Bai_12_Tong_ket_ve_tu_vung_Luyen_tap_tong_hop55

Slide 1 KIỂM TRA BÀI CŨ KIỂM TRA BÀI CŨ Nối từ ở cột A với nội dung ở cột B cho phù hợp A B 1) Từ tượng hình a) Là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên, của con người 2) Từ tượng thanh b) Là từ ngữ biểu[.]

KIỂM TRA BÀI CŨ:

Nối từ ở cột A với nội dung ở cột B cho phù hợp:

1) Từ

tượng hình a) Là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên, của con người.

2) Từ

tượng thanh b) Là từ ngữ biểu thị khái niệm khoa học, công nghệ và thường được dùng trong các

văn bản khoa học, công nghệ.

3) Thuật ngữ

c) Là từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, trạng

thái, kích thước,…của sự vật, hiện tượng

tự nhiên và con người.

Bài tập : Đọc bài ca dao sau và trả lời câu hỏi:

Bây giờ mận mới hỏi đào

Vườn hồng đã có ai vào hay chưa?

Mận hỏi thì đào xin thưa:

Vườn hồng có lối nhưng chưa ai vào.

a) "Vườn hồng", "lối vào"

được hiểu theo nghĩa gốc

hay nghĩa chuyển?

b) Cách dùng "vườn hồng",

"lối vào" như vậy thuộc

phép tu từ nào?

a) "Vườn hồng", "lối vào" được hiểu theo nghĩa bóng

(nghĩa chuyển), chỉ chuyện tình yêu nhưng được nói rất tế nhị.

b) Cách dùng "vườn hồng", "lối vào" như vậy thuộc về

phép ẩn dụ.

TRẢ LỜI:

I ÔN LÍ THUYẾT:

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

Từ đồng âm

Từ đồng nghĩa

Từ trái nghĩa

Cấp độ khái quát của nghĩa

từ ngữ

Trường

từ vựng

Sự phát triển của từ vựng

Từ mượn,

Từ Hán Việt Từ vựng

Thuật ngữ, Biệt ngữ

xã hội

Trau dồi vốn từ

Từ tượng thanh, tượng hình

Một số phép tu

từ từ vựng

Cấu tạo Nghĩa Tính chất

I ÔN LÍ THUYẾT:

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

II LUYỆN TẬP TỔNG HỢP:

Bài tập 1: (Sgk/158)

So sánh hai dị bản của câu ca dao sau:

- Râu tôm nấu với ruột bầu

Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon.

- Râu tôm nấu với ruột bù

Chồng chan vợ húp gật gù khen ngon.

So sánh hai dị bản của câu ca dao sau:

- Râu tôm nấu với ruột bầu

Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon.

- Râu tôm nấu với ruột bù

Chồng chan vợ húp gật gù khen ngon.

NHÓM 1:

 Cho biết trong trường hợp này, gật đầu hay gật gù thể

hiện thích hợp hơn ý nghĩa cần biểu đạt ? Vì sao ?

 Cho biết trong trường hợp này, gật đầu hay gật gù thể hiện thích hợp hơn ý nghĩa cần biểu đạt ? Vì sao ?

( 3 phút )

Bài tập 2: (Sgk/158 )

NHÓM 2:

Nhận xét cách hiểu nghĩa từ ngữ của người vợ trong truyện cười sau đây :

Chồng vừa ngồi xem bóng đá vừa nói :

- Đội này chỉ có một chân sút, thành ra mấy

lần bỏ lỡ cơ hội ghi bàn

Vợ nghe thấy thế liền than thở :

- Rõ khổ ! Có một chân thì còn chơi bóng làm

gì cơ chứ !

Nhận xét cách hiểu nghĩa từ ngữ của người vợ trong truyện cười sau đây :

Chồng vừa ngồi xem bóng đá vừa nói :

- Đội này chỉ có một chân sút, thành ra mấy

lần bỏ lỡ cơ hội ghi bàn

Vợ nghe thấy thế liền than thở :

- Rõ khổ ! Có một chân thì còn chơi bóng làm

gì cơ chứ !

( 3 phút )

Bài tập 3: (Sgk/158)

NHÓM 3:

Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:

Áo anh rách vai

Quần tôi có vài mảnh vá

Miệng cười buốt giá

Chân không giày

Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Đêm nay rừng hoang sương muối

Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới

Đầu súng trăng treo

Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:

Áo anh rách vai

Quần tôi có vài mảnh vá

Miệng cười buốt giá

Chân không giày

Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Đêm nay rừng hoang sương muối

Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới

Đầu súng trăng treo

(Đồng chí - Chính Hữu)

- Các từ

- Các từ vai, miệng, chân, tay, đầu vai, miệng, chân, tay, đầu ở đoạn thơ, từ nào được dùng theo

nghĩa gốc, từ nào được dùng theo nghĩa chuyển ?

- Nghĩa chuyển nào được hình thành theo phương thức ẩn dụ, nghĩa chuyển nào được hình thành theo phương thức hoán dụ ?

( 3 phút )

Bài tập 4: (Sgk/159)

NHÓM 4:

Vận dụng kiến thức đã học về trường từ vựng để phân tích cái hay trong cách dùng từ ở bài thơ sau :

Áo đỏ em đi giữa phố đông

Cây xanh như cũng ánh theo hồng

Em đi lửa cháy trong bao mắt

Anh đứng thành tro , em biết không ?

(Vũ Quần Phương – Áo đỏ)

Vận dụng kiến thức đã học về trường từ vựng để phân tích cái hay trong cách dùng từ ở bài thơ sau :

Áo đỏ em đi giữa phố đông

Cây xanh như cũng ánh theo hồng

Em đi lửa cháy trong bao mắt

Anh đứng thành tro , em biết không ?

(Vũ Quần Phương – Áo đỏ)

( 3 phút )

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

I ÔN LÍ THUYẾT:

II LUYỆN TẬP TỔNG HỢP:

So sánh hai dị bản của câu ca dao sau:

- Râu tôm nấu với ruột bầu Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon.

- Râu tôm nấu với ruột bù Chồng chan vợ húp gật gù khen ngon.

So sánh hai dị bản của câu ca dao sau:

- Râu tôm nấu với ruột bầu Chồng chan vợ húp

Chồng chan vợ húp gật đầu gật đầu khen ngon.

- Râu tôm nấu với ruột bù Chồng chan vợ húp

Chồng chan vợ húp gật gù gật gù khen ngon.

Bài tập 1: (Sgk/158)

- Gật đầu: cúi đầu xuống, rồi ngẩng

lên ngay, thường để chào hỏi hay tỏ

sự đồng ý.

- Gật gù: gật nhẹ và nhiều lần,

biểu thị sự đồng tình hay tán

thưởng.

-> Như vậy từ gật gù thể hiện thích

hợp hơn ý nghĩa biểu đạt: Tuy món

ăn đạm bạc nhưng đôi vợ chồng

nghèo ăn rất ngon miệng vì họ biết

chia sẻ với nhau.

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

I ÔN LÍ THUYẾT:

II LUYỆN TẬP TỔNG HỢP:

Bài tập 1: (Sgk/158)

- Gật đầu: cúi đầu xuống, rồi ngẩng

lên ngay, thường để chào hỏi hay tỏ

sự đồng ý.

- Gật gù: gật nhẹ và nhiều lần,

biểu thị sự đồng tình hay tán

thưởng.

-> Như vậy từ gật gù thể hiện thích

hợp hơn ý nghĩa biểu đạt: Tuy món

ăn đạm bạc nhưng đôi vợ chồng

nghèo ăn rất ngon miệng vì họ biết

chia sẻ với nhau.

Từ bài tập 1, các em rút bài học gì khi sử dụng từ ngữ?

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

Vợ nghe thấy thế liền than thở :

Vợ nghe thấy thế liền than thở :

- Rõ khổ ! Có một chân thì còn

chơi bóng làm gì cơ chứ !

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

I ÔN LÍ THUYẾT:

II LUYỆN TẬP TỔNG HỢP:

Bài tập 2: (Sgk/158)

Nhận xét cách hiểu nghĩa từ ngữ

của người vợ trong truyện cười :

- Người vợ không hiểu nghĩa của

cách nói " chỉ có một chân sút"

Cách nói này có nghĩa là cả đội

chỉ có một người giỏi ghi bàn.

Qua bài tập 2 , các em rút ra điều gì khi giao tiếp?

- Hiểu đúng nghĩa của từ thì giao tiếp mới đạt hiệu quả Vì vậy phải trau dồi thêm vốn từ trong nhiều lĩnh vực xã hội khác nhau.

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:

Áo anh rách vai Quần tôi có vài mảnh vá Miệng cười buốt giá Chân không giày Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Đêm nay rừng hoang sương muối Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới Đầu súng trăng treo

(Đồng chí - Chính Hữu)

- Các từ vai, miệng, chân, tay, đầu ở đoạn thơ, từ nào được dùng theo nghĩa gốc, từ nào được dùng theo nghĩa chuyển ?

- Nghĩa chuyển nào được hình thành theo phương thức ẩn dụ, nghĩa chuyển nào được hình thành theo phương thức hoán dụ ?

Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:

Áo anh rách vai Quần tôi có vài mảnh vá Miệng cười buốt giá Chân không giày Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Đêm nay rừng hoang sương muối Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới Đầu súng trăng treo

(Đồng chí - Chính Hữu)

- Các từ

- Các từ vai, miệng, chân, tay, đầu vai, miệng, chân, tay, đầu ở đoạn thơ, từ nào được dùng theo nghĩa gốc, từ nào được dùng theo nghĩa chuyển ?

- Nghĩa chuyển nào được hình thành theo phương thức ẩn dụ, nghĩa chuyển nào được hình thành theo phương thức hoán dụ ?

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:

Áo anh rách vai Quần tôi có vài mảnh vá Miệng cười buốt giá Chân không giày Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Đêm nay rừng hoang sương muối Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới Đầu súng trăng treo

(Đồng chí - Chính Hữu)

- Các từ vai, miệng, chân, tay, đầu ở đoạn thơ, từ nào được dùng theo nghĩa gốc, từ nào được dùng theo nghĩa chuyển ?

- Nghĩa chuyển nào được hình thành theo phương thức ẩn dụ, nghĩa chuyển nào được hình thành theo phương thức hoán dụ ?

Đọc đoạn thơ sau và trả lời câu hỏi:

Áo anh rách vai Quần tôi có vài mảnh vá Miệng cười buốt giá Chân không giày Thương nhau tay nắm lấy bàn tay.

Đêm nay rừng hoang sương muối Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới Đầu súng trăng treo

(Đồng chí - Chính Hữu)

- Các từ

- Các từ vai, miệng, chân, tay, đầu vai, miệng, chân, tay, đầu ở đoạn thơ, từ nào được dùng theo nghĩa gốc, từ nào được dùng theo nghĩa chuyển ?

- Nghĩa chuyển nào được hình thành theo phương thức ẩn dụ, nghĩa chuyển nào được hình thành theo phương thức hoán dụ ?

+ Được dùng theo nghĩa

gốc: miệng, chân, tay

+ Được dùng theo nghĩa

chuyển: vai( hoán dụ), đầu

(ẩn dụ).

- > Phát triển từ vựng trên

cơ sở nghĩa gốc.

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

Áo đỏ em đi giữa phố đông

Cây xanh như cũng ánh theo hồng

Em đi lửa cháy trong bao mắt Anh đứng thành tro , em biết không ?

(Vũ Quần Phương – Áo đỏ)

Vận dụng kiến thức đã học về trường

từ vựng để phân tích cái hay trong cách dùng từ ở bài thơ sau :

Áo đỏ em đi giữa phố đông

Cây xanh như cũng ánh theo hồng

Em đi lửa cháy trong bao mắt Anh đứng thành tro , em biết không ?

(Vũ Quần Phương – Áo đỏ)

Bài tập 4: (Sgk/159)

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

đã học?

Thế nào là trường từ vựng?

Trường từ vựng:

Là tập hợp những từ có ít nhất một nét chung về

nghĩa.

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

nhau: màu áo đỏ của cô gái thắp lên trong mắt chàng trai( và bao người khác) ngọn lửa Ngọn lửa đó lan tỏa trong anh, làm anh đắm say, ngây ngất( đến mức có thể cháy thành tro) và

nhuộm hồng cả không gian, làm không gian cũng như biến sắc( cây xanh như cũng ánh theo hồng) – bài thơ xây dùng được những hình ảnh gây ấn tượng

mạnh với người đọc, qua

đó thể hiện một tình yêu mãnh liệt, cháy bỏng.

* Lưu ý : Biết sử dụng linh hoạt, sáng tạo vốn

từ vựng tiếng Việt sẽ làm cho câu văn, lời thơ sinh động, gây ấn tượng hấp dẫn và làm nổi bật nội dung muốn nói

* Lưu ý : Biết sử dụng linh hoạt, sáng tạo vốn

từ vựng tiếng Việt sẽ làm cho câu văn, lời thơ sinh động, gây ấn tượng hấp dẫn và làm nổi bật nội dung muốn nói

Có hai trường từ vựng:

-Chỉ màu sắc: đỏ, xanh, hồng, ánh.

- Chỉ lửa, sự vật và hiện tượng liên

quan đến lửa: lửa, cháy, tro.

→ Liên quan chặt chẽ

Thể hiện một tình yêu mãnh liệt,

cháy bỏng

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

I ÔN LÍ THUYẾT:

II LUYỆN TẬP TỔNG HỢP:

Bài tập 5: (Sgk/159)

Bài tập 5: Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:

Ở đây, người ta gọi tên đất, tên sông

không phải bằng những danh từ mĩ lệ, mà cứ theo đặc điểm riêng biệt của nó mà gọi thành tên Chẳng hạn như gọi rạch Mái Giầm, vì hai bên

bờ rạch mọc toàn những cây mái giầm cọng tròn xốp nhẹ, trên chỉ xòa ra độc một cái lá xanh hình chiếc bơi chèo nhỏ ; gọi là kênh Bọ Mắt vì ở đó

tụ tập không biết cơ man nào là bọ mắt, đen như hạt vừng, chúng cứ bay theo thuyền từng bầy như những đám mây nhỏ, ta bị nó đốt vào da thịt chỗ nào là chỗ đó ngứa ngáy nổi mẩn đỏ tấy

lên ; gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây (Ba khía là một loại còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ , làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon)

(Đoàn Giỏi – Đất rừng phương Nam)

Bài tập 5: Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:

Ở đây, người ta gọi tên đất, tên sông không phải bằng những danh từ mĩ lệ, mà cứ theo đặc điểm riêng biệt của nó mà gọi thành tên Chẳng hạn như gọi rạch Mái Giầm, vì hai bên

bờ rạch mọc toàn những cây mái giầm cọng tròn xốp nhẹ, trên chỉ xòa ra độc một cái lá xanh hình chiếc bơi chèo nhỏ ; gọi là kênh Bọ Mắt vì ở đó

tụ tập không biết cơ man nào là bọ mắt, đen như hạt vừng, chúng cứ bay theo thuyền từng bầy như những đám mây nhỏ, ta bị nó đốt vào da thịt chỗ nào là chỗ đó ngứa ngáy nổi mẩn đỏ tấy

lên ; gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây (Ba khía là một loại còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ , làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon)

(Đoàn Giỏi – Đất rừng phương Nam)

tượng được gọi tên:

rạch Mái Giầm, kênh Bọ

Mắt, kênh Ba Khía.

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

nội dung mới dựa vào đặc điểm

của sự vật, hiện tượng được gọi

tên.

Các tên gọi : rạch Mái Giầm, kênh

Bọ Mắt, kênh Ba Khía được đặt

tên theo cách nào ?

A Đặt từ ngữ mới để gọi riêng

sự vật đó.

B Dùng từ ngữ đã có sẵn theo

một nội dung mới

Các tên gọi : rạch Mái Giầm, kênh

Bọ Mắt, kênh Ba Khía được đặt tên theo cách nào ?

A Đặt từ ngữ mới để gọi riêng

Em hãy cho biết đó là sự phát triển

từ vựng theo cách nào ?

Đây là một trong những cách phát triển từ vựng tiếng Việt

Em hãy cho biết đó là sự phát triển

từ vựng theo cách nào ?

Tạo từ ngữ mới

Tạo từ ngữ mới bằng cách dùng từ ngữ có sẵn

Tạo từ ngữ mới bằng cách dùng từ ngữ có sẵn

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

I ÔN LÍ THUYẾT:

II LUYỆN TẬP TỔNG HỢP:

Bài tập 5: (Sgk/159)

-Các sự vật và hiện tượng được gọi

tên: rạch Mái Giầm, kênh Bọ Mắt,

kênh Ba Khía

-> Dùng từ ngữ có sẵn với một

nội dung mới dựa vào đặc điểm

của sự vật, hiện tượng được gọi

tên.

Tìm ví dụ về những

sự vật hiện tượng, sự vật được gọi tên theo cách dựa vào đặc điểm riêng biệt của chúng ?

Tìm ví dụ về những

sự vật hiện tượng, sự vật được gọi tên theo cách dựa vào đặc điểm riêng biệt của chúng ?

Một số ví dụ về những sự vật, hiện tượng được gọi tên dựa theo cách dựa vào đặc điểm riêng biệt của chúng:

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

Một ông sính chữ bất chợt lên cơn đau ruột thừa

Bà vợ hốt hoảng bảo con :

- Mau đi gọi bác sĩ ngay ! Trong cơn đau quằn quại, ông ta vẫn gượng dậy nói với theo :

- Đừng … đừng gọi bác sĩ, gọi cho bố đốc tờ ! (Theo Truyện cười dân gian)

Bài tập 6 : Truyện cười sau đây phê phán điều gì ?

Một ông

Một ông sính sính chữ bất chợt lên cơn đau ruột thừa

Bà vợ hốt hoảng bảo con :

- Mau đi gọi bác sĩ ngay ! Trong cơn đau quằn quại, ông ta vẫn gượng dậy nói với theo :

- Đừng … đừng gọi bác sĩ, gọi cho bố đốc tờ ! (Theo Truyện cười dân gian)

Bác sĩ và đốc tờ là những từ đồng nghĩa.

Thay vì dùng từ bác sĩ, kẻ sắp chết vẫn “cái nết không chừa”, một mực đòi dùng từ đốc tờ.

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

Tiết 60 : TỔNG KẾT TỪ VỰNG (Luyện tập tổng hợp)

Truyện phê phán thói sính dùng từ nước ngoài của một số người

-Các sự vật và hiện tượng được gọi tên:rạch Mái Giầm, kênh Bọ Mắt,kênh Ba Khía.

- Dùng từ ngữ có sẵn với một nội dung mới dựa vào đặc điểm của sự vật, hiện

tượng được gọi tên.

+ Chỉ màu sắc: đỏ, xanh, hồng, ánh.

+ Chỉ lửa, sự vật và hiện tượng liên quan đến lửa: lửa, cháy, tro

+ Dùng theo nghĩa gốc: miệng, chân, tay + Được dùng theo nghĩa chuyển: vai đầu

- Người vợ không hiểu nghĩa của cách nói " chỉ có một chân sút" Cách nói này có nghĩa

là cả đội chỉ có một người giỏi ghi bàn.

- Người vợ không hiểu nghĩa của cách nói " chỉ có một chân sút" Cách nói này có nghĩa

là cả đội chỉ có một người giỏi ghi bàn.

-> Như vậy từ gật gù thể hiện thích hợp hơn ý nghĩa biểu đạt: Tuy món ăn đạm bạc nhưng đôi vợ chồng nghèo ăn rất ngon miệng vì họ biết chia sẻ với nhau.