nguyên nhân và tác động của việc tái áp đặt hạn ngạch

Kết quả là Mỹ đã dựa vào điều khoản về cơ chế tự vệ mà Trung Quốc kývới WTO để đưa ra biện pháp hạn chế mới đối với hàng dệt may nhập khẩu từTrung Quốc bằng cách tái áp đặt hạn ngạch dệt

LỜI MỞ ĐẦU

gày 1/1/2005, Hiệp định hàng dệt may (ATC) về chế độ hạn ngạch xuấtkhẩu dệt may chính thức chấm dứt hiệu lực Kể từ khi Tổ chức thươngmại thế giới (WTO) dỡ bỏ hạn ngạch, bức tranh thị trường dệt may thế giới đã

có sự thay đổi rõ nét, trong đó “phần thắng” chủ yếu thuộc về ngành dệt mayTrung Quốc, trong khi các doanh nghiệp dệt may ở nhiều nước khác đang laođao vì không thể cạnh tranh, hàng nghìn công nhân mất việc làm kéo theo nhiềuvấn đề xã hội khác Giới kinh doanh dệt may cho rằng, sau khi bãi bỏ hạn ngạch,thị trường dệt may thế giới tưởng chừng như không còn biên giới, các doanhnghiệp được tự do làm ăn không hạn chế Tuy nhiên thực tế lại không đơn giảnnhư vậy

N

Sau khi WTO bãi bỏ chế độ hạn ngạch, hàng dệt may của Trung Quốc vào

Mỹ đã tăng vọt Nhiều nhóm vận động hành lang có quyền lực ở thị trường này

đã kêu gọi chính quyền của họ có những hành động pháp lý ngăn không để

“dòng thác” hàng dệt may giá rẻ của Trung Quốc lấn át các doanh nghiệp nộiđịa Kết quả là Mỹ đã dựa vào điều khoản về cơ chế tự vệ mà Trung Quốc kývới WTO để đưa ra biện pháp hạn chế mới đối với hàng dệt may nhập khẩu từTrung Quốc bằng cách tái áp đặt hạn ngạch dệt may, làm cho ngành dệt mayTrung Quốc thực sự đứng trước rất nhiều khó khăn, thách thức

Bắt đầu từ ngày 11/1/2007, ngày Việt Nam chính thức vào WTO, hạn ngạchđối với hàng dệt may xuất khẩu của Việt Nam sang Hoa Kỳ được bãi bỏ Đây là

cơ hội lớn cho thị trường xuất khẩu, song đồng thời cũng đặt ra nhiều tháchthức, trong số đó có nguy cơ bị áp dụng các biện pháp tự vệ Từ đây đặt ra yêucầu Việt Nam phải tìm hiểu bài học kinh nghiệm từ các nước khác, điển hình làTrung Quốc, nhằm tận dụng tối đa cơ hội và giảm thiểu thách thức, phát huy lợithế cạnh tranh trong lĩnh vực dệt may Và đó cũng chính là lý do mà em lựachọn đề tài này

Đề án gồm 3 chương với kết cấu :

Chương 1 : Dệt may Trung Quốc và câu chuyện thời hậu hạn ngạch

Chương 2 : Nguyên nhân và tác động của việc tái áp đặt hạn ngạch

Chương 3 : Dệt may Việt Nam với bài học từ Trung Quốc

Em xin chân thành cảm ơn TS Bùi Huy Nhượng đã hướng dẫn và góp ý cho

em trong quá trình thực hiện đề án này

Do những hạn chế về thời gian và trình độ của bản thân em nên đề án khôngtránh khỏi những thiếu sót Em rất mong nhận được những ý kiến nhận xét từphía thầy để em có thể rút kinh nghiệm sao cho những lần viết đề án sau nàyngày càng tốt hơn

Sinh viên Nguyễn Thùy Linh

CHƯƠNG I DỆT MAY TRUNG QUỐC VÀ CÂU CHUYỆN

THỜI HẬU HẠN NGẠCH

1.1 Tình hình xuất khẩu dệt may của Trung Quốc vào Mỹ trước

thời điểm bị tái áp đặt hạn ngạch dệt may

Mỹ có nhu cầu tiêu thụ lớn về hàng dệt may nên đóng vai trò là một thịtrường lớn nhập khẩu hàng dệt may của thế giới Còn Trung Quốc là một quốcgia sản xuất và xuất khẩu hàng dệt may lớn của thế giới với sản lượng chiếm 1/3tổng sản lượng toàn cầu Sau khi gia nhập WTO vào tháng 11/2001, thị phần cácmặt hàng may mặc của Trung Quốc được Mỹ xoá bỏ chế độ quota xuất khẩu đãtăng 1.009%, giá bán buôn các mặt hàng này của Trung Quốc trên thị trường Mỹgiảm 53% Xuất khẩu hàng dệt may của Trung Quốc vào Hoa Kỳ trong mấynăm qua tăng mạnh : năm 2003 đạt 14,2 tỷ USD, năm 2004 đạt 17,8 tỷ USD.Trước sức ép cạnh tranh từ hàng hoá Trung Quốc trên thị trường Mỹ ngày cànggia tăng, nhiều nhà sản xuất hàng dệt may của Mỹ đã phải chuyển nhà máy sangMexico, Trung Mỹ và nhiều nước khác trong khu vực

Việc hệ thống hạn ngạch dệt may được bãi bỏ từ 1/1/2005 giữa các thànhviên Tổ chức thương mại thế giới WTO đã mang lại cơ hội lớn cho xuất khẩudệt may của Trung Quốc Ngay sau khi WTO bãi bỏ chế độ hạn ngạch, đơnhàng của các doanh nghiệp Mỹ ngày càng đổ dồn vào các nhà sản xuất TrungQuốc

Chỉ tính riêng tháng 1, xuất khẩu dệt may Trung Quốc sang Mỹ đạt 1,4 tỷUSD, tăng tới 65,26% so với cùng kỳ năm 2004 Riêng lượng áo sơ mi chất liệucotton xuất khẩu sang tăng 1.800%

Đối với Mỹ, chỉ trong hai tháng đầu năm, hàng dệt may từ Trung Quốc xuấtkhẩu sang đã tăng 87% Hai tháng đầu năm 2005, Trung Quốc đã xuất sang Mỹ

27 triệu quần bò (jeans) thay vì 1,9 triệu (trong trường hợp còn giữ chế độ hạn

ngạch) Xuất khẩu áo sơ mi dệt kim của Trung Quốc tăng 603% lên 1,6 triệuUSD trong tháng 2/05 Xuất khẩu quần vải bông tăng 548% lên 60 triệu USD.Tại Mỹ, số liệu trong tháng 2 và tháng 3 cho thấy, kim ngạch nhập khẩu hàngdệt may từ Trung Quốc tăng 63% so với cùng kỳ năm ngoái

Theo số liệu của Trung Quốc, hàng dệt may nước này xuất khẩu sang Mỹtrong ba tháng đầu năm đã tăng 258% Một số mã hàng có tốc độ tăng chóngmặt trên 1.000%

Bảng 1 Số liệu nhập khẩu của 3 Cat có kim ngạch tăng nhanh trong

quý I năm 2005

2004 Tháng

3/2004-3/2005

Tháng 3/2004

Tháng 3/2005

1-Tháng 1-3 2004/2005 Cat 338/339(áo sơ mi cotton)

Trị giá

(USD) 137.109.000 176.722.000 29.965.000 69.579.000 132,2%

(Nguồn : trang Web Bộ tài chính www.mof.gov.vn)

Trong 4 tháng đầu năm 2005, Mỹ đã nhập khẩu 2,5 tỷ USD hàng dệt mayTrung Quốc, chiếm 39% tổng kim ngạch hàng dệt may được nhập vào Mỹ

1.2 Diễn biến việc ra quyết định tái áp đặt hạn ngạch của Mỹ

Tháng 9 năm 2004, ông Karl Spilhaus, Chủ tịch Hiệp hội Dệt quốc gia Mỹ,cho biết, ngành dệt may Mỹ đã có nhiều cuộc thảo luận kỹ lưỡng với các quanchức thương mại của Chính phủ nước này về mối đe doạ của hàng dệt may nhậpkhẩu đối với các nhà sản xuất hàng dệt may trong nước sau khi WTO xoá bỏ chế

độ quota trong buôn bán các loại hàng này Cũng theo ông Karl Spilhaus, Tổngthống George W Bush đã ghi nhận sự cảnh báo nguy cơ đối với ngành dệt may

Mỹ sau khi WTO xoá bỏ chế độ quota và hứa sẽ đưa ra Chính phủ xem xétnhững kiến nghị của các doanh nghiệp dệt may trong nước nhằm khắc phụcnguy cơ này

Một số quan chức ngành dệt may Mỹ cho biết, ngành này sẽ kiến nghị Chínhphủ hạn chế nhập khẩu lượng lớn đối với nhiều chủng loại hàng dệt may từTrung Quốc, sao cho số lượng các mặt hàng này nhập khẩu từ Trung Quốc trongnhững năm tới sẽ không tăng quá 7,5% so với năm 2004

Cuối tháng 4 năm 2005, Mỹ đã quyết định mở cuộc điều tra về 6 Cat hàngdệt may nhập khẩu từ Trung Quốc Cuộc điều tra do Ủy ban thực thi các hiệpđịnh về hàng dệt của Mỹ (CITA) tiến hành CITA đã dành 30 ngày để lấy ý kiến

về việc có áp dụng biện pháp tự vệ với 3 chủng loại hàng kể trên hay không.Cuộc thăm dò kết thúc vào 9/5 với kết quả thuận theo hướng tái áp hạn ngạch Đến đêm 13/5, trong thông cáo đăng tải trên website Bộ Thương mại Mỹ,CITA bất ngờ tuyên bố áp quota với 3 chủng loại hàng nhập khẩu từ TrungQuốc là áo sơ mi, quần tây và đồ lót nam CITA sẽ dành tối đa 4 tháng để 2 bêntìm tiếng nói chung, nếu không biện pháp trừng phạt sẽ được áp dụng cho suốtnăm 2005

Tân Bộ trưởng Thương mại Mỹ Carlos Gutierrez phát biểu "Hôm nay, CITAtuyên bố áp dụng biện pháp tự vệ nhập khẩu đối với hàng dệt may nhập khẩu từTrung Quốc do những sản phẩm này đe đoạ làm đảo lộn thị trường Hành độngcủa CITA hoàn toàn tuân thủ theo cam kết trong các hiệp định thương mại đã ký

kết Chúng tôi sẽ nỗ lực tìm tiếng nói chung với Trung Quốc nhằm tìm ra mộtgiải pháp phát triển trật tự thương mại trong môi trường phi quota" Theo CITA,những Cat 338/339, 347/348 và 352/652 bị tái áp hạn ngạch do có sự tăng kimngạch đột biến trong quý I năm 2005 và góp phần làm đảo lộn thị trường Mỹ.Mức hạn ngạch dự kiến theo quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới(WTO) sẽ bằng khối lượng hàng nhập khẩu 3 Cat này năm ngoái cộng với 7,5%tăng trưởng Biện pháp tự vệ này được áp dụng cũng có nghĩa từ nay trở đi, các

lô hàng thuộc 3 mã kể trên sẽ không được thông quan vào Mỹ, bởi trên thực tếlượng nhập đã vượt quá nhiều so với hạn mức cho phép

Chiều 18/5/2005, chính quyền Bush thông báo quyết định sẽ đặt mức hạn chếmới đối với 5 chủng loại quần áo Trung Quốc xuất sang Mỹ Đây là lần thứ haitrong vòng 5 ngày, Washington thông báo áp dụng hạn ngạch với lý do hàng dệtmay Trung Quốc đang ảnh hưởng xấu tới các công ty cùng loại của Mỹ Cácchủng loại hàng bị tiếp tục hạn chế lần này bao gồm đồ nam và đồ trẻ em nam;

áo sơ-mi sợi nhân tạo; quần nam sợi nhân tạo; áo sơ-mi và áo kiểu nữ sợi nhântạo và sợi cotton Theo một đại diện thương mại Mỹ, các chủng loại như quầntây, áo sơ-mi và áo kiểu nữ ảnh hưởng tới các sản phẩm nam và nữ sản xuấttrong nước.Quyết định này được Uỷ ban quốc gia do Bộ Thương mại Mỹ dẫnđầu đưa ra, sau khi phát hiện thấy các chủng loại hàng nhập khẩu nói trên đe doạảnh hưởng xấu tới thị trường dệt may Mỹ Lượng hàng xuất từ Trung Quốc sang

Mỹ đã tăng đột biến kể từ đầu năm tới nay

Tính đến tháng 10, Mỹ áp đặt hạn ngạch chỉ có 2 tỷ USD/năm đối với hàngdệt may nhập khẩu từ Trung Quốc, kể cả hàng dệt kim, quần áo sợi vải bông và

đồ lót

Sau nhiều tháng đàm phán thất bại, trong cuộc gặp gỡ tại Luân Đôn (Anh)ngày 8/11, Đại diện Thương mại Mỹ Rob Portman và Bộ trưởng Thương mạiTrung Quốc Bạc Hy Lai mới đạt được thỏa thuận về vấn đề giới hạn xuất khẩuhàng dệt may Trung Quốc sang thị trường Mỹ Thỏa thuận này bắt đầu có hiệulực từ ngày 1/1/2006 và kéo dài đến cuối năm 2008, được áp dụng đối với 34

mặt hàng vải và quần áo may sẵn của Trung Quốc xuất sang thị trường Mỹ vớitổng giá trị lên tới 5,1 tỷ USD/năm, trong đó có quần âu, áo sơmi và đồ lót Cụthể mức tăng trưởng xuất khẩu quần áo may sẵn được giới hạn ở mức 10% năm

2006, 12,5% năm 2007 và 15% năm 2008; còn đối với sản phẩm dệt, các mứctăng sẽ là 12,5% năm 2006 và 2007, và 16% năm 2008, cao hơn hạn ngạch hiệnhành về mức tăng trưởng hàng dệt may Trung Quốc vào Mỹ là 7,5%/năm

1.3 Phản ứng của các bên liên quan

1.3.1 Phản ứng của chính phủ Trung Quốc

Ngay sau khi Uỷ ban Thực thi các Hiệp định dệt may của Mỹ (CITA) thôngbáo đã chấp nhận lời kêu gọi của ngành dệt may nội địa Mỹ về việc hạn chếnhập khẩu dệt may của Trung Quốc hồi giữa tháng 11/2004, Phòng thương mại

về xuất, nhập khẩu hàng dệt may Trung Quốc đã ra một tuyên bố phản đối việcCITA kêu gọi hạn chế nhập khẩu các sản phẩm làm từ vải của Trung Quốc.Tuyên bố của Bộ Thương mại Trung Quốc nói rằng quan hệ kinh tế và buôn bánsong phương giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ bị tác động nghiêm trọng nếu Mỹ ápđặt bất cứ một hạn ngạch nhập khẩu nào đối với các mặt hàng dệt may củaTrung Quốc Bộ Thương mại Trung Quốc nhấn mạnh việc áp đặt hạn ngạch cáchàng dệt may này đi ngược lại nguyên tắc buôn bán tự do của WTO

Ngày 7/4/2005, Trung Quốc đã phản đối việc Mỹ cảnh báo khả năng áp dụngcác biện pháp hạn chế hàng dệt may Trung Quốc nhập khẩu vào các thị trườngnày

Người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc Trùng Quán cho đây là mộtquyết định vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc cơ bản của Tổ chức Thươngmại Thế giới (WTO).Ông Trùng Quán cho biết “Quyết định của Mỹ khôngnhững gây ảnh hưởng bất lợi trong quan hệ thương mại Trung Quốc và Mỹ màcòn ảnh hưởng đến tiềm năng phát triển ngành công nghiệp may mặc toàn cầu

Là những nước thành viên của WTO, Trung Quốc và Mỹ đều có nghĩa vụ bảo

vệ và thúc đẩy thực hiện thành công quyết định bãi bỏ hạn ngạch hàng dệt may,bất kỳ hành vi nào nhằm kéo dài thêm cơ chế hạn ngạch đều sẽ làm tổn hại đếnnguyên tắc tự do, công bằng và cạnh tranh thương mại lành mạnh” Ông TrùngQuán cũng bày tỏ hy vọng Mỹ sẽ sớm nhận ra những tác động tiêu cực của cácbiện pháp hạn chế trên và không để một quyết định đơn phương làm ảnh hưởngđến quan hệ thương mại toàn cục giữa các bên

Ngay sau khi Mỹ quyết định áp dụng hạn ngạch dệt may trở lại hôm13/5/2005, Bộ Thương mại Trung Quốc ngay lập tức đã lớn tiếng phản đối quyếtđịnh này, cho đó là hành động đi ngược lại các thoả thuận của Tổ chức Thươngmại thế giới đồng thời tạo ra tiền lệ xấu Trùng Quán, người phát ngôn BộThương mại Trung Quốc phát biểu "Động thái trên đi ngược lại hoàn toàn tinhthần tự do thương mại và các nguyên tắc cơ bản của WTO Trung Quốc mongmuốn điều chỉnh lại quyết định trên để ngăn ngừa chủ nghĩa bảo hộ làm xấu điquan hệ thương mại hai bên"

Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo và các chuyên gia ngành dệt nước này đãthúc giục Mỹ tôn trọng sự hội nhập của ngành dệt may trên phạm vi toàn cầu.Trung Quốc cho rằng việc Mỹ quyết định hạn chế hàng dệt may xuất khẩu củaTrung Quốc đe doạ nghiêm trọng hệ thống mậu dịch đa phương Trong cuộc gặpđoàn đại biểu Phòng Thương mại Mỹ hôm 16/5/2005 tại Bắc Kinh, Thủ tướng

Ôn Gia Bảo nói, hành động của phía Mỹ làm phương hại quan hệ mậu dịch songphương giữa hai nước Theo ông, Trung Quốc và Mỹ phải đặt viễn cảnh dài hạnlên hàng đầu và cùng nhau hợp tác nhằm bảo đảm sự phát triển của ngành dệtmay

Theo thông báo ngày 30/5 trên trang web của Bộ Tài chính Trung Quốc, bắtđầu từ ngày 1/6, nước này sẽ bãi bỏ thuế xuất khẩu đối với 81 mặt hàng dệt may

và hủy thông báo ngày 20/5 vừa qua về việc tăng thuế xuất khẩu áp dụng đối với

74 mặt hàng này Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Bạc Hy Lai nói "Chúngtôi buộc phải thay đổi chính sách vì phía Mỹ đã đặt ra hạn chế lớn đối với hàngdệt may Chúng tôi phải mang lại công bằng cho các nhà sản xuất trong nước"

1.3.2 Phản ứng của các doanh nghiệp dệt may Trung Quốc

Các doanh nghiệp Trung Quốc đã cực lực phản đối và lo lắng cho triển vọng

xuất khẩu của mình Các nhà sản xuất và xuất khẩu dệt may Trung Quốc thì cho

rằng họ bất ngờ bởi quyết định "hấp tấp và thiếu sáng suốt" của Mỹ trong việctái áp đặt hạn ngạch đối với 3 chủng loại hàng xuất khẩu từ Trung Quốc là sơ

mi, quần tây và đồ lót nam Các doanh nghiệp đều cho rằng một quyết định nhưvậy chắc chắn sẽ phương hại tới lợi ích của cả hai bên

Dương Duy Đồng, Tổng giám đốc Tập đoàn dệt may Jifa, nhà sản xuất dệtmay lớn nhất ở tỉnh Sơn Đông, cho biết "Quyết định của Bộ Thương mại Mỹvừa hấp tấp vừa thiếu công bằng, bởi nó dựa hoàn toàn vào các số liệu thống kêgây tranh cãi từ riêng phía Mỹ, các con số chỉ phản ánh có 3 tháng đầu năm màthôi"

Ninh Kim Vân, Tổng giám đốc Hãng Xuất nhập khẩu dệt may Thiên Tân ởmiền Bắc Trung Quốc từng xuất lượng hàng trị giá hơn 20 triệu USD sang Mỹnăm ngoái, cho rằng hãng của ông từ đầu năm tới nay đã buộc phải giảm đơnhàng từ Mỹ để tránh phiền phức Ông nói "Đó quả là điều bất bình thường vàtổn hại quá lớn cho những công ty lớn như chúng tôi Các nước khác có thể bắtchước Mỹ và sẽ gây khó khăn lớn hơn nữa cho các nhà sản xuất và xuất khẩudệt may Trung Quốc"

Nguyên Trung Kiên, Tổng giám đốc Công ty Dệt kim Cliff đóng tại ThượngHải thắc mắc không rõ Chính phủ Mỹ đã cân nhắc kỹ càng chưa trước khi đưa

ra một quyết định như vậy trong cái mà ông gọi là thời đại WTO như ngàynay Ông nói "Họ cho rằng quyết định đó là để bảo vệ hàng ngàn người Mỹtrước cảnh thất nghiệp, nhưng chẳng lẽ họ không thấy rằng mình đang khiếnhàng triệu người tiêu dùng Mỹ phải trả thêm tiền mua đồ mặc và hàng tỷ USD

sẽ tuột khỏi tay các doanh nghiệp Mỹ? " Cũng theo ông Nguyên, khi hệ thốnghạn ngạch cũ được áp dụng trở lại, giá của mỗi sản phẩm dệt may Trung Quốc

sẽ tăng khoảng ít nhất là 10% và như vậy, "cơn ác mộng đã quay lại"

Hồ Quốc Thành, một chuyên gia nghiên cứu tại Học viện khoa học xã hộiBắc Kinh cũng đồng quan điểm với ông Ninh khi cho rằng hạn ngạch này sẽmang lại tổn hại cho người tiêu dùng Mỹ nhiều hơn là làm lợi cho các nhà sảnxuất trong nước.

1.3.3 Phản ứng của các doanh nghiệp dệt may Mỹ

Trong khi doanh nghiệp Trung Quốc phản đối dữ dội thì các doanh nghiệp

Mỹ đã thể hiện sự hài lòng và bày tỏ sự đồng tình đối với quyết định của Chínhphủ mình Các nhà sản xuất dệt may Mỹ đã nhanh chóng lên tiếng ủng hộ quyếtđịnh của chính quyền Bush đối với việc đưa ra các biện pháp bảo vệ

Cass Johnson, Chủ tịch Hội đồng quốc gia các tổ chức dệt may Mỹ, cho biết:

"Quyết định nhanh chóng trong việc tái áp dụng hạn ngạch dệt may của chínhquyền Bush ngày hôm nay sẽ giúp giữ được hàng ngàn việc làm trong ngành.Chúng tôi biết ơn vì điều đó" Các doanh nghiệp Mỹ cũng cho rằng hành độngtrên là hoàn toàn có cơ sở, bởi một điều khoản trong thoả thuận Trung Quốc kývới WTO để được gia nhập tổ chức này năm 2001 quy định, các thành viênWTO có quyền áp dụng các biện pháp tự vệ nếu thấy xuất hiện sự gia tăngnhanh chóng và bất ngờ đối với hàng dệt may xuất khẩu của Trung Quốc

Liên minh hành động vì thương mại và sản xuất Mỹ, một hiệp hội của cácnhà sản xuất dệt may, đã ngay lập tức lên tiếng ủng hộ quyết định trên ÔngAuggie Tantillo, Giám đốc Liên minh này cho biết "Nếu không hành động đượcnhư vậy, sẽ làm Mỹ mất đi hàng chục ngàn việc làm"

Nhưng bà Laura Jones, Giám đốc Hiệp hội các nhà nhập khẩu dệt may Mỹthì lại chỉ trích mạnh mẽ quyết định trên Bà nói "Những hạn chế kiểu này đốivới hàng nhập từ Trung Quốc hoàn toàn không giúp gì được cho công nghiệpdệt may Mỹ Và chính phủ cần biết điều đấy" Quyết định cũng khiến các nhàbán lẻ quần áo của Mỹ lo rằng giá các mặt hàng sẽ tăng cao sau khi hạn ngạchtiếp tục được mở rộng như vậy

Một số nhà sản xuất lớn có vẻ đã sẵn sàng cho những thay đổi kiểu này TimLyons, người phát ngôn hãng quần áo nổi tiếng của Mỹ là J.C Penney Co nói:

"Chúng tôi cũng nghĩ việc hạn chế sẽ được áp đặt, không lúc này thì lúc khác.Chúng tôi đã chuẩn bị đủ để đối phó với hạn chế đó"