Ngữ văn 10, mùa xuân nho nhỏ, kiến thức cơ bản, thanh hải, nội dung nghệ thuật của mùa xuân nho nhỏ, tóm tắt bài mùa xuân nho nhỏ
Trang 1MÙA XUÂN NHO NHỎ - THANH HẢI
I Kiến thức cơ bản
1 Tác giả
- Thanh Hải (1930-1980), tên khai sinh là Phạm Bá Ngoãn, quê ở Thừa Thiên Huế
- Ông hoạt động nghê thuật văn nghệ từ cuối những năm kháng chiến chống Pháp
- Trong thời kì kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Thanh Hải ở lại quê hương hoạt động và là 1 trong những cây bút có công xây dựng nền văn học Cách mạng ở miền Nam từ những ngày đầu
2 Tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác: Được viết vào năm 11/1980 (1 tháng trước khi nhà thơ qua đời) Lúc này đất nước mới thống nhất, lại phải đối mặt với nhiều khó khăn và thử thách
- Thể thơ: 5 chữ
- PTBĐ: Biểu cảm và miêu tả
- Bố cục: 4 phần:
+ Khổ đầu: Cảm xúc trước mùa xuân thiên nhiên và đất trời
+ Khổ 2,3: Cảm xúc về mùa xuân đất nước
+ Khổ 4,5: Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ trước mùa xuân đất nước + Khổ 6: Lời ca ngợi quê hương, đất nước qua làn điệu dân ca xứ Huế
II Phân tích chi tiết
1 Khổ 1: Cảm xúc trước mùa xuân thiên nhiên và đất trời
a Bức tranh thiên nhiên mùa xuân xứ Huế (4 câu đầu)
- Không gian khoáng đạt, tràn đầy sắc xuân, sức xuân:
+ Sắc màu tươi tắn “tím biếc” – đặc trưng xứ Huế
+ Âm thanh rộn rã: Chim chiền chiện – hót – vang trời náo nức, tươi vui
- Nghệ thuật: Đảo trật tự cú pháp: Đưa từ “mọc” lên đầu câu
Trang 2+ Tạo cho người đọc ấn tượng đột ngôt, bất ngờ, mới lạ
+ Nó còn truyền cho chúng ta cảm giác về một sức xuân mạnh mẽ đang trào dâng lên từng cánh hoa, cuống hoa khiến bông hoa tím biếc kia đang ở dưới nước từ từ vươn lên, xòe nở, phô màu và ngát hương giữa dòng sông xanh
b Cảm xúc của nhà thơ (Đặc biệt 2 câu cuối)
- Ông dùng từ cảm thán “ơi” để gọi chú chim nhỏ xinh vad lanh lợi, rồi hỏi
“Hót chi mà ….” như ngỡ ngàng, thích thú, như đùa vui, níu kéo
- Đón nhận tiếng chim bằng nhiều giác quan:
+ “Từng giọt”: Mưa xuân, tiếng chim
+ Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác: Tiếng chim (thính giác) – giọt (thị giác) – hứng (xúc giác)
+ “Hứng”: nâng niu, trân trọng,, ngây ngất
Tóm lại, bằng nhiều biện pháp nghê thuật đặc sắc, khổ 1 bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” đã thể hiện cảm xúc say sưa, ngây ngất trước vẻ đẹp đất nước bằng tâm hồn rộng mở, bằng mọi giác quan Qua đó cho ta thấy tình yêu thiên nhiên, yêu đời tha thiết
2 Khổ 2, 3: Cảm xúc về mùa xuân đất nước
a Khổ 2: Cảm nhận về mùa xuân đất nước, con người qua những hình ảnh
cụ thể
- Hình ảnh “người cầm súng” , “người ra đồng” : Biểu trưng cho 2 nhiệm vụ chiến đấu và lao động xây dựng đất nước
- Chữ “lộc”:
+ Là nhành non, lá biếc, là sức sống, thế vươn lên, thành quả tốt đẹp
+ Người cầm sung giắt lộc để ngụy trang như mang theo sức xuân vào trận địa, người ra đồng nhưng gieo mùa xuân vào nương mạ
- Sức sống của đất nước: Điệp ngữ “Tất cả”, từ láy: “Hối hả”, “Xôn xao”: Rạo rực, sinh sôi trong men say của mùa xuân hòa bình
Trang 3 Đó là những con người vững tay súng, chắc tay cày làm nên những mùa xuân cho đất nước
b Khổ 3: Tin tưởng vào tương lai của đất nước dù hiện tại còn nhiều khó khăn
- Nhân hóa: Đất nước – Vất vả và gian lao
Hình ảnh đất nước hiện lên cụ thể, sinh động như con người
Làm nổi bật sự trường tồn của đất nước
Niềm xót xa, tự hào về đất nước
Tóm lại, bằng nhiều biện pháp nghê thuật đặc sắc, khổ 2, 3 của bài thơ đã thể hiện niềm tự hào về một đất nước Việt Nam anh hung và giàu đẹp: Đất nước mãi mãi trường tồn, vĩnh cửu cùng vũ trụ, sẽ tỏa sáng như những vì sao trong hành trình đi đến tương lai, đi đến bến bờ hạnh phúc
3 Khổ 4,5: Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ trước mùa xuân đất nước
a Khổ 4: Ước nguyện hòa nhập vào cuộc đời chung
- Phép lặp: “Ta làm” (Biến thể “ta nhập”)
+ Nhấn mạnh ước nguyện được hóa thân vào thiên nhiên (làm con chim, làm một cành hoa), vào con người (nhập vào hòa ca)
+ Hòa nhập nhưng không hòa tan : Mỗi người vẫn là « một nốt trầm xao xuyến » riêng trong bản hòa ca lớn của dân tộc
- Từ « ta » : Ước nguyện của tác giả và ước nguyện chung của mọi người
Cái riêng nhập vào cái chung, cái tôi nhập vào cái ta, hòa nhập nhưng không làm mất đi nét riêng của mình
b Khổ 5: Ước nguyện dâng hiến cho đất nước, cho cuộc đời
- Ẩn dụ : « Mùa xuân nho nhỏ » : Diễn tả đấy ấn tượng khát vọng cống hiến của mỗi cá nhân – Dâng hiến mùa xuân riêng, sức sống riêng của mình cho mùa xuân chung của đất nước
- Đảo trật tự từ : Đưa từ « lặng lẽ » lên đầu câu : Nhấn mạnh thái độ dâng hiến nồng nhiệt mà không ồn ào, thầm lặng mà đầy trân trọng, khiêm tốn mà rất đỗi thiết tha
Trang 4- Điệp từ « dù là » : Lời khẳng định mạnh mẽ, tự dặn lòng dù ở giai đoạn nào của cuộc đời vẫn phải sống có ích cho đời, làm đẹp cho đất nước
Tóm lại, bằng nhiều biện pháp nghê thuật đặc sắc, khổ 4,5 đã thể hiện tình yêu đời tha thiết, một nhân sinh quan cao đẹp của con người đã cống hiến đến
những phút giây cuối cùng của cuộc đời mình, truyền cho ta niềm tin và khát vọng sống đẹp đẽ
4 Khổ 6 : Lời ca ngợi quê hương đất nước qua làn điệu dân ca xứ Huế
- Cảm xúc mùa xuân, khát vọng hòa nhập, dâng hiến hòa quyện, vút lên cao đến cao trào trong tiếng hát
- Bài ca ấy chọn làn điệu dân ca Nam Ai, Nam Bình tha thiết hòa quyện cùng nhịp phách tiền rộn rã
- Đó là âm hưởng rất Huế, cất lên từ Huế nhưng bay dọc chiều dài đất
nước « ngàn dặm » vừa gần gũi, thân thương trong chữ « mình » vừa dìu dặt, thiết tha trong chữ « tình »
- Đây là tiếng hát đón xuân, mừng xuân, vui xuân dạt dào năng lượng sống
Đó là bài hát đẩy lùi cái chếtm đánh thức tình yêu mùa xuân, cuộc sống và đất nước ; chắp cánh cho khát vọng hòa nhập, hiến dâng bay cao, bay xa