay trở về với cộng đồng tuy nhiên vẫn phải tuân thủ một số điều kiện nhất định do cơ quan Nhà nước

có thẩm quyền xác định trong một thời gian gọi là thời gian thử thách (thời gian thử thách bằng thời gian còn lại của hình phạt tù mà người đó phải chấp hành hoặc

có thể được rút ngắn thời gian thử thách) và nếu trong thời gian thử thách các phạm nhân được tha tù trước thời hạn có điều kiện vi phạm các điều kiện đặt ra thì tùy từng trường hợp cụ thể, cơ quan có thẩm quyền có thể thay đổi điều kiện thử thách hoặc có thể buộc người đó phải chấp hành nốt thời hạn còn lại của hình phạt

tù trong trại giam

Chế định này với những điều kiện thử thách chặt chẽ đặt ra cho người được tha tù trước thời hạn thì sẽ có tác dụng giáo dục họ sống có kỷ luật, trách nhiệm, răn đe buộc họ phải tích cực lao động, chấp hành nghiêm chỉnh quy định của pháp

1 Hoàng Anh (2018), “Phân tích điều 66 của Bộ luật hình sự 2015 về tha tù trước thời hạn có điều kiện”, [https:// tkshcm.edu.vn/phan-tich-dieu-66-cua-bo-luat-hinh-su-nam-2015-ve-tha-tu-truoc-thoi-han-co-dieu-kien/]

2 Bộ luật hình sự 2015 (Luật số: 100/2015/QH13) ngày 27/11/2015.

luật trong thời gian thử thách và có tác dụng rất lớn trong việc phòng ngừa người phải chấp hành án tiếp tục phạm tội mới Ngoài ra còn tạo điều kiện cho người bị kết án phạt tù có cơ hội được cải tạo trong môi trường bình thường, qua đó hạn chế những tác động tiêu cực do việc giam giữ mang lại, tạo thuận lợi cho việc tái hòa nhập cộng đồng của họ, trở thành công dân có ích cho xã hội

So với nhiều nước trên thế giới thì chế định tha tù trước thời hạn có điều kiện ở Việt Nam là một chế định hoàn toàn mới Chế định này là một trong những giải pháp nhân văn để rút ngắn thời gian phải chấp hành hình phạt tù trong trại giam Theo nội dung chế định thì người chấp hành án phạt tù đã thi hành án được một thời gian nhất định, thỏa mãn những điều kiện quy định, có thể được xem xét

để trả tự do, thời gian thử thách đúng bằng thời gian còn lại của hình phạt tù; và nếu trong thời gian thử thách người được tha tù có điều kiện cố ý vi phạm nghĩa vụ của người được tha tù có điều kiện 02 lần trở lên hoặc bị xử phạt hành chính từ 02 lần trở lên, thì có thể bị Tòa án quyết định buộc người được tha tù quay trở lại trại giam để thi hành phần hình phạt tù còn lại.3

Vì vậy, về bản chất pháp lý thì người được tha tù trước thời hạn là người vẫn đang tiếp tục chấp hành án, chỉ thay đổi hình thức từ chấp hành án trong trong các

cơ sở giam giữ sang chấp hành án tại cộng đồng xã hội, nơi cư trú

2 Điều kiện xét tha tù trước thời hạn có điều kiện

Pháp luật hình sự Việt Nam về tha tù trước thời hạn có điều kiện được quy định tại Điều 66 Bộ luật hình sự năm 2015 Việc tha tù trước thời hạn có điều kiện là biện pháp được Tòa án áp dụng đối với người đang chấp hành án phạt tù khi có đủ các điều kiện theo quy định của Bộ luật hình sự, xét thấy không cần buộc họ phải tiếp tục chấp hành án phạt tù tại cơ sở giam giữ Khoản 1 Điều 66 BLHS 2015 quy

3 Hoàng Anh (2018), “Phân tích điều 66 của Bộ luật hình sự 2015 về tha tù trước thời hạn có điều kiện”, [https:// tkshcm.edu.vn/phan-tich-dieu-66-cua-bo-luat-hinh-su-nam-2015-ve-tha-tu-truoc-thoi-han-co-dieu-kien/]

định: “1 Người đang chấp hành án phạt tù về tội phạm nghiêm trọng, tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng mà đã được giảm thời hạn chấp hành án phạt tù hoặc người đang chấp hành án phạt tù về tội phạm ít nghiêm trọng có thể được tha tù trước thời hạn khi có đủ các điều kiện sau đây:

a) Phạm tội lần đầu;

b) Có nhiều tiến bộ, có ý thức cải tạo tốt;

c) Đã được giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù đối với người bị kết án về tội phạm nghiêm trọng trở lên;

d) Có nơi cư trú rõ ràng;

đ) Đã chấp hành xong hình phạt bổ sung là hình phạt tiền, án phí và các nghĩa vụ bồi thường dân sự;

e) Đã chấp hành được ít nhất là một phần hai mức thời hạn tù đối với hình phạt tù

có thời hạn hoặc ít nhất 15 năm đối với tù chung thân đã được giảm xuống tù có thời hạn.

Trường hợp người phạm tội là thương binh, bệnh binh, thân nhân gia đình liệt sỹ, gia đình có công với cách mạng, người đủ 70 tuổi trở lên, người khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng, phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, thì thời gian đã chấp hành ít nhất là một phần ba hình phạt tù có thời hạn hoặc ít nhất 12 năm đối với tù chung thân đã được giảm xuống tù có thời hạn;

g) Không thuộc một trong các trường hợp phạm tội quy định tại khoản 2 Điều này.

2015 là được tha tù trước thời hạn có điều kiện Do theo Điều 66 BLHS 2015 khi

đủ các điều kiện đó thì chỉ “có thể” được tha tù trước thời hạn có điều kiện Bên cạnh đó mặc dù cải tạo tiến bộ nhưng các phạm nhân phải có đủ kỳ xếp loại chấp

hành án phạt tù từ khá trở lên theo quy định tại Nghị quyết số 01/2018/NQ-HĐTP ngày 24/4/2018 của TAND tối cao (gọi tắt là Nghị quyết số 01/2018/NQ-HĐTP)

Ví dụ: Người đang chấp hành án phạt tù từ 03 năm trở xuống phải có ít nhất 02 quý liên tục liền kề thời điểm xét, đề nghị tha tù trước thời hạn có điều kiện được xếp loại chấp hành án phạt tù từ khá trở lên;

2.1 Đã được giảm thời hạn chấp hành án phạt tù.

Chế định tha tù trước thời hạn được áp dụng đối với người đang chấp hành án phạt tù, trong đó sẽ bao gồm người bị kết án tù chung thân đã được giảm xuống tù

có thời hạn và cả người bị kết án phạt tù có thời hạn Tội phạm mà họ bị kết án có thể là tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng, tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng Và nếu người đang chấp hành án phạt tù về tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng, tội phạm rất nghiêm trọng hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng thì người đó chỉ có thể áp dụng biện pháp tha tù trước thời hạn có điều kiện trong trường hợp trước đó đã được xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù4 Hiểu một cách cụ thể hơn thì ví dụ theo quy định tại Điểm 2 Khoản 2 Điều 9 Bộ luật hình sự 2015 tội phạm nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do

Bộ luật này quy định đối với tội ấy là từ trên 03 năm tù đến 07 năm tù Theo đó những bị kết án phạm tội có khung hình phạt trên 3 năm tù trở lên muốn được áp dụng biện pháp tha tù trước thời hạn có điều kiện thì trước đó họ phải được giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù

2.2 Phạm tội lần đầu

4 https://luatminhkhue.vn/tha-tu-truoc-thoi-han-co-dieu-kien-la-gi -dieu-kien-xet-tha-tu-truoc-thoi-han-co-dieu-kien.aspx

Nghị quyết số 01/2018/ NQ-HĐTP ngày 24/4/2018 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao có nêu người được coi là phạm tội lần đầu và có thể xem

xét nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây: “a) Trước đó chưa phạm tội lần nào; b) Trước đó đã thực hiện hành vi phạm tội nhưng được miễn trách nhiệm hình sự; c) Trước đó đã thực hiện hành vi phạm tội nhưng được áp dụng biện pháp

tư pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng; d) Trước đó đã bị kết án nhưng thuộc trường hợp được coi là không có án tích.” Cụ thể đối với trường hợp trước đó đã

thực hiện hành vi phạm tội nhưng được miễn trách nhiệm hình sự thì miễn trách

ứng các điều kiện nhất định, vì những lý do đáng được khoan hồng đặc biệt, mặc

dù Tòa án kết tội nhưng trong bản án kết tội lại tuyên miễn hình phạt đối với người phạm tội thì trách nhiệm hình sự mà người phạm tội phải chịu chỉ giới hạn ở phạm

vi bị kết tội Căn cứ để miễn trách nhiệm hình sự được quy định tại Điều 29 Bộ luật Hình sự năm 2015 Còn áp dụng biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng từ

01 năm đến 02 năm thì theo Khoản 1 Điều 96 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi,

bổ sung năm 2017): “ Tòa án quyết định đối với người dưới 18 tuổi phạm tội, nếu thấy do tính chất nghiêm trọng của hành vi phạm tội, do nhân thân và môi trường sống của người đó mà cần đưa người đó vào một tổ chức giáo dục có kỷ luật chặt chẽ.” Cuối cùng không có án tích là các trường hợp gồm: Đương nhiên được xóa

án tích; Xóa án tích theo quyết định của Tòa án; Xóa án tích trong trường hợp đặc biệt Ngoài ra, người bị kết án do lỗi vô ý về tội phạm ít nghiêm trọng, tội phạm nghiêm trọng và người được miễn hình phạt không bị coi là có án tích (khoản 2 điều 69 BLHS 2015).5

2.3 Có nhiều tiến bộ, có ý thức cải tạo tốt

5 https://luatvietnam.vn/tin-van-ban-moi/4-truong-hop-duoc-coi-la-pham-toi-lan-dau-186-16448-article.html

Căn cứ Khoản 3 Điều 2 Nghị quyết 01/2018/NQ-HĐTP của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ban hành ngày 24 tháng 04 năm 2018 hướng dẫn áp dụng Điều 66 và Điều 106 của Bộ luật hình sự về tha tù trước thời hạn có điều

kiện “Có nhiều tiến bộ, có ý thức cải tạo tốt thể hiện ở việc chấp hành tốt Nội quy trại giam, trại tạm giam, nhà tạm giữ; tích cực học tập, lao động cải tạo và phải

có đủ kỳ xếp loại chấp hành án phạt tù từ khá trở lên theo quy định của pháp luật

về thi hành án hình sự, cụ thể như sau:

a) Người đang chấp hành án phạt tù chung thân đã được giảm xuống tù có thời hạn phải có ít nhất 20 quý liên tục liền kề thời điểm xét, đề nghị tha tù trước thời hạn có điều kiện được xếp loại chấp hành án phạt tù từ khá trở lên.

b) Người đang chấp hành án phạt tù trên 20 năm đến 30 năm phải có ít nhất 16 quý liên tục liền kề thời điểm xét, đề nghị tha tù trước thời hạn có điều kiện được xếp loại chấp hành án phạt tù từ khá trở lên.

c) Người đang chấp hành án phạt tù trên 15 năm đến 20 năm phải có ít nhất 12 quý liên tục liền kề thời điểm xét, đề nghị tha tù trước thời hạn có điều kiện được xếp loại chấp hành án phạt tù từ khá trở lên.

d) Người đang chấp hành án phạt tù trên 10 năm đến 15 năm phải có ít nhất 08 quý liên tục liền kề thời điểm xét, đề nghị tha tù trước thời hạn có điều kiện được xếp loại chấp hành án phạt tù từ khá trở lên.

đ) Người đang chấp hành án phạt tù trên 05 năm đến 10 năm phải có ít nhất 06 quý liên tục liền kề thời điểm xét, đề nghị tha tù trước thời hạn có điều kiện được xếp loại chấp hành án phạt tù từ khá trở lên.

e) Người đang chấp hành án phạt tù trên 03 năm đến 05 năm phải có ít nhất 04 quý liên tục liền kề thời điểm xét, đề nghị tha tù trước thời hạn có điều kiện được xếp loại chấp hành án phạt tù từ khá trở lên.

g) Người đang chấp hành án phạt tù từ 03 năm trở xuống phải có ít nhất 02 quý liên tục liền kề thời điểm xét, đề nghị tha tù trước thời hạn có điều kiện được xếp loại chấp hành án phạt tù từ khá trở lên.”

2.4 Có nơi cư trú rõ ràng

Theo Luật cư trú quy định về nơi cư trú của công dân thì: Nơi cư trú của công dân là chỗ ở hợp pháp mà người đó thường xuyên sinh sống Nơi cư trú của công dân bao gồm nơi thường trú, nơi tạm trú (Điều 11 Luật cư trú) Mỗi công dân chỉ được đăng ký thường trú tại một chỗ ở hợp pháp và là nơi thường xuyên sinh sống Chỗ ở hợp pháp có thể thuộc quyền sở hữu, sử dụng của công dân hoặc được

cơ quan, tổ chức, cá nhân cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ theo quy định của pháp luật.6 Trường hợp không xác định được nơi cư trú của công dân thì nơi cư trú của công dân là nơi người đó đang sinh sống và có xác nhận của công an xã, phường, thị trấn Sở dĩ cần xác định rõ nơi cư trú của người bị kết án khi tha tù trước thời hạn có điều kiện là để giúp thuận lợi cho việc quản lý, giám sát người bị kết án trong quá trình chấp hành thời gian thử thách Đó là lý do cho việc: “Có nơi cư trú

rõ ràng” là một trong các điều kiện để xét tha tù trước thời hạn có điều kiện

2.5 Đã chấp hành xong hình phạt bổ sung là hình phạt tiền, án phí và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại

Theo quy định tại Điều 30 của Luật hình sự năm 2015 được sửa đổi, bổ sung

năm 2017 thì: “Hình phạt bổ sung là biện pháp cưỡng chế nhà nước được quy định trong luật hình sự” do Tòa án nhân danh nhà nước tuyên kèm theo hình phạt

chính trong bản án kết tội với người bị kết án, tước bỏ, hạn chế những quyền và lợi ích nhất định của họ hoặc đặt ra những nghĩa vụ pháp lý nhất định đối với họ nhằm củng cố, tăng cường hiệu quả của hình phạt chính và phòng ngừa tội phạm Theo

6 Quốc hội (2020) Luật cư trú của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

đó điều kiện đã chấp hành xong hình phạt bổ sung là hình phạt tiền, án phí và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại tức là đã nộp đầy đủ các khoản tiền phạt và án phí thể hiện ở các biên lai, chứng từ hoặc có quyết định miễn chấp hành hình phạt tiền, miễn nộp án phí của Tòa án; Ngoài ra thực hiện xong nghĩa vụ bồi thường thiệt hại theo bản án, quyết định của Tòa án; có quyết định đình chỉ thi hành án của Thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền; Có thỏa thuận bằng văn bản của

bị hại hoặc đại diện hợp pháp của bị hại về việc không phải thi hành nghĩa vụ bồi thường thiệt hại theo bản án, quyết định của Tòa án được cơ quan có thẩm quyền xác nhận.7 Việc chấp hành xong hình phạt bổ sung là một điều kiện quan trọng cần

có để xét tha tù trước thời hạn có điều kiện

2.6 Đã chấp hành được ít nhất một phần hai mức phạt tù có thời hạn; ít nhất là

15 năm đối với trường hợp bị phạt tù chung thân nhưng đã được giảm xuống tù có thời hạn

Thời gian đã chấp hành án phạt tù tức là thời gian phạm nhân bị tạm giữ, tạm giam, chấp hành án phạt tù trong các cơ sở giam giữ hoặc thời gian người đó bị bắt buộc chữa bệnh trong giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án, không kể thời gian được tại ngoại, được hoãn, tạm đình chỉ và thời gian được giảm thời hạn chấp hành án phạt tù Thời gian đã được giảm thời hạn chấp hành án phạt tù (nếu có) được tính để trừ vào phần thời hạn chấp hành án phạt tù còn lại.8 Ví dụ anh A bị kết án 5 năm tù về hành vi lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản thì anh A phải đã chấp hành ít nhất 2 năm 6 tháng tù

Khi xét tha tù trước thời hạn có điều kiện phải xem xét thận trọng, chặt chẽ

để bảo đảm không ảnh hưởng đến an ninh, trật tự an toàn xã hội, đặc biệt là đối với

7 https://vienkiemsathaiphong.gov.vn/vks/132/3105/4272/17502/Kiem-sat-vien-viet/Tha-tu-truoc-thoi-han-co-dieu-kien-va-quyen-bau-cu-cua-nguoi-duoc-tha-tu-truoc-thoi-han.aspx

8 http://vksquangngai.gov.vn/index.php/vi/news/Trao-doi-phap-luat/Truong-hop-nao-duoc-tha-tu-truoc-thoi-han-co-dieu-kien-1606/