Phân tích vai trò của các nhân tố chủ quan trong hoạt động áp dụng pháp luật, cho ví dụ cụ thể về xử lý vi phạm pháp luật về an toàn giao thông đường bộ

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI TIỂU LUẬN MÔN XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT Đề tài: Phân tích vai trò của các nhân tố chủ quan trong hoạt động áp dụng pháp luật, cho ví dụ cụ thể về xử lý vi phạm pháp luật về an toàn giao thông đường bộ (Bài làm có ít nhất 5 điều luật của 5 văn bản pháp luật được trích dẫn). LỜI MỞ ĐẦU Trong đời sống xã hội, pháp luật có một vai trò vô cùng quan trọng, đó là một trong những phương tiện hiệu quả để quản lí xã hội. Tuy nhiên pháp luật chỉ thực sự phát huy vai trò to lớn khi được áp dụng vào đời sống và được cụ thể hóa bằng những hành động của con người, đó chính là áp dụng pháp luật. Trong thực tế việc áp dụng pháp luật chịu nhiều tác động của các nhân tố chủ quan và khách quan, vấn đề đặt ra đối với nhà nước là không phải cứ ban hành ra nhiều văn bản luật, mà quan trọng hơn là phải áp dụng pháp luật đó trong cuộc sống. Chính từ ý nghĩa quan trọng của vấn đề này nên em xin “Phân tích vai trò của các nhân tố chủ quan trong hoạt động áp dụng pháp luật, cho ví dụ cụ thể về xử lý vi phạm pháp luật về an toàn giao thông đường bộ” để làm rõ hơn trong vấn đề hoạt động áp dụng pháp luật ở nước ta.

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

TIỂU LUẬN MÔN

XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT

Đề tài:

Phân tích vai trò của các nhân tố chủ quan trong hoạt động áp dụng pháp luật, cho ví dụ cụ thể về xử lý vi phạm pháp luật về an toàn giao thông đường bộ (Bài làm có ít nhất 5 điều luật của 5 văn bản pháp luật được trích dẫn).

Hà Nội, 10/2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU ……….… NỘI DUNG

1 Khái quát về hoạt động áp dụng pháp luật ……….…2 1.1.Khái niệm về hoạt động áp dụng pháp luật ……… 2 1.2 Đặc điểm ……….2

2 Phân tích vai trò của các nhân tố chủ quan trong hoạt động áp dụng

pháp luật và cho ví dụ về xử lý vi phạm pháp luật về an toàn giao thông

đường bộ ……… … 3

3 Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật ở nước ta…….6 KẾT LUẬN ……….6 TÀI LIỆU THAM KHẢO

LỜI MỞ ĐẦU

Trong đời sống xã hội, pháp luật có một vai trò vô cùng quan trọng, đó là một trong những phương tiện hiệu quả để quản lí xã hội Tuy nhiên pháp luật chỉ thực sự phát huy vai trò to lớn khi được áp dụng vào đời sống và được cụ thể hóa bằng những hành động của con người, đó chính là áp dụng pháp luật Trong thực tế việc áp dụng pháp luật chịu nhiều tác động của các nhân tố chủ quan và khách quan, vấn đề đặt ra đối với nhà nước là không phải cứ ban hành ra nhiều văn bản luật, mà quan trọng hơn là phải áp dụng pháp

luật đó trong cuộc sống Chính từ ý nghĩa quan trọng của vấn đề này nên em xin “Phân tích vai trò của các nhân tố chủ quan trong hoạt động áp dụng pháp luật, cho ví dụ

cụ thể về xử lý vi phạm pháp luật về an toàn giao thông đường bộ” để làm rõ hơn

trong vấn đề hoạt động áp dụng pháp luật ở nước ta

NỘI DUNG

1 Khái quát về hoạt động áp dụng pháp luật

1.1.Khái niệm

Áp dụng pháp luật là hoạt động chuyển hóa các yêu cầu được xác định trong các

nguyên tắc và quy phạm pháp luật thành hành vi thực tế của các chủ thể pháp luật Theo

đó nó là hoạt động thực hiện pháp luật mang tính tổ chức quyền lực nhà nước, được thực hiện bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nhà chức trách hoặc tổ chức xã hội được Nhà nước trao quyền, nhằm cá biệt hoá quy phạm pháp luật vào các trường hợp cụ thể, đối với

cá nhân, tổ chức cụ thể

1.2.Đặc điểm

- Áp dụng pháp luật là hoạt động có tính tổ chức, quyền lực nhà nước Bởi vì nó chỉ do các cơ quan nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền theo quy định pháp luật tiến hành và mỗi chủ thể đó chỉ có thể áp dụng trong một phạm vi

- Áp dụng pháp luật phải tuân theo những hìnhh thức và thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định

- Áp dụng pháp luật là hoạt động điều chỉnh mạng tính cá biệt,cụ thể đối với những quan hệ xã hội nhất định

- Áp dụng pháp luật là hoạt động thể hiện tính sáng tạo Các quy định mang tính chất khung, khái quát còn thực tế xảy ra rất nhiều sự việc đa dạng và phức tạp Nên đòi hỏi người áp dụng cũng phải sáng tạo và linh hoạt

2 Phân tích vai trò của các nhân tố chủ quan trong hoạt động áp dụng pháp luật và cho ví dụ về xử lý vi phạm pháp luật về an toàn giao thông đường bộ.

Quá trình áp dụng pháp luật trải qua bốn giai đoạn: bắt đầu từ việc phân tích, đánh giá chính xác các tình tiết, hoàn cảnh , điều kiện của sự việc thực tế đã xảy ra; lựa chọn quy phạm pháp luật phù hợp và phân tích làm sáng tỏ nội dung, ý nghĩa của quy phạm pháp luật đối với trường hợp cần áp dụng; ban hành quyết định áp dụng pháp luật và cuối cùng

là tổ chức thực hiện quyết định áp dụng pháp luật1 Hoạt động áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính sáng tạo do đó hiệu quả của nó phụ thuộc bởi nhân tố chủ quan và khách quan Trong đó, các nhân tố chủ quan bao gồm:

*Thứ nhất : Kết quả hoạt động thực hiện pháp luật phụ thuộc trước hết vào chủ

thể áp dụng pháp luật với phẩm chất đạo đức, kỹ năng nghề nghiệp của chủ thể áp dụng pháp luật.

Hoạt động áp dụng pháp luật là hoạt động mang tính chuyên nghiệp nên cán bộ phải được tuyển chọn một cách kỹ lưỡng, cẩn thận để tìm được người đủ năng lực, trình

độ chuyên môn, nghiệp vụ để đảm bảo cho hoạt động áp dụng pháp luật có kết quả và mang tính sáng tạo Đây là yếu tố chủ quan đầu tiên và quan trọng nhất trong hoạt động

áp dụng pháp luật vì vậy cần xác định bản thân chủ thể áp dụng đó là ai? Họ có kỹ năng, trình độ chuyên môn nghiệp vụ ra sao? Phẩm chất đạo đức như thế nào?

Ví dụ : Cảnh sát giao thông khi đang làm nhiệm vụ tuần tra kiểm soát thì phát hiện

anh A đang điều khiển xe gắn máy tham gia giao thông, không đội mũ bảo hiểm Cảnh sát

giao thông đã yêu cầu đề nghị anh A dừng xe Theo quy định tại khoản 1 Điều 87 Luật Giao thông đường bộ năm 2008 Theo đó, khi thấy anh A có hành vi vi phạm về an toàn giao thông đường bộ (Không đội mũ bảo hiểm…vi phạm điểm I khoản 2 điều 6 Nghị định 100/2019/NĐ-CP) thì Cảnh sát giao thông được quyền yêu cầu anh A dừng phương

tiện để kiểm tra và xử phạt Như vậy, chủ thể áp dụng pháp luật xử lý vi phạm an toàn giao thông đường bộ với trường hợp này là cảnh sát giao thông

Phẩm chất đạo đức của người áp dụng pháp luật là vô cùng quan trọng, bởi vì hoạt động nghề nghiệp của họ mang tính đặc thù , các quyết định áp dụng pháp luật được ban hành luôn gắn liền với các quyền của con người, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, lợi ích của nhà nước, có tác động trực tiếp đến tính mạng, danh dự, quyền tự do, tài sản Đạo đức định hướng hành vi của người áp dụng pháp luật tới giá trị công bằng, cải thiện

và được điều chỉnh bằng hương tâm, danh dự, trên cơ sở đó đưa ra một quyết định thấu tình đạt lí Phẩm chất đạo đức cần thiết bao gồm tính trung thực , thẳng thắn , lòng nhân

ái, sự dũng cảm, tính công bằng, tinh thần trách nhiệm

1 Giáo trình Xã hội học pháp luật, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Tư pháp, Hà Nội, năm 2018.

Ví dụ : Như ở tình huống trên khi cảnh sát giao thông dừng xe anh A, do điều khiển

xe gắn máy tham gia giao thông, không đội mũ bảo hiểm Theo quy định anh cảnh sát giao thông nếu giữ được tinh thần thẳng thắn, tính trách nhiệm và trung thực thì sẽ tiến hành xử phạt theo quy định tại điểm i khoản 2 Điều 6 Nghị định 100/2019/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ Nhưng sau khi trò chuyện, biết đây là người nhà của vị lãnh đạo cấp trên trực tiếp lãnh đạo mình nên anh cảnh sát giao thông đã “ưu ái” bỏ qua vi phạm và không xử phạt A Hành vi này là không đúng quy định và việc xử lý vi phạm không được thực hiện nghiêm minh, gây nên sự coi thường pháp luật đối với một số người

Bên cạnh đó với vị trí và trách nhiệm xã hội đặc biệt của mình, người áp dụng pháp luật phải có những phẩm chất nghề nghiệp, mang tính chuyên nghiệp : nắm vững các quy định pháp luật thuộc lĩnh vực được phân công đảm nhiệm một cách chuyên sâu có khả năng phân tích, áp dụng các quy định một cách đầy đủ và chính xác nhất, đưa ra phương

án xử lý hợp pháp, hợp lý cho mọi người vi phạm để làm căn cứ cho việc ra các quyết định phù hợp với thực tiễn

Ví dụ : Cũng theo tình huống anh A điều khiển xe máy khi tham gia giao thông

không đội mũ bảo hiểm thay vì Cảnh sát giao thông sẽ áp dụng mức phạt là 200.000 đồng, xé biên lai phạt tại chỗ Nhưng anh cảnh sát lại lập biên bản giữ giấy tờ, yêu cầu người vi phạm phải ký vào biên bản vi phạm, và hẹn anh A đến trụ sở cảnh sát giao thông làm việc Theo khoản 1 Điều 56 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 sửa đổi bổ sung

2020 Qua đó cho thấy, anh cảnh sát giao thông chưa nắm rõ quy định về xử phạt hành

chính nên áp dụng không đúng việc lập biên bản với người vi phạm có mức phạt dưới 250.000 đồng, gây ảnh hưởng tới quá trình xử lý, mất thời gian của người vi phạm cũng như cơ quan có thẩm quyền

*Thứ hai : là yếu tố tâm lý

Tâm lý của con người được hiểu là sự phản ánh khách quan các yếu tố bên ngoài vào bộ não của con người Tâm lý bao gồm cảm xúc, thái độ, tình cảm, ảnh hưởng đến việc ban hành các quyết định của chủ thể áp dụng pháp luật Họ cần có ý thức để điều chỉnh tâm lý, hành vi của mình khi đưa ra các quyết định Xã hội học pháp luật chỉ ra rằng

sự vô tư , tính lôgic , tính chính xác , tính độc lập của các quyết định luôn lệ thuộc vào tính cách cá nhân của người áp dụng pháp luật, vì họ là con người nên hoàn toàn có thể mắc sai lầm Người áp dụng pháp luật cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, nhân cách đạo đức tốt, có kinh nghiệm và ý thức pháp luật tốt

Ví dụ : Tại ngã tư gần đội cảnh sát giao thông đang làm nhiệm vụ kiểm soát và xử

lý vi phạm giao thông, sảy ra một vụ tai nạn nghiêm trọng Do cần về nhà có việc gấp nên Anh X điều khiển xe máy chạy với tốc độ nhanh đã đâm vào một chiếc xe máy khác đang

đi cùng chiều, gây tai nạn khiến cho một người bị gãy chân và một người bị ngất xỉu, chấn thương ở đầu máu chảy rất nhiều …giao thông ùn tắc và mọi người hỗn loạn Lúc

đó, cán bộ cảnh sát giao thông cần phải bình tĩnh, giữ vững tâm lý để hướng dẫn và kiểm soát, xử lý hiện trường tai nạn Nhanh chóng gọi xe cứu thương đưa người đi cấp cứu, phân luồng giao thông tránh ùn tắc, liên người nhà người bị nạn, hướng dẫn họ thỏa thuận việc yêu cầu bồi thường với người gây tai nạn Theo quy định tại khoản 1 Điều 584 Bộ

luật Dân sự 2015 về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại như sau: “1 Người

nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.”Đồng thời phối hợp để lập

biên bản hiện trường vụ việc để phục vụ giải quyết tranh chấp về sau…

*Thứ ba: Lợi ích của chủ thể áp dụng pháp luật

Lợi ích trong quá trình áp dụng pháp luật đó là khi thực hiện tốt công việc thì có được hưởng đền đáp xứng đáng hay không? Quá trình áp dụng pháp luật để đưa ra quyết định

có bị tác động bởi bất kỳ yếu tố tác động nào khác hay không? các vấn đề này đều ảnh hưởng tới việc áp dụng pháp luật Như chúng ta thấy hiện nay tình trạng tham nhũng, lợi dụng chức vụ quyền hạn để nhận hối lộ xử ép người yếu thế diễn ra rất phổ biến Những người có điều kiện, quen biết, đem lại lợi ích cho chủ thể áp dụng pháp luật ban hành quyết định thì sẽ dễ đạt được mục đích cá nhân và ngược lại người không có điều kiện kinh tế, không có quan hệ như người dân nghèo không không mang lại lợi ích cho chủ thể

áp dụng pháp luật thì hay phải chịu bất lợi Gây mất lòng tin vào pháp luật và có cách hành xử tiêu cực trong xã hội

Ví dụ: Anh cảnh sát giao thông đang thực hiện kiểm tra kiểm soát giấy tờ xe của

các phương tiện di chuyển trong khu vực thành phố Tuy nhiên, khi kiểm tra đến xe ô tô của anh Y điều khiển thì anh Y không xuất trình được giấy phép lái xe theo quy định Vì thế Y đã đưa cho anh cảnh sát giao thông một phong bì có tiền bên trong Quá trình kiểm tra xử lý vi phạm an toàn giao thông đường bộ của anh cảnh sát đã bị tác động bởi một lợi ích là khoản tiền sẽ được hưởng nếu bỏ qua lỗi vi phạm và không xử lý hành vi điều khiển phương tiện không có giấy phép Anh cảnh sát giao thông có thể bị truy cứu trách nhiệm

hình sự vì tội nhận hối lộ theo quy định tại Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017

3 Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật ở nước ta

Thứ nhất, bổ sung, hoàn thiện hệ thống các quy định pháp lý, đặt ra chế tài nghiêm

khắc, cụ thể để xử lý những hành vi vi phạm trong quá trình áp dụng pháp luật

Thứ hai, nâng cao vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cơ quan các cấp đối với hoạt động xử

lý vi phạm trong hoạt động áp dụng pháp luật

Thứ ba, hoàn thiện tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ, tổ chức, cơ quan, cá nhân có thẩm

quyền áp dụng pháp luật không chỉ nắm vững chuyên môn, có kinh nghiệm kỹ năng nghề nghiệp mà còn phải rèn luyện phẩm chất đạo đức như tính kiên định, bản lĩnh vững vàng trước cám dỗ, tinh thần trách nhiệm với nhân dân, với cộng đồng,…

Thứ tư, đầu tư trang thiết bị, phương tiện kỹ thuật, công cụ hỗ trợ hiện đại trong quá

trình thực hiện nhiệm vụ của từng cơ quan chức năng

Thứ năm, tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật tới cộng đồng bằng

nhiều hình thức như: Trực tiếp, qua mạng xã hội, các kênh truyền thông,… Để nâng cao tinh thần tự giác chấp hành pháp luật

Thứ sáu, Có chế độ phù hợp để nâng cao đời sống cho đội ngũ cán bộ yên tâm phục

vụ công tác, tránh tình trạng khó khăn trong cuộc sống nảy sinh tiêu cực trong quá trình

áp dụng pháp luật

KẾT LUẬN

Áp dụng pháp luật là một hoạt động rất phức tạp và liên quan đến rất nhiều mặt thuộc các lĩnh vực khác nhau Vai trò của các nhân tố chủ quan trong hoạt động áp dụng pháp luật là vô cùng quan trọng vì các nhân tố này giúp đạt được những mục đích xã hội để từ

đó ban hành luật, vừa cho phép làm rõ một số nguyên nhân, điều kiện dẫn đến hiệu quả thấp hoặc không có hiệu quả của một số quy phạm pháp luật.Vì vậy chúng ta cần kiểm soát chặt chẽ quá trình áp dụng pháp luật để ngày càng nâng cao hiệu quả của pháp luật đã ban hành Trong bài viết vẫn còn nhiều thiếu sót, rất mong được sự góp ý của quý thầy cô

để bài được hoàn thiện hơn Em xin chân thành cảm ơn !

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 1.Giáo trình xã hội học pháp luật, Trường Đại học Luật Hà Nội, NXB Tư Pháp

 2 Luật Giao thông đường bộ 2008

 4 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 sửa đổi bổ sung 2020

 5 Bộ luật Dân sự năm 2015

 6 Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017

 7 Nghị định 100/2019/NĐ-CP quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt

 8 Báo điện tử, Internet………