LUẬN văn THẠC sĩ PHÁT TRIỂN bảo HIỂM xã hội tự NGUYỆN tại bảo HIỂM xã hội MINH hóa, TỈNH QUẢNG BÌNH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC DUY TÂN ĐINH THANH NGỌC PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI MINH HÓA, TỈNH QUẢNG BÌNH LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH ĐÀ NẴNG, 2020 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC DUY TÂN ĐINH THANH NGỌC PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI MINH HÓA, TỈNH QUẢNG BÌNH CHUYÊN NGÀNH QUẢN TRỊ KINH DOANH MÃ SỐ 8340101 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS TS LÊ ĐỨC TOÀN ĐÀ NẴNG,.

ĐINH THANH NGỌC

PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN TẠI

BẢO HIỂM XÃ HỘI MINH HÓA,

TỈNH QUẢNG BÌNH

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN TRỊ KINH DOANH

MÃ SỐ: 8340101

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS LÊ ĐỨC TOÀN

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của tôi Số liệu và kếtquả nghiên cứu là trung thực xuất phát từ thực tiễn tại địa bàn huyện Minh Hoá,

cơ quan Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình và chưa từng được

sử dụng trong bất cứ luận văn, luận án nào

Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đều đã được cám ơn và cácthông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc

Học viên thực hiện

Đinh Thanh Ngọc

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian học tập tại trường Đại học Duy Tân và khi nghiên cứu thựchiện đề tài, bản thân tôi đã nhận được sự giúp đỡ rất lớn và vô cùng quý báu của cácđơn vị, tập thể và các cá nhân, tôi xin chân thành cảm ơn

Tôi xin cảm ơn Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, bộ phận sau đại học, cùng cácthầy giáo, cô giáo trong trường Đại học Duy Tân đã quan tâm giúp đỡ, tạo mọi điềukiện cho tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Lê Đức Toàn Người đã dành nhiều thời gian và tâm huyết, tận tình hướng dẫn chỉ bảo cho tôitrong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài

-Tôi xin chân thành cảm ơn cơ quan Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hoá tỉnh QuảngBình và các cá nhân trên địa bàn huyện Minh Hoá đã cung cấp những thông tin cầnthiết và giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân và bạn bè đã quantâm giúp đỡ, động viên và tạo điều kiện cho tôi trong học tập, tiến hành nghiên cứu

và hoàn thành đề tài này

Xin chân thành cảm ơn!

Quảng Bình, ngày tháng 10 năm 2020

Học viên thực hiện

Đinh Thanh Ngọc

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT xii

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ xiii

MỞ ĐẦU 1

1.1.Tổng quan về phát triển BHXH tự nguyện 9

1.1.1 Một số khái niệm chung về bảo hiểm xã hội 9

1.1.2 Bản chất, vai trò và nguyên tắc hoạt động của bảo hiểm xã hội tự nguyện 16

1.1.3 Phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện 19

Quan niệm về phát triển bảo hiểm xã hộ tự nguyện 19

1.2 Nội dung về phát triển Bảo hiểm xã hội tự nguyện 20

a Triển khai các chủ trương của ngành BHXH về phát triển BHXH tự nguyện 20

b Tổ chức bộ máy thu BHXH tự nguyện 21

c Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của ngườ dân 23

- Làm thay đổi nhận thức sâu sắc của người sử dụng lao động, người lao động và nhân dân về tính ưu việt, bản chất nhân văn, xã hội chủ nghĩa của chính sách, pháp luật BHXH 24

- Thúc đẩy quá trình thực thi pháp luật, đưa chính sách, pháp luật đi

vào cuộc sống nhanh hơn, đảm bảo tính tuân thủ pháp luật 25

- Tạo sự gắn kết, phối hợp chặt chẽ, hiệu quả trong lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện công tác, thông tin, truyền thông BHXH từ Trung ương đến địa phương, giữa cấp ủy, tổ chức đảng và chính quyền trong toàn hệ thống ngành BHXH Nâng cao nhận thức, vai trò, trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước, các đoàn thể,chính quyền các cấp trong việc tổ chức thực hiện pháp luật 25

- Sử dụng an toàn, hiệu quả và bảo đảm cân đối Quỹ BHXH Xây dựng hệ thống BHXH hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu quả cao, đáp ứng yêu thời đại hóa và hội nhập quốc tế 25

- Phát hiện những bất cập cả trong cơ chế, chính sách và quá trình

tổ chức thực thi pháp luật về BHXH để đề xuất sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện 25 Nội dung tuyên truyền gồm: 25

- Đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền những nội dung cơ bản của Luật BHXH; định hướng chỉ đạo của BHXH Việt Nam trong các lĩnh vực hoạt động của Ngành; kết quả thực hiện chính sách BHXH đạt được trong thời gian qua để động viên các tầng lớp nhân dân tích cực và chủ động tham gia BHXH 25

- Tổ chức hội nghị, hội thảo, đối thoại trực tiếp với các với người lao động và nhân dân , tập huấn, tọa đàm, tổ chức các đội tuyên truyền lưu động, hội thi tuyên truyền viên, phát hành ấn phẩm, tờ rơi , pa

nô, áp phích 25

- Phối hợp với các cơ quan truyền hình, thông tấn, báo chí ở Trung ương và địa phương triển khai thực hiện các hoạt động tuyên truyền

thông qua việc thực hiện các chuyên trang, chuyên mục, chuyên đề

và các bài viết, phóng sự, tin tức, tổ chức các buổi tọa đàm, game show truyền hình về các quyền lượi khi tham gia bảo hiểm xã hội 25

- Tổ chức tuyên truyền trên các kênh truyền thông của Ngành: Website BHXH Việt Nam, Báo bảo hiễm xã hội, Tạp chí bảo hiễm xã hội 25

- Tổ chức tuyên truyền trực quan thông qua các ấn phẩm tuyên truyền: pano, áp phích, tờ rơi, tranh cổ động với nội dung đa dạng phong phú theo đặc thù văn hóa xã hội của từng vùng miền 25 Khi thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến chế độ, chính sách, pháp luật về BHXH cần lưu ý: 26

- Khi thực hiện tuyên truyền cần phải đổi mới, nâng cao hiệu quả tuyên truyền huy động được sức mạnh của sự vào cuộc của hệ thống chính trị, các đoàn thể, các cấp, các ngành trong việc tuyên truyền thực hiện chính sách, pháp luật về BHXH 26

- Nội dung thưc hiện tuyên truyền phải đa dạng, phong phú về hình thức thể hiện, các hoạt động phải được tiến hành thường xuyên, phải thiết thực, hiệu quả, đảm bảo đưa thông tin đến với mọi người

sử dụng lao động, mọi người lao động và nhân dân trên cả nước 26

- Những người làm công tác tuyên truyền BHXH phải có kỹ năng tốt

để truyền tải các chính sách BHXH đến người tham gia, các đối tượng hiểu rõ quyền lợi và trách nhiệm khi tham gia BHXH 26 1.2.1 Phát triển về số lượng 26 1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đối tượng tham gia bảo

hiểm xã hội tự nguyện 27

1.4 Kinh nghiệm về phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện tại các đơn vị 31

1.4.1 Bảo hiểm xã hội tự nguyện ở huyện Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An: 31 1.4.2 Bài học kinh nghiệm rút ra cho việc phát triển bảo hiểm xã hội

tự nguyện trên địa bàn huyện Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình 33

Kết luận chương 1 37 CHƯƠNG 2 - THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN BẢO HIỂM XÃ HỘI

TỰ NGUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN MINH HOÁ, TỈNH QUẢNG BÌNH 38 2.1 Khái quát chung về địa bàn huyện Minh Hoá tỉnh Quảng Bình .38 Minh Hóa là huyện miền núi vùng cao nằm về phía Tây Bắc tỉnh Quảng Bình Phía Tây giáp nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào với 89 km đường biên giới, phía Bắc giáp huyện Tuyên Hóa, phía Nam và Đông Nam giáp huyện Bố Trạch Minh Hóa có dân tộc Kinh chiếm đa số và các dân tộc ít người Bru - Vân Kiều, Chứt… tập trung ở các xã biên giới (Dân Hóa, Trọng Hóa, Thượng Hóa và Hóa Sơn) 38

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 38

Từ thành phố Đồng Hới, có thể đến huyện Minh Hóa bằng hai con đường: Con đường thứ nhất từ Đồng Hới chạy theo quốc lộ 1A về thị

xã Ba Đồn, sau đó chạy theo quốc lộ 12A lên Minh Hóa Con đường

thứ hai chạy theo đường Hồ Chí Minh, xuất phát từ Cộn chạy hướng Bắc khoảng 120 km là tới nơi; con đường này hấp dẫn khác

du lịch với các địa danh một thời lững lẫy trong chiến tranh như đèo

Đá Đẽo, ngầm Rinh, Khe Ve, đèo Mụ Giạ 38

2.1.2 Điều kiện kinh tế 38

2.1.3 Tình hình dân số, lao động 39

2.1.4 Giới thiệu chung về Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hoá 40

* Chức năng nhiệm vụ của Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hoá 41

C Cơ cấu tổ chức BHXH huyện Minh Hoá 43

BHXH huyện tính đến nay có 16 cán bộ, đây đều là những cán bộ trẻ năng động, có chuyên môn, nghiệp vụ Cán bộ đơn vị luôn chứng tỏ tinh thần trách nhiệm cao, chu đáo, hết mình trong công việc Hiện 100% cán bộ của đơn vị sử dụng thành thạo máy vi tính, có thích ứng tốt công nghệ thông tin trong quá trình giải quyết công việc Căn cứ vào tình hình thực tế của cơ quan, ngay từ đầu Ban Giám đốc đã sắp xếp đội ngũ cán bộ đảm bảo đúng người, đúng việc đảm bảo phù hợp với khả năng, trình độ của từng người, tạo điều kiện để phát huy, nâng cao trình độ và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao 46

Qua số liệu ta thấy nhóm tuổi dưới 35 tuổi có 08 cán bộ viên chức chiếm tỉ lệ cao 50 %, đây là độ tuổi trẻ trung, năng động, có ý thức cầu tiến, muốn công hiến, nhiệt tình và đáp ứng các yêu cầu đặt ra của của hiểm xã hội huyện Minh Hóa Tiếp theo là nhóm từ 35 đến dưới 50 tuổi có 6 cán bộ chiếm 37,5 % họ là những người có kinh nghiệm trong công tác bảo hiểm, tuy nhiên có thể thiếu nhạy bén

và ngại thay đổi trước những chính sách về bảo hiểm xã hội Còn lại chiếm tỷ lệ 12,5% là 2 cán bộ trên 50 tuổi, nhóm này chủ yếu công tác quản lý Đây chính là những cán bộ rất giàu nhiệt huyết,

am hiểu sâu về chuyên môn nghiệp vụ và đóng góp rất nhiều công sức từ khi mới thành lập ngành BHXH huyện cho nên phù hợp với đặc thù công việc của phòng kiểm tra 46 2.2 Thực trạng phát triển Bảo hiểm xã hội tự nguyện tại Bảo hiểm

xã hội huyện Minh Hoá 47

a Triển khai các chủ trương của ngành về phát triển Bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn huyện Minh Hoá 47

- Bảo đảm quyền lợi người tham gia bảo hiểm xã hội 48 Bảo vệ quyền lợi của người lao động trong các đơn vị được tham gia bảo hiểm xã hội Vì vậy đảm bảo quyền lợi của người tham gia bảo hiểm xã hội là nguyên tắc quan trọng của ngành bảo hiểm xã hội, nhằm thực hiện được mục tiêu an sinh – xã hội của chính phủ giao cho toàn ngành bảo hiểm xã hội Đây là quyền lợi chính đáng và hợp pháp của người lao động đã được quy định trong văn bản Luật bảo hiểm xã hội, nhưng trong thực tế nhiều doanh nghiệp đã cố tình không đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động hoặc đóng không

đủ, không đúng số lượng quy định điều này ảnh hưởng đến quyền lợi của người lao động, khi số tiền lương đóng thấp hoặc không đóng thì mức trợ cấp cho người lao động khi phát sinh: ốm đau, tai nạn lao động, thai sản, tử tuất… sẽ không được hưởng hoặc hưởng

ít hơn so với quyền lợi của họ 48

- Bảo đảm hoạt động phát triển bảo hiểm xã hội ổn định, bền vững, hiệu quả Tính ổn định , bền vững ,hiệu quả của hoạt động phát triển

bảo hiểm xã hội là những mục tiêu mà bất kì một hệ thống bảo hiểm

xã hội nào, của một quốc gia nào cũng mong muốn đạt được Hoạt động phát triển bảo hiểm xã hội được điều hòa, phối hợp nhịp nhàng, từ đó giúp tăng cường ổn định trong hệ thống nhằm đảm bảo đạt được mục tiêu quản lý phát triển bảo hiểm xã hội; Tạo động lực cho mọi cá nhân trong tổ chức Hoạt động phát triển bảo hiểm xã hội đóng vai trò là xương sống của toàn ngành bảo hiểm xã hội, vì vậy đảm bảo hoạt động phát triển bảo hiểm xã hội luôn được ổn định, bền vững, hiệu quả cũng chính là giúp ngành bảo hiểm xã hội phát triển ổn định, bền vững, hiệu quả Song, để đạt được những mục tiêu này phải đảm bảo các điều kiện.Thông qua công tác đánh giá, khen thưởng những cá nhân, tổ chức phát triển bảo hiểm xã hội tốt, kịp thời uốn nắn những sai lệch, thiếu sót của cá nhân trong tổ chức có biểu hiện làm thất thoát số phát triển hoặc số phát triển đạt hiệu quả thấp 48

b Tổ chức phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn huyện Minh hóa 49 2.2.1 Phát triển về số lượng 56 2.2.2 Phát triển về chất lượng 62

* Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn huyện Minh Hoá 73

- Hệ thống pháp luật và chính sách về bảo hiểm xã hội tự nguyện 73

- Nhận thức của người dân 74

- Yếu tố về thu nhập 76

- Thể chế tổ chức bộ máy và cán bộ 78

2.3 Đánh giá chung đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện

trên địa bàn huyện Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình 79

2.3.1 Những kết quả đạt được 79

2.3.2 Những mặt tồn tại, hạn chế 79

2.3.3 Nguyên nhân các hạn chế 80

CHƯƠNG 3 - GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỐI TƯỢNG THAM GIA BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN MINH HOÁ, TỈNH QUẢNG BÌNH 82

3.1 Quan điểm, định hướng và mục tiêu phát triển đối tượng tham gia BHXH tự nguyên trên địa bàn huyện Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình 82

3.1.1 Quan điểm phát triển đối tượng tham gia BHXH tự nguyện: 83 3.1.2 Định hướng phát triển đối tượng tham gia BHXH tự nguyện83 3.1.3 Mục tiêu phát triển đối tượng tham gia BHXH tự nguyện 84

3.2 Giải pháp phát triển đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn huyện Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình 86

a Nâng cao nhu cầu tham gia Bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn huyện Minh Hoá 86

b Tăng cường công tác tuyên truyền BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Minh Hoá 87

3.2.1 Phát triển BHXH tự nguyện về mặt lượng 93

3.2.2 Phát triển BHXH tự nguyện về mặt chất 94

3.3 Kiến nghị 95

3.3.1 Kiến nghị với Bảo hiểm xã hội Việt Nam 95

3.3.2 Kiến nghị với Bảo hiểm xã hội tỉnh Quảng Bình 95

3.3.3 Kiến nghị với Bảo hiểm xã hội huyện Minh Hoá 96

Kết luận chương 3 97

KẾT LUẬN 98

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 51

PHỤ LỤC 53

PHIẾU ĐIỀU TRA 53

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

ILO Tổ chức Lao động Quốc tế

WTO Tổ chức thương mại quốc tế

DANH MỤC BẢNG, BIỂU ĐỒ

39

Biểu đồ 2.1: Cơ cấu kinh tế huyện Minh Hoá năm 2019 39

Bảng 2.1 Dân số và mật độ dân số trên địa bàn huyện (người/ km2) 40

43

Sơ đồ 2.1: Sơ đồ Bộ máy tổ chức của BHXH huyện Minh Hoá 43

Bảng 2.2: Đặc điểm cơ bản về CBVC BHXH huyện Minh Hóa 46

Bảng 2.3: Tổng hợp hoạt động tuyên truyền BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Minh Hoá giai đoạn 2017- 2019 53

Hình 2.4: Nguồn thông tin về BHXH tự nguyện mà người dân có được 54

Hình 2.5: Mức độ hiểu biết về chính sách BHXH tự nguyện 55

Bảng 2.5: Số người tham gia BHXH tự nguyện trong tổng số người tham gia BHXH tại huyện Minh Hoá giai đoạn 2017 - 2019 58

Bảng 2.6: Tình hình thực hiện kế hoạch thu BHXH tự nguyện của BHXH huyện Minh Hoá giai đoạn 2017 – 2019 59

Hình 2.6: Tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội của người được điều tra 60

Bảng 2.7: Bảng tổng hợp mức chi thù lao đại lý thu BHXH tự nguyện 61

giai đoạn 2017 – 2019 61

Biểu đồ 2.7: Nhu cầu tham gia BHXH tự nguyện của người được điều tra 67 Bảng 2.8: Ảnh hưởng của mức đóng, mức hưởng và kết quả thực hiện BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Minh Hoá: 69 Bảng 2.9: Bảng tổng hợp đánh giá công tác phục vụ của cơ quan BHXH huyện Minh Hoá: 71 Bảng 2.10 Đánh giá về thủ tục tham gia và thủ tục giải quyết BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Minh Hoá: 72 Bảng 2.11: Ảnh hưởng của trình độ học vấn và quyết định tham gia BHXH tự nguyện trên địa huyện Minh Hoá: 75 Bảng 2.12: Ảnh hưởng của thu nhập bình quân hàng tháng và quyết định tham gia BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Minh Hoá: 78

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm gần đây, nền kinh tế Việt Nam đã có những bước chuyển hếtsức mạnh mẽ với dấu mốc là sự kiện Việt Nam trở thành thành viên chính thức của

tổ chức thương mại quốc tế (WTO) Kinh tế Việt Nam tiến tới hội nhập sâu và rộngvới nền kinh tế thế giới, đời sống của đại bộ phận người dân đã có nhiều thay đổi.Trong bối cảnh nền kinh tế sôi động, nhanh, nhạy du nhập nhiều thành phần mới Ắthẳn tồn tại không ít những rủi ro nhất định Vậy làm thế nào để ổn định sự duy trì

và công bằng xã hội?

Ngày nay Bên cạnh việc đẩy mạnh phát triển kinh tế các quốc gia trênthế giới đang không ngừng hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội, trước hết là Bảohiểm xã hội (BHXH) để giúp cho người lao động yên tâm đối mặt với những rũi ro,đặc biệt là rủi ro trong kinh tế thị trường và rủi ro xã hội khác Để kinh tế phát triểnhoàn thiện thì hệ thống an sinh xã hội là nền móng cơ bản, phải thật sự mạnh mẽ vàvững chắc

BHXH là chính sách lớn của Đảng và nhà nước ta, nhằm ổn định đời sống, sảnxuất cho người tham gia BHXH, đặc biệt là BHXH tự nguyện Có hiệu lực từ năm

2008, chính sách BHXH tự nguyện mở ra cơ hội hưởng lương hưu cho nhiều ngườilao động, nhất là người lao động tự do, buôn bán nhỏ, thợ thủ công, dân, nhữngngười không nằm trong diện BHXH bắt buộc nhưng có thu nhập ổn định Với mụcđích thu hẹp khoảng cách xã hội Mọi người đều được sống cuộc sống an nhàn lúc

về hưu, giảm gánh nặng đối với cộng đồng, xã hội Bảo hiểm xã hội tự nguyện phùhợp với mong muốn của rất nhiều người.Vì vậy tiềm năng phát triển chính sách này

ở nước ta là cực kì lớn

Huyện Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình dân số khoảng 50.708, có 1 thị trấn và 15

xã Những năm gần đây có sự phát triển cả về kinh tế, xã hội, một phần nhờ đónggóp của các thành phần kinh tế trên địa bàn Năm 2018, tốc độ phát triển giá trị sảnxuất các ngành kinh tế chủ yếu ước đạt 14,1% Trong đó, nông lâm thủy sản tăng5%; công nghiệp và xây dựng tăng 14,5%; thương mại - dịch vụ tăng 17,5%, thu

nhập bình quân đầu người đạt 32,5 triệu đồng ( UBND huyện Minh Hoá, 2019 ).Các doanh nghiệp đóng trên địa bàn cũng khá đông, tuy nhiên, do chịu ảnh hưởngkhông nhỏ của thiên tai, dịch bệnh, sự khủng hoảng kinh tế toàn cầu, dẫn đến nhiềudoanh nghiệp làm ăn thua lỗ, thậm chí phá sản, đời sống người lao động gặp nhiềukhó khăn Cơ quan bảo hiểm xã hội và một số đơn vị liên quan suốt những năm vừaqua luôn không ngừng tuyên truyền, vận động người dân tham gia bảo hiểm xã hội

tự nguyện Tuy nhiên đến nay số lượng người lao động tham gia cuộc sống này hạnchế chưa thể hiện hết nguồn lực tham gia, cũng như theo định hướng phát triển củaĐảng và Nhà nước

Nguyên nhân số lượng người tham gia BHXH tự nguyện trên địa bàn huyệnMinh Hoá còn ít là do: Trình độ học vấn và nhận thức xã hội còn nhiều hạn chế, laođộng phần lớn chưa qua đào tạo, việc làm bấp bênh, thu nhập thấp, Vấn đề cần đặt

ra là làm thế nào để người lao động nhận thức được sự cần thiết khi tham gia BHXH;giải pháp nào giải quyết việc tham gia BHXH của người lao động khi thu nhập bấpbênh; vấn đề về thể chế và tổ chức thực hiện, đội ngũ cán bộ quản lý như thế nào Vì

vậy, tôi đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: " Phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện tại

Bảo hiểm xã hội Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình" nhằm tìm ra những điểm còn hạn chế

và từ đó đề xuất những giải pháp để ngày càng tăng thêm đối tượng tham gia BHXH

tự nguyện trên địa bàn, hướng tới mọi người dân đều có lương hưu, đảm bảo an sinh,

xã hội công bằng và phát triển

2 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Ở nước ta, BHXH đã được hình thành ngay từ những năm đầu thành lập nước, tuy nhiên chỉ áp dụng hình thức BHXH bắt buộc Cùng với quá trình phát triển đất nước, đòi hỏi cần phải đổi mới và hoàn thiện hệ thống BHXH theo cả haihình thức bắt buộc và tự nguyện Những năm qua đã có nhiều công trình nghiên cứu

về lĩnh vực này, tuy nhiên tập trung chủ yếu về lĩnh vực BHXH bắt buộc Đối vớiBHXH tự nguyện, đã có một số công trình nghiên cứu liên quan, trong đó có một sốcông trình tiêu biểu như:

- Bùi Văn Hồng (2002) đã “Nghiên cứu mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm

xã hội đối với người lao động tự tạo việc làm và thu nhập” (đề tài cấp Bộ),

- Nguyễn Anh Vũ (2003) đã tạo lập các “ Cơ sở khoa học quản lý và tổ chứcthu bảo hiểm xã hội tự nguyện” (đề tài cấp Bộ),

- Nguyễn Tiến Phú (2004) đã “Nghiên cứu xây dựng lộ trình tiến tới thực hiệnbảo hiểm xã hội cho mọi người lao động” (đề tài cấp Bộ) trong bối cảnh chưa cóLuật BHXH

- Đào Thị Hải Nguyệt (2007) đã xây dựng “Mô hình thực hiện bảo hiểm xãhội tự nguyện ở một số nước trên thế giới và những bài học kinh nghiệm có thể vận dụng vào Việt Nam” (đề tài cấp Bộ), trong đó tập trung nghiên cứu kinh nghiệm của nước ngoài trong việc thực hiện BHXH tự nguyện,

Ngoài ra, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội và Ngân hàng thế giới (2007)

đã thực hiện “Khảo sát về triển vọng tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện cho khuvực phi chính thức ở Việt Nam: Kiến nghị chính sách" (đề tài cấp Bộ) nhằm đưa ra

cơ sở để triển khai Luật BHXH về BHXH tự nguyện

Nhìn chung, các công trình trên đã góp phần cung cấp cơ sở lý luận và khoahọc cho tác giả thực hiện nghiên cứu các giải pháp phát triển BHXH tự nguyện trênđịa bàn huyện Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình Trên thực tế, chỉ có rất ít công trìnhnghiên cứu cụ thể về phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện tại một địa phương cụthể Hầu hết các công trình nghiên cứu về mở rộng đối tượng bảo hiểm xã hội nóichung hoặc mở rộng đối tượng người lao động tham gia BHXH tự nguyện Nhưvậy, hầu như các công trình chỉ đề tập tới sự phát triển về mặt lượng chứ chưa đềcập tới sự phát triển về mặt chất Do đó, đây mới là những nghiên cứu bước đầu,còn chưa đầy đủ, thiếu hệ thống

Đặc biệt hầu như các công trình này nghiên cứu từ khá lâu trước đó nên chưacập nhật được những xu hướng phát triển mới của hệ thống BHXH tự nguyện, trongbối cảnh đất nước chuyển mạnh sang nền kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hộinhập kinh tế quốc tế, khu vực và đặc biệt là các nghiên cứu trên thực hiện trongđiều kiện Luật BHXH về BHXH tự nguyện chưa được thực thi Chính vì lẽ đó, cácnhân tố ảnh hưởng cũng như các giải pháp triển khai phát triển BHXH tự nguyện chưa

thực sự phù hợp trong bối cảnh hiện nay.

Nhìn chung, hiện tại, chưa có một công trình nghiên cứu chính thức về phát triểnbảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn huyện Minh Hoá, tỉnh Quảng Bình được công

bố Do đó, có thể nói đề tài của luận văn hoàn toàn cần thiết và không trùng lắp với cáccông trình nghiên cứu trước đó

3 Mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu.

3.1 Mục tiêu

- Mục tiêu chung:

Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng phát triển BHXH tự nguyện trên địa bànhuyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình Từ đó đưa ra các giải pháp nhầm phát triển đốitượng tham gia BHXH tự nguyện trên địa bàn Thực hiện tốt các chủ trương củaĐảng, chính sách pháp luật của nhà nước về công tác an sinh xã hội cho nhân dân

- Mục tiêu cụ thể:

Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về đối tượng tham gia BHXH tựnguyện

Đánh giá thực trạng đối tượng tham gia BHXH tự nguyện của người lao động

trên địa bàn huyện Minh Hoá giai đoạn 2017 – 2019.

Đề xuất giải pháp phát triển đối tượng tham gia BHXH tự nguyện của ngườilao động trên địa bàn huyện Minh Hoá tỉnh Quảng Bình trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ của luận văn

- Làm rõ thêm cơ sở lý luận về Bảo hiểm xã hội tự nguyện

- Đánh giá kết quả thực hiện và nêu những vấn đề đang đặt ra cho quá trìnhphát triển Bảo hiểm xã hội tự nguyện ở nước ta

- Dự báo khả năng, định hướng phát triển và giải pháp thực hiện BHXH tựnguyện

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

a Đối tượng nghiên cứu

- Các vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển BHXH tự nguyện

- Đối tượng những người lao động không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt

buộc theo quy định của luật BHXH năm 2014 Tập trung vào nhóm dân, lao động tự

do, tiểu thương, làm thuê, làm mướn, nội trợ…

-Tình hình triển khai thực hiện BHXH tự nguyện tại huyện Minh Hoá Một sốyếu tố liên quan đến việc đóng BHXH tự nguyện

b Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung:

+ Luận văn tập trung nghiên cứu các vấn đề về phát triển BHXH tự nguyện Tập

trung các nhóm đối tượng là người lao động nông thôn, tự tạo việc làm, lao động tự do + Các vấn đề liên quan tới việc phát triển đối tượng tham gia BHXH tựnguyện tại huyện Minh Hoá

+ Xác định các yếu tố ảnh hưởng tới việc tham gia BHXH tự nguyện như: Chínhsách pháp luật của nhà nước, thu nhập của người dân, nhận thức của người cách thứcquản lý

- Về không gian:

+ Đề tài được thực hiện trên địa bàn huyện Minh Hoá tỉnh Quảng Bình.

- Về thời gian:

+ Thu thập trong giai đoạn 2017– 2019.

5 Phương pháp nghiên cứu

a Phương pháp thu thập số liệu

Thông tin sử dụng cho quá trình nghiên cứu phải đảm bảo các yêu cầu: đầy đủ,chính xác, kịp thời và khách quan Để có cái nhìn tổng thể, khách quan, các thông tin,

số liệu liên quan được dùng cho việc phân tích, đánh giá tình hình tham gia Bảo hiểm

xã hội tự nguyện của người dân tại huyện Minh Hoá được lấy trong khoảng thời gian

từ năm 2017 - 2019

Thu thập số liệu sơ cấp

Để có loại thông tin này tác giả thực hiện điều tra trực tiếp, nghiên cứu địnhlượng kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính

Việc kết hợp sử dụng cả 2 phương pháp nghiên cứu định tính và định lượngtrong luận văn sẽ làm tăng độ tin cậy của các phân tích và đánh giá vì có được các

minh chứng từ nhiều nguồn, tạo cách nhìn đa chiều về cùng một vấn đề, có thể bổtrợ cho nhau và phục vụ hiệu quả cho mục tiêu nghiên cứu Mặt khác, việc sử dụngkết hợp cả 2 phương pháp này trong nghiên cứu sẽ làm cho kết quả nghiên cứu đápứng tốt hơn mục tiêu của đề tài, giải đáp được câu hỏi nghiên cứu một cách đầy đủ,

rõ ràng, bảo đảm cho kết quả nghiên cứu vừa có tính khái quát nhờ phương phápđịnh lượng, vừa có tính cụ thể nhờ phương pháp định tính với các trường hợpnghiên cứu điển hình Nhờ đó, các kết luận mà đề tài đưa ra sẽ bảo đảm cơ sở khoahọc và mang tính khả thi cao

- Nghiên cứu định lượng:

Đối tượng nghiên cứu, điều tra thu thập số liệu sơ cấp được xác định là các laođộng thuộc diện tham gia BHXH tự nguyện nhân dân Về tổ chức điều tra, tác giả

sử dụng phương pháp điều tra chọn mẫu Để đảm bảo tính chất đại biểu, phản ánhđược đặc trưng của tổng thể chung, mẫu điều tra được thiết kế như sau:

+ Chọn địa điểm điều tra: Thực hiện phương pháp chọn mẫu Dựa vào phânvùng địa lý, đặc điểm kinh tế - xã hội, khu vực Bắc và Nam của huyện ở đó có sựkhác nhau về cơ sở hạ tầng, phúc lợi dịch vụ xã hội, văn hoá, tâm lý, tập quán, thóiquen; về việc làm, thu nhập, điều kiện tiếp cận về BHXH là các yếu tố có liênquan trực tiếp đến thực hiện BHXH tự nguyện để phân tổ chọn mẫu

Thu thập số liệu thứ cấp

Là thông tin đã có sẵn và đã qua tổng hợp được thu thập từ các tài liệu đã công

bố như: Báo cáo nội bộ cơ quan gồm báo cáo quyết toán của BHXH huyện MinhHoá theo quý, theo năm; Tài liệu từ các tạp chí khoa học, tạp chí chuyên ngànhBHXH; các bài báo chuyên ngành đăng trên mạng internet; Số liệu thứ cấp có ưuđiểm là kinh phí tìm hiểu ít, được cập nhật kịp thời Tuy nhiên, đây là những thôngtin cơ bản đã được tổng hợp qua xử lý nên ít được sử dụng để dự báo, số liệu nàythường là cơ sở để phát hiện ra vấn đề nghiên cứu

b Phương pháp tổng hợp số liệu, xử lý số liệu

Để tổng hợp, hệ thống hoá và phân tích các tài liệu điều tra tác giả sử dụngphương pháp phân tổ thống kê

- Thống kê là hệ thống các phương pháp dùng để thu thập, xử lý và phân tíchcác con số (mặt lượng) của những hiện tượng số lớn để tìm hiểu bản chất và tính quyluật vốn có của chúng (mặt chất) trong những điều kiện thời gian và địa điểm cụ thể.+ Phương pháp thống kê gồm có các bước: thu thập, xử lý số liệu kết quả cóđược giúp khái quát đặc trưng của tổng thể; điều tra chọn mẫu chỉ cần nghiên cứumột bộ phận của tổng thể có thể suy luận cho hiện tượng tổng quát mà vẫn đảm bảo

độ tin cậy cho phép; nghiên cứu mối liên hệ giữa các hiện tượng;

+ Phân tổ được gọi là phân lớp thống kê là căn cứ vào một hay một số tiêuthức để chia các đơn vị tổng thể ra thành nhiều tổ, lớp, nhóm khác nhau Phân tổthống kê phải đảm bảo được nguyên tắc một đơn vị của tổng thể chỉ thuộc một tổduy nhất và một đơn vị thuộc một tổ nào đó phải thuộc tổng thể

+ Đề tài lựa chọn phương pháp phân tổ kết cấu nhằm mục đích nêu lên bảnchất của hiện tượng trong điều kiện nhất định và nghiên cứu xu hướng phát triểncủa hiện tượng trong thời gian qua đi tới kết luận Qua thực hiện phương phápphân tổ tiến hành so sánh: so sánh về số thu, số đơn vị sử dụng lao động thay đổiqua các năm

Bằng phương pháp này tôi đã tìm hiểu mối liên hệ lẫn nhau của các nhân tốriêng biệt như: nghề nghiệp, độ tuổi, quy mô, trình độ văn hoá, nhu cầu và thóiquen, thu nhập, công tác tuyên truyền với việc tham gia BHXH Từ đó, xác địnhmức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến kết quả thực hiện chính sách BHXH trên địabàn huyện

Phương pháp thống kê kinh tế

Phương pháp thống kê so sánh, được dùng để đánh giá tăng trưởng chung vàtăng trưởng của các loại hình Bảo hiểm xã hội đã triển khai qua các năm, xem xétmức độ đạt được trong từng thời kỳ bằng kỹ thuật so sánh số tuyệt đối và số tươngđối, số bình quân nhân

Công cụ xử lý tổng hợp, phân tích

Công cụ xử lý: Sau khi thu thập những thông tin cần thiết tác giả sử dụng ứngdụng Excel để tổng hợp và xử lý số liệu Các chỉ tiêu để tổng hợp bao gồm: số tuyệt

đối, số tương đối, số bình quân, tốc độ phát triển Đối với số liệu sơ cấp và số liệuthứ cấp, trên cơ sở tài liệu ban đầu và kết quả phỏng vấn tác giả chọn lọc nhữngthông tin cần thiết và tính toán lại một số chỉ tiêu theo yêu cầu phân tích

6 Ý nghĩa khoa học của luận văn

Bảo hiểm xã hội là chính sách lớn của Đảng và Nhà nước ta, vì cuộc sống ansinh của người dân, góp phần ổn định đời sống, sản xuất cho người tham giaBHXH, đặc biệt là BHXH tự nguyện BHXH tự nguyện mở ra cơ hội hưởng lươnghưu cho nhiều người lao động, nhất là người lao động tự do, buôn bán nhỏ, thợ thủcông, dân,… những người có thu nhập ổn định Chủ trương của Đảng và Nhà nước

ta là mọi người đều có khả năng làm chủ an sinh cuộc sống thông qua lương hưu

Vì vậy tiềm năng để phát triển BHXH tự nguyện ở nước ta là rất lớn

Luận văn là công trình khoa học có ý nghĩa lý luận và thực tiễn thiết thực, làtài liệu giúp phát triển BHXH tự nguyện, xây dựng quy hoạch và kế hoạch nhằmphát triển BHXH tự nguyện, trên địa bàn huyện Minh Hoá tỉnh Quảng Bình đếnnăm 2022 có cơ sở khoa học

Luận văn nghiên cứu khá toàn diện và có hệ thống, phát triển BHXH tựnguyện trên địa bàn huyện Minh Hoá tỉnh Quảng Bình, có ý nghĩa thiết thực nhằmđưa ra giải pháp nhằm phát triển BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Minh Hoátỉnh Quảng Bình, là tài liệu tham mưu, đóng góp với Bảo hiểm xã hội tỉnh QuảngBình và các cơ quan Bảo hiểm xã hội khác và đối với các địa phương có điều kiệntương tự

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển BHXH tự nguyện

Chương 2: Thực trạng phát triển BHXH tự nguyện trên địa bàn huyện Minh

Hoá tỉnh Quảng Bình

Chương 3: Giải pháp phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện trên địa bàn huyện

Minh Hoá tỉnh Quảng Bình

CHƯƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN

BẢO HIỂM XÃ HỘI TỰ NGUYỆN 1.1.Tổng quan về phát triển BHXH tự nguyện

1.1.1 Một số khái niệm chung về bảo hiểm xã hội

1.1.1.1 Khái niệm về bảo hiểm xã hội

Bảo hiểm xã hội có lịch sử hình thành và phát triển từ rất lâu và sự tồn tại của

nó là tất yếu, có nhiều khái niệm về BHXH do có nhiều cách tiếp cận BHXH khác

nhau Bảo hiểm là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập đối với người lao động khi họ gặp những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc làm trên cơ sở hình thành và sử dụng một quỹ tiền tệ tập trung nhằm đảm bảo đời sống cho người lao động và gia đình họ, góp phần đảm bảo an toàn xã hội [7]

BHXH là sự bảo vệ của xã hội, của Nhà nước đối với người lao động Ngườilao động sẽ được BHXH trợ giúp vật chất và các dịch vụ y tế cần thiết để ổn địnhcuộc sống cho bản thân và gia đình họ

Chỉ trong các trường hợp có những rủi ro liên quan đến thu nhập của người laođộng thì mới được hưởng BHXH BHXH được thực hiện trên cơ sở một quỹ tiền tệ.Tuy nhiên, những khái niệm này đã thể hiện được nhận thức chung về BHXH nhưsau:

Trước hết, BHXH là một loại hình bảo hiểm mang tính xã hội rất cao, tổ chứcBHXH hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận Đối tượng của BHXH là thu nhậpcủa người lao động, còn diện bảo vệ của BHXH lại bao gồm cả NLĐ và gia đình họ

Vì thế, suy cho cùng BHXH đã, đang và sẽ bảo vệ cho mỗi thành viên trong cộngđồng xã hội

Tham gia đóng góp để hình thành quỹ BHXH bao gồm cả người lao động vàngười sử dụng lao động Quỹ được hình thành và sử dụng luôn có sự hỗ trợ và bảo

được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, khóa XIII, kỳ họp thứ 8

thông qua ngày 20 tháng 11 năm 2014 như sau: “BHXH là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội” (Luật BHXH, 2014)

1.1.1.2 Khái niệm về bảo hiểm xã hội tự nguyện

Bảo hiểm xã hội tự nguyện là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước tổ chức

mà người tham gia được lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thunhập của mình và Nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền đóng bảo hiểm xã hội đểngười tham gia hưởng chế độ hưu trí và tử tuất ( K3Đ3- Luật BHXH 2014 )

Thực chất, BHXH tự nguyện là hình thức BHXH mà người lao động và người

sử dụng lao động hoàn toàn tự nguyện tham gia, không có tác động khách quan ápđặt, không bị pháp luật cưỡng chế phải tham gia Ở đó, họ được lựa chọn mức đóng

và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình để hưởng BHXH Có thể nói,BHXH tự nguyện là loại hình BHXH nhằm bao phủ hết các đối tượng còn chưađược tham gia loại hình BHXH bắt buộc của người lao động theo pháp luật, đồngthời là cầu nối trung gian, là bước quá độ tiến tới thực hiện BHXH cho mọi ngườilao động trong xã hội, đảm bảo an sinh xã hội [10]

Với bản chất như trên, BHXH tự nguyện chỉ có thể được hình thành và thựchiện trên cơ sở: người lao động và có thể cả người sử dụng lao động tự nguyện thamgia với điều kiện:

- Có nhu cầu thực sự về BHXH

- Có khả năng tài chính để tham gia BHXH tự nguyện theo quy định

- Có sự thống nhất với những quy định cụ thể (mức đóng, mức hưởng, quytrình thực hiện, phương pháp quản lý, sử dụng quỹ BHXH tự nguyện )

- Có tổ chức, cơ quan đứng ra thực hiện BHXH tự nguyện: thu phí BHXH tựnguyện, quản lý quỹ BHXH tự nguyện, quản lý đối tượng tham gia BHXH tự nguyện,thực hiện chi trả trợ cấp BHXH tự nguyện cho các đối tượng được thụ hưởng

- Được Nhà nước bảo hộ và hỗ trợ khi cần thiết: bảo hộ quỹ BHXH tự nguyện,

có chính sách ưu đãi cho hoạt động đầu tư quỹ.

Mặc dù mang tính chất tự nguyện nhưng chính sách BHXH tự nguyện vẫn làchính sách do Nhà nước ban hành nhằm đảm bảo quyền lợi cho các bên tham gia.Nhà nước quy định mức đóng góp để hình thành Quỹ BHXH tự nguyện đủ lớn đểchi trả cho người tham gia BHXH tự nguyện và xây dựng các chế độ mà ngườitham gia BHXH được hưởng ( bao gồm điều kiện hưởng, mức hưởng ) để bảo đảm

bù đắp rủi ro cho người tham gia BHXH tự nguyện

Đối tượng tham của BHXH là người lao động và người sử dụng lao động Họ

là những người trực tiếp tham gia đóng góp tạo nên quỹ BHXH với một khoản tỷ lệnhất định so với tiền lương của người lao động theo quy định của luật BHXH Tuỳtheo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của mỗi nước mà đối tượng này có thể làtất cả hoặc một bộ phận những người lao động nào đó trong xã hội [12]

* Đặc điểm về đối tượng tham gia BHXH tự nguyện

Trong điều kiện phát triển kinh tế - xã hội hiện nay, vấn đề chăm sóc và bảo vệquyền lợi cho người lao động luôn được Đảng và Chính phủ quan tâm chú trọng.Như chúng ta đã nói ở phần trên, vấn đề BHXH cho người lao động trong nhữngnăm vừa qua, đặc biệt là từ khi ngành BHXH được thành lập số lượng đối tượngđược tham gia BHXH đã tăng lên rõ rệt Với mục tiêu đặt ra của ngành BHXHtrong những năm tới là phải đảm bảo cho 100% đối tượng; lao động trong các thànhphần, kinh tế kể cả trong và ngoài quốc doanh cũng như đối tượng lao động tronglĩnh vực nông nghiệp và lao động tự do được tham gia và hưởng BHXH Một số đặcđiểm cơ bản của đối tượng thuộc diện tham gia BHXH tự nguyện đó là đặc điểmcủa đối tượng làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp (nhóm đối tượng chiếm tỷ trọnglớn nhất) [14]

- Về thu nhập: Thu nhập của người lao động làm việc trong lĩnh vực nôngnghiệp trong những năm vừa qua ngày càng tăng, tốc độ tăng thu nhập tuy thấp hơnbình quân chung của cả nước Chi phí của hộ dân ngày càng tăng cao, nhưng nhờthu nhập tăng khá, ngoài phần chi tiêu dùng cho đời sống, phần lớn các gia đình đã

có đầu tư tích lũy

- Những vấn đề liên quan đến việc làm của người lao động: Do tính chất đặctrưng nghề nghiệp của đối tượng; tham gia BHXH tự nguyện có nhiều khác biệt sovới nhóm đối tượng thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc Cụ thể như:

+ Đối với lao động làm công ăn lương thuộc các thành phần kinh tế quốcdoanh, họ thường có công việc tương đối ổn định, được pháp luật bảo hộ, đượchưởng các quyền lợi theo quy định trong Bộ Luật Lao động như quy định về tiềnlương, tiền công, ngày nghỉ, thời gian lao động và các chế độ ưu đãi khác Tính ổnđịnh trong công việc của người lao động còn được thể hiện thông qua các ràng buộc

vể mặt pháp lý như người lao động làm việc trong các doanh nghiệp đều có hợpđồng lao động ký kết với chủ sử dụng lao động, có thoả ước lao động tập thể đảmbảo cho người lao động được thực hiện quyền lợi và nghĩa vụ theo đúng pháp luậtquy định và các công ước Quốc tế Chính vì vậy, việc tham gia BHXH cho ngườilao động cơ bản được giới chủ thực hiện một cách nghiêm túc Trong khi đó, nếuxét trên khía cạnh về việc làm của đối tượng lao động thuộc diện tham gia BHXH

tự nguyện, ta thấy lao động trong lĩnh vực nông nghiệp thì hoạt động sản xuất kinhdoanh của họ chủ yếu mang tính tự cung tự cấp, hưởng thu nhập trên giá trị sảnphẩm do chính họ tạo ra Đối với những lao động có tư liệu sản xuất (ruộng đất) thìthu nhập của họ còn có thể được xác định thông qua sản lượng thu hoạch của cácnăm, nhưng đối với những lao động không có tư liệu sản xuất thì công ăn việc làm

và thu nhập của họ hoàn toàn mang tính thời vụ, tính chất công việc lại càng khôngmang tính ổn định Để đảm bảo quyền lợi về BHXH cho nhóm đối tượng này thực

sự là một vấn đề rất phức tạp vì quá trình làm việc của người lao động; có thể khôngmang tính liên tục Theo kinh nghiệm về BHXH của một số nước phát triển như:Pháp, Đức họ cũng đã xây dựng một số mô hình về BHXH tự nguyện cho đốitượng lao động tự tạo việc làm, nhưng cơ bản phương thức để thực hiện là đều xâydựng một mức tham gia BHXH bình quân trên cơ sở mức thu nhập tối thiểu của xãhội Trong điều kiện kinh tế nước ta hiện nay, vấn đề việc làm cho người lao độngvẫn là một trong những vấn đề mang tính bức xúc, đặc biệt là việc chuyển đổi tỷtrọng cơ cấu nền kinh tế, chuyển dần từ nông nghiệp sang công nghiệp Như vậy,

không có nghĩa là việc tham gia BHXH cho đối tượng làm việc trong lĩnh vực này

là không thực hiện được Theo số liệu báo cáo tổng kết kinh nghiệm thực tiễnBHXH tự nguyện ở một số tỉnh thì đa phần người dân rất có ý thức trong việc xácđịnh tham gia BHXH và hưởng chế độ hưu trí Như vậy, vấn đề việc làm của ngườilao động chỉ có thể được bảo đảm khi quy định về BHXH tự nguyện đề cập đến cácvấn đề như cách xác định thời gian tham gia BHXH, mức tham gia ở từng thời điểm

và phương thức quy đổi giữa các thời kỳ khác nhau Ngoài ra do đặc thù công việckhông mang tính ổn định có thể cho phép người lao động được lựa chọn thời giannộp BHXH phù hợp với mức nộp đã đăng ký với cơ quan BHXH và được bảo lưuthời gian nộp BHXH nếu vì lí do nào đó người lao động bị mất việc làm

+ Vấn đề quan hệ xã hội: do tính chất đặc thù công ăn việc làm, nghề nghiệp

và thu nhập của người lao động, đặc biệt là sự tiếp cận tìm kiếm các thông tin liênquan đến sự vận động kinh tế, xã hội của đất nước Họ thường thiếu hiểu biết vềchính sách, pháp luật của Nhà nước, cũng như vấn đề về BHXH, vì vậy việc tuyêntruyền nhằm thu hút đối tượng lao động tham gia BHXH gặp rất nhiều khó khăn.Ngoài ra, do quan điểm mang tính chất chủ quan tức thời, nên việc ứng ra mộtkhoản tiền để chuẩn bị cho tương lai là điều khó thuyết phục trong tư duy của ngườilao động

Xét về khả năng tham gia BHXH tự nguyện của lao động làm việc ở nôngthôn nhìn chung còn thấp do thu nhập ở khu vực nay hiện còn thấp Về mặt phươngpháp luận, bất kỳ một chính sách BHXH nào, chính sách là điều kiện cần, thì điềukiện thực hiện là điều kiện đủ của nó Nói một cách cụ thể, nghiên cứu chính sách

để mở rộng đối tượng tham gia BHXH tự nguyện cho người lao động là chúng tanghiên cứu điều kiện đủ của nó để khi Nhà nước ban hành chính sách BHXH tựnguyện cho những đối tượng này thì nó có thể trở thành hiện thực và đi vào cuộcsống

Vậy đối tượng tự nguyện tham gia BHXH tự nguyện là công dân Việt Namtrong độ tuổi lao động, không thuộc diện áp dụng của pháp luật về BHXH bắt buộc.Bao gồm:

a) Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồnglao động xác định thời hạn, hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc theo một côngviệc nhất định có thời hạn từ đủ 03 tháng đến dưới 12 tháng, kể cả hợp đồng laođộng được ký kết giữa người sử dụng lao động với người đại diện theo pháp luậtcủa người dưới 15 tuổi theo quy định của pháp luật về lao động;

b) Người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 01 tháng đến dưới

e) Hạ sĩ quan, chiến sĩ quân đội nhân dân; hạ sĩ quan, chiến sĩ công an nhândân phục vụ có thời hạn; học viên quân đội, công an, cơ yếu đang theo học đượchưởng sinh hoạt phí;

g) Người đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng quy định tại Luật người laođộng Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng;

h) Người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã cóhưởng tiền lương;

i) Người hoạt động không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn

Ngoài ra, đối tượng tham gia BHXH tự nguyện có thể chia thành 2 nhóm:

- Nhóm 1: Lao động thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc nay vì lý donào đó nên không tiếp tục tham gia BHXH bắt buộc nữa, bao gồm:

+ Lao động dôi dư từ khu vực nhà nước do quá trình cải cách doanh nghiệp nhànước và cải cách hành chính Những lao động thuộc diện "dôi dư" đó nhận trợ cấp bảohiểm một lần hoặc về hưu trước tuổi còn khả năng lao động

+ Lao động do bầu cử được bổ nhiệm vào các tổ chức dân cử như Hội đồngnhân dân, Ủy ban nhân dân cấp cơ sở, các đoàn thể và tổ chức quần chúng sau khi hết

nhiệm kỳ không được bầu lại có nhu cầu tiếp tục tham gia BHXH.

+ Lao động trong các doanh nghiệp thuộc đối tượng BHXH bắt buộc bị mấtviệc làm do doanh nghiệp phá sản, chuyển công tác hoặc bị thôi việc nhưng vẫn cónhu cầu tiếp tục tham gia BHXH

- Nhóm 2: Những đối tượng chưa tham gia BHXH bắt buộc Nhóm này baogồm:

+ Lao động làm công ăn lương không có hợp đồng hoặc hợp đồng lao độngtheo thời vụ dưới 3 tháng Thực tế cho thấy nhóm này bao gồm phần lớn là lao độngtrong các doanh nghiệp nhỏ Theo Luật BHXH thì nhóm này mặc dù có quan hệ laođộng nhưng không được tham gia BHXH vì người lao động phải làm việc theo hợpđồng lao động thời vụ có thời hạn từ đủ ba tháng trở lên Việc này chính là kẽ hởgiúp cho các chủ sử dụng lao động lẩn tránh nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc chongười lao động bằng cách không ký hoặc ký hợp đồng lao động theo thời vụ

+ Lao động là thành viên các hợp tác xã, tổ đội sản xuất trong một số lĩnh vựcnhư tiểu thủ công nghiệp, thương nghiệp dịch vụ, giao thông vận tải… Các nhómlao động này không có quan hệ lao động nhưng hoạt động theo cơ chế "chia sẻnghĩa vụ và quyền lợi"

+ Những người tự tạo việc làm và lao động tự do như người lái xe ôm, bánhàng rong, tự kinh doanh, sửa chữa xe đạp - xe máy… Nhóm này thường bị bỏ quatrong quá trình mở rộng BHXH do mối e ngại khả năng tài chính của họ để đóngbảo hiểm cũng như vấn đề mánh khóe che giấu thu nhập để nhận mức trợ cấp caohơn người khác

+ Chủ doanh nghiệp tư nhân và lao động gia đình không hưởng lương Đây lànhóm lao động gia đình cùng tham gia sản xuất và chia sẻ lợi nhuận nhưng không

có quan hệ lao động

+ Dân là nhóm lao động chiếm tỷ lệ cao nhất trong lực lượng lao động hiện naynhưng chưa được tham gia BHXH, khó khăn lớn nhất cho họ khi tham gia BHXH làkhả năng tài chính thấp và không ổn định do phụ thuộc vào mùa vụ thu hoạch

+ Người thất nghiệp, nhóm này chưa được BHXH quan tâm đến với lý do tài

chính và khả năng quản lý.

1.1.2 Bản chất, vai trò và nguyên tắc hoạt động của bảo hiểm xã hội tự nguyện

1.1.2.1 Bản chất bảo hiểm xã hội tự nguyện

a Bản chất kinh tế của BHXH tự nguyện

Bản chất kinh tế của BHXH nói chung và BHXH tự nguyện nói riêng thểhiện ở chỗ những người tham gia cũng đóng góp một khoản tiền trích trong thunhập (khoản đóng góp này sau khi đã chi tiêu cho các nhu cầu tối thiểu và các nhucầu cần thiết và không ảnh hưởng lớn đến đời sống và sản xuất - kinh doanh của cánhân) để lập một quỹ dự trữ Mục đích của việc hình thành quỹ này để trợ cấp chonhững người tham gia BHXH tự nguyện khi gặp rủi ro dẫn đến giảm hoặc mất thunhập Như vậy BHXH cũng là quá trình phân phối lại thu nhập Xét trên phạm vitoàn xã hội, BHXH là một bộ phận của GDP được xã hội phân phối lại cho nhữngthành viên khi phát sinh nhu cầu về BHXH như ốm đau, sinh đẻ, già yếu, chết Xéttrong nội tại BHXH, sự phân phối của BHXH được thực hiện theo cả chiều dọc vàchiều ngang Phân phối theo chiều ngang là sự phân phối giữa chính bản thân ngườilao động theo thời gian (giữa thời gian lao động và thời gian nghỉ hưu) Phân phốitheo chiều dọc là sự phân phối giữa những người khỏe mạnh với người ốm đau;giữa người trẻ và người già; giữa người có thu nhập cao với người có thu nhập thấp.Nhờ sự phân phối lại thu nhập mà đời sống của người lao động và gia đình họ luôn

được đảm bảo trước những bất trắc và rủi ro xã hội

Tóm lại, BHXH tự nguyện được đặc trưng bằng sự vận động của các nguồn tàichính trong quá trình tạo lập và sử dụng quỹ BHXH tự nguyện nhằm góp phần ổnđịnh cuộc sống của người tham gia và gia đình họ khi gặp rủi ro làm giảm hoặc mấtkhả năng thu nhập từ lao động [8]

b Bản chất xã hội của BHXH tự nguyện:

Bản chất xã hội của BHXH tự nguyện được thể hiện ngay trong mục tiêu của

nó BHXH hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận Mục tiêu của bất kỳ hệ thốngBHXH nào cũng là mục tiêu xã hội Điều này được thể hiện thông qua việc chi trảchế độ BHXH Người tham gia BHXH tự nguyện sẽ được thay thế hoặc bù đắp một

phần thu nhập khi họ bị giảm hoặc mất khả lao động Do có sự chia sẻ rủi ro giữanhững người tham gia BHXH tự nguyện nên mặc dù chỉ đóng một phần nhỏ trongthu nhập của mình cho Quỹ BHXH tự nguyện, nhưng có thể được bồi hoàn mộtkhoản thu nhập đủ lớn để giúp họ trang trải rủi ro Ở đây, Quỹ BHXH tự nguyện đóthực hiện nguyên tắc "lấy số đông, bù số ít" và BHXH tự nguyện được hiểu nhưmột chính sách xã hội nhằm đảm bảo đời sống cho người lao động khi thu nhập của

họ bị giảm, bị mất Trên góc độ vĩ mô, BHXH tự nguyện gúp phần ổn định an ninhchính trị, trật tự an toàn xã hội, gúp phần xóa đói giảm nghèo

Tóm lại, hoạt động BHXH tự nguyện không vì mục tiêu lợi nhuận, mà hoạtđộng vì mục đích bảo đảm sự phát triển lâu bền của nền kinh tế, góp phần ổn định

và thúc đẩy tiến bộ xã hội Điều này giải thích tại sao BHXH được coi là một chỉtiêu đánh giá mức độ phát triển của một quốc gia

Tuy nhiên bản chất kinh tế và bản chất xã hội của BHXH không tách rời màđan xen với nhau Khi nói đến sự đảm bảo kinh tế cho người lao động và gia đình họ

là nói đến tính xã hội của BHXH Ngược lại khi nói đến sự đóng góp ít, nhưng lạiđược bù đắp đủ trang trải mọi rủi ro, thì cũng đã đề cập đến tính kinh tế của BHXH

1.1.2.2 Vai trò bảo hiểm xã hội tự nguyện

Trong đời sống kinh tế - xã hội, BHXH xã hội nói chung và BHXH tự nguyệnnói riêng đóng vai trò to lớn được thể hiện trên các mặt sau:

- BHXH tự nguyện góp phần ổn định đời sống của người tham gia BHXH,đảm bảo an toàn xã hội Những người tham gia BHXH tự nguyện và gia đình họ sẽđược thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập khi họ bị suy giảm, mất khả năng laođộng, mất việc làm hoặc chết Nhờ có sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp thu nhập kịpthời mà người tham gia BHXH tự nguyện nhanh chóng khắc phục được những tổnthất vật chất, sớm phục hồi sức khỏe, ổn định cuộc sống để tiếp tục quá trình laođộng, hoạt động bình thường của bản thân

- BHXH tự nguyện góp phần thực hiện công bằng xã hội Phân phối trongBHXH là sự chuyển dịch thu nhập mang tính xã hội, là sự phân phối lại giữa nhữngngười có thu nhập cao, thấp khác nhau theo xu hướng có lợi cho những người có

thu nhập thấp; là sự chuyển dịch thu nhập của những người khỏe mạnh, may mắn cóviệc làm ổn định cho những người ốm, yếu, gặp phải những biến cố rủi ro trong laođộng sản xuất và trong cuộc sống Vì vậy, BHXH tự nguyện góp phần làm giảm bớtkhoảng cách giữa người giàu và người nghèo.

- BHXH tự nguyện góp phần phòng tránh và hạn chế tổn thất, đảm bảo an toàncho sản xuất và đời sống xã hội của con người

- BHXH tự nguyện góp phần thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế của đấtnước

1.1.2.3 Nguyên tắc hoạt động của bảo hiểm xã hội tự nguyện

Nguyên tắc của BHXH tự nguyện là những định hướng, những quy định vànhững phương thức hoạt động của cả hệ thống BHXH nhằm đạt được những mụctiêu đề ra Theo nghĩa đó, BHXH tự nguyện phải được xây dựng trên nền tảng cácnguyên tắc sau:

- Nguyên tắc lấy số đông bù số ít

- Nguyên tắc kết hợp hài hòa các lợi ích, các khả năng và phương thức đápứng nhu cầu bảo hiểm xã hội

- Nguyên tắc mức hưởng tiền lương hưu tỷ lệ thuận với mức đóng góp bảohiểm xã hội

- Bảo hiểm xã hội phải được phát triển dần từng bước phù hợp với các điềukiện kinh tế - xã hội của đất nước trong từng giai đoạn phát triển

Sự phát triển của BHXH nói chung biểu hiện trên nhiều mặt: cơ cấu các bộphận của hệ thống, số lượng và cơ cấu các chế độ trợ cấp, mức trợ cấp, thời giannghỉ việc để hưởng trợ cấp, mức đóng phí BHXH… Nếu không cân nhắc thận trọng

và lựa chọn bước đi hợp lý sẽ có thể phát sinh trục trặc không thể kiểm soát được.

1.1.3 Phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện

Quan niệm về phát triển bảo hiểm xã hộ tự nguyện

Phát triển là khái niệm dùng để khái quát những vận động theo chiều hướngtiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiệnhơn Cái mới ra đời thay thế cái cũ, cái tiến bộ ra đời thay thế cái lạc hậu

Phát triển là sự tăng trưởng gắn liền với sự hoàn thiện về cơ cấu và nâng cao

về chất lượng Phát triển là sự tăng lên về quy mô, khối lượng của sự vật, hiệntượng, nhưng đồng thời làm thay đổi về cấu trúc (thay đổi về chất) của sự vật, hiệntượng đó Phát triển là quá trình biến đổi của sự vật, hiện tượng

Theo Nguyễn Đăng Hải (2011), thì phát triển chỉ sự trưởng thành, lớn hơn vềchất, về lượng Nói cách khác, phát triển là tất cả các hoạt động tìm kiếm nhằm tạo

ra cái mới, có thể làm tăng về số lượng, làm cho tốt hơn về chất lượng hoặc cả hai.Như chúng ta đã biết, để có của cải vật chất con người phải lao động, để laođộng con người phải có sức khoẻ và khả năng lao động nhất định Trong thực tếcuộc sống không phải NLĐ nào cũng có đủ điều kiện về sức khoẻ khả năng laođộng để hoàn thành nhiệm vụ lao động, hoặc tạo nên cho mình và gia đình một cuộcsống ấm no hạnh phúc Ngược lại, không mấy ai tránh khỏi những rủi ro, bất hạnhnhư ốm đau, tai nạn, hay già yếu, chết hoặc thiếu công việc làm do những ảnhhưởng của tự nhiên, của những điều kiện sống và sinh hoạt cũng như các tác nhân

xã hội khác Khi rơi vào các trường hợp đó, các nhu cầu thiết yếu không vì thế màmất đi Trái lại, có cái còn tăng lên, thậm chí còn xuất hiện thêm nhu cầu mới Sựxuất hiện của BHXH nói chung và BHXH tự nguyện nói riêng là một tất yếu kháchquan khi mà mọi thành viên trong xã hội đều cảm thấy sự cần thiết phải tham gia hệthống BHXH và sự cần thiết phải tiến hành bảo hiểm cho NLĐ Vì vậy, BHXH đãtrở thành nhu cầu và quyền lợi của NLĐ và được thừa nhận là một nhu cầu tất yếukhách quan, một trong những quyền lợi của con người

Có thể hiểu rằng, sự phát triển BHXH TN trước hết là sự gia tăng về sốlượng người tham gia bảo hiểm, cơ cấu đối tượng được mở rộng, đối tượng tham

gia bảo hiểm ở nhiều tầng lớp lao động, ngành nghề khác nhau Đồng thời là sự giatăng chất lượng dịch vụ BHXH TN và cải thiện các chính sách BHXH TN trênphạm vi từ điểm cho đến toàn quốc gia.

Với khái niệm phát triển nêu trên, có thể hiểu phát triển BHXH TN theo cả haichiều: chiều rộng và chiều sâu

Theo chiều rộng, phát triển BHXH TN là việc mở rộng độ “bao phủ“, nghĩa là

mở rộng các loại đối tượng tham gia BHXH, có thể từ nhóm lao động nông nghiệp,dân, đến lao động tiểu thủ công nghiệp, lao động tự do (còn gọi là lao động độclập) Phát triển theo chiều rộng bao gồm cả việc mở rộng các chế độ BHXH, trướchết là chế độ hưu trí, tiếp đến, khi có điều kiện (cả khả năng tổ chức của cơ quanBHXH và khả năng tham gia của NLĐ) có thể là các chế độ khác, như chế độTNLĐ- BNN, chế độ bảo hiểm thất nghiệp Phát triển theo chiều rộng thường gắnvới phát triển về quy mô và cơ cấu

Theo chiều sâu, phát triển BHXH TN là việc nâng dần các mức đóng góp,tương ứng là nâng dần các mức thụ hưởng BHXH, theo sự phát triển KT-XH củađất nước và chất lượng cuộc sống của dân cư Trước mắt mức đóng góp có thể dựatrên mức lương tối thiểu chung của xã hội, tiến dần lên là mức lương trung bình của

xã hội và tiếp theo có thể là dựa trên mức thu nhập thực tế của người lao động (khi

đã đủ lớn) Phát triển theo chiều sâu còn bao gồm cả nâng cao chất lượng dịch vụBHXH TN của các cơ quan BHXH các cấp Phát triển BHXH theo chiều sâuthường gắn với phát triển về chất lượng

1.2 Nội dung về phát triển Bảo hiểm xã hội tự nguyện

a Triển khai các chủ trương của ngành BHXH về phát triển BHXH tự nguyện

Phát triển bảo hiểm xã hội có tầm quan trọng đặc biệt, không những có vai trò

to lớn trong việc cân đối quỹ, thu còn đóng vai trò quyết định đến sự tồn tại và pháttriển của toàn ngành bảo hiểm xã hội Tham gia BHXH là nhiệm vụ, nghĩa vụ củacác đơn vị sử dụng lao động nhằm thực hiện quyền lợi cho NLĐ nhằm thực hiệnquyền lợi cho NLĐ Việc đóng góp vào quỹ BHXH của các bên tham gia BHXH làtất yếu vì nguyên tắc có đóng có hưởng Vậy thu từ đóng góp của những người

tham gia BHXH là nguồn nguồn thu chủ yếu quan trọng nhất cho quỹ BHXH ở hầuhết các quốc gia

Hoạt động phát triển bảo hiểm xã hội có phạm vi hoạt động và quy mô rộnglớn, liên quan nhiều mặt đến các hoạt động kinh tế - xã hội của đất nước, ảnh hưởngđến lợi ích của số đông người lao động trong cộng đồng xã hội Trong quá trìnhthực hiện thu theo các văn bản pháp luật quy định sẽ còn nhiều vấn đề phát sinhtrong văn bản luật, nhiều văn bản còn chưa thực sự chặt chẽ, tạo nhiều lỗ hổng đểđối tượng tham gia bảo hiểm xã hội lợi dụng nhằm trốn đóng hoặc đóng khôngđúng quy định, đòi hỏi các cán bộ làm công tác thu vừa phải nghiêm túc thực hiệntheo chỉ đạo của văn bản luật quy định vừa phải có sự đóng góp với cấp trên nhằmhoàn thiện hơn nữa các văn bản quy định về phát triển bảo hiểm xã hội

Do vậy để hoạt động phát triển bảo hiểm xã hội đạt hiệu quả cao thì nguyêntắc đầu tiên của phát triển bảo hiểm xã hội là phải đảm bảo thực hiện đúng theo cácvăn bản pháp luật quy định từ đối tượng thu, số tiền thu, phương thức thu, lập kếhoạch thu lẫn công tác tổ chức và kiểm tra giám sát phát triển bảo hiểm xã hội…Nếu hiệu quả phát triển bảo hiểm xã hội đạt hiệu quả cao sẽ có nhiều đối tượngđược tham gia vào hệ thống bảo hiểm xã hội, số thu huy động vào quỹ bảo hiểm xãhội ngày càng cao, từ đó quỹ bảo hiểm xã hội được phát triển và đảm bảo an toàn.Ngược lại, khi phát triển bảo hiểm xã hội đạt hiệu quả thấp, số huy động vào quỹbảo hiểm xã hội thấp, đây là nguyên nhân trực tiếp gây mất cân đối quỹ bảo hiểm xãhội, quỹ bảo hiểm xã hội dựa trên nguyên tắc cơ bản là có thu thì mới có chi vì vậykhi số thu nhỏ hơn số chi sẽ ảnh hưởng tới sự phát triển và tồn tại của toàn ngànhbảo hiểm xã hội

b Tổ chức bộ máy thu BHXH tự nguyện

* Các cơ quan quản lý nhà nước về BHXH:

Theo quy định tại điều 8 Luật BHXH, các cơ quan quản lý nhà nước vềBHXH gồm:

- Chính phủ, Bộ LĐTBXH, UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thực hiện quản lý trong phạm vi địa phương

- Sở LĐTBXH có trách Nhiệm giúp UBND tỉnh, thành phố thực hiện chức năng quản lý nhà nước về BHXH.

* Tổ chức bộ máy thực hiện phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện:

BHXH Việt Nam được tổ chức và quản lý theo ngành dọc, tập trung, thốngnhất từ trung ương đến địa phương theo sơ đồ hình 1.1, gồm có:

- Trung ương là BHXH Việt Nam

- Tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương là BHXH tỉnh, thành phố trực thuộctrung ương

- Quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh ( gọi chung là BHXH huyện) trựcthuộc BHXH tỉnh

Hình 1.1 Sơ đồ mô hình tổng quan về phân cấp phát triển BHXH

Theo mô hình trên, việc phân cấp quản lý như sau:

- Bảo hiểm xã hội Việt Nam: Chỉ đạo, hướng dẫn và kiểm tra tình hình thựchiện công tác phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện trong toàn Ngành bao gồm cảBHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban Cơ yếu Chính phủ

- Bảo hiểm xã hội tỉnh:

+ Căn cứ tình hình thực tế của địa phương để phân cấp phát triển bảo hiểm xãhội tự nguyện cho phù hợp với chức năng, nhiệmvụ

+ Xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu liên quan đến người lao động tham gia

BHXH Việt Nam

BHXH BộCông an, Bộ Quốc phòng, Ban cơ yếu ChínhphủBHXH

Huyện 1.1

BHXHHuyện 1.n

BHXH tỉnh 63

BHXH

Tỉnh 1

BHXHHuyện 63.1

BHXH Huyện 63.n

BHXH Tỉnh 2

BHXH Tỉnh n

BHXH trên địa bàn tỉnh.

+ Xây dựng kế hoạch và hướng dẫn, kiểm tra tình hình thực hiện công tác thutheo phân cấp quản lý và quyết toán số tiền phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyệnđối với BHXH huyện theo định kỳ quý, 6 tháng, năm và lập "Biên bản thẩm định sốliệu phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện”

- Bảo hiểm xã hội huyện: Thu tiền đóng BHXH của đơn vị đóng trụ sở trên địabàn huyện theo phân cấp của BHXH tỉnh Giải quyết các trường hợp truy thu, hoàntrả tiền đóng BHXH; Thu tiền đóng BHXH của đối tượng tham gia BHXH cư trútrên địa bàn huyện ;Thu tiền đóng BHXH của đối tượng do ngân sách nhà nướcđóng, hỗ trợ mức đóng [5]

- Quy trình phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện được thực hiện theo các bước

Hình 1.2 Quy trình phát triển

- Để thực hiện tốt nội dung phát triển về BHXH thì cần thực hiện tốt công tác:+ Tuyên truyền, phổ biến chế độ chính sách, pháp luật về BHXH

+ Chủ trương thu

+ Tổ chức công tác phát triển bảo hiểm xã hội tự nguyện

+ Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về BHXH

c Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức của ngườ dân

Hiện nay, công tác thông tin tuyên truyền và phổ biến chế độ chính sáchBHXH chưa được quan tâm đúng mức, chủ yếu thông qua hình thức in và phát hànhcác văn bản pháp quy Phạm vi đối tượng nắm và hiểu biết về các chế độ, chínhsách BHXH chủ yếu chỉ dừng lại ở lãnh đạo các cấp, các ngành, những người làmcông tác quản lý trong các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp thuộc khu vực Nhà nước.Sau khi hệ thống BHXH Việt Nam ra đời và đi vào hoạt động, nó đã trở thành

cơ quan có chức năng tổ chức thực hiện các chế độ, chính sách BHXH - BHYT vàquản lý quỹ theo quy định của pháp luật Công tác thông tin tuyên truyền đã được

Lập kế hoạch Tổ chức thực hiện Thanh tra, kiểm tra