LUẬN văn THẠC sĩ QUẢN lý HOẠT ĐỘNG dạy học môn TIẾNG ANH ở các TRƯỜNG TRUNG học cơ sở HUYỆN ĐẮKR’LẤP, TỈNH ĐẮKNÔNG

CHÆ¯Æ NG I CÆ SÆ Ì‰ LYÌ LUẬN CỦA KIỂM SOAÌT CHÂÌT LÆ¯Æ Ì£NG KIỂM TOAÌN NHAÌ€ NÆ¯Æ ÌC A LỜI CẢM ƠN Đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc sự hướng dẫn tận tình về mặt khoa học và sự giúp đỡ động viên tinh thần quý báu của PGS TS Lê Quang Sơn trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn này từ năm 2018 cho đến nay Tôi cũng vô cùng cảm ơn sự chia sẻ kinh nghiệm, đóng góp ý kiến liên quan đến những nội dung trong luận văn của quý lãnh đạo, các anh chị đồng nghiệp tại cá.

- -MAI THỊ DIỆU

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH

Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN

ĐẮKR’LẤP, TỈNH ĐẮKNÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Bình Định – Năm 2019

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS LÊ QUANG SƠN

Bình Định – Năm 2019

Đầu tiên, tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc sự hướng dẫn tận tình về mặtkhoa học và sự giúp đỡ động viên tinh thần quý báu của PGS.TS Lê QuangSơn trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn này từ năm 2018cho đến nay.

Tôi cũng vô cùng cảm ơn sự chia sẻ kinh nghiệm, đóng góp ý kiến liênquan đến những nội dung trong luận văn của quý lãnh đạo, các anh chị đồngnghiệp tại các trường THCS, lãnh đạo phòng Giáo dục và đào tạo huyệnĐắkR’Lấp, tỉnh Đắk Nông

Tôi cũng xin đồng thời cảm ơn sự hỗ trợ động viên tinh thần của các thànhviên trong gia đình đã giúp đỡ tôi hoàn thành được nội dung luận văn này

Bình Định, ngày tháng năm 2019

Học viên

Mai Thị Diệu

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng Tôi Các số liệu

và tài liệu trong luận văn là trung thực và có dẫn nguồn cụ thể, các kết luậnkhoa học trong luận văn là kết quả của quá trình nghiên cứu khoa học mộtcách nghiêm túc của Tôi

Tác giả luận văn

Mai Thị Diệu

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 4

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 5

7 Phạm vi nghiên cứu 6

8 Những đóng góp mới của đề tài 6

9 Cấu trúc của đề tài nghiên cứu 7

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY MÔN TIẾNG ANH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 8

1.1.TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 8

1.1.1.Ở Việt Nam 8

1.1.2 Trên thế giới 11

1.2 CÁC KHÁI NIỆM CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI 12

1.2.1 Quản lý giáo dục 12

1.2.2 Hoạt động dạy học 16

1.2.3 Quản lý hoạt động dạy học 17

1.3 HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 18

1.3.1 Hoạt động dạy học theo tiếp cận sư phạm tương tác 18

1.3.2 Cấu trúc hoạt động dạy học môn tiếng Anh 21

1.4 QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 28

1.4.3 Quản lý môi trường dạy học môn tiếng Anh 38

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 40

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC 41

MÔN TIẾNG ANH Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN ĐĂKRLẤP, TỈNH ĐĂKNÔNG 41

2.1 KHÁI QUÁT QUÁ TRÌNH KHẢO SÁT 41

2.1.1 Mục đích của khảo sát 41

2.1.2 Đối tượng khảo sát 41

2.1.3 Nội dung khảo sát 42

2.1.4 Phương pháp khảo sát 42

2.2 KHÁI QUÁT VỀ TÌNH HÌNH KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ GIÁO DỤC CỦA HUYỆN ĐĂKRLẤP, TỈNH ĐĂK NÔNG 43

2.3 KHÁI QUÁT VỀ CÁC TRƯỜNG THCS TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐĂKRLẤP, TỈNH ĐĂKNÔNG 45

2.3.1 Đội ngũ giáo viên, đội ngũ cán bộ quản lý, nhân viên 45

2.3.2 Hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật của nhà trường 47

2.3.3 Hệ thống trang thiết bị, phương tiện dạy học 47

2.3.4 Quy mô và chất lượng giáo dục 48

2.4 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH TẠI CÁC TRƯỜNG THCS TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐĂKRLẤP, TỈNH ĐĂKNÔNG 49

2.4.1 Thực trạng hoạt động dạy môn tiếng Anh của giáo viên 49

2.4.2 Thực trạng hoạt động học môn tiếng Anh của học sinh 51

2.4.3 Thực trạng môi trường dạy và học môn tiếng Anh 52

2.5.1 Thực trạng quản lý hoạt động dạy môn tiếng Anh của giáo viên 54

2.5.2 Thực trạng quản lý hoạt động học tập môn tiếng Anh của học sinh 65

2.5.3 Thực trạng quản lý môi trường dạy và học môn tiếng Anh 69

2.6 ĐÁNH GIÁ CHUNG 72

2.6.1 Điểm mạnh 72

2.6.2 Điểm yếu 73

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 75

CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN ĐĂKRLÂP, TỈNH ĐĂK NÔNG 77

3.1 CÁC NGUYÊN TẮC XÂY DỰNG BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở CÁC TRƯỜNG THCS 77

3.1.1 Nguyên tắt đảm bảo tính kế thừa 77

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 77

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 77

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 78

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 78

3.2 CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN ĐĂKR LẤP, TỈNH ĐĂK NÔNG 79

3.2.1 Tổ chức các hoạt động nâng cao nhận thức cho CBQL, giáo viên, về ý nghĩa, tầm quan trọng của việc dạy học tiếng Anh trong giai đoạn hiện nay để tạo động cơ cho giáo viên trong hoạt động dạy học 79

3.2.3 Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, phương tiện dạy học phục vụ hoạt

động dạy học 89

3.2.4.Đa dạng hóa các hình thức dạy học tiếng Anh, xây dựng môi trường tiếng trong các trường THCS 92

3.2.5 Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học tiếng Anh 97

3.2.6 Xây dựng môi trường dạy học Tiếng Anh theo hướng xã hội hóa 98

3.3 KHẢO NGHIỆM TÍNH CẤP THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA CÁC BIỆN PHÁP ĐỀ XUẤT 102

3.3.1 Tổ chức khảo sát 102

3.3.2 Kết quả khảo sát 103

3.3 KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM TÁC ĐỘNG 106

3.3.1 Mục đích thực nghiệm 106

3.3.2 Giả thuyết thực nghiệm 106

3.3.3 Nội dung và cách thức thực nghiệm 106

3.3.4 Kết quả thực nghiệm tác động 107

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 109

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 110 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI (BẢN SAO)

CBQL : Cán bộ quản lý

CBQL&GV : Cán bộ quản lý và giáo viên

GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo

Bảng 2.1 Thống kê mẫu khảo sát 41Bảng 2.2 Thống kê hệ thống trang thiết bị và phương tiện dạy học của cáctrường THCS trên địa bàn huyện ĐăkR’Lấp 47Bảng 2.3 Thống kê quy mô HS khối THCS của huyện ĐăkR’Lấp 48Bảng 2.4 Bảng thống kê tình hình và trình độ của Giáo viên tiếng Anh tại cáctrường THCS trên địa bàn huyện ĐăkR’Lấp qua 3 năm học 49Bảng 2.5 Ý kiến của CBQL&GV về tầm quan trọng của công tác QL hoạtđộng dạy học môn tiếng Anh tại trường hiện nay 54Bảng 2.6 Ý kiến của CBQL&GV về việc CBQL hướng dẫn GVBM xây dựng

kế hoạch bài giảng phù hợp với mục tiêu môn học 55Bảng 2.7 Ý kiến của CBQL&GV về tầm quan trọng của công tác quản lýchương trình, nội dung dạy học môn tiếng Anh 56Bảng 2.8 Ý kiến của HS về nội dung, chương trình môn tiếng Anh 58Bảng 2.9 Ý kiến của CBQL&GV về tầm quan trọng của công tác quản lýPPDH môn tiếng Anh 58Bảng 2.10 Ý kiến của CBQL&GV về việc có chính sách bồi dưỡng, khenthưởng GV ứng dụng các PPDH tích cực 59Bảng 2.11 Ý kiến của HS về CSVC, TB phục vụ dạy học môn tiếng Anh 61Bảng 2.12 Ý kiến của HS về việc GV sử dụng các phương tiện dạy học, côngnghệ thông tin trong giờ học 62Bảng 2.13 Ý kiến của HS về các phương tiện dạy học được GV hay sử dụng nhất.63Bảng 2.14 Ý kiến của CBQL&GV về việc CBQL mua sắm các trang thiết bịdạy học môn tiếng Anh theo đề xuất của GVBM 64Bảng 2.15 Ý kiến của GV về việc nhà trường cần phải bổ sung nhữngphương tiện dạy học 65

Bảng 2.18 Ý kiến của HS về việc GV sử dụng PPDH môn tiếng Anh 67Bảng 2.19 Ý kiến của HS về môi trường học tập tiếng Anh hiện nay 71Bảng 3.1 Tổng hợp kết quả khảo sát về tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp 104Bảng 3.2: Kết quả kiểm tra trình độ tiếng Anh của HS trước khi tiến hànhthực nghiệm tác động 107Bảng 3.3: Kết quả kiểm tra trình độ tiếng Anh của HS sau khi tiến hành thựcnghiệm tác động 108

Hình 1.1 Mô hình về quản lý 12

Hình 1.2 Quan hệ các chức năng quản lý 13

Hình 1.3 Cấu trúc HĐ dạy học theo sư phạm tương tác 19

Hình 2.1 Biến động tình hình học lực tiếng Anh qua 3 năm học 52

Hình 3.1: Kết quả kiểm tra trình độ tiếng Anh của HS trước khi tiến hành thực nghiệm tác động 107

Hình 3.2: Kết quả kiểm tra trình độ tiếng Anh của HS sau khi tiến hành thực nghiệm tác động 108

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Văn kiện Đại hội XI của Đảng đã xác định “đào tạo nguồn nhân lực,nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một khâu đột phá chiến lược” Mộtnhiệm vụ rất quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nước ta làphải “đổi mới căn bản bản và toàn diện theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa,

xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế” Đặc biệt, Nghị quyết số NQ/TW ngày 4/11/2013 của Hội nghị lần thứ tám Ban Chấp hành Trung ươngĐảng khóa XI đã đưa ra 7 quan điểm, 9 nhóm giải pháp quan trọng nhằm đổimới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo trong điều kiện phát triển kinh tếthị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Theo đó Giáodục và Đào tạo cần phải "Đẩy mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bịkiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học”; “Pháttriển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội vàbảo vệ Tổ quốc”; “Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế để phát triển giáo dục

29-và đào tạo”; “Dạy ngoại ngữ 29-và tin học theo hướng chuẩn hóa, thiết thực, đảmbảo năng lực sử dụng của người học”

Từ nhu cầu phát triển nhân lực theo xu thế hội nhập, nâng cao chất lượngdạy học nói chung, dạy học môn tiếng Anh nói riêng là nhiệm vụ cơ bản vàthường xuyên của các đơn vị đào tạo Nó không chỉ là một công cụ giao tiếp,một phương tiện thông tin nhạy bén giúp cho người học tiếp thu được các tưtưởng tiên tiến và những thành tựu khoa học mà nó còn có vai trò như mộtphẩm chất cần thiết chứng tỏ năng lực cạnh tranh của người Việt Nam trêncon đường hội nhập quốc tế

Việt Nam đang trong quá trình đổi mới và chủ động hội nhập quốc tếmột cách sâu sắc và toàn diện Đất nước ta đang chuyển sang một giai đoạn

mới từ nền văn minh công nghiệp sang nền văn minh thông tin và phát triểnkinh tế tri thức Trong xu thế toàn cầu hóa, đổi mới, hội nhập và mở cửa, nước

ta đã và đang tăng cường mối quan hệ hợp tác với nhiều nước trên thế giới:kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục Chính vì lẽ đó, giáo dục và đào tạo cầnđội ngũ nhân lực có chất lượng cao đáp ứng những yêu cầu mới của xã hội vàthị trường lao động Nguồn nhân lực đó không những giỏi về chuyên môn màcần phải thông thạo ngoại ngữ Tiếng Anh là ngôn ngữ quốc tế, là công cụ đểmọi người khám phá thế giới, tiếp cận tri thức của nhân loại Tiếng Anh đã và

đang trở thành ngôn ngữ giao tiếp phổ biến và là một trong những yếu tố

không thể thiếu đối với bất kì quốc gia nào trong xu thế toàn cầu hóa và hộinhập quốc tế

Trong thời gian vừa qua, thực hiện sự chỉ đạo của Sở GD-ĐT tỉnh,phòng GD-ĐT huyện, các trường THCS huyện ĐăkR’Lấp đã nghiêm túc thựchiện công tác dạy và học và đạt được nhiều kết quả tốt hơn so với các nămhọc trước Riêng đối với việc dạy và học tiếng Anh trong trường THCS, lãnhđạo các trường đã nghiêm túc thực hiện các công văn như : Công văn số2653/BGDĐT-GDTrH ngày 23/5/2014 về việc hướng dẫn triển khai dạy họctiếng Anh cấp THCS, THPT theo Đề án Ngoại ngữ quốc gia 2020 từ năm học2014-2015; Công văn số 5333/ BGDĐT-GDTrH ngày 29/9/2014 về việc triểnkhai kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh cấp trunghọc; Công văn số 1485/SGDĐT-GDTrH ngày 17/8/2017 về việc sử dụngtiếng Anh trong sinh hoạt tổ chuyên môn ngoại ngữ các trường phổ thông;Công văn số 1657/GDĐT-GDTrH ngày 14/9/2017 hướng dẫn việc triển khaichương tình tiếng Anh tăng cường với giáo viên bản ngữ; Công văn số1601/SGDĐT-GDTrH ngày 07/9/2017 tổ chức sinh hoạt hội thảo cải thiệnmôi trường dạy học sử dụng tiếng Anh năm học 2017-2018; Công văn số1780/SGD&ĐT-GDTrH ngày 29/9/2017 nâng cao chất lượng sinh hoạt tiếng

Anh của tổ/nhóm chuyên môn ngoại ngữ ở các trường phổ thông.

Tuy đã đạt được nhiều thành tích tốt hơn so với trước đây nhưng nhìnchung tỉnh Đăk Nông nói chung và các trường THCS trên địa bàn huyệnĐăkR’Lấp nói riêng vẫn có tỷ lệ học sinh và giảng viên đạt chuẩn tiếng Anhthấp Kết quả này có rất nhiều nguyên nhân trong đó có công tác quản lý dạy

và học tiếng Anh tại chính các nhà trường Chính vì vậy để cải thiện được nănglực, trình độ tiếng Anh của học sinh trên địa bàn huyện, nâng cao trình độ, nănglực và phương pháp giảng dạy của đội ngũ giáo viên cần phải có việc nghiêncứu, khảo sát, đánh giá và đề xuất các giải pháp thiết thực, phù hợp

Nhận thấy tầm quan trọng của tiếng Anh, Bộ GD & ĐT đã qui định tiếng

Anh là môn học bắt buộc trong chương trình GD phổ thông Ngày 30 tháng

09 năm 2008, Chính phủ đã ký Quyết định số 1400/QĐ-TTG về việc phê

duyệt Đề án "Dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống GD quốc dân giai đoạn

2008 - 2020" với mục tiêu chung là “Đổi mới toàn diện việc dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống GD quốc dân, triển khai chương trình dạy và học ngoại ngữ mới ở các cấp học, trình độ ĐT nhằm đến năm 2015 đạt được một bước tiến rõ rệt về trình độ, năng lực sử dụng ngoại ngữ của nguồn nhân lực nhất

là đối với một số lĩnh vực ưu tiên; đến năm 2020 đa số thanh niên Việt Nam tốt nghiệp Trung cấp, Cao đẳng và Đại học có đủ năng lực ngoại ngữ sử dụng độc lập, tự tin trong giao tiếp, học tập, làm việc trong môi trường hội nhập, đa ngôn ngữ, đa văn hóa; biến ngoại ngữ trở thành thế mạnh của người dân Việt Nam, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.”

Thực hiện đề án ngoại ngữ đó, Sở giáo dục và đào tạo tỉnh Đắk Nông đãtạo điều kiện cho giáo viên được khảo sát, đánh giá, kiểm tra năng lực theochuẩn châu âu.Trong đó có đội ngũ giáo viên tiếng Anh các trường THCShuyện ĐắkR'Lấp, tỉnh Đắk Nông Tuy nhiên, trình độ ngoại ngữ của học sinh

và giáo viên còn thấp, số đông giáo viên chưa đạt chuẩn, học sinh sau nhiềunăm học tiếng Anh vẫn không có sự tự tin trong giao tiếp Giáo viên giảngdạy thì nặng về lý thuyết, kỹ năng dạy nghe, nói còn hạn chế Thực tế đó đòihỏi phải có chiến lược quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh chất lượng,đáp ứng yêu cầu thực tế của xã hội.

Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết đó, tôi chọn đề tài: "Quản lý hoạt động

dạy học môn tiếng Anh tại các trường THCS ở huyện ĐắkRlấp, tỉnh Đắk Nông" làm đề tài nghiên cứu của Luận văn Đề tài này tập trung đi sâu nghiên

cứu, đánh giá thực trạng, đề xuất những giải pháp và kiến nghị nhằm gópphần nâng cao công tác quản lý dạy học tiếng Anh, đáp ứng và phù hợp vớitình hình thực tiễn của địa phương hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài: "Quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh ở các trường THCS

huyện ĐắkR’Lấp, tỉnh Đắk Nông” hướng đến mục đích nghiên cứu sau:

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng quản lý hoạt độngdạy học môn tiếng Anh, đề tài đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động DHmôn TA ở các trường THCS trên địa bàn huyện ĐắkR’Lấp, tỉnh ĐắkNông vàhướng đến nâng cao chất lượng hoạt động này

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động dạy học môn tiếng Anh tại các trường THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh tại các trường THCS huyệnĐắkR’Lấp, tỉnh Đắk Nông

4 Giả thuyết khoa học

Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh ở các trường THCS huyện

ĐắkR’Lấp, tỉnh Đắk Nông còn nhiều bất cập, dẫn đến hiệu quả dạy học môn

Tiếng Anh không cao Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về quản lýhoạt động dạy học môn Tiếng Anh có thể đề xuất được các biện pháp hợp lý,khả thi nhằm quản lý tốt hoạt động dạy học môn tiếng Anh ở các trường

THCS huyện ĐắkR’Lấp, tỉnh Đắk Nông.

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa những vấn đề về lý luận cơ bản về quản lý hoạt động dạyhọc môn tiếng Anh tại các trường trung học cơ sở

- Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh tại cáctrường THCS trên địa bàn huyện ĐắkR’lấp, tỉnh Đắk Nông giai đoạn 2016-

2019, chỉ rõ những tồn tại và yếu kém trong quản lý hoạt động dạy, quản lýhoạt động học tập, quản lý môi trường dạy tại các trường THCS trên địa bàncủa huyện nhằm xây dựng cơ sở của các định hướng và biện pháp quản lý hoạtđộng dạy môn tiếng Anh ở các trường THCS huyện ĐắkR’lấp, tỉnh Đắk Nông

- Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Đề tài sử dụng các phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết Cácphương pháp này sử dụng trong nghiên cứu tài liệu lý luận, các nguồn thôngtin từ văn bản quản lý nhà nước về GD & ĐT , các nguồn thông tin khác từcác phương tiện thông tin đại chúng

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Phương pháp này được sử dụng bằng trực quanđể quan sát hoạt động dạy học môn tiếng Anh của giáo viên và học sinhTHCS thuộc địa bàn nghiên cứu

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Phiếu trưng cầu gồm các câuhỏi đóng/mở về vấn đề hoạt động dạy học môn tiếng Anh tại các trườngTHCS trên địa bàn huyện ĐăkR’Lấp, tỉnh Đăk Nông Đối tượng khảo sát làgiáo viên, cán bộ quản lí nhà trường từ bộ môn đến ban giám hiệu và đặc biệt

là khảo sát cả các học sinh Mục đích chủ yếu là thu thập các số liệu nhằm xácđịnh thực trạng dạy học và thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn tiếngAnh, phân tích các nguyên nhân thành công, hạn chế thực trạng này trong 3năm học vừa qua Đây là phương pháp chính sử dụng trong đề tài.

- Phương pháp nghiên cứu hồ sơ: Đây là phương pháp mà tác giả sửdụng trong nghiên cứu hồ sơ liên quan đến dạy học và QL HĐ DH trong cáctrường THCS

- Phương pháp phỏng vấn: là phương pháp mà tác giả sử dụng để thựchiện việc phỏng vấn trực tiếp với giáo viên, học sinh, các nhà quản lý cấpPhòng, lãnh đạo thuộc Ban giám hiệu các trường THCS trên địa bàn liên quanđến thực trạng hoạt động dạy học, và thực trạng công tác quản lý hoạt độngdạy học môn tiếng Anh của giáo viên và học sinh

8 Những đóng góp mới của đề tài

- Tổng kết và hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý hoạtđộng dạy học môn tiếng Anh tại các trường THCS

- Đánh giá được những mặt mạnh và những hạn chế của quản lý hoạt

động dạy học môn tiếng Anh ở các trường THCS huyện ĐăkR’Lấp, tỉnh ĐắkNông trong 3 năm học vừa qua.

- Đề xuất các biện pháp nhằm tăng cường quản lý hoạt động dạy họcmôn tiếng Anh ở các trường THCS huyện ĐăkR’Lấp, tỉnh Đắk Nông trongthời gian đến

9 Cấu trúc của đề tài nghiên cứu

Ngoài lời mở đầu, kết luận, các danh mục khác nhau, tài liệu tham khảo

và phụ lục thì luận văn được kết cấu thành 3 chương với tên gọi của từngchương cụ thể như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh

ở trường trung học cơ sở

Chương 2: Thực trạng quản lý quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh ở các trường THCS huyện ĐăkR’Lấp, tỉnh Đăk Nông.

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh ở các trường THCS huyện Đăk R’lấp, tỉnh Đăk Nông.

cơ bản để hình thành, phát triển và hoàn thiện lực lượng sản xuất của xã hội,Đảng và nhà nước ta đã khẳng định” Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàngđầu”, toàn xã hội phải có ý thực sự chăm lo cho sự nghiệp giáo dục Giáo dụcngày nay được coi là nền tảng, chìa khóa cho sự phát triển khoa học kỹ thuật,đem lại sự phồn thịnh cho đất nước Chính vì vậy có rất nhiều các chuyêngia, nhà giáo đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện về các vấn đề về vịtrí,vai trò của việc tổ chức quá trình dạy học, ý nghĩa của việc nâng cao chấtlượng dạy học như Đặng Vũ Hoạt, Hà Thế Ngữ, Trần Kiểm Quản lý dạyhọc là quản lý một quá trình xã hội đặc thù, có vai trò quan trọng và cần thiết.Thực tiễn và lí luận về quản lý dạy học được hình thành và phát triển cùng với

sự hình thành và phát triển xã hội loài người

Việc dạy học ngoại ngữ, đặc biệt là dạy học tiếng Anh đóng một vai tròhết sức quan trọng trong bối cảnh hiện nay khi Việt Nam hội nhập vào khuvực và thế giới Muốn trở thành công dân toàn cầu không thể thiếu tiếng Anh.Đây là môn học giúp học sinh mở rộng và cập nhật kiến thức, tiếp cận thế giớimột cách nhanh nhất Để thực hiện điều đó thì vai trò của quản lý là chủ đạo

và quyết định

Những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu quản lý giáo

dục nghiên cứu lĩnh vực quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh đượcthực hiện với phạm vi nghiên cứu khác nhau Có thể kể đến các đến cáccông trình nghiên cứu như sau:

(1) “Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh tại trường Trung học phổ thông Tân Trào thành phố Tuyên Quang theo tiếp cận phát triển năng lực người học” của tác giả Nguyễn Thị Thu Hương (2017) Đây là luận văn thạc sĩ quản lý

giáo dục đã bảo vệ thành công tại trường đại học Giáo Dục, Đại học Quốc gia

Hà Nội

Nghiên cứu này đã hệ thống hóa được các vấn đề lý luận cơ bản liênquan đến quản lý hoạt động dạy học nói chung dạy học tiếng Anh nói riêngđồng thời đánh giá được thực trạng công tác này với khung thời gian nghiêncứu từ năm 2014 đến năm 2016 tại trường THPT Tân Trào tỉnh Tuyên Quang.Công trình này đã cung cấp được những vấn đề lý luận cơ bản rất hữu ích cho

đề tài của tác giả Tuy nhiên phạm vi nghiên cứu trong luận văn tác giả mớichỉ chọn mẫu theo phương pháp phát phiếu điều tra tại một trường và làtrường THPT chứ không phải là một trường THCS Đây là phạm vi mẫu chưa

có tính đại diện và đặc biệt là hoàn toàn chưa đề cập đến các trường THCStrên địa bàn huyện ĐăkR’Lấp, tỉnh Đăk Nông [17]

(2) “Thực trạng quản lý dạy học môn tiếng Anh tại các trường trung cấp nghề Thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Trần Huy Hùng (2012) Đây

là luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục đã được bảo vệ thành côngtại trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh Luận văn đã đi sâu phântích thực trạng chất lượng công tác quản lý dạy học môn Tiếng Anh dựa trênkết quả chọn mẫu 4/16 trường trung cấp nghề trên địa bàn thành phố Hồ ChíMinh đồng thời đề tài chú trọng đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác nàytrong giai đoạn sau năm 2012 Tuy nhiên cũng như trình bày ở trên, đây cũng

là tài liệu tham khảo hữu ích cho phần cơ sở lý luận và phương pháp khảo sát

thực hiện đề tài của tác giả Còn nội dung và đối tượng nghiên cứu, phạm vinghiên cứu hoàn toàn không có sự tương đồng [21]

(3) “Quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh trong bối cảnh mới ở bậc trung học cơ sở huyện Đông Hưng tỉnh Thái Bình” của Lê Thị Thuyết

(2017) Đây là luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục đã được bảo vệ thành côngtại trường đại học Giáo dục thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội Luận văn đãphân tích thực trạng công tác quản lý dạy học môn tiếng Anh tại các trườngTHCS trên địa bàn huyện Đông Hưng, tỉnh Thái Bình giai đoạn 2014-2016đồng thời đề tài chú trọng đề xuất các giải pháp xây dựng cải thiện hệ thống

cơ sở vật chất, xây dựng môi trường học tập, tăng cường công tác kiểm trađánh giá người học, nâng cao nhận thức người học và giáo viên…Đây là tàiliệu hết sức hữu ích và phù hợp về đối tượng nghiên cứu song mỗi một địaphương có lực lượng giáo viên và học sinh với số lượng và chất lượng khácnhau Chính vì vậy đề tài chỉ là căn cứ tham khảo về mặt phương pháp và cơ

và thời gian nghiên cứu cũng đã khá lâu, đặc biệt trong tình hình dạy họctiếng Anh tại cấp trung học cơ sở đã có rất nhiều thay đổi, cải tiến và điềuchỉnh Chính vì vậy đề tài chỉ là căn cứ tham khảo về mặt phương pháp và cơ

sở lý luận [18]

Ngoài các công trình gần gũi nêu trên thì còn có một số các công trình

nghiên cứu khác đã được thực hiện tuy nhiên nhận thấy rằng chưa có công trìnhnào đề cập đến phạm vi nghiên cứu tại các trường THCS trên địa bàn huyệnĐắkR’Lấp, tỉnh Đắk Nông Tôi chọn việc nghiên cứu quản lý dạy học môn tiếngAnh tại các trường THCS trên địa bàn huyện ĐắkR’Lấp, tỉnh Đắk Nông vớimong muốn đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học củacác trường trong giai đoạn hiện nay.

1.1.2 Trên thế giới

Ở Phương Đông, vào thời kỳ cổ đại, các tư tưởng quản lý nói chung vàquản lý hoạt động dạy học nói riêng đã sớm xuất hiện, tuy ít ỏi nhưng rấtđáng ghi nhận như: Khổng Tử (551 - 479 TCN), Mạnh Tử (372 - 289 TCN),Tuân Tử (313 - 328 CN) Khổng Tử trong “Lễ Ký” cho rằng dạy học là:

“Thầy dạy chỉ thúc đẩy, chỉ mở lối soi đường nhưng sự không bức bách,không dẫn dắt đến cùng ấy lại làm cho học trò thư thái và biết nghĩ suy” [17,74], người học phải suy nghĩ, “học không suy nghĩ thì vô ích Suy tư màkhông học thì kết quả cũng bằng không” (Luận Ngữ) và phải “học không biếtchán, dạy người không biết mỏi mệt” - thái độ dạy học tiến bộ ấy vẫn hợp chomọi thời đại

Các tư tưởng thời kỳ này khơi gợi cho các nhà giáo dục - các chủ thểquản lý dạy học - ý thức rằng: giáo dục học vấn là con đường quan trọng đểthúc đẩy xã hội phát triển và làm nên bản sắc con người, quản lý giáo dụcphải gắn kết với thể chế xã hội, chất lượng giáo dục phụ thuộc rất lớn vàotrình độ của người thầy, năng lực tự học của người trò, tính độc lập tư duy vàsáng tạo của người học

Vào thời kỳ cận đại quản lý từng bước tách khỏi triết học để trở thànhmột khoa học độc lập mà đại diện là Frederick Wilslow Taylor (1856 - 1915),cha đẻ của thuyết quản lý khoa học (Scientific Management), hay HenryFayol (1841 -1925), đại diện tiêu biểu cho học thuyết Quản lý tổng quát haythuyết quản trị (Administrative Management), và đặc biệt là J.A Coomenski

(1552 - 1670) với tác phẩm “Lý luận dạy học hiện đại” đã nêu nên các nguyêntắc giáo dục và dạy học được rút ra từ những quy luật chung của tạo hóa Từ

đó ông vận dụng và đúc kết thành những kết luận bổ ích trong Giáo dục học

mà những tư tưởng ấy của ông đến nay vẫn còn nguyên giá trị

1.2 CÁC KHÁI NIỆM CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI

1.2.1 Quản lý giáo dục

a Quản lý

Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Quản lý là tác động có định hướng,

có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người

bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra” [12]

Bản chất của hoạt động quản lý là sự tác động có mục đích của ngườiquản lý đến tập thể người bị quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý Tronggiáo dục nhà trường đó là tác động của người quản lý đến tập thể giáo viên, họcsinh và các lực lượng khác nhằm thực hiện hệ thống các mục tiêu giáo dục

Có thể mô tả mối quan hệ giữa các thành tố cơ bản của hệ thống quản lýqua sơ đồ sau:

Hình 1.1 Mô hình về quản lý [12]

Chủ thể

quản lý

Công cụ quản lý

Đối tượng quản lý

Mục tiêu quản lý

Xác lập

Thực hiện Quyết định

Chủ thể quản lý có thể là một cá nhân, một nhóm hay một tổ chức.Khách thể quản lý là những con người cụ thể và sự hình thành tự nhiên cácquan hệ giữa những con người , giữa các nhóm người khác nhau; là các nhiêm

vu ̣cần giải quyết để tổ chức thưc ̣ hiêṇ sứ mang ̣ của mình Các chức năng cơbản của quản lý: Quản lý có bốn chức năng chính như sau:

- Chức năng kế hoạch hoá

- Chức năng tổ chức

- Chức năng lãnh đạo (chỉ đạo)

- Chức năng kiểm tra

Các chức năng chính của hoạt động quản lý luôn được thực hiện liêntiếp, đan xen vào nhau, phối hợp và bổ sung cho nhau tạo thành chu trìnhquản lý Trong chu trình này, yếu tố thông tin luôn có mặt trong tất cả các giaiđoạn, nó vừa là điều kiện, vừa là phương tiện không thể thiếu được khi thựchiện chức năng quản lý và ra quyết định quản lý Tác giả Nguyễn Quốc Chí

đã nhấn mạnh vai trò của thông tin trong quản lý: "không có thông tin, không

có quản lý" Mối liên hệ các chức năng quản lý được thể hiện qua sơ đồ sau :

Hình 1.2 Quan hệ các chức năng quản lý [12]

Như vậy, thuật ngữ quản lý có thể được hiểu theo nhiều nghĩa khácnhau, tuỳ thuộc vào góc độ nghiên cứu của các ngành khoa học khác nhau Cóthể nói rằng: quản lý vừa là một khoa học, vừa là một nghệ thuật Là hoạt

Kế hoạch

Thông tin

Chỉ đạo

Tổ chức Kiểm tra

động khoa học, bởi lẽ các hoạt động quản lý có tổ chức, có định hướng dựatrên những quy luật, những nguyên tắc và phương pháp hoạt động cụ thể.Đồng thời, quản lý cũng là một nghệ thuật vì nó vận dụng sáng tạo trên nhữngđiều kiện cụ thể trong sự kết hợp và tác động nhiều mặt của các yếu tố khácnhau trong xã hội.

b Quản lý giáo dục

Quản lý giáo dục là một khoa học quản lý chuyên ngành, người nghiêncứu trên nền tảng của khoa học quản lý nói chung , cũng giống như khái niệmquản lý, khái niệm quản lý giáo dục cũng có nhiều cách tiếp cận khác nhau

Về khái niệm quản lý giáo dục các nhà nghiên cứu đã quan niệm như sau:

Theo M.I.Kônđacôp: QLGD là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý

thức và hướng đích của chủ quản lý ở các cấp khác nhau, đến tất cả các mắtxích của hệ thống (từ Bộ đến trường) nhằm mục đích đảm bảo việc hình thànhnhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luậtchung của xã hội cũng như các quy luật của quá trình giáo dục, của sự pháttriển thể lực và tâm lý trẻ em

Theo P.V.Khuđôminxky (nhà lý luận Xô Viết): QLGD là tác động có hệthống, có kế hoạch, có ý thức và có mục đích của chủ thể quản lý ở các cấpkhác nhau đến các khâu của hệ thống (từ Bộ đến trường) nhằm mục đích bảođảm việc giáo dục Cộng sản chủ nghĩa cho thế hệ trẻ, bảo đảm sự phát triểntoàn diện và hài hoà của họ

Theo Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối củaĐảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là nhà trường vận hành theonguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối vớingành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh…” [14]

Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: Quản lý là hệ thống những tác động cómục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ vận

hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tínhchất của nhà trường Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quátrình dạy học, giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lêntrạng thái mới về chất [23]

Tác giả Trần Kiểm quan niệm QLGD được chia thành 2 cấp độ : QLGD

vĩ mô ( quản lí nhà nước về giáo dục) và QLGD vi mô ( quản lý nhà trường )trong giáo dục

Đối với cấp độ vĩ mô ” QLGD được hiểu là những tác động tự giác( có ýthức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản

lý đến tất cả các mắt xích của hệ thống( từ cao cấp nhất đến các cơ sở là giáodục nhà trường) nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu phát triểngiáo dục, đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu xã hội” [ 21, tr 241]

Đối với cấp độ vi mô:’ QLGD là quản lý hoạt động giáo dục trongtrường bao gồm hệ thống những tác động có hướng đích của hiệu trưởng đếncác hoạt động giáo dục, đến con người ( giáo viên, cán bộ, nhân viên và họcsinh), đến các nguồn lực ( cơ sở vật chất, tài chính, thông tin, vv…) , đến ảnhhưởng ngoài nhà trường một cách hợp quy luật ( quy luật quản lý, quy luậtgiáo dục, quy luật tâm lý, quy luật kinh tế, quy luật xã hội, vv…) nhằm đạtmục tiêu giáo dục” [21, tr.22]

Theo Đặng Quốc Bảo "Trường học là một thiết chế xã hội trong đó diễn

ra quá trình đào tạo, giáo dục với sự hoạt động tương tác của hai nhân tố: Thầy - Trò Trường học là một bộ phận của cộng đồng và guồng máy của hệ thống GDQD”

Quản lý nhà trường chính là những công việc mà người cán bộ quản lýnhà trường thực hiện chức năng quản lý để thực hiện các nhiệm vụ công táccủa mình Vì vậy, quản lý nhà trường là quản lý toàn diện Bao gồm:

-Quản lý đội ngũ nhà giáo

-Quản lý học sinh

-Quản lý quá trình dạy học, giáo dục

-Quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học

-Quản lý tài chính trường học

-Quản lý mối quan hệ giữa con người và cộng đồng

Tận dụng các nguồn lực đầu tư cũng như các lực lượng xã hội đóng góp,xây dựng hướng vào việc đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường đạt đượcmục tiêu, kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường đến một trạng thái mới

Từ những quan niệm trên chúng ta có thể khái quát rằng: Quản lý giáodục là hoạt động điều hành, phối hợp các lực lượng giáo dục nhằm đẩy mạnhcông tác giáo dục và đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội Trong

hệ thống giáo dục, con người giữ vai trò trung tâm của mọi hoạt động Conngười vừa là chủ thể vừa là khách thể quản lý Mọi hoạt động giáo dục vàQLGD đều hướng vào việc đào tạo và phát triển nhân cách thế hệ trẻ, bởi vậycon người là nhân tố quan trọng nhất trong QLGD

1.2.2 Hoạt động dạy học

Hoạt động dạy học là quá trình truyền thụ, lĩnh hội những kỹ năng, kỹxảo và phương pháp nhận thức của con người Dạy học là quá trình hoạt độnghai mặt do thầy giáo (dạy) và người học (học) nhằm thực hiện các mục đíchdạy học Nhiệm vụ dạy trong nhà trường không chỉ đảm bảo cho người học cómột trình độ học vấn nhất định mà còn góp phần hình thành phát triển nhâncách của họ

Dạy học là một quá trình toàn vẹn có sự thống nhất giữa hai mặt của cácchức năng hoạt động dạy và hoạt động học Đó là quá trình vận động và pháttriển của các thành tố tạo nên hoạt động dạy học Hiệu quả của hoạt động dạyhọc phụ thuộc vào mối quan hệ tương tác, sự hỗ trợ của hoạt động dạy và hoạt

động học, hoạt động dạy học “là một quá trình bộ phận, một phương tiện traođổi học vấn, phát triển năng lực và giáo dục phẩm chất nhân cách thông qua

sự tác động qua lại giữa người dạy và người học nhằm truyền thụ và lĩnh hộimột cách có hệ thống những tri thức khoa học, những kỹ năng nhận thức vàthực hành” Nói cách khác, hoạt động dạy học là quá trình vận động kết hợpgiữa hai tiểu hoạt động dạy và học nhằm đạt được nhiệm vụ của dạy học.Bản chất của hoạt động dạy học thể hiện tính thống nhất của hoạt độngdạy và hoạt động học, sự thống nhất biện chứng giữa các thành tố của hoạtđộng dạy học trong quá trình triển khai hoạt động dạy học Dạy và học là hệthống hoạt động thống nhất biện chứng còn bởi quy định lẫn nhau của cáchoạt động này cả về nội dung lẫn hình thức

1.2.3 Quản lý hoạt động dạy học

Quản lý hoạt động dạy học là một hệ thống những tác động có mục đích,

có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý tới khách thể quản lý trong quátrình dạy học nhằm đạt được mục tiêu đề ra

Quá trình dạy học là sự thống nhất biện chứng của hai thành tố cơ bảntrong quá trình dạy học: hoạt đông dạy và hoạt động học

Hoạt động dạy của giáo viên: đó là hoạt động lãnh đạo, tổ chức điềukhiển hoạt động nhận thức học tập của học sinh, giúp học sinh tìm khám khóatri thức, qua đó thực hiện hiệu quả chức năng học của bản thân

Hoạt động hoạt tập của học sinh: là hoạt động tự giác, tích cực, chủđộng, tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức học tập của mình nhằmthu nhận xử lý và biến đổi thông tin bên ngoài thành tri thức của bản thân, qua

đó người hoặc thể hiện mình, biến đổi mình, tự mình làm phong phú tri thứccủa mình

Quản lý hoạt động dạy học là quản lý một quá trình xã hội, một quátrình sư phạm đặc thù, nó tồn tại như một hệ thống, bao gồm nhiều thành tố

cấu trúc như: mục đích và nhiệm vụ dạy học, nội dung dạy học, phương phápdạy học, phương tiện dạy học, thầy với hoạt động dạy, trò với hoạt động họctập, kết quả học tập.

Như vậy, Quản lý hoạt động dạy học thực chất là quản lý hoạt động tổ

chức của giáo viên, quản lý quá trình lĩnh hội kiến thức, kỹ năng, kỷ xảo của học sinh, quản lý các điều kiện vật chất và tinh thần phục vụ hoạt động dạy học

Mục tiêu của quản lý hoạt động dạy học đó là chất lượng, hiệu quả củahoạt động dạy và kết quả đạt được ở học sinh với sự phát triển toàn diện cácmặt: Đức, trí, thể, mỹ đã được quy định trong mục tiêu dạy học Nói cáchkhác, mục tiêu của quản lý hoạt động dạy học là: Đảm bảo thực hiện đầy đủcác mục tiêu, kế hoạch , nội dung chương trình dạy học theo đúng tiến độ vàthời gian quy định (QL mục tiêu, nội dung) Đảm bảo hoạt động dạy học đạtkết quả cao

Trong toàn bộ quá trình quản lý nhà trường thì quản lý hoạt động dạy vàhọc là cơ bản nhất, quan trọng nhất

1.3 HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.3.1 Hoạt động dạy học theo tiếp cận sư phạm tương tác

a Tương tác

Theo từ điển Tiếng Việt , tương tác là sự tác động qua lại Mặt khác, từ

“tương tác” trong Tiếng Anh là “interaction”, đây là từ ghép, được ghép bởi từ

“inter” và “action” Trong đó, “inter” là sự liên kết, nối liền với nhau, còn

“action” là sự tiến hành làm điều gì, HĐ hay hành động [13, 17]

“Interaction” là sự tiếp xúc với nhau, tác động qua lại [13, 548] hay còn làhành động tương hỗ, ảnh hưởng lẫn nhau giữa các đối tượng, hoặc là sự traođổi giữa người này với người khác

Trong tác phẩm “Dạy học và PPDH trong nhà trường”, tác giả PhanTrọng Ngọ đã quan niệm “HĐ dạy và HĐ học là sự tương tác lẫn nhau giữahai mặt của một HĐ: HĐ dạy học.” Trong đó tác giả còn nhấn mạnh đến sựtồn tại và phát triển của mặt này quy định sự tồn tại và phát triển của mặt kia.Trong quá trình dạy học, có thể hiểu tương tác là sự tác động qua lại trựctiếp giữa người học với người dạy và giữa người học với nhau trong môitrường giáo dục nhằm thực hiện các nhiệm vụ học tập, các mục tiêu dạy học

đã xác định

b Quan niệm về dạy học tương tác

Có nhiều quan niệm về Dạy học hợp tác Trong tác phẩm “Dạy học vàPhương pháp dạy học (PPDH) trong nhà trường”, tác giả Phan Trọng Ngọ đãtrình bày khái niệm về DHTT phát triển: “Phương pháp DHTT phát triển làdạy học được thực hiện qua sự tác động hai chiều giữa GV và học viên, trong

đó mọi chỉ dẫn của GV hướng đến sự phát triển của học viên, nhờ tác độngphù hợp với trình độ phát triển gần của các em”

Trong tác phẩm “Tiến tới một phương pháp Sư phạm tương tác”[13], haitác giả Jean Marc Denomme’ và Madeleine Roy đã nói tới một trường phái sưphạm học tương tác cùng nền tảng lí luận của nó Trong công trình nghiên cứucủa mình, các tác giả đã nhấn mạnh: “HĐ dạy học – giáo dục là sự tương táclẫn nhau giữa ba yếu tố: Người dạy – Người học và môi trường” Sự tươngtác đó được thể hiện qua sơ đồ:

* Cấu trúc HĐ dạy học theo PP sư phạm tương tác:

Hình 1.3 Cấu trúc HĐ dạy học theo sư phạm tương tác [25]

Môi trường DH

HĐ dạy

HĐ học

Trong quan điểm SPTT, Jean Marc Denomme và Madeleine Roy đã làmrõ vai trò người dạy, người học và yếu tố môi trường cùng các mối quan hệgiữa chúng trong hoạt động dạy học Phương pháp dạy này người dạy có chứcnăng thiết kế, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra quá trình học Còn người học tự tổchức, tự thiết kế, tự thi công và tự điều khiển quá trình chiếm lĩnh tri thức củabản thân Trong dạy học tương tác, người dạy và người học cùng tham gialàm gia tăng giá trị, lợi ích của bản thân Giáo viên quan tâm nhiều hơn tới sựtham gia, tương tác và hành động của học sinh Giao viên thường đưa ra cácthông tin, chỉ dẫn, lời gợi nhắc, sự khuyến khích khích phù hợp với trình độphát triển của học sinh.

Như vậy, tương tác trong dạy học chính là: sự tác động qua lại giữangười dạy với người học, người học với người học và người dạy, người họcvới môi trường học, trong đó tương tác giữa người dạy và người học là mốiquan hệ tương tác chủ đạo Biểu hiện của mối quan hệ tương tác giữa ngườidạy, người học và môi trường chính là người học tương tác với người dạy vàmôi trường học để bộc lộ, khẳng định bản thân; còn người dạy và môi trườnghọc lại bộc lộ những hiểu biết, kinh nghiệm, để từ đó người học lĩnh hội đượckiến thức và kinh nghiệm để phát triển bản thân Có thể thấy, tương tác trongdạy học về bản chất là sự hợp tác tìm kiếm câu trả lời hoặc giải pháp với mụcđích phát huy tối đa hiệu quả học tập của người học Do vậy, nói đến sự tươngtác trong dạy học là bao quát đủ cả các hành vi: hợp tác, chia sẻ kiến thức vàkinh nghiệm, giải quyết vấn đề trong môi trường đa tương tác Có thể coi dạyhọc tương tác là một chiến lược dạy học hướng vào người học, đề cao tínhnăng động của người học trong quá trình học tập ”[25],

Từ sự phân tích trên, khái niệm “dạy học tương tác” được hiểu là mốiquan hệ tác động qua lại giữa người dạy, người học và môi trường học, làmcho hoạt động dạy học vận động và phát triển, nhằm thực hiện chức năng dạy

học và hướng vào việc phát triển kĩ năng, nhận thức và năng lực của ngườihọc Trong ba yếu tố người dạy, người học và môi trường học, người học làchủ thể chính và được phát triển liên tục trong suốt quá trình dạy học tươngtác Sự phát triển của người học là mục tiêu mà phương pháp sư phạm tươngtác hướng đến Tuy nhiên, cần phải chú ý là phương pháp dạy học tương tácchỉ đạt hiệu quả khi có sự tham gia của ba yếu tố người dạy, người học và môitrường học tập và sự thiếu hụt của một trong ba yếu tố cũng ảnh hưởng đếnmục đích cũng như hiệu quả của hoạt động dạy học Phương pháp dạy họctương tác và hiệu quả trong giảng dạy ngoại ngữ học ngoại ngữ là quá trìnhnhận biết kiến thức và rèn luyện các kĩ năng, theo đó, dạy học ngoại ngữ màthiếu sự tương tác giữa người dạy - người học - môi trường sẽ ảnh hưởng đếnquá trình nắm bắt kiến thức cũng như rèn luyện các kĩ năng sử dụng ngônngữ Chính vì thế, hiện nay phương pháp dạy học tương tác được ứng dụngrộng rãi trong giảng dạy ngoại ngữ Theo hướng tiếp cận “lấy người học làmtrung tâm”, người dạy ngoại ngữ thường hay phối hợp sử dụng các phươngpháp tương tác chủ đạo như: diễn giảng tích cực, hỏi đáp theo lôgíc bài học,thảo luận nhóm [16]

1.3.2 Cấu trúc hoạt động dạy học môn tiếng Anh

1.3.2.1 Hoạt động dạy học môn tiếng Anh

a Mục tiêu hoạt động dạy học môn tiếng Anh

Về kiến thức

Dạy học tiếng Anh ở trường THCS nhằm giúp HS có kiến thức cơ bản

về ngữ âm, ngữ pháp, từ vựng tương đối hệ thống và hoàn chỉnh phù hợp vớiđặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, có hiểu biết khái quát về đất nước, con người

và nền văn hoá của đất nước mà mình đang học ngoại ngữ

Về kỹ năng:

Sau khi học xong bậc THCS HS có thể bước đầu sử dụng tiếng Anhnhư một công cụ giao tiếp làm cơ sở nền tảng để tiếp tục học lên các bậc học

cao hơn hoặc bước vào cuộc sống tìm vịêc làm Muốn vậy nhiệm vụ của GV

là phải thường xuyên rèn cho HS các kỹ năng: Nghe - Nói - Đọc - Viết

Về thái độ:

Có tình cảm và thái độ tốt đẹp với đất nước, con người, nền văn hoá vàngôn ngữ của đất nước có thứ tiếng đang học

Môn tiếng Anh được coi là môn học công cụ nên một số năng lực chung

như: Năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác, năng lực tự quản bản thân cũng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định mục tiêu và nội dung dạy học của môn học

Bên cạnh những năng lực chung ấy, môn tiếng Anh còn hướng tới pháttriển cho học sinh những năng lực đặc thù, cụ thể, chuyên biệt của môn học

như: Năng lực giao tiếp tiếng Anh, năng lực nghe hiểu, đọc hiểu Trên cơ sở phát triển các năng lực đó để phát triển toàn diện, đồng thời cả bốn kĩ năng:

nghe, nói, đọc, viết cho học sinh Có nhiều cách hiểu về năng lực tiếng Anh.Căn cứ vào mục tiêu, tính chất và nội dung chương trình môn học này từtrước đến nay; từ cách hiểu chung về năng lực, có thể nói năng lực tiếng Anh

là trình độ vận dụng các kiến thức, kĩ năng cơ bản về tiếng Anh để thực hànhgiao tiếp trong cuộc sống Trong môn tiếng Anh, việc hình thành và phát triển

kĩ năng trình bày ngôn ngữ và giao tiếp (năng lực giao tiếp) là mục tiêu quan

trọng và cũng là mục tiêu thế mạnh mang tính đặc thù của môn học Năng lựcgiao tiếp trong các nội dung dạy học tiếng Anh được thể hiện qua bốn kĩ năng

cơ bản: nghe, nói, đọc viết và khả năng ứng dụng các kiến thức và kĩ năng ấy

vào các tình huống giao tiếp khác nhau trong cuộc sống

b.Nội dung dạy học môn tiếng Anh

Nội dung giảng dạy môn Tiếng Anh tùy theo từng cấp độ và phụ thuộcvào người học Tuy nhiên về cơ bản đểu hướng đến việc giảng dạy và cải

thiện năng lực tiếng Anh với hai năng lực thành phần là: Năng lực tiếp nhận (nghe) và Năng lực nói,viết

Năng lực tiếp nhận là khả năng lĩnh hội, nắm bắt được các thông tin

chủ yếu; từ đó hiểu đúng Muốn có năng lực tiếp nhận phải biết cách tiếpnhận Tức là dựa vào những yếu tố, cơ sở nào (từ, ngữ, câu, đoạn, hình ảnh,biểu tượng, số liệu, sự kiện, …) để có thể có được các thông tin và cách hiểu

ấy Đánh giá năng lực tiếp nhận thường dựa vào kết quả của 2 kĩ năng chính

là nghe và đọc Nghe và phản hồi các thông tin nghe được một cách nhanhchóng, chính xác Việc đánh giá năng lực tiếp nhận chủ yếu dồn vào kĩ năngđọc hiểu văn bản

Năng lực tạo lập văn bản là khả năng biết viết, biết tổ chức, xây dựng

một văn bản hoàn chỉnh đúng quy cách và có ý nghĩa Muốn có năng lực tạolập phải biết cách tạo lập Tức là nắm được cách viết một loại văn bản nào đó.Đánh giá năng lực tạo lập thường dựa vào kết quả của 2 kĩ năng chính là nói vàviết Kĩ năng nói gắn liền với nghe, cũng như kĩ năng đọc ở năng lực tiếp nhận;việc kiểm tra đánh giá năng lực tạo lập chủ yếu dồn vào cho kĩ năng viết

Như vậy, để đánh giá năng lực tiếng Anh (cả tiếp nhận và tạo lập) cầnphải cụ thể hóa các kĩ năng (nghe, nói, đọc, viết) thành nhiều mức độ khácnhau Theo từng cấp học, phù hợp với tâm lý - lứa tuổi mà yêu cầu từ dễ đếnkhó, từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp…Cũng từ đó mà lựa chọn mộtphương thức đánh giá cho phù hợp

Thí dụ với các kĩ năng nghe và nói, giáo viên chủ yếu thực hiện đánh giáhàng ngày, thông qua các buổi học trên lớp, các hoạt động tập thể, sinh hoạtcâu lạc bộ,… Các kĩ năng còn lại (đọc, viết) ngoài việc kiểm tra hàng ngày(đánh giá quá trình) thường được chú trọng ở các kỳ kiểm tra, thi cuối cấp,cuối lớp (đánh giá kết thúc)

Đánh giá theo yêu cầu phát triển năng lực khác đánh giá theo hướngcung cấp nội dung Theo hướng nội dung, mục tiêu đánh giá tập trung vàoxem người học biết những gì (nhiều ít); nội dung đánh giá chủ yếu là yêu cầu

nhắc lại những nội dung đã học, những gì thầy, cô đã dạy, những bài có trongchương trình và sách giáo khoa; chính vì vậy yêu cầu chủ yếu là chứng minhnhững gì đã có sẵn, kiểm tra trí nhớ là chính; đề thi và đáp án khép kín, bắtbuộc phải tuân thủ theo ý của người ra đề; còn diễn đạt Kết quả là học sinhtập trung học những phần GV cho ôn tập.

c Phương pháp, hình thức dạy học môn tiếng Anh

Theo phương pháp sư phạm tương tác, người dạy, với vai trò là người

hỗ trợ, cùng tham gia vào các hoạt động học tập trong lớp học Người dạythông qua giáo cụ trực quan và các thiết bị phục vụ giảng dạy hướng dẫn họcsinh tham gia giải quyết các vấn đề thuộc bài giảng như từ mới, cấu trúc ngữpháp, yếu tố văn hóa Người dạy sử dụng các câu hỏi để kiểm tra mức độnắm bắt kiến thức bài giảng của người học, từ đó kích thích thảo luận, khơigợi người học đưa ra những quan điểm trái chiều để tạo nên sự tranh luậntrong tập thể và đi đến kết luận thống nhất Với vai trò là người điều khiểntrong quá trình dạy học, người dạy phải tạo các cảnh huống dùng ngôn ngữ

mà người học có nhiều khả năng sẽ gặp phải trong cuộc sống hàng ngày, tạocác cơ hội cho người học thực hành ngôn ngữ, giúp người học tham gia vàonhững hoạt động liên quan tới ngôn ngữ để phát triển các kĩ năng giao tiếp ởngười học Nói chung, người dạy sẽ vận dụng mọi thao tác và phương tiện đểkhuyến khích và thu hút một cách tự nhiên sự tham gia của người học vào cáchoạt động dạy học; tăng cường thúc đẩy các hoạt động thực hành trong lớphọc nhằm giúp người học phát triển tốt các kĩ năng sử dụng ngôn ngữ

Về bản chất, phương pháp dạy học tương tác là một chuỗi kích thích vàphản ứng của các thành tố (người dạy - người học - môi trường) nhằm giảiquyết các vấn đề truyền thụ, tiếp nhận và sử dụng kiến thứctrong hoạt độngdạy học Do phương pháp dạy học tương tác khắc phục nhiều nhược điểm củaphương pháp dạy học truyền thống, nên nhiều năm trở lại đây phương pháp

này đã được sử dụng tương đối rộng rãi trong lĩnh vực dạy học Học ngoạingữ rất cần có sự tương tác, do vậy thực sự cần thiết để áp dụng phương phápdạy học tương tác vào giảng dạy ngoại ngữ Đơn giản vì, người học không thểhọc cách vẽ một bức tranh mà không tiếp xúc với giấy, màu và cọ vẽ Tương

tự như vậy, người học sẽ rất khó để học ngoại ngữ mà không tiếp xúc và rènluyện với ngoại ngữ ấy Mục đích chính yếu của ngôn ngữ là giúp cho việcgiao tiếp, nên sự tương tác bằng ngôn ngữ giữa người dạy và người học đóngvai trò quan trọng trong việc phát triển khả năng sử dụng ngôn ngữ đó củangười học

d.Kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh

Đánh giá kết quả học tập của học sinh phải dựa vào mục tiêu dạy học đãđặt ra làm cơ sở đánh giá kết quả học tập, có nhiều hình thức kiểm tra đánhgiá khác nhau như: Viết, trắc nghiệm, thực hành Trong đó phương pháp trắcnghiệm được coi trọng đặc biệt vì nó tránh được tình trạng học mà không nắmđược ý chính, làm cho quá trình kiểm tra, đánh giá khách quan hơn

e Phương tiện dạy học

Phương pháp dạy học tương tác chỉ thực hiện có hiệu quả trong môitrường dạy học đa phương tiện Đó là một mô hình phòng học hiện đại đượctrang bị các thiết bị như máy chiếu, máy tính, ti vi, đài, bảng phấn, hệ thống

âm thanh, mạng internet…Tất cả các phương tiện này sẽ hỗ trợ tích cực chohoạt động giảng dạy và học tập của người dạy và người học Cụ thể là, trongmôi trường học tập năng động cùng với các thiết bị kĩ thuật công nghệ hiệnđại, mọi giác quan của người học được kích thích, người học sẽ nắm bắt được

âm đọc, từ mới, cấu trúc hoặc nội dung bài học nhanh chóng Đồng thời, hìnhảnh, âm thanh, video và các công cụ trực quan sinh động cũng sẽ giúp ngườidạy dễ dàng truyền thụ kiến thức và thu hút sự quan tâm chú ý và tính chủđộng tích cực tham gia xây dựng bài của Từ mối quan hệ của các thành tố

tham gia vào hoạt động dạy học chúng ta thấy, sự phối hợp tích cực của ngườidạy với người học và việc khai thác triệt để các phương tiện dạy học hiện đại

đã làm cho giờ học ngoại ngữ đạt được hiệu quả mong muốn Trong hoạtđộng dạy học, người dạy với vai trò là người truyền tải kiến thức mới, ngườihướng dẫn và củng cố kiến thức, cùng với các thủ thuật đa dạng hoá hoạtđộng dạy học cũng như thủ thuật động viên khích lệ tính chủ động suy nghĩcủa người học đã kích thích mối quan tâm của người học, lôi cuốn sự chú ýcủa người học, tạo nên hứng thú học tập cho người học, từ đó giúp cho ngườihọc dễ dàng tiếp thu kiến thức và sử dụng thành thạo các kĩ năng ngôn ngữ.Còn người học, trong bối cảnh lớp học đa tương tác, có nhiều cơ hội pháttriển các kĩ năng ngôn ngữ thông qua việc thực hành ngôn ngữ với người dạy

và bạn học

1.3.2.2 Hoạt động học môn tiếng Anh

a Phương pháp học môn tiếng Anh

Người học, với vai trò là thành tố trung tâm của hoạt động dạy học, sẽtiếp xúc với ngôn ngữ qua âm đọc, từ vựng, cấu trúc và các yếu tố phi ngônngữ như văn hóa, thói quen bản ngữ Người học sẽ học tập và ôn luyện kiếnthức bài giảng dưới sự hướng dẫn của người dạy Người học không giao tiếpvới người dạy và bạn học một cách thụ động Người học chủ động đặt câuhỏi, bổ sung ý kiến, bình luận trực tiếp về những vấn đề mà bạn học vừa nói,đưa ra ý kiến không tán thành… Người học sử dụng thán từ, cử chỉ, hànhđộng để thể hiện cảm xúc trong giao tiếp Quan trọng hơn cả là người họckhông cảm thấy căng thẳng trong quá trình học

b Động cơ , thái độ học môn tiếng Anh

Trong giáo dục, động cơ học tập là một hệ thống các yếu tố vừa có tínhchất định hướng, vừa có chức năng kích thích, thúc đẩy và duy trì hoạt động

học tập Động cơ học tập là yếu tố tâm lý phản ánh đối tượng có khả năngthỏa mãn nhu cầu của người học, định hướng, thúc đẩy và duy trì hoạt độnghọc tập của người học nhằm chiếm lĩnh đối tượng đó Động cơ nói chung vàđộng cơ học tập nói riêng là những vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cơbản trong tâm lý học Động cơ học tập đúng đắn hay lệch lạc có ý nghĩa quyếtđịnh sự thành bại của hoạt động và chiều hướng phát triển nhân cách của conngười Sự khác biệt về khả năng cũng như động cơ học tập của học sinh ảnhhưởng đến hiệu quả học tập và giảng dạy và đồng thời động cơ học tập củahọc sinh là lòng ham muốn tham dự và học tập những nội dung của chươngtrình học Động cơ, thái độ học tập tốt sẽ đem lại kết quả học tập hiệu quả.

1.3.2.3 Môi trường dạy học

Trong phương pháp sư phạm tương tác môi trường bao gồm môi trườngvật chất ( bên ngoài) và môi trường tinh thần ( bên trong) Môi trường vật chất

là toàn bộ thế giới vật chất tồn tại xung quanh người dạy và người học Môitrường tinh thần là tư tưởng tình cảm, tâm lý, ý thức của người dạy , ngườihọc Môi trường là tác nhân quan trọng có ảnh hưởng đến người dạy, ngườihọc Bầu không khí cởi mở, thân thiện của người dạy, người học và tập thể,chế độ làm việc hợp lý, cơ sở vật chất phù hợp có tác động lôi cuốn sự hứngthú, khả năng tập trung vào nội dung dạy học.[25]

Trong môi trường lớp học đa tương tác, người học giảm được tâm lí ngạingùng, tăng tính chủ động và hợp tác giữa người học với người dạy, ngườihọc với người học Từ đó, người học luyện được cách học tập và làm việc vớiđồng đội và tập thể Như vậy có thể thấy, bản thân phương pháp dạy họctương tác đã chú trọng tới việc sử dụng ngoại ngữ của người học.Vì khiphương pháp này được ứng dụng vào giảng dạy ngoại ngữ, các hoạt động trênlớp của người học đều gắn liền với việc sử dụng ngôn ngữ trong các hoạtđộng giao tiếp, chứ không phải người học nghe người dạy độc giảng hoặc

giảng giải về ngôn ngữ mà mình đang học Dường như, trong lớp học ngoạingữ, các kĩ năng như nghe, nói, đọc, viết được tiến hành đan xen liên tục.Những gì người học làm được chính là minh chứng cho việc người dạy biếtkhai thác tối đa các hoạt động trên lớp nhằm giúp người học thực hiện chứcnăng tích cực, không thụ động trong việc lĩnh hội kiến thức.

1.4 QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.4.1 Quản lý hoạt động dạy môn tiếng Anh của giáo viên

1.4.1.1 Quản lý mục tiêu hoạt động dạy

Quản lý mục tiêu dạy học về bản chất là các tác động của nhà quản lý nhằmđảm bảo: mục tiêu dạy học được xây dựng phù hợp chuẩn kiến thức, kỹ năng,thái độ, được toàn thể giáo viên và học sinh hiểu đúng, thực hiện triệt để.Mục tiêu dạy học được định kỳ rà soát và điều chỉnh phù hợp với định hướngđổi mới giáo dục Mục tiêu dạy học đã đặt ra được xem là chuẩn dạy học vàđược sử dụng làm cơ sở đánh giá kết quả dạy học, công nhận chất lượng củahoạt động dạy học

Để quản lý tốt mục tiêu dạy học cán bộ quản lý triển khai toàn thể giáoviên nghiên cứu chuẩn kiến thức, kỹ năng và viết báo cáo thu hoạch Chỉ đạo

tổ chuyên môn căn cứ điều kiện, đặc điểm học sinh của trường xây dựng mụctiêu cụ thể của các bài học Chỉ đạo tổ chuyên môn kiểm tra sự phù hợp củamục tiêu bài dạy với chuẩn kiến thức, kỹ năng trong giáo án của giáo viên

Cán bộ quản lý yêu cầu tổ trưởng chuyên môn đưa thành nội dung sinhhoạt chuyên môn Đưa thông tin về chuẩn kiến thức kỹ năng lên websitetrường để học sinh tham khảo, kiểm tra việc học sinh nắm vững chuẩn kiếnthức kỹ năng của môn học Chỉ đạo, dự giờ để kiểm tra

Rà soát việc thực hiện chương trình Hướng dẫn giáo viên nắm vữngnguyên tắc điều chỉnh chương trình Xây dựng tiêu chí đánh giá hoạt động