Công nghiệp hóa – hiện đại hóa ở việt nam và những yêu cầu đặt ra trong bối cảnh cách mạng 4 0 hiện nay

Cơ sở vật chất kỹ thuật của một xã hội tồn tại trong phạm vi các quan hệ sản xuất nhất định nên nó mang dấu ấn và chịu sự tác động của các quan hệ sảnxuất trong việc tổ chức quá trình cô

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ



TIỂU LUẬN MÔN HỌC: NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CHỦ NGHĨA MAC - LÊNIN

ĐỀ TÀI: CÔNG NGHIỆP HÓA – HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM VÀ NHỮNG YÊU CẦU ĐẶT RA TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG 4.0

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

MỞ ĐẦU 2

1.Lý do chọn đề tài 2

2.Mục tiêu làm tiểu luận 3

3 Kết cấu của tiểu luận 3

CHƯƠNG 1: CÔNG NGHIỆP HÓA – HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM 4

1.1 Khái niệm công nghiệp hóa, hiện đại hóa 4

1.2 Những quan điểm chỉ đạo của Đảng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa 4

1.3 Nội dung chính của công nghiệp hóa, hiện đại hóa của nước ta 7

1.4 Tính tất yếu phải tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa 9

1.4.1 Công nghiệp hóa là xu hướng mang tính quy luật của các nước đi từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn 9

1.4.2 Tiến hành đồng thời công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay 10 1.5 Thời cơ và thách thức của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đối với Việt Nam 11

1.5.1 Thời cơ 11

1.5.2 Thách thức 12

CHƯƠNG 2: NHỮNG YÊU CẦU ĐẶT RA CHO VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0 HIỆN NAY 13

2.1 Khái quát chung về bối cảnh công nghệ 4.0 13

2.1.1 Khái niệm cuộc cách mạng công nghệ 4.0 13

2.1.2 Một số cuộc cách mạng công nghệ trong lịch sử 14

2.2 Những yêu cầu đặt ra 16

2.3 Một số giải pháp đẩy mạnh Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa đất nước trong điều kiện cách mạng công nghiệp 4.0 18

KẾT LUẬN 19

TÀI LIỆT THAM KHẢO 20

MỞ ĐẦU 1.Lý do chọn đề tài

Hiện nay trên thế giới đang diễn ra cuộc chạy đua phát triển kinh tế rất sôi động, cácnước nhanh chóng thực hiện các chính sách kinh tế nhằm đưa kinh tế phát triển trong

đó con người là vị trí trung tâm Muốn vậy các nước không còn con đường nào khác làphải thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại hoá Do vậy vấn đề công nghiệp hoá là vấn

đề chung mang tính toàn cầu khiến mọi người đều phải quan tâm nghiên cứu nó.Thực tế lịch sử đã chứng minh rằng, phát triển kinh tế là quy luật khách quan của tồntại và phát triển xã hội loài người và bất cứ ở giai đoạn nào, ở bất kỳ đất nước nàokhông loại trừ các nước giàu mạnh về kinh tế suy đến cùng đều được bắt đầu và quyếtđịnh phát triển kinh tế nghĩa là phải bắt đầu từ phương thức sản xuất Vấn đề kháchnhau giữa các nước chỉ là ở mục tiêu, nội dung và cách thức phát triển, có sự khácnhau về tốc độ về hiệu quả và trên thực tế chỉ một số ít nước công nghiệp hoá thànhcông

Như ta đã biết mỗi phương thức sản xuất nhất định đều có cơ sở vật chất kỹ thuậttương ứng Cơ sở vật chất kỹ thuật của một xã hội nhất định thường được hiểu là toàn

bộ vật chất của lực lượng sản xuất cùng với kết cấu của xã hội đã đạt được trình độ xãhội tương ứng Cơ sở vật chất kỹ thuật của một xã hội tồn tại trong phạm vi các quan

hệ sản xuất nhất định nên nó mang dấu ấn và chịu sự tác động của các quan hệ sảnxuất trong việc tổ chức quá trình công nghệ trong cơ cấu xã hội Vì vậy khái niệm cơ

sở vật chất kỹ thuật gắn bó chặt chẽ với các hình thức xã hội của nó Đặc trưng cơ sởvật chất kỹ thuật của phương thức trước thời công nghiệp tư bản còn thủ công lạc hậu.Còn cơ sở vật chất kỹ thuật của nền sản xuất lớn, hiện đại chỉ có thể là nền côngnghiệp hiện đại cân đối phù hợp dựa trên trình độ khoa học kỹ thuật công nghệ ngàycàng cao Để có cơ sở vật chất và kỹ thuật như vậy các nước đang phát triển cần phảitiến hành công nghiệp hoá

Nước ta thuộc vào nhóm đang phát triển, là một trong những nước nghèo nhất thếgiới, nông nghiệp lạc hậu còn chưa thoát khỏi xã hội truyền thống để sang "Xã hội vănmình công nghiệp" Do đó khách quan phải tiến hành công nghiệp hoá - hiện đại hoá

là nội dung, phương thức là con đường phát triển nhanh có hiệu quả Đối với nước ta

2

quá trình công nghiệp hoá còn gắn chặt với hiện đại hoá, nó làm cho xã hội chuyển từ

xã hội truyền thống sang xã hội hiện đại làm biến đổi căn bản bộ mặt của xã hội trêntất cả các lĩnh vực kinh tế, xã hội, chính trị Hiện nay đất nước ta còn nghèo (thuộcnhóm thứ 3 thì việc công nghiệp hoá - hiện đại hoá là con đường tất yếu Từ Đại hộiĐảng VI của Đảng xác định đây là thời kỳ phát triển mới - Thời kỳ "Đẩy mạnh côngnghiệp hoá hiện đại hoá đất nước" định hướng phát triển nhằm mục tiêu "Xây dựngnước ta thành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tếhợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sảnxuất, đời sống vật chất và tinh thần cao, quốc phòng an ninh vững chắc, dân giàu nướcmạnh, xã hội công bằng văn minh

Để góp phần nghiên cứu về công nghiệp hoá - hiện đại hoá trong khuôn khổ bài viếtnày em xin đề cập đến "Nội dung công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở nước ta hiện nay

2.Mục tiêu làm tiểu luận

 Tìm hiểu nền công nghiệp hóa - hiện đại hóa ở Việt Nam

 Làm rõ sức ảnh hưởng của công nghệ 4.0 với nền công nghiệp hóa hiện- đại hóacủa nước ta

 Nêu lên những yêu cầu đặt ra trong bối cảnh cách mạng 4.0

3 Kết cấu của tiểu luận

Bài tiểu luận được chia làm hai chương:

 Chương 1: Công nghiệp hóa- Hiện đại hóa ở Việt Nam

 Chương 2: Những yêu cầu đặt ra cho Việt Nam trong bối cảnh công nghệ 4.0hiện nay

CHƯƠNG 1:

CÔNG NGHIỆP HÓA – HIỆN ĐẠI HÓA Ở VIỆT NAM

1.1 Khái niệm công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Công nghiệp hóa: là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất

từ sử dụng sức lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao độngdựa trên sự phát triển của công nghiệp cơ khí

Hiện đại hóa: là quá trình ứng dụng và trang bị những thành tựu khoa học và côngnghệ tiên tiến, hiện đại vào quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lí kinh tế -

xã hội

Riêng ở nước ta, ngày 30/7/1994, Hội nghị lần thứ bảy ban chấp hành TW khóa VII

đã ra NQ số 07 NG/HNTW về phát triển công nghiệp, công nghệ đến năm 2000 theohướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng giai cấp công nhân tronggiai đoạn mới, có chỉ rõ: “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình chuyển đổi cănbản, toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, quản lý kinh tế xã hội, từ sửdụng sức lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động vớicông nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến hiện đại, dựa trên sự pahts triển côngnghiệp và tiến bộ khoa học công nghệ, tạo ra năng suất lao động cao.”

1.2 Những quan điểm chỉ đạo của Đảng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa

 Một là, công nghiệp hoá gắn với hiện đại hóa và công nghiệp hoá, hiện đại hoágắn với phát triển kinh tế tri thức, bảo vệ tài nguyên, môi trường

Đây là phương hướng cơ bản đầu tiên thể hiện sự nhạy bén và phát triển sáng tạocủa Đảng trong việc nhận thức và vận dụng học thuyết kinh tế Mac- Lênin vào điềukiện cụ thể của đất nước trong thời kỳ mới Từ thế kỷ XVII, XVIII, các nước Tây Âu

đã tiến hành công nghiệp hóa Khi đó, công nghiệp hóa được hiểu là quá trình thay thếlao động thủ công bằng lao động sử dụng máy móc Nhưng trong thời đại ngày nay,Đại hội X của Đảng nhận định: " Khoa học và công nghệ sẽ có bước tiến nhảy vọt vànhững đột phá lớn" Kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật trong quá trình pháttriển lực lượng sản xuất Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại tác động sâu

4

rộng tới mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Bên cạnh đó, xu thế hội nhập và tác độngcủa quá trình toàn cầu hóa đã tạo ra nhiều cơ hội cũng như thách thức đối với đấtnước Trong bối cảnh đó, nước ta cần phải và có thể tiến hành công nghiệp hóa theokiểu rút ngắn thời gian khi biết lựa chọn con đường phát triển kết hợp công nghiệp hóavới hiện đại hóa.

Nước ta thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa khi trên thế giới kinh tế tri thức đãphát triển Chúng ta có thể không trải qua các bước phát triển tuần tự từ kinh tế nôngnghiệp lên kinh tế công nghiệp rồi mới phát triển kinh tế tri thức Đó là lợi thế của cácnước đi sau

Vì vậy, Đại hội X của Đảng chỉ rõ: đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn vớiphát triển kinh tế tri thức, coi kinh tế tri thức là yếu tố quan trọng của nền kinh tế vàcủa công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) đưa ra định nghĩa: Kinh tế tri thức lànền kinh tế trong đó sự sản sinh ra, phổ cập và sử dụng tri thức giữ vai trò quyết địnhnhất đối với sự phát triển kinh tế, tạo ra của cải, nâng cao chất lượng cuộc sống

Trong nền kinh tế tri thức, những ngành dựa nhiều vào tri thức, các thành tựu mớicủa khoa học, công nghệ có sự tác động to lớn với sự phát triển nói chung là: côngnghệ thông tin, công nghệ sinh học, vật liệu mới và các ngành kinh tế truyền thốngnhư nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ được ứng dụng khoa học, công nghệ cao

 Hai là, công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế thị trường địnhhướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế

Khác với công nghiệp hóa ở thời kỳ trước đổi mới, được tiến hành trong nền kinh tế

kế hoạch hóa tập trung, lực lượng làm công nghiệp hóa chỉ có Nhà nước, theo kếhoạch của Nhà nước thông qua các chỉ tiêu pháp lệnh Thời kỳ đổi mới, công nghiệphóa, hiện đại hóa được tiến hành trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủnghĩa, nhiều thành phần Do đó, công nghiệp hóa, hiện đại hóa không phải chỉ là việccủa Nhà nước mà là sự nghiệp của toàn dân, của mọi thành phần kinh tế, trong đó kinh

tế nhà nước là chủ đạo Ở thời kỳ trước đổi mới, phương thức phân bổ nguồn lực đểcông nghiệp hóa được thực hiện bằng cơ chế kế hoạch hóa tập trung của Nhà nước,

còn ở thời kỳ đổi mới phương thức phân bổ nguồn lực để công nghiệp hóa được thựchiện chủ yếu bằng cơ chế thị trường Công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triểnkinh tế thị trường không những khai thác có hiệu quả mọi nguồn lực trong nền kinh tế,

mà còn sử dụng chúng có hiệu quả để đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đạihóa đất nước Bởi vì, khi đầu tư vào lĩnh vực nào, ở đâu, quy mô thế nào, công nghệ gìđều đòi hỏi phải tính toán, cân nhắc kỹ càng, hạn chế đầu tư tràn lan, sai mục đích,kém hiệu quả và lãng phí, thất thoát

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế ở nước ta hiện nay diễn ra trong bối cảnhtoàn cầu hóa kinh tế, tất yếu phải hội nhập và mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế Hộinhập kinh tế quốc tế, mở rộng quan hệ kinh tể đối ngoại nhằm thu hút nguồn vốn đầu

tư nước ngoài, thu hút công nghệ hiện đại, học hỏi kinh nghiệm quản lý tiên tiến củathế giới sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển Hội nhập kinh tế quốc tế… còn nhằm khai thác thị trường thế giới để tiêu thụ các sản phẩm mà nước ta có nhiềulợi thế, có sức cạnh tranh cao Nói cách khác, đó là việc kết hợp sức mạnh dân tộc vớisức mạnh thời đại để phát triển kinh tế nói chung và công nghiệp hóa, hiện đại hóa nóiriêng nhanh hơn, hiệu quả hơn

 Ba là, lấy phát huy nguồn lực con người là yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanhbền vững

Trong năm yếu tố chủ yếu để tăng trưởng kinh tế (vốn, khoa học và công nghệ, conngười, cơ cấu kinh tế, thể chế chính trị và quản lý nhà nước), con người là yếu tố quyếtđịnh Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là sự nghiệp của toàn dân, của mọi thành phầnkinh tế, trong đó lực lượng cán bộ khoa học và công nghệ, khoa học quản lý cũng nhưđội ngũ công nhân lành nghề giữ vai trò đặc biệt quan trọng Nguồn nhân lực của côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đòi hỏi phải đủ số lượng, cân đối về cơ cấu và trình độ, cókhả năng nắm bắt và sử dụng các thành tựu khoa học và công nghệ tiên tiến của thếgiới và có khả năng sáng tạo công nghệ mới Để nguồn lực con người đáp ứng yêucầu, cần đặc biệt chú ý đến phát triển giáo dục, đào tạo

Đại hội XI chỉ rõ: "Phát triển và nâng chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồnnhân lực chất lượng cao là một đột phá chiến lược, là yếu tố quyết định đẩy mạnh pháttriển và ứng dụng khoa học, công nghệ, cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình

6

tăng trưởng và là lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất, bảo đảm cho phát triển nhanh,hiệu quả và bền vững”

 Bốn là, khoa học và công nghệ là nền tảng và động lực của công nghiệp hóa.Khoa học và công nghệ có vai trò quyết định đến tăng năng suất lao động, giảm chiphí sản xuất, nâng cao lợi thế cạnh tranh và tốc độ phát triển kinh tế nói chung Nước

ta nên lên chủ nghĩa xã hội từ một nền kinh tế kém phát triển và tiềm lực khoa học,công nghệ còn ở trình độ thấp Muốn đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đạihóa gắn với phát triển kinh tế tri thức thì phát triển khoa học và công nghệ là yêu cầutất yếu Phải đẩy mạnh việc nhập công nghệ, mua sáng chế kết họp với phát triển côngnghệ nội sinh để nhanh chóng đổi mới và nâng cao trình độ công nghệ, nhất là côngnghệ thông tin, công nghệ sinh học và công nghệ vật liệu mới Khoa học và công nghệcùng với giáo dục đào tạo được xem là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lựccho công nghiệp hóa, hiện đại hóa…

 Năm là, phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững; tăng trưởng kinh tế đi đôi với việcthực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường tự nhiên, bảo tồn đa dạngsinh học

Mục tiêu của công nghiệp hoá và của tăng trưởng kinh tế là vì con người; vì dângiàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Để thực hiện mục tiêu đó,trước hết kinh tế phải phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững

Bảo vệ môi trường tự nhiên và bảo tồn sự đa dạng sinh học chính là bảo vệ điềukiện sống của con người và cũng là nội dung của sự phát triển bền vững

1.3 Nội dung chính của công nghiệp hóa, hiện đại hóa của nước ta

Đại hội X của Đảng chỉ rõ: "Chúng ta tranh thủ các cơ hội thuận lợi do bối cảnhquốc tế tạo ra và tiềm năng, lợi thế của nước ta để rút ngắn quá tình công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa gắn với phát triển kinh tế trithức Phải coi kinh tế tri thức là yếu tố quan trọng của nền kinh tế và công nghiệp hóa,hiện đại hóa"

Nội dung cơ bản của quá trình này là:

- Phát triển mạnh các ngành và sản phẩm kinh tế có giá trị gia tăng cao dựa nhiềuvào tri thức, kết hợp sử dụng nguồn vốn tri thức của con người Việt Nam với trithức mới nhất của nhân loại

- Coi trọng cả số lượng và chất lượng tăng trưởng kinh tế trong mỗi bước phát triểncủa đất nước, ở từng vùng, từng địa phương, từng dự án kinh tế - xã hội

- Xây dựng cơ cấu kinh tế hiện đại và hợp lý theo ngành, lĩnh vực và lãnh thổ

- Giảm chi phí trung gian, nâng cao năng suất lao động của tất cả các ngành, lĩnhvực, nhất là các ngành, lĩnh vực có sức cạnh tranh cao

- Phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất:

+ Thực hiện cơ khí hóa nền sản xuất xã hội, chuyển từ nền văn minh nông nghiệpsang nền văn minh công nghiệp

+ Áp dụng những thành tựu khoa học và công nghệ hiện đại vào các ngành củanền kinh tế quốc dân; chuyển từ văn minh công nghiệp sang văn minh hậu côngnghiệp

+ Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đạihóa đất nước

- Xây dựng một cơ cấu kinh tế hợp lí, hiện đại, hiệu quả:

+ Thực hiện nội dung này thông qua quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế.+ Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự chuyển đổi từ cơ cấu kinh tế lạc hậu, kém hiệuquả và bất hợp lí sang một cơ cấu kinh tế hợp kí, hiện đại, hiệu quả

+ Đi đôi với chuyển dịch cơ cấu kinh tế phải chuyển dịch cơ cấu lao động theohướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức

- Củng cố và tăng cường địa vị chủ đạo của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa vàtiến tới xác lập địa vị thống trị của quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa trong toàn bộnền kinh tế quốc dân

8

1.4 Tính tất yếu phải tiến hành công nghiệp hóa, hiện đại hóa

1.4.1 Công nghiệp hóa là xu hướng mang tính quy luật của các nước đi từ sản xuất nhỏlên sản xuất lớn

Để có một xã hội như ngày nay là cả một quá trình Khi loài người mới xuất hiện thìsản xuất còn thô sơ, đời sống không ổn định, cơ sở vật chất thiếu thốn Nhưng khi conngười bắt đầu tác động vào thế giới tự nhiên, cải biến nó qua lao động Qua nhiều năm,nhờ quy luật phát triển, sự tự thân vận động, con người đã tạo ra nhiều thành tựu đáng

kể Hiện nay, các nước trên thế giới cố gắng rất nhiều trong cuộc cạnh tranh về kinh tế.Điều đó thể hiện qua các chính sách, đường lối nhằm đưa nền kinh tế phát triển mộtcách toàn diện Công nghiệp hóa chính là bước đi tất yếu và tạo ra cơ sở vật chất chonền sản xuất hiện đại

Việc xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền sản xuất hiện đại ở mỗi nước là khácnhau Tùy vào từng nước, điểm xuất phát và mục tiêu phát triển nên cách thức tiếnhành cơ sở vật chất kỹ thuật cũng khác nhau Đối với những nước có nền kinh tế kémphát triển, công nghiệp hóa là quá trình mang tính quy luật tất yếu để tồn tại và pháttriển nhằm tạo ra cơ sở vật chất cho nền sản xuất hiện đại lớn Có tiến hành côngnghiệp hóa mới:

- Xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội

- Tiến hành tái sản xuất mở rộng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhândân, tích lũy về lượng mới để xây dựng thành công nền sản xuất lớn

- Tăng cường phát triển lực lượng giai cấp công nhân

- Củng cố quốc phòng, giữ vững an ninh trật tự an toàn xã hội

- Góp phần xây dựng và phát triển nền văn hóa dân tộc

Như vậy, công nghiệp hóa là xu hướng mang tính quy luật của các nước đi từ sảnxuất nhỏ lên sản xuất lớn