CÂU HỎI ÔN TẬP MÙA XUÂN NHO NHỎ THANH HẢI Dạng 1 Câu hỏi cơ bản về tác phẩm, tác giả Câu 1 Hoàn cảnh sáng tác Câu 2 Thể loại, PTBĐ Câu 3 Ý nghĩa nhan đề Câu 4 Bố cục Câu 5 Mạch cảm xúc Dạng 2 Phân tích các BPTT Câu 1 “Mọc giữa dòng sông xanh Một bông hoa tím biếc” Câu 2 “Tất cả như hối hả Tất cả như xôn xao” Câu 3 “Đất nước bốn nghìn năm Vất vả và gian lao” Câu 4 “Đất nước như vì sao Cứ đi lên phía trước” Câu 5 “Ta làm con chim hót Ta làm một cành hoa Ta nhập vào hòa ca Một nốt trầm xao xuyến ».
Trang 1CÂU HỎI ÔN TẬP: MÙA XUÂN NHO NHỎ - THANH HẢI Dạng 1: Câu hỏi cơ bản về tác phẩm, tác giả
Câu 1: Hoàn cảnh sáng tác
Câu 2: Thể loại, PTBĐ
Câu 3: Ý nghĩa nhan đề
Câu 4: Bố cục
Câu 5: Mạch cảm xúc
Dạng 2: Phân tích các BPTT
Câu 1: “Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc”
Câu 2: “Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao”
Câu 3: “Đất nước bốn nghìn năm
Vất vả và gian lao”
Câu 4: “Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước”
Câu 5: “Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao xuyến »
Câu 6 : « Một mùa xuân nho nhỏ
Trang 2Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc »
Câu 7 : « Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Tưng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng »
Câu 8 : « Mùa xuân ta xin hát
Câu Nam ai, Nam bình
Nước non ngàn dặm mình
Nước non ngàn dặm tình
Nhịp phách tiền đất Huế »
Dạng 3: Câu hỏi thông hiểu, nâng cao
Câu 1 : Hoàn cảnh sáng tác bài thơ có ý nghĩa như thế nào đến việc thể hiện chủ
đề tác phẩm ?
Câu 2 : Từ « lộc » trong bài thơ sử dụng với nghĩa gốc hay nghĩa chuyển ? Hãy giải thích tác giả lại miêu tả người lính là « Lộc giắt đầy trên lưng »
Câu 3 : Trong bài thơ, có những hình ảnh mùa xuân nào ? Hãy nêu mối quan hệ giữa chúng
Câu 4 : “Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao”
Từ « lao xao » có thể thay thế thành « xôn xao » không ? Vì sao ?
Trang 3Câu 5 : Nốt nhạc trầm trong bài thể hiện điều gì ? Điều đó có ý nghĩa như thế nào trong việc thể hiện ước nguyện của tác giả ?
Câu 6 : Ở phần đầu, tác giả dùng đại từ « tôi » nhưng ở phần sau dùng đại
từ « ta » ? Vì sao lại có sự thay đổi như vậy ?
Câu 7 : Khổ đầu và khổ 4 của bài thơ có những hình ảnh nào được lặp lại ?
Những hình ảnh đó có ý nghĩa gì ?
Câu 8 : “Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa”
Có thể thay thế từ « làm » thành « là » được không ? Vì sao ?
Câu 9 : Từ hcst, em hiểu thêm gì về tác giả Thanh Hải ?
Câu 10 : “Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Tưng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng »
Đoạn thơ không sử dụng từ “xuân” nhưng ta vẫn thấy hiện lên khung cảnh xuân thiên nhiên xứ Huế? Hãy chỉ ra những tín hiệu mùa xuân?
Dạng 4: Liên hệ tác phẩm
Câu 1: Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” đã cho thấy một tư tưởng sống đẹp – sống cống hiến và đóng góp âm thầm cho đất nước của nhà thơ Thanh Hải Trong chương trình Ngữ Văn 9 cũng có một văn ản ngợi ca lẽ sống đẹp của con người
Trang 4lao động âm thầm trong sự nghiệp xây dựng đất nước Đó là văn bản nào? Tác giả?
Câu 2: Trong bài thơ “MXNN” hình ảnh con chim, hoa được lặp lại? Trong một tác phẩm của mình, Viễn Phương cũng đã sử dụng hình ảnh tương tự Đó là bài thơ nào? Hãy chỉ ra điểm chung trong việc sử dụng hình ảnh của 2 nhà thơ ấy Câu 3: Kể ra 2 tác phẩm viết về mùa xuân em đã học trong chương trình Ngữ Văn THCS và ghi rõ tác giả? (không kể “MXNN”)
Dạng 5: Viết đoạn văn NLVH
1 Kết thúc bài thơ, tác giả viết:
“Mùa xuân ta xin hát Câu Nam ai, Nam bình Nước non ngàn dặm mình Nước non ngàn dặm tình Nhịp phách tiền đất Huế”
Hãy viết đoạn văn khoảng 12 câu theo phép diễn dịch để làm rõ tiếng hát – tiếng lòng của nhà thơ bộc lộ trong khổ thơ trên, trong đó có sử dụng phép thế
và một câu có thành phần tình thái (Gạch chân, chú thích)
ĐÁP ÁN CÂU HỎI: MÙA XUÂN NHO NHỎ - THANH HẢI Dạng 1: Câu hỏi cơ bản về tác phẩm, tác giả
Câu 1: Hoàn cảnh sáng tác
Trl: Hoàn cảnh sáng tác: Được viết vào năm 11/1980 (1 tháng trước khi nhà thơ qua đời) Lúc này đất nước mới thống nhất, lại phải đối mặt với nhiều khó khăn
và thử thách
Câu 2: Thể loại, PTBĐ
Trang 5Trl: Thể thơ: 5 chữ
PTBĐ: Biểu cảm và miêu tả
Câu 3: Ý nghĩa nhan đề
Trl:
- Về cấu tạo: “Mùa xuân nho nhỏ” là một nhan đề đặc biệt: Nếu “mùa xuân” là một danh từ chỉ thời gian trừu tượng, khái quát, vô hìn thì “nho nhỏ” là tính
từ chỉ mức độ thiên về cái hữu hình, cụ thể Cách gắn kết 2 khái niệm này
tưởng chừng như xa vời nhưng lại tạo thành nhan đề bài thơ là sự sáng tạo của Thanh Hải: Mùa xuân vốn vô hình, trừu tượng bỗng trở nên hữu hình, cụ thể, dễ thương như lời thì thầm của thi nhân
- Về ý nghĩa:
+ Nghĩa tả thực: Gợi hình ảnh duyên dáng, xinh xắn của mùa xuân
+ Nghĩa biểu tượng:
Đây là sự phát hiện mới mẻ của tác giả
Nó như ẩn dụ về một cuộc đời đẹp đẽ, một lẽ sống cao đẹp cho cuộc đời Khát vọng ấy làm đẹp thêm cho mối quan hệ hài hòa giữa cá nhân và cộng đồng, cái riêng và cái chung, nhỏ bé và rộng lớn, mỗi người và mọi người
Nhan đề “MXNN” đã định hướng cảm xúc của tác giả, định hướng cách xây dựng hình tượng bao trùm tác phẩm: Góp phần thể hiện chủ đề bài thơ: Tiếng lòng tha thiết, yêu đời, khát khao được cống hiến cho đất nước, cho cuộc đời
Câu 4: Bố cục
Trl: Bố cục: 4 phần:
+ Khổ đầu: Cảm xúc trước mùa xuân thiên nhiên và đất trời
+ Khổ 2,3: Cảm xúc về mùa xuân đất nước
+ Khổ 4,5: Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ trước mùa xuân đất nước
+ Khổ 6: Lời ca ngợi quê hương, đất nước qua làn điệu dân ca xứ Huế
Trang 6Câu 5: Mạch cảm xúc
Trl:
- Bài thơ bắt đầu bằng những cảm xúc hồn nhiên, trong trẻo, và sức sống của mùa xuân thiên nhiên
- Từ đó mở rộng ra hình ảnh của mùa xuân đất nước vừa cụ thể với người cầm súng, người ra đồng vừa khái quát: “Đất nước như vì sao… phía trước”
- Sau đó mạch thơ chuyển sang những biểu hiện, suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ được nhập vào bản hòa ca của cuộc đời, được góp “mxnn” của mình cho mùa xuân lớn của dân tộc
- Bài thơ kết thúc bằng sự trở về với những cảm xúc thiết tha, tự hào về quê hương, đất nước qua làn điệu dân ca quan họ Huế
Dạng 2: Phân tích các BPTT
Câu 1: “Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc”
Trl: Nghệ thuật đảo trật tự cú pháp: Đưa từ “mọc” lên đầu câu “ Mọc giữa dòng sông xanh”
Tác dụng:
+ Tạo ấn tượng đột ngột, bất ngờ, mới lạ
+ Nó còn truyền cho chúng ta cảm giác về một sức xuân mạnh mẽ đang trào dâng lên từng cánh hoa, cuống hoa khiến bông hoa tím biếc kia đang ở dưới nước từ từ vươn lên, xòe nở, phô màu và ngát hương giữa dòng sông xanh
Câu 2: “Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao”
Trl: Điệp ngữ “Tất cả” (2 lần) đi liền với các từ láy “hối hả” , và “xôn xao”
Tác dụng:
Trang 7+ Làm cho nhịp thơ trở nên nhanh hơn, gấp hơn Gợi một nhịp sống sôi động, hối hả, khẩn trương trong điệu bộ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
+ Thể hiện tình yêu quê hương, đất nước của tác giả
Câu 3: “Đất nước bốn nghìn năm
Vất vả và gian lao”
Trl: Nghệ thuật nhân hóa: Tổ quốc như người mẹ tần tảo sớm hôm, vất vả trong suốt 4000 năm lịch sử
Tác dụng:
+ Gợi hình dung cụ thể, sinh động và nhấn mạnh, ngợi ca sự trường tồn của đất nước
+ Thể hiện tình yêu nước
Câu 4: “Đất nước như vì sao
Cứ đi lên phía trước”
Trl: Phép tu từ so sánh: “Đất nước như vì sao” và phép nhân hóa: “Cứ đi lên phía trước”
Tác dụng:
+ Gợi hình dung cụ thể sinh động về vẻ đẹp vĩnh hằng, sự trường tồn của đất nước, hình ảnh đất nước lung linh, tỏa sáng
+ Thể hiện niềm tự hào, tin tưởng của nhà thơ vào tương lai tươi sáng của đất nước; khích lệ mọi người cống hiến cho đất nước
Câu 5: “Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa
Ta nhập vào hòa ca
Một nốt trầm xao xuyến »
Trang 8Trl: Điệp ngữ « Ta làm » (2 lần) cùng biến thể « Ta nhập »
Tác dụng:
+ Nhấn mạnh ước nguyện của tác giả: Hóa thân vào thiên nhiên, đất trời
(Làm con chim hót, làm một cành hoa) vào mọi người (Nhập vào hòa ca) hòa nhập vào cuộc đời (Một nốt trầm xao xuyến)
+ Đồng thời cho thấy đó không chỉ là khát vọng của tác giả mà là tất cả của mọi người
Câu 6 : « Một mùa xuân nho nhỏ
Lặng lẽ dâng cho đời
Dù là tuổi hai mươi
Dù là khi tóc bạc »
Trl:
- Biện pháp tu từ ẩn dụ : « MXNN »
Tác dụng:
+ Gợi hình dung, cụ thể, đầy ấn tượng về khát vọng cống hiến của mỗi cá nhân: Dâng hiến mùa xuân riêng, sức sống riêng của mình cho mùa xuân
chung của đất nước
+ Thể hiện tình yêu quê hương, đất nước của tác giả
- Biện pháp tu từ: Đảo ngữ: Từ láy « lặng lẽ » được đảo lên đầu câu thơ không chỉ thể hiện ý thức cống hiến mà còn nhấn mạnh thái độ dâng hiến nồng nhiệt
mà không ồn ào, thầm lặng mà đầy trân trọng, khiêm tốn mà rất đỗi thiết tha
- Biện pháp tu từ: Điệp ngữ « Dù là » (2 lần) mang giọng điệu khẳng định mạnh
mẽ như tiếng lòng tự dặn mình đinh ninh dù ở giai đoạn nào của cuộc đời (Tuổi 20 tràn đầy sức sống, hay tuổi già bệnh tật) vẫn phải sống có ích cho đời, làm đẹp cho đất nước
- Biện pháp tu từ: Liệt kê + Hoán dụ (Tuổi hai mươi – Khi tóc bạc)
Trang 9 Tác dụng: Gợi lên sự gắn kết những con người trẻ trung, tràn đầy sức sống với những con người miệt mài làm việc suốt cuộc đời
Câu 7 : « Ơi con chim chiền chiện
Hót chi mà vang trời
Tưng giọt long lanh rơi
Tôi đưa tay tôi hứng »
Trl: Biện pháp tu từ: Ẩn dụ: Có thể hiểu từng « giọt » ở đây là hạt mưa xuân long lanh trong ánh sáng của trời xuân nhưng nếu gắn với những câu thơ trước, ta có thể hiểu từng « giọt » ở đây là từng giọt tiếng chim Như vậy Thanh Hải đã sử dụng nghệ thuật ẩn dụ chuyển đổi cảm giác : Tiếng chim từ chỗ âm thanh (cảm nhận bằng thính giác) chuyển thành « từng giọt » long lanh ánh sáng, có màu sắc, hình khối (cảm nhận bằng thị giác), âm thanh ấy còn được cảm nhận bằng xúc giác (« Tôi đưa tay tôi hứng »)
Tác dụng:
+ Khiến âm thanh tiếng chim được cảm nhận một cách tinh tế, cụ thể, sinh động
+ Gợi cảm xúc say mê, ngất ngây của tác giả trước cảnh đất trời xứ Huế vào mùa xuân Thể hiện mong muốn hòa mình vào thiên thiên đất trời Thể hiện tình yêu thiên nhiên, yêu đời tha thiết của Thanh Hải
Câu 8 : « Mùa xuân ta xin hát
Câu Nam ai, Nam bình
Nước non ngàn dặm mình
Nước non ngàn dặm tình
Nhịp phách tiền đất Huế »
Trl:
Trang 10- Nghệ thuật liệt kê: « Nam ai », « Nam bình »
Tác dụng: Ngợi ca bản sắc quê hương, thể hiện tình yêu của tác giả
- Nghệ thuật điệp ngữ, liệt kê: « Nước non ngàn dặm mình/Nước non ngàn dặm tình »
Tác dụng: Ngợi ca đất nước trải dài ngàn dặm, chan chứa tình yêu thương, thể hiện tình yêu quê hương, đất nước của tác giả
Dạng 3: Câu hỏi thông hiểu, nâng cao
Câu 1 : Hoàn cảnh sáng tác bài thơ có ý nghĩa như thế nào đến việc thể hiện chủ
đề tác phẩm ?
Trl: Bài thơ « MXNN » sáng tác vào tháng 11/1980 khi tác giả đang nằm trên giường bệnh một tháng trước khi Thanh Hải qua đời Nằm trên giường bệnh trong những ngày đông lạnh giá nhưng tác giả vẫn có những cảm nhận đẹp về thiên nhiên, đất nước Vẫn có những ước nguyện, cống hiến chân thành, thiết tha Như vậy, hoàn cảnh ra đời bài thơ góp phần thể hiện chủ đề tác phẩm: Tiếng lòng tha thiết, yêu đời, khát khao được cống hiến cho đất nước, cho cuộc đời
Câu 2 : Từ « lộc » trong bài thơ sử dụng với nghĩa gốc hay nghĩa chuyển ? Hãy giải thích tác giả lại miêu tả người lính là « Lộc giắt đầy trên lưng »
Trl:
- Từ « lộc » được sử dụng cả nghĩa gốc và nghĩa chuyển: Lộc là nhành non lá biếc, là thế vươn lên, phát triển, là thành quả tốt đẹp
- Tác giả miêu tả người lính là « Lộc giắt đầy trên lưng » vì đây là hình ảnh thực về những người lính giắt lộc (lá cây, cành cây) lên mũ, lên áo để ngụy trang, tránh sự phát hiện của địch
- Hình ảnh này còn có ý nghĩa : Người cầm súng giắt lộc để ngụy trang như mang theo sắc xuân, sức xuân vào trận địa Góp phần làm nên bản hợp xướng của mùa xuân, đất nước
Trang 11Câu 3 : Trong bài thơ, có những hình ảnh mùa xuân nào ? Hãy nêu mối quan hệ giữa chúng
Trl:
- Trong bài thơ có 3 hình ảnh mùa xuân: Mùa xuân của thiên nhiên, Mùa xuân của đất nước, Mùa xuân của tác giả
- Mối quan hệ giữa các mùa xuân: Từ cảm hứng về mùa xuân thiên nhiên, tác giả mở rộng cảm nghĩ về mùa xuân đất nước Từ mùa xuân lớn của thiên
nhiên, đất nước mà liên tưởng đến mùa xuân của mỗi người, mỗi cuộc đời – Một mùa xuân nho nhỏ góp vào mùa xuân lớn Như vậy, mùa xuân trước
chuẩn bị và gợi ra những hình ảnh mùa xuân tiếp theo Trong hình ảnh mùa xuân đất nước cũng có hình ảnh của mùa xuân thiên nhiên Hình ảnh mùa xuân của thiên nhiên của mỗi người cũng được thể hiện bằng những chi tiết đã được thể hiện ra trong hình ảnh mùa xuân thiên nhiên nhưng có sự biến đổi
Câu 4 : “Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao”
Từ « lao xao » có thể thay thế thành « xôn xao » không ? Vì sao ?
Trl:
- Không thể thay thế từ « lao xao » thành « xôn xao » được
- Vì:
+ Tuy cả hai từ đều là từ láy mô tả âm thanh nhưng từ « lao xao » gợi tả được
âm thanh và có cả những âm thanh của 1 tấm lòng không chỉ tả cảnh mà còn
tả tình trong cảnh
+ Nhịp điệu của 2 câu thơ cũng là nhịp điệu của mùa xuân của con người ra trận, ra đồng và cũng là nhịp điệu náo nức, xôn xao, sung sướng trong lòng của mọi người, cũng là của chính trong lòng tác giả
Trang 12Câu 5 : Nốt nhạc trầm trong bài thể hiện điều gì ? Điều đó có ý nghĩa như thế nào trong việc thể hiện ước nguyện của tác giả ?
Trl: « Nốt trầm » là nốt nhạc có độ cao thấp
- « Một nốt trầm » chính là sự khiêm nhường, lặng lẽ của tác giả giữa bản đàn muôn điệu của cuộc sống Nốt trầm để nâng đỡ các nốt nhạc khác thăng hoa hơn Ở đây tác gải rất tinh tế khi kết hợp nốt nhạc trầm lặng với tính từ « xao xuyến » Như vậy chính nốt nhạc trầm tạo dấu ấn, gây được những xáo động mạnh mẽ trong lòng người đọc
Nó góp phần thể hiện ước nguyện chân thành, nhỏ bé của nhà thơ được hóa thân thành những điều đẹp đẽ như nốt trầm xao xuyến kia, luôn có mặt, hiện hữu trong bản đàn muôn cung bậc của cuộc sống
Câu 6 : Ở phần đầu, tác giả dùng đại từ « tôi » nhưng ở phần sau dùng đại
từ « ta » ? Vì sao lại có sự thay đổi như vậy ?
Trl: « Tôi » và « ta » đều là đại từ nhân xưng ngôi 1 nhưng giữa 2 phần của bài thơ, việc tác giả chuyển đổi đại từ nhân xưng của chủ thể trữ tình từ « tôi » sang
« ta » là 1 dụ ý nghệ thuật Thể hiện sự chuyển biến của cảm xúc và tư tưởng trong bài thơ
- Ý nghĩa:
+ Ở phần đầu bài thơ, đại từ « tôi » thích hợp để thể hiện cảm xúc riêng của tác giả trước phần đầu của mùa xuân thiên nhiên
+ Đến phần sau, chủ thể trữ tình chuyển sang xưng « ta » vì đoạn thơ không chỉ nói lên tâm nguyện của tác giả mà còn là ước nguyện cao đẹp chung của mọi người muốn cống hiến 1 phần nhỏ bé của mình cho cuộc đời, đất nước + Đại từ « ta » phù hợp sắc thái trang trọng, thiêng liêng của lời nguyện ước
Câu 7 : Khổ đầu và khổ 4 của bài thơ có những hình ảnh nào được lặp lại ?
Những hình ảnh đó có ý nghĩa gì ?
Trl:
Trang 13- Hình ảnh lặp lại: Con chim, hoa
- Ý nghĩa:
+ Thể hiện sự đối ứng chặt chẽ, bày tỏ ước nguyện được cống hiến cho đời như một lẽ tự nhiên
+ Thể hiện khát vọng hóa thân thành những gì tốt đẹp nhất, tinh túy nhất để làm đẹp cho cuộc sống, làm vui cho cuộc đời
+ Nhấn mạnh những ước nguyện một cách chân thành, tha thiết nhưng lại rất khiêm nhường
Câu 8 : “Ta làm con chim hót
Ta làm một cành hoa”
Có thể thay thế từ « làm » thành « là » được không ? Vì sao ?
Trl:
- Không thể thay thế từ « làm » thành từ « là » vì từ « là » trong « là con chim »,
« là cành hoa »: Động từ biểu thị sự đồng nhất
- Từ « làm » trong « làm con chim hót », « làm cành hoa » : Động ừ biểu thị sự chuyển hóa
Tác giả không những muốn khẳng định mình là con chim, là cành hoa
- Những hình ảnh đẹp hiện diện muốn khẳng định mình là con chim hót, là cành hoa được cống hiến, được đóng góp cho cuộc đời
Câu 9 : Từ hcst, em hiểu thêm gì về tác giả Thanh Hải ?
Trl: Từ hoàn cảnh sáng tác bài thơ, em thấy Thanh Hải là người lạc quan, yêu cuộc sống, gắn bó với quê hương, đất nước, tin tưởng vào sức mạnh và thế đi lên của dân tộc
Câu 10 : “Mọc giữa dòng sông xanh
Một bông hoa tím biếc
Ơi con chim chiền chiện