KĨ NĂNG ỨNG PHÓ, PHÒNG CHỐNG MỘT SỐ VẤN ĐỀ XÃ HỘI HIỆN NAY

Slide 1 BÀI 6 KĨ NĂNG ỨNG PHÓ, PHÒNG CHỐNG MỘT SỐ VẤN ĐỀ XÃ HỘI HIỆN NAY MỤC TIÊU Học xong chuyên đề này, học viên Phân tích biện chứng bản chất những vấn đề xã hội hiện nay Chỉ rõ những vấn đề xã hội[.]

BÀI 6

KĨ NĂNG ỨNG PHÓ, PHÒNG CHỐNG MỘT SỐ VẤN ĐỀ XÃ HỘI HIỆN NAY

MỤC TIÊU

Học xong chuyên đề này, học viên:

- Phân tích biện chứng bản chất những vấn đề xã hội hiện nay

- Chỉ rõ những vấn đề xã hội mà học sinh phải đối mặt hiện nay có nguồn gốc từ tình hình kinh tế xã hội, tình hình đấu tranh giai cấp, tình hình công

nghiệp hóa, hiện đại hóa

- Phân tích bản chất và tính khái quát của các kỹ năng ứng phó phòng chống đối với những vấn đề

xã hội hiện nay

NỘI DUNG

1 Các vấn đề xã hội hay gặp ở học đường: bắt nạt, sức

khỏe sinh sản, áp lực nhóm, nghiện chất kích thích, nghiện trò chơi điện tử

2 Nhận diện kiểu ứng phó và năng lực ứng phó ở HS

3 KN kiên định: nói không trước những yêu cầu không

phù hợp

4 KN kiên định: bảo vệ ý kiến của mình

5 KN thương lượng: giải quyết mâu thuẫn theo phương

thức hòa bình

6 KN đặt ra các giới hạn

7 KN chọn bạn phù hợp

8 KN tìm kiếm sự trợ giúp

Nội dung các nhóm cần thực hiện:

1 Thảo luận nội dung ghi vào giấy A0:

- Giới thiệu khái quát KN mà nhóm nghiên cứu

- Nêu ý nghĩa, vai trò (lợi ích) của KN

- Nêu các bước thực hiện KN

- Phân tích và đúc kết những điểm cần ghi nhớ, những khó khăn có thể gặp khi rèn luyện KN này

- Nêu khả năng GD KN này qua các môn học, hoạt động

ở trường THPT

2 Thực hành:

Mô tả hoặc đóng vai, làm mẫu tình huống

BÀI 1 CÁC VẤN ĐỀ XÃ HỘI HAY GẶP Ở HỌC ĐƯỜNG

Hoạt động 1 : động não

Trả lời câu hỏi : Bạn hãy cho biết các vấn

đề nóng đang gặp ở học đường là các vấn đề nào?

BÀI 1 CÁC VẤN ĐỀ XÃ HỘI HAY GẶP Ở HỌC ĐƯỜNG

Mục tiêu

Sau bài này, người học viên:

- Hiểu được khái niệm và tính chất của các hiện tượng

xã hội mà học sinh trung học thường đối mặt: bắt nạt, tình dục và các vấn đề sức khỏe sinh sản, sức

ép từ bạn đồng lứa, nghiện.

- Hiểu được khía cạnh tâm lý của các hiện tượng trên.

- Vận dụng linh hoạt các phương pháp tập huấn để tổ chức bài học giúp học sinh hiểu về các khái niệm này và nhận diện được các vấn đề bản thân đang

gặp phải

I Giới thiệu và khái quát

1 Bắt nạt

- Một người bị bắt nạt là khi bị người khác (một

người hoặc một nhóm người) có những hành vi, lời nói làm tổn thương, gây hại người đó

- Khi bị bắt nạt, người bị bắt nạt cảm thấy rất khó để

bảo vệ mình, để dừng hành vi bắt nạt lại bởi vì

người bắt nạt mạnh hơn

- Với tư cách là một công dân trong xã hội, chúng ta

có quyền được an toàn, người khác không được phép xâm hại đến thể chất của chúng ta

- Bắt nạt là những hành vi làm tổn thương người

khác , điều này là sai trái ,vi phạm quyền con

người vi phạm pháp luật

- KN phòng chống sự bắt nạt thực chất là

tổng hợp rất nhiều KN, như thương lượng, ứng phó với vấn đề, xây dựng mối quan hệ

xã hội

- Những KNS như: nhận diện cảm xúc, thư

giãn sẽ giúp học sinh làm chủ được mình tốt hơn khi bị bắt nạt

- KNS giải quyết vấn đề, lựa chọn sẽ giúp em

đánh giá được tình hình và đưa ra quyết

định có lợi hơn cho bản thân

- Các KN xã hội sẽ giúp học sinh có nhiều bạn

hơn trong lớp, từ đó giảm nguy cơ bị bắt

nạt cũng như có được nhiều sự hỗ trợ khi

bị bắt nạt.

Để phòng chống sự bắt nạt:

1 Bỏ đi/lờ đi: kẻ bắt nạt muốn kiểm soát được các em, đặc biệt là cảm xúc của các em Vì vậy, đừng phản ứng với sự tức giận, khó chịu, buồn bực quá Mục đích chính ở đây

là không để cho kẻ bắt nạt cảm thấy thích thú khi bắt nạt mình Nếu có thể hãy bỏ đi một cách bình thản.

2 Trong các tình huống bị đánh, nếu các em không thể bỏ đi được, hãy làm mọi cách để an toàn, che chắn và đỡ thật bình tình

3 Sau khi bị bắt nạt, hãy thông báo ngay cho một người lớn

mà các em tin tưởng Nếu không thông báo, kẻ bắt nạt sẽ quay lại và trở nên hung hãn hơn

4 Tìm kiếm sự trợ giúp từ những bạn không bắt nạt em Một học sinh càng có nhiều bạn bè, nguy cơ em ấy bị bắt nạt càng ít đi Khi một học sinh bị bắt nạt, bạn bè sẽ giúp đỡ

em rất nhiều: bạn bè có thể xông vào can thiệp hoặc

chạy đi báo với thầy cô giáo hoặc người lớn, khi bị nói

xấu, bạn bè em có thể lên tiếng bênh vực em

2 Giáo dục giới tính/sức khỏe sinh sản

GD giới tính là một đề tài không mới nhưng luôn nóng bỏng

vì tính cần thiết cũng như sự nhạy cảm của vấn đề

- Xu hướng giáo dục giới tính toàn diện: cung cấp kiến

thức toàn diện về các khía cạnh của hoạt động tình

dục cá nhân như hình ảnh thân thể, khuynh hướng

tình dục, cảm xúc tình dục, các giá trị; kỹ năng đưa ra quyết định; các mối quan hệ tình bạn, tình yêu;

các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STIs) và

phương pháp phòng tránh thai và các bệnh lây truyền qua đường tình dục; khả năng sinh sản, sự phát triển của phôi thai và thai nhi, … phòng tránh thai và các

bệnh lây truyền qua đường tình dục

- Thái độ đối với giáo dục giới tính : Hành vi của người

khác, đặc biệt là những người quan trọng có ảnh

hưởng rất lớn đến hành vi của các em (thầy cô ,người lớn ,gia đình ) Vậy nên cần thiết chính là ở thái độ cởi

mở, thẳng thắn và luôn sẵn sàng lắng nghe học sinh

-• Ngôn ngữ phù hợp Để trẻ vị thành niên thấy hứng thú

và hiểu được, ngôn ngữ sử dụng trong khi giáo dục giới tính cần phải quen thuộc và phù hợp với lứa tuổi của các em Thông tin đưa ra nên được chọn lọc và

ngắn gọn nhưng rõ ràng; quá nhiều thông tin sẽ làm bối rối và quá sức

Ứng dụng kỹ năng: Hầu hết vị thành niên đều quan tâm chủ yếu đến việc ứng dụng kiến thức sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục để bảo vệ bản thân chứ không chỉ đơn thuần là kiến thức về các chủ đề đó

• Điều cần thiết các em muốn biết là việc đeo bao cao su

như thế nào, làm thế nào để bạn trai của mình phải sử dụng bao cao su.

• Các em sẽ quan tâm đến làm thế nào để biết mình có

bệnh và làm sao để chữa được bệnh đó

• Quan tâm đến việc làm thể nào để từ chối mà không

phật ý bạn trai của mình khi bạn ấy muốn gần gũi hơn

về mặt thể chất

•

Mục tiêu của giáo dục giới tính nhằm thúc đẩy những hành vi phòng tránh bệnh lây truyền qua đường tình dục và có thai ngoài ý muốn

• Nhấn mạnh vào những kỹ năng mềm như: thương lượng, từ chối, ra quyết định hợp lý và tìm kiếm sự giúp đỡ

• Thái độ: Thầy cô giáo cần phải truyền đạt một thái

độ đúng đắn với vấn đề tình dục, cởi mở với các

hoạt động tình dục, nhưng học sinh cần phải ý thức được những lợi ích tích cực về trì hoãn quan hệ tình dục lần đầu, chịu trách nhiệm cá nhân với hành vi

của mình

• Củng cố và khuyến khích Để có được những hành vi tình dục an toàn học sinh cần học và rèn luyện kỹ

năng tự kiểm soát, làm chủ bản thân dù việc này

thường không dễ dàng Các em cần có sự khuyến

khích động viên của bố mẹ, thầy cô và những người lớn xung quanh ) Luôn luôn lắng nghe, động viên và khuyến khích các em mỗi khi các em bày tỏ sự quan tâm cũng như thắc mắc về vấn đề này

3 Nghiện game

- Nghiện là khái niệm chỉ một người phụ thuộc vào một cái gì

đó (bình thường mọi người không phụ thuộc vào cái đó)

- Một số dấu hiệu phổ biến của nghiện internet/ nghiện game:

• Dùng internet/máy tính quá nhiều

• Khi sử dụng máy tính/internet thường không còn ý thức

được về thời gian hoặc thấy mình thường xuyên chơi quá thời gian dự định

• Không hoàn thành bài tập, nhiệm vụ ở nhà cũng như ở

trường

• Tách biệt với gia đình và bạn bè

• Cảm thấy tội lỗi, buồn hoặc ân hận vì mức độ sử dụng

máy tính/ internet của mình

• Phụ thuộc tâm lý vào internet/máy tính: Cảm thấy vô cùng

sung sướng, hạnh phúc khi được sử dụng máy tính/

internet Mỗi khi có khó khăn trong cuộc sống là muốn tìm đến internet/máy tính để cảm thấy vui vẻ hạnh phúc và

quên đi vấn đề của mình

Phòng ngừa với nghiện

- Khi đã nghiện, trẻ cần phải được đưa đến các nhà chuyên môn

để giúp đỡ Đó có thể là các cán bộ tâm lý hoặc các bác sĩ tâm thần

- “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”, chúng ta cần thiết phải có các

biện pháp phòng ngừa

1 Nâng cao khả năng ý thức về hành vi của bản thân: ý thức

về ảnh hưởng của nghiện đến cuộc sống bản thân sẽ giúp

HS có động cơ để phòng tránh hành vi gây nghiện

2 Tăng cường khả năng chủ động giải quyết những khó

khăn của bản thân giảm nguy cơ nghiện: tổn thương do mất mát chia ly, lo lắng, lo âu trong cuộc sống

3 Xây dựng các kỹ năng ứng phó tích cực sẽ giúp chúng ta

giải quyết các khó khăn của mình trực tiếp mà không cần

trốn tránh, giảm bớt nguy cơ nghiện

4 Xây dựng các mối quan hệ xã hội lành mạnh: chọn bạn mà

chơi là một lời khuyên đơn giản nhưng rất hữu dụng Có

những mối quan hệ lành mạnh sẽ giúp chúng ta vui vẻ thoải mái và do vậy có ít nhu cầu tìm niềm vui quá đà ở trên

internet

Sức ép từ bạn đồng lứa

- Sức ép bạn đồng lứa xuất hiện khi một cá nhân

cảm thấy sức ép ép mình phải tuân theo những giá trị, niềm tin hoặc hành động từ các bạn đồng lứa của em

- Nhu cầu được chấp nhận bởi bạn đồng lứa là rất

lớn ở trẻ Trong nhiều trường hợp, các bạn đồng lứa muốn trẻ thực hiện những hành vi và niềm tin

có thể làm nguy hại cho em (hút thuốc, đua xe,

quan hệ tình dục không lành mạnh, phá rối, v.v.)

- Các em chịu sức ép là do các em muốn được chấp

nhận là thành viên của nhóm Các em muốn được các bạn khác thích và lo lắng sẽ bị chế nhạo nếu không làm theo nhóm

- Hiểu được về sức ép của các bạn đồng lứa sẽ giúp

học sinh ứng phó tốt hơn với những ảnh hưởng xấu từ các bạn, đồng thời vẫn duy trì được mối

quan hệ.

Các hoạt động mở rộng

1 Nghiên cứu hệ quả của các vấn đề xã hội

Giáo viên có thể chia lớp ra thành nhiều nhóm, yêu cầu các nhóm

tìm hiểu hệ quả của việc bắt nạt, nghiện, và thiếu hiểu biết về các vấn đề sức khỏe sinh sản Sau đó yêu cầu học sinh trình bày

2 Hoạt động diễn kịch: đối phó với việc gây sức ép của bạn:

Yêu cầu mỗi nhóm nghĩ ra một hoạt cảnh trong đó một bạn bị các bạn khác gây sức ép phải thực hiện một điều gì đó không tốt Mỗi hoạt cảnh phải có ít nhất 3 cách gây sức ép khác nhau Cả lớp nhận xét

3 Trải nghiệm sự phụ thuộc : Mỗi ngày, các em phải đem theo một

chai nước đầy Vào các thời điểm 7h sáng, 1h trưa và 4h chiều các em phải đổ nước đi rồi lấy nước đầy vào Các em thực hiện việc đó trong vòng một tuần sau đó đề nghị các bạn chia sẻ trải nghiệm của mình

4 Sưu tầm các bài hát, câu chuyện về bắt nạt

Yêu cầu học sinh sưu tầm các bài hát, câu chuyện về bắt nạt Sau

đó tổ chức một buổi trình bày và thảo luận với các lớp về những nội dung đã sưu tầm được.

II Các kỹ năng sống ứng phó,

phòng chống một số vấn đề xã hội

1 KN kiên định: nói không trước những yêu

cầu không phù hợp

2 KN kiên định: bảo vệ ý kiến của mình

3 KN thương lượng: giải quyết mâu thuẫn

theo phương thức hòa bình

4 KN đặt ra các giới hạn

5 KN chọn bạn phù hợp

6 KN tìm kiếm sự trợ giúp

Nhóm KN Chọn bạn, tìm kiếm trợ giúp

Thương lượng, giải quyết Hòa bình

KN Đặt ra Các Giới hạn

KN Chọn bạn Phù hợp

KN tìm kiếm

Sự Trợ giúp

Hoạt động: Thảo luận nhóm

Mỗi nhóm nghiên cứu, xây dựng nội dung

giáo dục 1 kĩ năng sốngCách làm:

- Bước 1: Phân công/bắt thăm nhiệm vụ

- Bước 2: Nhóm thảo luận xác định các nội dung cần ghi vào giấy A0

- Bước 3: Thiết kế giáo án và luyện tập thực hành sắm vai/ làm mẫu tình huống.

- Bước 4: Trình bày kết quả của nhóm

- Bước 5: Cả lớp phân tích, góp ý, bổ sung

Nội dung các nhóm cần thực hiện:

1 Thảo luận ghi vào giấy A0:

- Giới thiệu khái quát KN mà nhóm nghiên cứu

- Nêu ý nghĩa, vai trò (lợi ích) của KN

- Nêu các bước thực hiện KN

- Phân tích và đúc kết những điểm cần ghi nhớ Những khó khăn có thể gặp khi rèn luyện KN này

- Nêu khả năng GD KN này qua các môn học, hoạt động

ở trường THPT

2 Thực hành:

Mô tả hoặc đóng vai, làm mẫu tình huống

ý kiến mình

Hoạt động tạo động cơ

Trò chơi : Kéo co

Phân tích và kết luận

BÀI 2

KỸ NĂNG KIÊN ĐỊNH – NÓI KHÔNG VỚI NHÓM BẠN

Mục tiêu

Kết thúc bài học này, người học sẽ:

- Hiểu được ý nghĩa của KN kiên

định-nói không với nhóm bạn.

- Bước đầu luyện tập KN tiến tới thực

hiện thành thạo kỹ năng.

- Có ý thức trong việc chủ động sử dụng

KN để đương đầu với các vấn đề xã hội

Hoạt động

Nhóm được phân công trình bày các nội dung hoàn thành sau thảo luận

I Giới thiệu và khái quát

- Chúng ta cần phải biết nói “không”, bởi vì chúng ta

thường phải làm những việc không muốn làm,

thường bị thuyết phục tham gia vào việc mà không muốn tham gia.

- Kỹ năng nói “không” rất quan trọng để giúp chúng

ta không bị lôi kéo, thuyết phục vào những

chuyện, tình huống không thích hợp với mình

- Đây thường là một kỹ năng khó học nhất đối với

nhiều người Nó khó là bởi vì chúng ta muốn vui

vẻ và hòa hợp, hài lòng mọi người

- Học cách nói “không” sẽ giúp bạn kiểm soát cuộc

sống của mình dễ dàng hơn Và nó sẽ giúp bạn

bộc lộ những gì mình thực sự muốn và từ đó sẽ giúp bạn gặp ít vấn đề hơn

- Kỹ năng này thực sự quan trọng ở tuổi vị thành

niên, khi quan hệ bạn bè được đề cao và áp lực từ bạn bè thường lớn

Kết luận về lợi ích

1 Giúp chúng ta tránh khỏi những chuyện rắc rối,

những tranh cãi và các hệ quả tiêu cực.

2 Giúp chúng ta cảm thấy tốt hơn bởi vì chúng ta

không phải làm những việc chúng ta không muốn,

và không cảm thấy hối hận.

3 Giúp chúng ta ngăn chặn không để người khác lợi

dụng mình

4 Biết cách nói không một cách lịch sự và tôn trọng

giúp tạo ra bầu không khí tích cực, mọi người đều cảm thấy thoải mái ngay cả khi bị từ chối.

5 Thể hiện sự tự tin, sức mạnh bên trong, và tạo ra

ảnh hưởng đối với bạn

6 Giúp chúng ta kiểm soát cuộc sống của mình tốt

hơn

Hoạt động 2 :

(Nhóm đã được phân công)

Mô tả tình huống gần đây bạn đã sử

dụng KN “không”, hoặc một tình huống

Kết luận về các bước thực hiện KN

1 Nhìn vào người đối diện, thể hiện sự

nghiêm túc.

2 Sử dụng ngôn ngữ kiên định, bình tĩnh

(không lắp bắp, e ngại hoặc sợ sệt).

3 Nói rõ ràng ý muốn từ chối Đưa ra lý do

phù hợp.

4 Nếu người kia thuyết phục, tiếp tục nói

“Không”.

5 Nếu người kia vẫn thuyết phục, xin phép

rời khỏi chỗ đó hoặc đưa ra đề nghị khác

III Các bài tập mở rộng

1.Trong tuần hãy ghi lại những lúc em

cần phải nói không Ghi lại xem nói

không trong tình huống đó khó khăn

hay dễ dàng như thế nào

2 Đóng vai một vài tình huống phải nói không với bạn cùng nhóm

3 Chọn một đoạn hội thoại trong các tác phẩm văn học đã và đang học trong

chương trình phổ thông mô tả rõ nhất

kỹ năng kiên định-nói không

BÀI 3

KỸ NĂNG KIÊN ĐỊNH –

BẢO VỆ Ý KIẾN CỦA BẢN THÂN

Mục tiêu

Kết thúc bài học này, người học sẽ:

- Hiểu được ý nghĩa của kỹ năng kiên định-bảo

vệ ý kiến của mình.

- Bước đầu luyện tập kỹ năng tiến tới thực hiện thành thạo kỹ năng.

- Có ý thức trong việc chủ động sử dụng kỹ

năng chọn bạn trong cuộc sống hường ngày.

- Giáo viên có thể xây dựng bài giảng về kỹ

Hoạt động

Nhóm được phân công trình bày các nội dung hoàn thành sau thảo luận

I Giới thiệu và khái quát

- Mỗi người chúng ta đều có những quyền cơ

bản và chúng ta cần phải xác định cũng

như khẳng định chúng

- Khẳng định quyền của mình có nghĩa là các

em muốn mọi người đối xử với các em một cách công bằng

- Cần phải phân biệt rõ là khẳng định quyền

của mình khác biệt như thế nào với hành vi gây hấn và hành vi thụ động

- Bảo vệ ý kiến của mình là cách thể hiện sự

kiên định, khẳng định sự tự tin Đây là một

kỹ năng quan trọng ở tuổi trưởng thành

Hoạt động1 : Thảo luận nhóm Phân biệt giữa Thụ động, Kiên định, và

Hung hăng gây hấn

- Cho phép người khác lựa chọn cho mình

- Không chân thực, trung thực về cảm xúc

- Thiếu mục tiêu

- Ít trách nhiệm

- Không cho người khác biết mình muốn gì

Kiên định :

- Giao tiếp trực tiếp

- Bày tỏ nhu cầu

- Yêu cầu nhưng không xúc phạm, hoặc đổ lỗi

- Cởi mở chia sẻ cảm xúc

- Đạt mục tiêu

Hung hăng :

- Giao tiếp trực tiếp

- Không quan tâm, cân nhắc đến người khác.

- Đòi hỏi

- Hạ thấp hoặc xúc phạm người khác

- Phản đối, chối bỏ người khác

- Cắt ngang giao tiếp

- Thể hiện sự tức giận

Nhu cầu của mình

Hung hăng

Nhu cầu của người khác Thụ động

Kiên Định

Kết luận về lợi ích học KN

thân mình Bởi vì em đã tự bảo vệ quyền lợi của mình, điều đó sẽ giúp em tự tin hơn về bản thân mình

2 Giúp em đạt được điều em muốn Bằng cách

bộc lộ thẳng thắn cho mọi người biết em

muốn họ đối xử với mình như thế nào, mọi người sẽ đối xử với em phù hợp hơn

3 Giúp em cảm thấy kiểm soát cuộc sống của

mình tốt hơn.

4 Giúp em tránh được sự đối xử không công

bằng của mọi người

đã xảy ra Và thảo luận vì sao kỹ năng này lại quan trọng cho các bạn