Hình phạt trong luật hình sự việt nam lý luận và thực tiễn

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1 Khái niệm Hình phạt Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước được quy định trong Bộ Luật Hình sự, do Tòa án quyết định áp dụng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TPHCM

KHOA ĐÀO TẠO CLC



  

BÀI TIỂU LUẬN

MÔN: PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG

ĐỀ TÀI: HÌNH PHẠT TRONG LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM - LÝ

LUẬN VÀ THỰC TIỄN

Giảng viên hướng dẫn :

Sinh viên thực hiện :

Lớp :

HCM - 01/01/2022



MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu đề tài 4

3 Mục đích của đề tài 4

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 6

1.1 Khái niệm Hình phạt 6

1.2 Mục đích của Hình phạt 6

1.3 Đặc điểm của Hình phạt 6

1.4 Nội dung của Hình phạt 7

1.4.1 Các hình phạt đối với người phạm tội 7

1.4.2 Các hình phạt đối với pháp nhân thương mại phạm tội 7

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN 8

2.1 Thực trạng .8

2.2 Đánh giá về thực trạng: 11

2.3 Nguyên nhân và giải pháp 13

2.3.1 Nguyên nhân 13

2.3.2 Giải pháp 13

KẾT LUẬN 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hình phạt là một phần gắn liền cùng với sự ra đời của nhà nước và pháp luật Với tính khách quan và sự phức tạp trong phạm trù pháp lý và xã hội của nó, hình phạt được nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực khoa học khác nhau như triết học, giáo dục học, đạo đức học, tâm lý học, thần học, khoa học Luật hình sự, tội phạm học Riêng trong lĩnh vực khoa học Luật hình sự Việt Nam, hình phạt được xem là đối tượng chủ yếu được nghiên cứu trong những năm qua Việc sáng tỏ khái niệm của nó là một vấn

đề quan trọng để từ đó đảm bảo cho việc áp dụng hình phạt cho người đã thực hiện tội phạm đúng đắn, trừng trị và giáo dục họ, góp phần vào việc ngừa tội phạm trong tương lai, bảo vệ chế độ và trật tự xã hội cũng như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân

Nhận thức được tầm quan trọng cũng như xuất phát từ mong muốn tìm hiểu, làm

rõ về lý luận và thực tiễn của hình phạt trong luật hình sự Việt Nam, nhóm chúng em chọn đề tài:“Hình phạt trong luật hình sự Việt Nam - Lý luận và thực tiễn”

2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu đề tài

Đối tượng nghiên cứu: Hình phạt trong luật hình sự Việt Nam, cơ sở lý luận và thực tiễn của hình phạt trong tình hình nước ta hiện nay

Phương pháp nghiên cứu: Tra cứu tài liệu, tổng hợp và phân tích thông tin, nghiên cứu và đưa ra những nhận xét, đánh giá Vận dụng quan điểm toàn diện và hệ thống, kết hợp khái quát và mô tả, phân tích và tổng hợp, các phương pháp liên ngành xã hội

và nhân văn

3 Mục đích của đề tài

Nắm rõ khái niệm cơ bản liên bản về cơ sở lý luận của hình phạt trong luật hình sự Việt Nam hiện nay, nắm được tình hình thay đổi bổ sung của hình phạt, khái quát thuận lợi và tồn tại của hình phạt để tìm ra những biện pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả của việc áp dụng hình phạt trong luật hình sự, góp phần vào công tác ổn định tình hình an ninh trật tự xã hội

Cùng với đó, thông qua việc tìm hiểu đề tài giúp làm quen với việc nghiên cứu khoa học, tự đọc và xử lý tài liệu, sắp xếp các ý tưởng thành một văn bản để chứng minh vấn đề được đặt ra Qua đó cũng nâng cao trình độ hiểu biết của bản thân về các

hình phạt trong luật hình sự của Việt Nam, có thêm một số kinh nghiệm để sau này tiếp tục thực hiện những công trình khoa học lớn hơn như đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên, đồ án tốt nghiệp,

Do kiến thức còn hạn chế và là lần đầu thực hiện tiểu luận nên tránh có sai sót Rất mong sẽ nhận được những ý kiến đóng góp của giảng viên

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN

1.1 Khái niệm Hình phạt

Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước được quy định trong Bộ Luật Hình sự, do Tòa án quyết định áp dụng đối với người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người, pháp nhân thương mại đó

1.2 Mục đích của Hình phạt

Hình phạt không chỉ nhằm trừng trị người, pháp nhân thương mại phạm tội mà còn giáo dục họ ý thức tuân thủ theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống, ngăn ngừa

họ phạm tội mới; giáo dục người, pháp nhân thương mại khác tôn trọng pháp luật, phòng ngừa và đấu tranh phòng chống tội phạm

1.3 Đặc điểm của Hình phạt

Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất bởi vì: Hình phạt tước bỏ của người bị kết án những quyền và lợi ích cần thiết của họ Đó chính là quyền chính trị, quyền kinh tế, quyền tự cho và thậm chí là quyền được sống của người phạm tội Mặt khác, hình phạt để lại cho người bị kết án một hậu quả pháp lý đó là án tích trong một thời gian nhất định Do đó, hình phạt hoàn toàn khác biệt so với các chế tài của các ngành luật khác

Hình phạt được quy định trong Bộ Luật Hình sự ở phần chung và các phần các tội phạm cụ thể Hình phạt được quy định cụ thể và rõ ràng trong luật, các chủ thể không

có quyền thỏa thuận các chế tài khác với quy định của luật như ở một số ngành luật khác

Hình phạt chỉ do Tòa án nhân danh nhà nước áp dụng trên cơ sở của bản án Bản

án của tòa án có thẩm quyền xác định các hình phạt cụ thể đối với người phạm tội Hình phạt chỉ áp dụng với người có hành vi phạm tội Để quyết định hình phạt đối với một người thì phải thông qua quá trình tố tụng hình sự rất nghiêm ngặt, chỉ khi xác định được các hành vi phạm tội của người đó thì tòa án mới có thẩm quyền áp dụng các hình phạt tương ứng

1.4 Nội dung của Hình phạt

Theo quy định của BLHS năm 2015, sửa đổi và bổ sung năm 2017 có quy định về các loại hình phạt đối với người phạm tội và pháp nhân thương mại phạm tội Cụ thể như sau:

1.4.1 Các hình phạt đối với người phạm tội

a) Hình phạt chính Bao gồm:

- Cảnh cáo;

- Phạt tiền;

- Cải tạo không giam giữ;

- Trục xuất;

- Tù có thời hạn;

- Tù chung thân;

- Tử hình

b) Hình phạt bổ sung Bao gồm:

- Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định;

- Cấm cư trú;

- Quản chế;

- Tước một số quyền công dân;

- Tịch thu tài sản;

- Phạt tiền, khi không áp dụng là hình phạt chính;

- Trục xuất, khi không áp dụng là hình phạt chính

c) Đối với mỗi tội phạm, người phạm tội chỉ bị áp dụng một hình thức phạt chính và

có thể bị áp dụng thêm một hoặc một số hình phạt bổ sung

1.4.2 Các hình phạt đối với pháp nhân thương mại phạm tội

a) Hình phạt chính Bao gồm:

- Phạt tiền;

- Đình chỉ hoạt động có thời hạn;

- Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn;

b) Hình phạt bổ sung Bao gồm

- Cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định;

- Cấm huy động vốn;

- Phạt tiền, khi không áp dụng là hình phạt chính

c) Đối với mỗi tội phạm, pháp nhân thương mại phạm tội chỉ bị áp dụng một hình thức phạt chính và có thể bị áp dụng thêm một hoặc một số hình phạt bổ sung

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN

2.1 Thực trạng

Từ các nghiên cứu về hình phạt trong luật hình sự Việt Nam ở trên,, chúng ta có thể thấy được các quy định của pháp luật về hình phạt không ngừng thay đổi và ngày càng trở nên hoàn thiện hơn theo hướng thể hiện tư tưởng nhân đạo của Đảng và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đối với các cá nhân phạm tội Bộ luật hình sự năm 2015 (bản sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã tiếp tục phát huy hiệu quả của công tác phòng chống, ngăn ngừa và tính hướng thiện trong công cuộc xử lý phạm vi, tôn trọng và bảo vệ thực thi quyền con người, quyền công dân theo nội dung luật hình sự, Hiến pháp năm 2013 như sau:

Đầu tiên là hệ thống hình phạt : Các hình phạt chính được sắp xếp theo một trình

tự nhất định từ nhẹ đến nặng và từ ít nghiêm khắc đến nghiêm khắc Mặc khác, ở nội dung các hình phạt khác nhau có những hình phạt không tước đi sự tự do, điều này đã thể hiện được tư tưởng nhân đạo của nhà nước ta là đi từ việc giáo dục, cải tạo đến trừng trị nghiêm minh đối với người phạm tội theo quy định của Nhà nước Về bản chất hình phạt không phải là sự trả thù hay loại bỏ một cá nhân, pháp nhân phạm tội nào của nhà nước

mà mục đích hướng tới là giáo dục, giúp người phạm tội trở thành một công dân tốt, có thể quay về hòa nhập và trở thành người có ích cho xã hội

Tùy theo từng hình phạt khác nhau sẽ có sự thay đổi rõ rệt về nhận thức và áp dụng theo xu hướng chung là tăng cường mở rộng phạm vi áp dụng các hình phạt nhẹ, đồng thời hạn chế được việc áp dụng các hình phạt nghiêm khắc Từ việc áp dụng hình phạt trong pháp luật hình sự thời gian vừa qua cho thấy, dù đã khá coi trọng tính trừng trị nhưng những hình phạt vẫn cho thấy được xu hướng nhân đạo và tính hướng thiện của nhà nước thể hiện qua các văn bản quy định Các hình phạt nặng nề như án chung thân hay án tử hình được áp dụng ít hơn thay vào đó các hình phạt ít nghiêm khắc như phạt tiền, cải tạo không giam giữ và phạt tù được hưởng án treo ngày càng được nhiều tòa án

áp dụng Việc tăng cường áp dụng những hình phạt nhẹ tạo ra những chiều hướng tích cực trong việc áp dụng hình phạt trong luật hình sự ở Việt Nam

Thứ hai, ngoài những biện pháp cưỡng chế hình sự, các biện pháp ân xá, miễn trừ hình sự cũng được chú trọng để hướng đến mục tiêu nhân đạo, là những điều luật hữu

ích, tạo điều kiện tốt nhất cho người phạm tội có cơ hội được tái hòa nhập với cộng đồng, trở thành cá nhân giúp ích cho xã hội Ngoài việc miễn trách nhiệm hình sự, miễn các hình phạt, giảm thời gian thi hành án , luật hình sự hiện thành còn bổ sung chế định tha

tù trước hạn có điều kiện cùng với đó là quy định hết sức chặt chẽ và mang tính nhân văn nhằm tạo cơ hội cho phạm nhân cải tạo tích cực trong thời gian chấp hành án tại trại giam được rút ngắn thời gian giam giữ, sớm quay trở về với gia đình và tái hòa nhập xã hội, đồng thời chứng minh sự cải tạo của bản thân trong môi trường xã hội, dưới sự giám sát của gia đình và cán bộ tại địa phương Quy định này giúp thực hiện chính sách chủ trương của Đảng và nhà nước về việc giáo dục, cải tạo người phạm tội và dần dần xóa bỏ

đi những định kiến trong mắt xã hội đối với những người đã từng vi phạm pháp luật trong quá khứ nhưng được cả tạo và giáo dục tốt, thể hiện rõ được quyết tâm ‘hướng thiện’ Bên cạnh những kết quả đã đạt được, hệ thống quy định hình phạt trong luật pháp

ở nước ta vẫn thiếu đi những chế định hình phạt mang tính tiến bộ của một số nước phát triển trên thế giới, giảm đi tính hiệu quả của hệ thống các hình phạt, cụ thể:

Luật hình sự vẫn chưa có những quy định hình phạt về ‘lao động bắt buộc’ trong

hệ thống hình phạt chính thay cho những hình phạt ‘cảnh cáo’ và điều kiện để có thể áp dụng hình phạt ‘lao động bắt buộc’ lại tương tự với điều kiện áp dụng của hình phạt ‘cảnh cáo’ : “được áp dụng đối với người phạm tội ít nghiêm trọng và có nhiều tình tiết giảm nhẹ, nhưng chưa đến mức miễn hình phạt.” Hình phạt này tạo ra những bắt buộc đối với người bị kết án

Trong luật hình sự Việt Nam vẫn còn những hình phạt mang tính răn đe, trừng trị nhiều hơn cả việc cải tạo, giáo dục và vẫn được Tòa án sử dụng trong những quyết định hình phạt cho người phạm tội theo quy định của pháp luật, những hình phạt tù có thời hạn được toà án ưu tiên sử dụng mặc dù trong bộ luật hình sự quy định có thể cho phép áp dụng bằng các hình phạt khác ít nghiêm khắc hơn như : cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ để thay thế Điều cần thiết là cần tăng cường những hình phạt ít nghiêm khắc hơn trong những trường hợp có các tình tiết giảm nhẹ để có thể tạo ra sự cân bằng trong

hệ thống hình phạt và làm giảm đi áp lực đối với những nhà giam Cần phải nghiên cứu, xây dựng những hình phạt tù có giới hạn tối thiểu và tối đa thích hợp nhằm tránh đi sự tùy tiện trong quyết định hình phạt của tòa án

Trong hệ thống những hình phạt chính, các hình phạt khác ngoại từ hình phạt tù cũng sử dụng một tỷ lệ tương đối thấp trong mỗi điều luật cụ thể Ngoài ra các hình phạt

này được xem xét và đưa ra dưới dạng tùy chọn với hình phạt tù mà chưa có quy định độc lập với hình phạt tù Quy định như vậy chưa tạo ra những khả năng ứng dụng rộng rãi các hình phạt không phải là hình phạt tù

Hình phạt tiền chưa được mở rộng và gặp nhiều hạn chế, ít được áp dụng trên thực

tế, chỉ được sử dụng như một hình phạt bổ sung mà ít được chú trọng áp dụng như một hình phạt độc lập chính So với kinh nghiệm từ quốc tế thì ở nước ta hiện nay vẫn còn rất nhiều hạn chế Luật hình sự Việt Nam cần tăng cường mức phạt, cần quy định rõ mức tối thiểu cũng như tối đa để hình phạt tiền không quá chênh lệch và quy định lượng tiền phạt phải dựa trên thiệt hại thực tế hoặc giá trị của tang vật có được do phạm tội mà có để mà xác định mức tiền phạt đúng vào thời điểm cụ thể

Hình phạt tù chung thân trong bộ luật hình sự Việt Nam cũng cần đặt ra nhiều câu hỏi vướng mắc liên quan đến những quy định về hình phạt chung thân có giảm án và hình phạt chung thân không giảm án

Hình phạt tử hình vẫn được nhà nước Việt Nam áp dụng trong bộ luật hình sự, hình phạt này vẫn chưa hoàn toàn phù hợp với xu hướng chung của thế giới do tính chất nhân đạo Do đó, hình phạt này nên được xóa bỏ ra khỏi hệ thống hình phạt vào thời điểm thích hợp, trong hoàn cảnh hiện tại để bảo vệ an ninh quốc gia và tăng cường trật tự

kỷ cương pháp chế thì việc duy trì sử dụng hình phạt này là không cần thiết

Hệ thống khung hình phạt bổ sung trong luật hình sự Việt Nam đối với nhiều nước trên thế giới khá phong phú nhưng hiệu quả sử dụng vẫn còn thấp bởi vì vẫn bị xem là những hình phạt phụ Việc áp dụng những hình phạt bổ sung vẫn gặp nhiều vướng mắc, trong những trường hợp cụ thể việc áp dụng hình phạt này còn chưa mang tính chất bắt buộc do đó cần quy định hình phạt bổ sung trong một số tội phải mang tính bắt buộc áp dụng

Về thực tế áp dụng pháp luật hình sự về hình phạt: mặc dù hệ thống pháp luật hình

sự nước ta đang dần hoàn thiện theo thời gian nhưng việc áp dụng các quy định vẫn gặp rất nhiều hạn chế Tình hình tội phạm vẫn gia tăng rất nhanh và phức tạp, cùng với đó là những thủ đoạn tinh vi, mưu mô xảo quyệt của các loại tội phạm nhằm che giấu và trốn tránh pháp luật Ngoài các nguyên nhân về xã hội cũng như những hạn chế của cơ quan thi hành pháp luật trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm thì một trong những nguyên nhân khiến tỉ lệ tội phạm gia tăng là những lỏng lẻo trong hệ thống pháp luật,

trong đó các quy định về hình phạt cần phải được nghiên cứu, cải tiến để đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng chống tội phạm trong cả nước

2.2 Đánh giá về thực trạng:

Đánh giá tổng quan, những thuận lợi, những tồn tại Trên cơ sở thực trạng đã được nêu trên và từ những nghiên cứu thực tiễn xét xử về việc áp dụng các loại hình phạt trong thời gian vừa qua, ta có thể đưa ra được những đánh giá sau đối với thực trạng việc áp dụng các loại hình phạt trong luật hình sự Việt Nam hiện hành (tức là bộ luật hình sự năm

2015, được sửa đổi và bổ sung năm 2017) để có thể thấy rõ được những ưu điểm và nhược điểm theo chiều hướng khác nhau của hệ thống hình phạt trong pháp luật hình sự của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và góp phần khắc phục những nhược điểm của hình phạt nhằm ngày càng hoàn thiện hơn hệ thống hình phạt trong luật hình sự Tổng quan ta có thể thấy được hệ thống hình phạt trong pháp luật hình sự được chia ra làm 2 loại là hình phạt chính và hình phạt bổ sung, cả hai loại hình phạt được nhà nước sắp xếp theo thứ tự từ nhẹ đến nặng và đều hướng tới mục đích chung là tước đoạt hoặc hạn chế các quyền và lợi ích của người phạm tội và bị kết án, từ đó hướng đến việc giáo dục và cải tạo để những người phạm tội có thể thay đổi những tư tưởng và hướng đến những suy nghĩ tích cực, giúp phạm nhân có thể trở thành một công dân tốt, được tái hòa nhập với cộng đồng và trở thành một người có ích cho xã hội Hệ thống hình phạt được quy định trong bộ luật hình sự đã và đang ngày càng được hoàn thiện hơn, song song với những thuận lợi, tiến bộ trong hướng đi của nhà nước thì vẫn còn những tồn tại được xem là yếu điểm cần được xử lý

Về thuận lợi: có thể thấy rằng hình phạt không chỉ nhằm trừng trị người phạm tội

mà còn giáo dục lối suy nghĩ của họ khiến họ có ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc trong cuộc sống, ngăn ngừa những người từng phạm tội lại vi phạm, hình phạt trong luật hình sự còn giáo dục cho người dân biết tôn trọng luật pháp, đấu tranh và phòng chống tội phạm bởi vì khi áp dụng hình phạt đối với người phạm tội bao giờ cũng sẽ ít nhiều có tác động đến các cá nhân, tổ chức khác trong xã hội

Những tồn tại còn lắng đọng lại trong hệ thống hình phạt : về nguyên tắc có thể thấy tội phạm càng nguy hiểm thì mức độ trừng phạt người đó sẽ càng nghiêm khắc, điều này đã làm giảm bớt những vụ án mang tính chất đặc biệt nghiêm trọng trong cộng đồng, tuy nhiên hình phạt theo luật hình sự Việt Nam không coi trừng trị người phạm tội làm mục đích chủ yếu mà hướng đến việc giáo dục, cải tạo lại các tù nhân do đó sẽ có những