Phân tích văn hóa giao tiếp, ứng xử của đất nước nhật bản

V ăn hóa Người Nhật rất coi trọng sự chào hỏi, ở đâu, lúc nào và đối với bất cứ ai họ cũng đều tỏ ra rất lịch sự và nghiêm túc trong việc chào hỏi lẫn nhau, đó là một tập quán đẹp tốt c

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HCM

MỤC L C Ụ

LỜI M Ở ĐẦU 1

NỘI DUNG CHÍNH 2

CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ ĐÂT NƯỚC NHẬT BẢN 2

1 V ị trí địa lí 2

2 Diện tích và địa hình 2

3 Kinh tế 2

4 Văn hóa 2

5 Con người Nhật Bả 3 n CHƯƠNG II: VĂN HÓA GIAO TIẾP ỨNG XỬ CỦA ĐẤT NƯỚC NHẬT BẢN 3

1. Đặc điểm tính cách của người Nhậ 3 t 2 Phong cách giao tiếp của người Nhật 9

3 Phong cách đàm phán của người Nhật 17

4 Những lưu ý cần có khi giao tiếp và đàm phán với người Nhật: 20

CHƯƠNG III: ĐIỂM TÍCH CỰC, HẠN CHẾ MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO KHẢNĂNG GIAO TIẾP HI ỆU QU T I CÔNG SỞ CẢ Ạ ỦA NGƯỜI NHẬT 22

1 Điểm tích cực 22

2 Điểm hạn chế 25

3 Bài học kinh nghiệm rút ra sau khi tìm hiểu về phong cách giao tiếp ứng xử của người Nhật 27

KẾT LUẬN 31

TÀI LI U THAM KHỆ ẢO 32

1

LỜI M Ở ĐẦU

Trong n n kinh t m c a và h i nh p hi n nay, thành công c a m t doanh nghiề ế ở ử ộ ậ ệ ủ ộ ệp không ch d a vào ti m lỉ ự ề ực tài chính cũng như tiềm năng con người mà còn b nh ị ảhưởng khá nhiều bởi phong cách sống, cách giao tiếp v i đối tác cũng như quản lý th i ớ ờgian và công vi c m t cách h p lí Tuy nhi n Vi t Nam lệ ộ ợ ệ ệ ại đang bị ăn sâu các lố ối s ng trái chi u không lành mề ạnh Con người Việt Nam chưa tận d ng h t khụ ế ả năng của bản thân, đa số không thich m o hiạ ểm.Người xưa có câu: “ Miếng tr u bầ ắt đầu câu chuyện”

Để khởi đầu một câu chuyện, người Việt Nam ta thường đi vòng vo rồi sau đó mới vào vấn đề chính Đó cũng là một trong những đặc trưng giao tiếp đã hình thành từxa xưa

và bây gi v n còn ti p di n Ch c chờ ẫ ế ễ ắ ắn sẽ không có vấn đề gì khi chúng ta giao ti p vế ới nhau theo cách thức như vậy nhưng chuyện gì s x y ra khi bẽ ả ạn cũng áp dụng câu nói này khi giao ti p vế ới người nước ngoài Như các bạn biết Vi t Nam nệ ằm ở Châu Á, việc giao lưu kinh tế để mở rộng thị trường với các nước trong khu vực là điều cần thiết và mang l i nhi u l i ích Tuy nhiên s khác bi t v khoạ ề ợ ự ệ ề ảng cách địa lý, tôn giáo và nền văn minh khác nhau thì việc giao tiếp kinh doanh sẽ khó khăn rất nhiều Hiện nay Việt Nam đã và đang đón nhận các doanh nhân nước ngoài vào đầu tư, các doanh nghiệp Việt Nam cũng từng bước tham gia vào th ịtrường qu c tố ế Do đó để phát tri n Vi t Nam ể ệcần tìm cho mình nh ng tữ ấm gương sáng để học hỏi, cũng cố các điểm mạnh cũng như cải thi n nhệ ững điểm y u cế ủa đất nước Qua ti u lu n này, nhóm mong mu n sể ậ ố ẽ có cái nhìn bao quát, toàn diện hơn về phong cách làm vi c cệ ủa người Nhật và rút ra được một

số bài h c kinh nghi m Vi t Nam có th áp d ng cho ọ ệ ệ ể ụ thế h ệ trẻ trong tương lại cũng như chính b n thân chúng ta hi n tả ở ệ ại để thành công hơn giúp công vi c ệ kinh doanh đạt được kết quả tốt mà chúng ta có thể tiếp thu, giao lưu với các nền văn hoá, văn minh tiên tiến c a khu vủ ực

2 Diện tích và địa hình

Toàn b di n tích c a Nh t Bộ ệ ủ ậ ản là 377.829 km2, tương đương với diện tích của Đức, Phần Lan hay Vi t Nam nệ ằm trên vành đai núi lửa Thái Bình Dương, lại ở chính điểm nối của ba vùng ki n tế ạo địa ch t nên Nh t Bấ ậ ản thường xuyên ph i chả ịu các dư chấn động đất nhẹ cũng như các hoạt động của núi lửa Các cơn động đất có sức tàn phá, thường dẫn đến sóng thần Cũng chính vì các hoạt động núi lửa diễn ra thường xuyên nên qu c gia này có vô số ố suối nước nóng và các suối này đã và đang được phát tri n ểthành các khu nghỉ dưỡng, du lịch

3 Kinh tế

Nhật Bản là nước rất nghèo nàn về tài nguyên, ngoại trừ gỗ và hải sản, trong khi dân

số quá đông, phần lớn nguyên nhiên liệu phải nhập khẩu, kinh bị tàn phá tế kiệt quệtrong chiến tranh Tuy nhiên, nhưng với các chính sách phù hợp, kinh tế Nhật Bản đã nhanh chóng phục hồi trong những năm 1945- 1954, phát triểncaođộ trong những năm1955- 1973 khiến cho cả thế giới hết sức kinh ngạc và khâm phục

Nhật Bản là một nước có nền kinh tế-công nghiệp-tài chính thương mại-dịch vụ khoa học kĩ thuật lớn đứng thứ hai trên thế giới (đứng sau Hoa Kỳ) Cán cân thương mại

-và dự trữ ngoại tệ đứng hàng đầu thế giới, nên nguồn vốn đầu tư ra nước ngoài rất nhiều,

lànước cho vay, viện trợ thiết và phát triển tái lớn nhất thế giới Nhật Bản có nhiều tập đoàn chính, ngân hàng tài đứng hàng đầu thế giới Đơn vị tiền tệ là: đồng Yên Nhật

4 V ăn hóa

Người Nhật rất coi trọng sự chào hỏi, ở đâu, lúc nào và đối với bất cứ ai họ cũng đều

tỏ ra rất lịch sự và nghiêm túc trong việc chào hỏi lẫn nhau, đó là một tập quán đẹp tốt

của người Nhật

3

Tặng quà là một phần trung tâm trong văn hoá kinh doanh của người Nhật Nói chung, người Nhật rất thích tặng quà Hay đúng hơn, việc tặng quà đã trở thành một thói quen, một lễ nghi không thể thiếu được trong đời sống thường ngày của họ Tặng quà được xem như một cách thể hiện sự yêu mến và kính trọng lẫn nhau và xác để định các

mối quan hệ xã hội

5 Con người Nhật Bản

Người Nhật sống cực kì khoa học và chăm chỉ Họ luôn có tinh thần tìm tòi học hỏi nhằm tích lũy nhiều kinh nghiệm sống Ngay từ nhỏ các bé đi học đã được dạy rằng Nhật là m t qu c gia nghèo tài nguyên, nên c n ph i n l c th t nhi u t nhộ ố ầ ả ỗ ự ậ ề ừ ỏ các bé đã được cho học cách tự lập, lao động và biết được kiếm ra đồng tiền cực khổ thế nào Người Nhật thường đề cao tính t p th và cái chung, g t b cái tôi quá cao trong t p th ậ ể ạ ỏ ậ ể

Họ tôn tr ng th bọ ứ ậc và đặc bi t r t kính ng lệ ấ ữ ễ phép đố ới người v i già L i s ng, suy ố ốnghĩ rất nguyên tắc và nề nếp, người Nhật còn có tính tiết kiệm, làm việc chăm chỉ và

đề cao lòng trung thành, chữ tín Xã hội Nhật Bản là một xã hội có sự cạnh tranh quyết liệt nhưng không tạo sự c nh tranh gi a các cá nhân mà các cá nhân ph i làm vi c quên ạ ữ ả ệmình cho s c nh tranh cự ạ ủa nhóm Người Nh t luôn làm theo mậ ục tiêu đã định, tôn tr ng ọthứ b c trong xã h i, c n cù và có tính trách nhi m cao, yêu thiên nhiên và có khi u ậ ộ ầ ệ ếthẩm m , tinh tỹ ế, khiêm nhường và luôn luôn giữ chữ tín Nói tóm lại đất nước Nhật Bản là một đất nước đầy tiềm năng để chúng ta hướng tới

1 Đặc điểm tính cách c ủa người Nhậ t

a Người Nh t r t xem trậ ấ ọng học vấn

Trong phần lớn lịch sử của mình, Nhật Bản bị ngăn cách với phần còn lại của thế giới bởi các vùng biển xung quanh và chính sách biệt lập được chính phủ thời kỳ phong kiến thực thi nghiêm ngặt Những thế kỷ cô lập này đã dẫn đến một nền văn hóa độc đáo, và từ lâu đã trở thành một thách thức đối với các nhà nghiên cứu và bình luận khi

cố gắng xác định tính cách của con người Nhật Bản

Người Nhật có truyền thống coi trọng sự hòa đồng, lịch sự, tuân thủ những nguyên tắc xã hội Khi đến nhật sẽ dễ dàng nhận thấy điều này, như văn hóa xếp hang đã trở thành thương hiệu, họ luôn chờ theo thứ tự và không có tình trạng chen lấn tranh giành nhau.Hay như việc họ rất ít khi làm ồn khi đi xe công cộng Họ thường đọc báo hay nghe nhạc trên đấy và không thích nói chuyện gây ồn ào trên xe Họ rất tôn trọng người

4

lớn tuổi, khiêm tốn, tự chủ, không chỉ trích người khác Tuy vậy có một số khác biệt so với Việt Nam đấy Ví như ở Việt Nam những người lớn tuổi ngồi xe buýt là đúng, nhưng nước Nhật xem như thế là xem thường người lớn tuổi, nghĩ họ không còn nhiều sức khỏe và đã già đi rồi Vì thế khi nào thấy họ thật sự mệt hay sức khỏe đã yếu rồi thì hãy nhường ghế nhé Người Nhật thường đề cao đối phương và hạ thấp mình xuống để xem trọng đố phương Khi được khen làm vi c t t thì h s nói vệ ố ọ ẽ ẫn chưa tốt c n ph i c g ng ầ ả ố ắ

và học hỏi ở anh ch nhi u ị ề

Họ rất cần cù, kiên nhẫn, bền bỉ Có thể nói nguồn tài nguyên đến từ thiên nhiên của Nhật Bản không được dồi dào, thậm chí hằng năm họ phải chịu những hứng chịu những cơn động đất, sóng thần, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của đất nước

họ Chính vì vậy người Nhật Bản cho rằng con người là nguồn tài nguyên lớn nhất của đất nước mình Họ đầu tư lớn cho sự phát triển của hệ thống giáo dục, tăng cường năng lực lao động trí óc của người dân, giúp đất nước Nhật tiếp cận nhanh chóng nhất với sự hiện đại hoá Cá nhân mỗi người Nhật đều tự xây dựng cho bản thân ý thức học tập, không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn và không hề có suy nghĩ dựa dẫm vào người khác Họ luôn đặt ra những mục tiêu và luôn tìm cách thực hiện chúng để không ngừng hoàn thiện bản thân hơn.Người Nhật rất tôn trọng sự bình đẳng, bất kì một cá nhân nào dù xuất phát của họ có như thế nào nhưng họ có sự nỗ lực và phát triển bản thân đều được tôn trọng và đánh giá cao

b Người Nh t r t chú trậ ấ ọng gi gìn b n sữ ả ắc văn hóa dân tộc

Người Nhật nổi tiếng với những nét văn hoá truyền thống vô cùng đặc sắc, họ luôn

tự hào và không ngừng gìn giữ chung Sẽ không khó để liệt kê những lễ hội có từ nghìn năm trước như lễ hội Gion ở đền Yasaka thành phố Kyoto với mục đích là cầu bình an,…lễ hội này đã tồn tại hơn nghìn nắm nay Họ thích làm mọi thứ bằng tay hưng bất , nchấp sự chấp nhận sự tiến bộ của công nghệ, nhiều thứ ở Nhật Bản vẫn được thực hiện theo cách cổ điển Ở phương Tây, viết sơ yếu lý lịch của bạn bằng bút là một cách chắc chắn để làm cho nó được chốt bởi một người chỉ đơn giản là không biết sử dụng máy tính, và do đó ném vào thùng rác Mặt khác, ở Nhật Bản, những người săn việc thường mua các tờ sơ yếu lý lịch trống và cẩn thận nhập thông tin thích hợp của họ bằng các ký

tự viết tay gọn gàng, như thể hiện sự chân thành đối với sự tôn trọng và quan tâm của

họ đến vị trí mà họ đang ứng tuyển Nó cũng có thể cho thấy rằng bạn là một trong số ít

5

người vẫn có thể nhớ và viết các ký tự kanji một cách chính xác mà không cần dựa vào máy tính để tự động chuyển đổi nó cho bạn điều này giúp họ giữ được những truyền thống từ rất lâu đời Bên cạnh việc phát triển và du nhập của các nét văn hoá phương Tây người Nhật chủ động tiếp cận và biến chúng thành phong cách của họ nhưng không làm mất đi bản sắc văn hoá truyền thống của dân tộc mình Người nhật luôn muốn làm tốt nghĩa vụ đối với cộng đồng thay vì chỉ quyền cá nhân, và ưu tiên tham vấn và đồng thuận hơn đối và tránh xung đột bằng mọi giá Những giá trị này thường được chia sẻ bởi những người châu Á khác và được truyền tải vào trẻ em từ độ tuổi mẫu giáo trở đi

Từ việc rò rỉ hạt nhân ở Nhật Bản, Những người lớn tuổi tình nguyện vào vùng phóng

xạ để dọn dẹp sau thảm họa, đã cho thấy một tinh thần vì cộng đồng của người Nhật

c Tính tiết kiệm và làm việc chăm chỉ của người Nhật:

Người Nhật luôn nói không với sự hoang phí và không cần thiết, họ đề cao những giá trị mà mình tạo ra và luôn sử dụng chúng vào đúng mục đích Họ tằn tiện trong chi tiêu và cần cù lao động.Một đất nước đã trải qua những sự tàn phá vô cùng khủng khiếp của chiến tranh, thiên tai đã vươn lên thành một cường quốc như hôm nay là nhờ vào sự

nỗ lực, đoàn kết của con người Nhật Bản vô cùng to lớn

d Nhật Bản rất trung thực trong cách cư xử với người khác:

Khi bạn đến Nh t Bậ ản, và đi lạ ằi b ng tàu h a thay vì ô tô, Nỏ ếu đã để túi c a mình ủtrên tuyến xe nào Chắc chắn túi của bạn sẽ ở đúng nơi bạn đã để nó Không có gì được lấy t bên trong, mừ ặc dù hàng trăm người đã đi với nhiều cơ hội để ấ l y bất cứ thứ gì h ọthích Tương tự, một trong nh ng chữ ức năng chính của các h p c nh sát r i rác khộ ả ả ắp đất nước là đóng vai trò như các trung tâm thất lạc địa phương, nơi thường được sử dụng ởbởi nh ng công dân trung th c, nhữ ự ững người tìm th y tài sấ ản không có người trông coi của người khác

e Người Nhật rất trọng sỉ diện:

Cũng như nhiều người châu Á rất có ý thức về thể diện, người Nhật cũng không ngoại lệ Thể diện về cơ bản là sự tôn trọng trong cộng đồng và là nền tảng quan trọng của xã hội Việc mất đi sự tôn trọng đó đe dọa mối quan hệ của các cá nhân với hầu hết mọi người trong thế giới của họ và khó có thể lấy lại một khi đã mất và do đó phải tránh bằng mọi giá.Thể diện được đánh đồng với “phẩm giá, uy tín và danh tiếng.” Người ta nói rằng “thể diện quan trọng hơn sự thật hay công lý.” Mất thể diện là nỗi sợ hãi tồi tệ

6

nhất của mọi người Nếu ai đó làm sai điều gì đó, họ sẽ phải thanh minh và xin lỗi Một trong những tội lỗi tồi tệ nhất là chối bỏ tội lỗi và không trở nên trong sạch trong tình huống như vậy Trước đây, những vấn đề liên quan đến mất thể diện thường được giải quyết bằng cách trả thù hoặc tự sát

f Người Nhật thường rất nhút nhát và sợ bị xấu hổ:

Duy trì phẩm giá và tránh xấu hổ là rất quan trọng ở Nhật Bản Ruth Benedict đã viết rằng Nhật Bản là một nền văn hóa xấu hổ dựa trên các biện pháp trừng phạt bên : ngoài để tôn trọng bản thân trong khi Hoa Kỳ là một nền văn hóa tội lỗi dựa trên sự kết tội nội tâm Trong một xã hội dựa trên cảm giác tội lỗi của phương Tây, các cá nhân có

xu hướng đánh giá hành động của họ bằng các tiêu chuẩn đạo đức nội tại, tuyệt đối Mặt khác, ở Nhật Bản, hành động và hành vi được đánh giá theo các chuẩn mực đạo đức xã Meiwaku là một từ tiếng Nhật đề cập đến sự xấu hổ và rắc rối gây ra cho một nhóm do hành động của một cá nhân Nếu ai đó làm điều gì đó bị coi là xấu, điều đó không chỉ mang lại sự xấu hổ cho cá nhân mà còn khiến các thành viên khác trong gia đình, công

ty hoặc trường học của họ mất mặt Ví dụ, nếu một nhân viên văn phòng tham ô một số tiền, điều đó sẽ mang lại sự sỉ nhục cho vợ con, khu phố của anh ta, bộ phận của anh ta hoặc bất cứ ai có liên hệ với anh ta Nếu một thành viên của đội trường làm điều gì đó xấu, thường thì cả đội sẽ bị trừng phạt, trong một số trường hợp, bằng cách bắt mọi người cạo đầu

g Người Nhật rất chú trọng tiểu tiết:

Họ nhăn mặt và phàn nàn về những cơn đau và rối loạn nhỏ nhất và lo lắng về những điều nhỏ nhặt nhất Trong một cuộc khảo sát về việc chấp nhận rủi ro, Nhật Bản xếp cuối bảng với Thụy Điển Người Nhật được dạy để tránh xa mối nguy hiểm hơn là

đo lường và xử lý nó Người Nhật thích trả thù và ghi nhớ rất lâu về những sự việc mà

họ cảm thấy mình bị làm sai Những vở kịch Kabuki và những câu chuyện dân gian truyền thống xoay quanh những câu chuyện về những người đã làm những hành động phản diện và được cứu giúp hoặc những câu chuyện về những người bị oan và bị trả thù Năm 2006, một phụ nữ ở Nara đã bị kết án hai năm tù vì chơi nhạc gần như không ngừng

24 giờ một ngày, để trả thù những người hàng xóm phàn nàn rằng cô đã làm ồn quá mức khi đập chiếc nệm của mình để làm sạch nó vào lúc 5 giờ sáng Một người hàng xóm 65 tuổi bị tăng huyết áp, chóng mặt và rối loạn giấc ngủ do tiếng ồn gây ra Gần đây đã có nhiều thay đổi để tính cách con người Nhật được tốt hơn Người Nhật luôn đề cao lòng

7

trung thành và xem nó như chìa khoá để đánh giá người khác, cha Mẹ người Nhật luôn dạy cho con cái của mình những đức tính cần thiết để có thể trở thành một người có ích sau này Người Nhật rất đề cao tinh thần dân tộc Từ khi con nhỏ người Nhật được dạy rằng hành động của họ không chỉ phản ánh bản thân và gia đình họ mà còn cho toàn bộ đất nước của họ Khi Yoko Ono thực hiện chuyến đi đầu tiên đến Hoa Kỳ khi còn là một

cô bé, cô nhớ mẹ đã nói với cô rằng: “Nếu con nghịch ngợm, sẽ không ai nghĩ rằng

“Yoko là một cô gái hư”, họ sẽ nghĩ Tiếng Nhật rất tệ Vì vậy, bạn phải cẩn thận Mỗi chúng ta là một nhà ngoại giao" Người Nhật ghét cảm giác xấu hổ hoặc xấu hổ Đối với người Nhật, không có gì tệ việc phơi bày sự xấu hổ của một người ở nơi công cộng và người Không biết xấu hổ được coi là thấp nhất trong số những thứ thấp kém nhất Trẻ

bị la mắng không phải do bị cho là đã làm sai mà là bị cho rằng đang khiến người khác tức giận và khó chịu Và nếu họ tiếp tục, những người khác sẽ cười họ Những người lính Nhật Bản trong Thế chiến II thích chết trong hoàn cảnh vô vọng hơn là đầu hàng vì sức mạnh của sự xấu hổ Taijin kyofusho là một chứng rối loạn tâm thần được tìm thấy

ở Nhật Bản, đặc trưng bởi nỗi sợ rằng cơ thể, các bộ phận cơ thể hoặc các chức năng của cơ thể khiến người khác không hài lòng hoặc xấu hổ

h Đạo đức ở Nhật Bản:

Đạo đức ở Nhật Bản dựa trên nhiều phương diện, dựa trên sự tin tưởng, tôn trọng lẫn nhau và phản ánh nội tâm Hansei là thuật ngữ mô tả sự phản ánh nội tâm và đánh giá bản thân sau khi thực hiện một số hành động đáng tiếc và thực hiện các biện pháp

để nó không xảy ra nữa Một nghiên cứu cho thấy rằng cha mẹ và giáo viên của trẻ em

từ 3 5 tuổi coi hansei là một yếu tố then chốt để "trở thành một người có đạo- đức" Trong suốt trường cấp lớp, giáo viên tổ chức các cuộc họp hanseukai thường xuyên để nghiền ngẫm một vấn đề khi có điều gì đó tồi tệ đã xảy ra Một số người Nhật thấy hansei khó chịu vì đôi khi phiên họp hansei được tổ chức ngay cả khi mọi việc diễn ra suôn sẻ Sự

cố gắng và không bỏ cuộc của người Nhật Bản,Gambate và gambaru được cho là những

từ thường được nói nhất ở Nhật Bản Đại khái chúng có nghĩa là “đừng bỏ cuộc”, “tiếp tục cố gắng” và “tiếp tục thực hiện” và được sử dụng để mô tả nỗ lực chân thành nhất

mà người ta có thể thực hiện trong một nỗ lực và ngụ ý rằng kết quả của một hành động gần như không quan trọng bằng nỗ lực mà bạn đã bỏ ra Người lao động Nhật Bản thực

sự hối hả và rất ít kiên nhẫn đối với những người lười biếng, thất hứa hoặc không cố gắng hết mình Họ bực bội dịch vụ kém như một sự xúc phạm cá nhân Họ làm việc

8

chăm chỉ ngay cả những ngày nghỉ như siêng năng rửa xe, làm việc nhà, làm vườn,và

nỗ lực và mong muốn hoàn thành xuất sắc sở thích của họ giống như công việc của họ Người Nhật thường coi công việc là cứu cánh cho bản thân Khi một mục tiêu đạt được,

đã đến lúc chuyển sang mục tiêu tiếp theo Trẻ em đã sớm được học ở trường rằng chăm chỉ là một đức tính tốt Họ thích giúp đỡ với sự nhiệt tình và vui vẻ

i Phân tích và đàm phán ở người Nhật:

Người Nhật thích thống kê và tranh luận, phân tích mọi thứ Truyền hình Nhật Bản

có rất nhiều các cuộc thảo luận và giải thích dài dòng, với các biểu đồ và sơ đồ phức tạp,

về mọi thứ, từ công nghệ hạt nhân đến cách nấu ăn ngon nhất Người Nhật có truyền thống đam mê độ chính xác và tính thẩm mỹ Kỹ năng thường được ngưỡng mộ hơn sức mạnh Người Nhật cũng rất chú trọng đến việc chuẩn bị, chăm sóc cẩn thận mọi thứ và đóng gói chúng thật tốt Trong các chuyến đi chơi như đi bộ đường dài hoặc đi câu cá, người Nhật mang theo tất cả các loại trang thiết bị và quần áo sang trọng, đồng thời cố gắng đảm bảo rằng họ mang theo mọi thứ họ cần và chắc chắn rằng chúng được đóng gói đúng nơi quy định Nhiều thứ bày bán được đóng gói gọn gàng, ngăn nắp Làm việc gì cũng được chú ý cẩn thận Số người Mỹ tự cho mình là vội vàng gấp hơn hai lần so với người Nhật

j Trẻ em ở Nhật Bản học cách chuẩn bị ngay từ khi còn nhỏ:

Ở trường mẫu giáo, chúng được dạy cách gấp áo khoác đúng cách và luôn có khăn giấy trong túi này và khăn tay trong túi kia Ở trường lớp, các em học cách có ba chiếc bút chì mài trong bàn không phải bốn, không phải hai và luôn luôn có keo dán, thước kẻ

và tẩy trong hộp bút chì của mình Học sinh tiểu học thay dép khi đến trường và đặt giày của mình trên các giá đặc biệt Tất cả họ đều mang cùng một loại ba lô phù hợp và được thông báo về một cách chính xác để điều chỉnh dây đai của nó

k Tâm lý nhóm:

Là xu hướng nổi tiếng của Nhật Bản trong việc đặt nhóm lên trước bản thân, và mở rộng theo l nh c a c p trên M t ph n lý do khiệ ủ ấ ộ ầ ến người lao động ở Nhật B n làm quá ảnhiều gi là theo truy n th ng, vi c rờ ề ố ệ ời văn phòng trước đồng nghiệp và đặc biệt là trước sếp c a b n là m t hình th c t i Ngay c khi bủ ạ ộ ứ ồ ả ạn đã hoàn thành các nhiệm v cá nhân ụcủa mình, vẫn được coi là l ch s khi v n lị ự ẫ ở ại nơi làm việc, giúp đỡ đồng nghiệp c a b n ủ ạhoặc đôi khi là tự bận rộn cho đến khi mọi người sẵn sàng về nhà Cảm xúc, căng thẳng,

9

khóc và bi quan ở Nhật Bản Bình tĩnh bên ngoài bởi bên trong đầy cảm xúc, người Nhật đôi khi rất dễ xúc động và khóc rất nhiều Người Nhật không ngại khóc ở nơi công cộng Các chính trị gia và vận động viên thường bị máy ảnh chụp lén Các đô vật sumo khóc khi các nút thắt đỉnh cao của họ bị cắt đứt, đánh dấu sự giải nghệ chính thức của họ Theo một cuộc khảo sát năm 1998, 68 phần trăm số người được hỏi cho biết họ cảm thấy

lo lắng và bồn chồn, so với 37 phần trăm vào năm 1990 và 74 phần trăm cảm thấy cáu kỉnh và tức giận, so với 46 phần trăm vào năm 1990 Khoảng 425.000 người đã được điều trị các chứng rối loạn tâm thần liên quan đến căng thẳng trong năm 2000

2 Phong cách giao tiếp của người Nhật

Trong giao tiếp truyền thống của người Nhật có những quy tắc, lễ nghi mà mọi người đều phải tuân theo tùy thuộc vào địa vị xã hội, mối quan hệ xã hội của từng người tham

gia giao tiếp

2.1 Những d u ấ ấn trong văn hóa giao tiếp của người Nhật

a Văn hóa cúi chào của người Nhật:

Một quy tắc bất thành văn là “người dưới” bao giờ cũng phải chào “người trên” trước.Theo quy định đó thì người lớn tuổi là người trên của người ít tuổi, nam là người trên đối với nữ, thầy là người trên (không phụ thuộc vào tuổi tác, hoàn cảnh), khách là người trên… Nghi thức cúi chào người Nhật gọi là Ojigi Ojigi có nghĩa là đổ người từ

phần eo về phía trước Trong thực tế có ba kiểu Ojigi:

− Kiểu Eshaku Cúi 15 độ, trong xã giao hàng ngày, đối với những người ngang :

mình

Thân mình và đầu chỉ hơi cúi khoảng một giây, hai tay để bên hông Người Nhật chào nhau vài lần trong ngày, nhưng chỉ lần đầu thì phải chào thi lễ, những lần sau chỉ khẽ cúi chào Ngay cả người Nhật cũng thấy những nghi thức cúi chào này hết sức rườm

− Kiểu Saikeirei: Cúi 45 độ, cúi xuống từ từ và rất thấp là hình thức cao nhất, biểu

hiện sự kính trọng sâu sắc khi muốn cảm ơn ai đó, thể hiện sự biết ơn từ tận đáy lòng mình

Kiểu cúi chào này thường sử dụng trước bàn thờ trong các đền của Thần đạo, chùa của Phật giáo, trước Quốc kỳ, trước Thiên Hoàng

b Văn hóa giao tiếp mắt

Trong văn hóa giao tiếp người Nhật, khi nói chuyện mà nhìn thẳng vào người đối thoại thì bị xem như là một người thiếu lịch sự, khiếm nhã và không đúng mực Người Nhật thường tránh nhìn trực diện vào người đối thoại Họ thường nhìn vào một vật trung gian như caravat, một cuốn sách, đồ nữ trang, lọ hoa , hoặc cúi đầu xuống

và nhìn sang bên

c Sự im lặng trong giao tiếp

Người Nhật họ sử dụng sự im lặng như một cách để giao tiếp và họ tin rằng nói ít thì tốt hơn nói quá nhiều; và họ quan tâm nhiều đến hành động hơn là lời nói Trong buổi thương thảo, người có vị trí cao nhất thường ít lời nhất và những gì anh ta nói ra là quyết định sau cùng, im lặng cũng là cách không muốn làm mất lòng người khác Phụ nữ Nhật khi nói chuyện với người ít quen biết thì họ phải im lặng và nhìn đi chỗ khác, đó được coi là những hành vi đức hạnh, được đánh giá là người phụ nữ đức hạnh, còn nếu nhìn chăm chú sẽ bị đánh giá là người không đứng đắn, thiếu đức hạnh vì hành vi

đó được đánh giá như lời mời gọi dẫn tới sự thân mật

d Trang phục thể hiện văn hóa giao tiếp

Ngày nay ở Nhật Bản, nam nữ ở mọi lứa tuổi sống ở các thành phố, thị trấn và nông thôn đều mặc quần áo kiểu phương Tây vì nó thuận tiện cho sinh hoạt hàng ngày

11

Trang phục nói chung và trang phục nơi công sở nói riêng không có nghĩa giấu đi phong cách riêng mà phải tôn tạo vẻ ngoài lịch lãm, chuyên nghiệp của người mặc Thực tế cho thấy, những công ty doanh nghiệp Nhật dành nhiều mối quan tâm cho vấn đề ăn mặc của nhân viên, nên công ty luôn được đánh giá cao và tạo được thiện cảm

từ phía các đối tác, nhà đầu tư

e Văn hóa tặng quà của người Nhật Ở Nhật Bản

Tặng quà là một nghệ thuật, thể hiện tình bạn, sự kính trọng và thái độ ngưỡng mộ Nghi thức tặng quà, món quà, số đếm của chúng, cách trang trí… đều được người Nhật

hết sức lưu ý khi tặng cho nhau

Sẽ là thô lỗ nếu khi không gửi thiệp trong ngày Tết của Nhật khi nhận được thiệp gửi cho bạn Nhưng nếu gửi thiệp ấy tới một tang gia chưa giáp năm là lỗi trong giao tiếp.Với người Nhật, việc tặng tiền thường bị xem là thô lỗ, tiền mặt là loại quà cáp quy chuẩn trong đám cưới hay cho trẻ em trong năm mới

Người Nhật thích tặng quà cho từng người khách và khi được tặng quà thường không

mở món quà đó trước mặt người tặng quà, như luật bất thành văn, họ tặng quà nhau trong các ngày lễ tết hoặc khi có tin vui, thăng quan tiến chức Việc gói quà tặng là cả một nghệ thuật, bạn nên nhờ nhân viên bán hàng làm giúp để tránh sai sót Không nên tặng quà có

số lượng 4 hoặc 9, những vật nhọn hoặc trà uống vì chúng tượng trưng cho điều kém may mắn tại Nhật

f Vẫy tay khi gọi ai đó

Khi ai đó gọi bằng cách vẫy tay, nên để tay thẳng lòng bàn tay hướng xuống, sao

đó quạt các ngón tay xuống, việc cong một vài ngón tay trong không khí được coi là cử chỉ tục tĩu Sẽ là một lỗi trong giao tiếp nếu chỉ tay trực tiếp vào người khác, thay vào

đó ta mở rộng bàn tay ngửa lên như đang bưng một cái mâm và chỉ về phía người đó

g Gật đầu

Khi người Nhật lắng nghe người khác nói, họ có những nụ cười, cái gật đầu và những câu chữ lịch sự mà ta sẽ không thể tìm thấy trong các ngôn ngữ khác Họ có ý khuyến khích bạn tiếp tục câu chuyện nhưng điều này thường bị người phương Tây và người châu Âu hiểu nhầm rằng họ đồng ý Gật đầu là một dấu hiệu rất phổ biến thay cho

12

“Yes”, nhưng đối với người Bulgari, điệu bộ này có nghĩa là “No”, còn đối với người Nhật, nó chỉ thuần túy thể hiện phép lịch sự

h Văn hóa xin lỗi, cảm ơn

Ở Nhật, có rất nhiều từ, cụm từ mang ý nghĩa xin lỗi Xin lỗi lịch sự, xin lỗi vì vấn

đề nghiêm trọng, xin lỗi với thái độ hối lỗi, xin lỗi vì muốn khiêm nhường, xin lỗi nguyên câu, hoặc xin lỗi dạng lược bớt khi trong mối quan hệ thân mật…Điều đầu tiên

dễ nhận thấy nhất là người Nhật thường xuyên sử dụng những lời “cảm ơn", "xin lỗi” Điều này gây không ít bất ngờ, thậm chí khó hiểu cho những ai lần đầu tiên đến Nhật Khi đến nhà người khác chơi, được chủ nhà mời vào nhà thì người khách phải đáp

“cảm ơn, rất hân hạnh” và cởi bỏ áo khoác trước cửa nhà Nếu là người đến thăm lần đầu thì chỉ ở chơi không quá nửa giờ, sau đó vào lúc thích hợp phải xin phép ra về với câu “Tôi

đã làm phiền ngài quá lâu, xin lượng thứ” Sau khi cởi đôi dép đi trong nhà, người khách phải quay mũi dép vào trong phòng, ở cửa người khách phải cúi chào một lần nữa và cảm

ơn chủ nhà vì sự tiếp đón rồi mới đi ra

i. Hạn ch ế ếp xúc cơ thể ti

Đối với người Việt Nam hay các nước phương Tây, thì việc bắt tay, vỗ vai được coi là cách chào hỏi thân thiện nhất Tuy nhiên, trong văn hóa giao tiếp của người Nhật, khoảng cách trong giao tiếp là vô cùng quan trọng Bạn chỉ cần cúi chào và mỉm cười vui vẻ cũng đủ thể hiện sự tôn trọng mà rất an toàn

j Kiềm chế cảm xúc của b n thânả

Trong văn hóa giao tiếp, người Nhật chú trọng làm sao để người đối thoại cảm thấy dễ chịu Họ không muốn làm người khác bị ảnh hưởng bởi cảm xúc riêng của mình Vì thế, bạn cũng nên cố gắng tiết chế cảm xúc của mình, luôn mỉm cười vui vẻ cũng là một cách ghi điểm và tôn trọng người đối diện

2.2 Văn hóa giao tiếp của người nhật trong kinh doanh

Nhật Bản là một xã hội theo đẳng cấp dọc, vì thế mà Nhật Bản không có quan niệm

về sự “bình đẳng”, các mối quan hệ của Nhật theo khuynh hướng người trên kẻ dưới, người chủ hoặc sếp được ví như cha mẹ và nhân viên được xem như con cái trong gia đình Lòng trung thành được coi như là một phẩm chất rất cao quý, phải tuân theo kỷ luật trong công ty và tôn trọng cấp trên.khi muốn thiết lập mối quan hệ thì họ cần biết

rõ cấp bậc của người ấy để cư xử cho đúng phép tắc, vì thế họ cần trao đổi danh thiếp

bất cứ lý do gì Sau đó tìm cơ hội thích hợp để giải thích

Trao đổi thông tin, đàm phán rất lâu và kĩ, làm việc rất máy móc:Cho dù là công

ty thương mại đơn thuần trong đại đa số trường hợp, khách hàng Nhật Bản vẫn yêu cầu đối tác làm ăn đưa tới tận nơi sản xuất để tận mắt chứng kiến tổ chức, năng lực sản xuất của bạn hay các đối tác sản xuất hàng cho bạn Nhưng khi bắt đầu chính thức thì các

công ty Nhật nổi tiếng là ổn định và trung thành với bạn hàng

Thời gian đặt hàng thử, số lượng nhỏ kéo dài rất lâu: Đây cũng là sự thử thách của doanh nghiệp VN, khi đứng trước các đơn đặt hàng với số lượng ít làm cho doanh nghiệp phái VN thiếu kiên trì không nhiệt tình trong giao tiếp dẫn đến mất khách hàng trong tương lai Vì vậy khi làm ăn hợp tác với doanh nghiệp Nhật cần tính kiên trì và tin tưởng trong làm ăn sẽ vượt qua được thử thách mang lại niềm tin và sự hợp tác lâu dài từ phí dối phương

Người Nhật rất coi trọng việc gặp mặt trước khi hợp tác và rất chu đáo trong việc chăm sóc khách hàng

Làm quen: Bắt đầu từ những cuộc gặp gỡ đầu tiên, thời gian này không nên hấp tấp Vị trí ngồi cũng như cách giới thiệu phụ thuộc vào cấp bậc từ cao đến thấp Sau cuộc gặp này, họ thường mời bạn dùng cơm tối với họ đây cũng là cách xây dựng mối quan hệ thân mật hơn

Thu thập thông tin: Hãy đề cho người cấp cao nhất và trợ lý ông ta đề cập đến mục đích gặp, dây cũng là dấu hiệu của cuộc thương thảo sắp bắt đầu Chúng ta thu thập thông tin từ đối tác và chuẩn bị thật chi tiết cho đề nghị của mình, nên sẵn sàng trả lời những câu hỏi từ phía họ Người Nhật không ra quyết định cho lần gặp này

14

Đùa cợt không được chấp nhận trong thương lượng: rất nghiêm túc trong công việc nên họ không bao giồ đùa giỡn khi chưa chứng tỏ đưỡc năng lực của mình Họ chỉ đùa giỡn sau khi hoàn thành xong công việc hay say giờ làm việc

Thỏa thuận miệng: người Nhật tin vào thỏa thuận bằng miệng và đối với những hợp đồng chuẩn bị chi tiếy sẽ gây mất lòng tin từ hai phía, sự tranh chấp được coi là giảm đi sư hòa thuận Các thương nhân người Nhật rất thích chụp ảnh trong các buổi hội đàm, nhất là dưới hình thức quốc huy, quốc kì và lãnh tụ của các nước sở tại Và đối với việc mời ăn, đón, tiễn sân bay sẽ gây được thiện cảm tốt, đặc biệt chú ý trong bữa

ăn mời khách ta nên chủ động rót đồ uống cho khách, tránh trường hợp khách tự rót đồ uống cho mình Đối với các bữa ăn của doanh nhân thì không nên mang vợ theo, chủ tiệc người Nhật thường là đàn ông vì Nhật còn trọng nam hơn nữ nên họ sẽ không bao giờ mang phu nhân họ theo Vả chúng ta cũng sẽ rất ít gặp đối tác kinh doanh là nữ, các bữa tiệc thường được tổ chức vào buổi tối có rất nhiều thức ăn và rượu đây chính là lúc

họ nói lêncảm xúc thật của mình Việc đổ nước tương trực tiếp vào cơm bị xem là bất thường

Văn hóa trao danh thiếp Nhật Bản là một trong những nước sử dụng danh thiếp :

nhiếu nhất thế giới vì vậy khi trao đổi làm ăn với họ để tránh gây ấn tượng không tốt là không có hay hết danh thiếp thì ta phải chuẩn bị kĩ danh thiếp của mình, trao danh thiếp

ở lần gặp đầu tiên Danh thiếp phải được cho và nhận bằng hai tay, trong suốt cuộc gặp

gỡ danh thiếp phải được để trên bàn Sau khi gặp xong phải được trân trọng cho vào ví

và không bao giờ được nhét vào túi quần sau

Sử dụng được tiếng Nhật khi giao tiếp vì họ cảm thấy gấn gũi hơn: Do người Nhật

coi trọng bản sắc văn hóa của mình nên khi đối tác sử dụng được tiếng Nhật vừa là 1 thuận lợi vừa gây ấn tượng tốt vì đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ thì số người biết nói tiếng Anh là rât ít Bên cạnh đó người Nhật tỏ ra rất thân thiện và chào đón người nói tiếng Anh như tiếng bản ngữ Chỉ cần quan sát bạn sẽ thấy những cô, cậu bé thường nói “hello” với bất cứ vị khách châu Âu hay Mỹ nào mà chúng nhìn thấy, du khách được đón tiếp niềm nở tại khu mua sắm Nhật là một quốc gia kỷ luật nên rất an toàn, nhưng không vì vậy mà du khách thiếu cảnh giác và không nên tiếc kiệm khi sử dụng dịch vụ

an toàn của các khu du lịch, khách sạn hay các công ty tổ chức tour

15

Người Nhật rất coi trọng giờ hẹn Khi đi làm việc với người Nhật ta phải chủ động :

lựa chọn phương tiện hợp lý và thời gian đảm bảo để tránh trễ hẹn với bất kì lý do nào Cách tốt nhất là chúng ta nên có mặt ở nơi hẹn trước 5 phút, diều này cũng được xem là

là sự tôn trọng và coi trọng cuộc hẹn với họ Người có cấp bậc cao nhất sẽ là người tiến vào phòng đầu tiên, chủ nhà sẽ là người giới thiệu các thành viên tham dự và theo cấp

bậc từ cao đến thấp

Gửi thiệp chúc mừng nhân dịp ngày thành lập công ty Ta có thể gửi thiệp chúc :

mừng năm mới hay Giáng Sinh nhưng phải chú ý là gửi đến trước ngày lễ Đây cũng là một văn hóa ở các công ty Nhật Bản trong văn hóa giao tiếp, vì vậy việc hiểu các nét văn hóa đậc trưng cũng chính là cấu nối quan trọng trong kinh doanh và giao tiếp mang lại sự tin tưởng, thành công và hợp tác lâu dài

Sự hòa thuận Trong giao tiếp, người Nhật không muốn đối đầu, họ tin tưởng sự :

thỏa hiệp và hòa giải Tin tưởng tuyệt đối vài quyết định của tập thể, không nói ra cảm xúc thật vì muốn duy trì sự hòa thuận Tính bằng hữu trong kinh doanh thì quan trọng hơn tính logic, người Nhật thường nói chuyện xã giao trước khi bàn bạc và hãy xem đối tác để quyết định thời điểm bắt đầu thảo luận công việc Người Nhật thường tỏ ra khó hiểu, khá phức tạp Lời nói “vâng” của họ có thể có nghĩa là “không” nếu đi kèm với những cụm từ như We will think about it (chúng tôi sẽ suy nghĩ về điều đó), We will see (chúng tôi sẽ xem lại) hoặc Perhaps (có lẽ) Bạn có thể mất ba lần gặp gỡ và co khi một năm để mốo quan hệ kinh doanh của họ trở thành chính thức Người Nhật đánh gia cao sự đồng tâm hiệp lực, lãnh đạo là người quyết định sau khi nghe ý kiến nhân viên Quyết định sau cùng phải được mọi người nghiêm túc chấp hành vì quyết định đó thể hiện sự đồng tâm hiệp lực của tất cả mọi người Không tranh cãi: người Nhật không quen tranh cãi vì họ không bao giờ tách mình khỏi tập thể Tỏ thái độ bất đồng được

xem là thô thiển, họ thích nói nhẹ nhàng và lịch sự

2.3 Văn hóa giao tiếp củ a người nhậ t trong sinh ho t h ng ngày ạ ằ

Nếu được mời đến nhà ai đó, sẽ là món quà đầy sự cảm mến và kính trọng nếu như gia chủ cho phép bạn sử dụng phòng tắm trước, đặc biệt là trước bữa tối Tuy nhiên, khách cũng phải hết sức thận trọng, làm dơ bẩn nguồn nước là điều rất khiếm nhã Không giống như văn hóa phương Tây, tắm ở Nhật cũng được xem như một nghệ thuật, một hình thức thư giãn giải trí Người Nhật ngâm mình trong nước khi cơ thể họ đã sạch sẽ