Môn hành vi người tiêu dùng đề tài văn hóa tây NGUYÊN

Hay nói cách khác trang phục Tây Nguyên cũng là một phần đặc biệt cho nền văn hóa Việt Nam, nó không chỉ góp phần tô điểm văn hóa Tây Nguyên mà còn giúp người địa phương khác nhận biết v

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DUY TÂN



Môn : Hành vi người tiêu dùng

VĂN HÓA TÂY NGUYÊN

Lê Ngọc Hoàng Quân 2221218254

Nguyễn Thị Như Quỳnh 2520221895

Trình Nguyễn Phương Anh 25202209448

Phan Thị Phương Dung 25202203440

Lê Thị Mỹ Duyên 25202208664

Văn hóa Tây Nguyên

Tây Nguyên là một địa bàn có vị trí chiến lược quan trọng về kinh tế, chính trị, quân sự không những đối với Việt Nam và cả ba nước Đông Dương Là vùng Cao Nguyên được mệnh danh là “mái nhà Đông Dương “ với 5 tỉnh gồm Kom Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông, Lâm Đồng và là một trong sáu vùng kinh tế của cả nước Đồng bào các dân tộc Tây Nguyên có truyền thống dấu tranh cách mạng kiên cường, có nền văn hóa cổ truyền độc đáo, phong phú và rất đa dạng

Tây Nguyên là nơi sinh sống của hàng chục dân tộc anh em, đông nhất là các dân tộc Ba

Na, Gia Rai, Ê đê, M’Nông, Xơ-đăng, H’rê…

1 Ẩm thực

Ẩm thực của các dân tộc Tây Nguyên đều giống nhau, từ món thịt nướng cho đến rượu cần Còn cách ăn uống và nấu nướng thế nào thì đó là đặc điểm của mỗi dân tộc và của mỗi địa phương Vào các ngày lễ Tết, cơm nếp được thay cơm gạo tẻ và được nấu theo cách thức của tổ tiên: Cơm lam Thịt là thực phẩm chủ yếu trong ẩm thực Tây Nguyên Đáng chú ý là món nướng và làm món như tiết canh, nem sống ở dạng thô sơ Rượu cần

là đồ uống không thể thiếu trong các ngày lễ Rượu cần ở Tây Nguyên là sản vật – nghi vật – lễ vật, nó có mặt ở mọi lúc, mọi nơi trong sinh hoạt xã hội, trong lễ hội của mọi gia đình hay cộng đồng

2 Tôn giáo – Tín ngưỡng

Văn hóa các dân tộc thiểu số đã có ảnh hưởng trở lại đối với các tôn giáo Trong quá trình truyền giáo, qua việc thâm nhập vùng đồng bào các tộc người thiểu số, các giáo sĩ Tin Lành đã để lại một số công trình nghiên cứu về dân tộc học, văn hóa học có giá trị Những công trình nghiên cứu, dựng chữ viết cho một số tộc người thiểu số có giá trị về ngôn ngữ và văn hóa rất cao, là công cụ hữu ích không chỉ cho việc truyền giáo, mà còn cho sự tiếp xúc văn hóa giữa các tộc người

Một số tôn giáo đã sử dụng hình thức sinh hoạt cộng đồng phục vụ cho các nghi lễ tôn giáo, như cồng chiêng, điệu múa, dân ca Cồng chiêng được sử dụng hầu hết trong lễ hội truyền thống các dân tộc thiểu số ở Kon Tum, từ lễ hội chung của cộng đồng đến từng gia đình và cá nhân, chuyện vui hay chuyện buồn đều có cồng chiêng chia sẻ Trong lễ nghi Công giáo, cồng chiêng được sử dụng trong các đám rước, trong và ngoài thánh lễ, khi chôn cất người chết tại nghĩa địa Khi giám mục kinh lý hoặc thực hiện thánh lễ ở giáo

xứ, giáo họ, đội cồng chiêng cùng với giáo dân đánh cồng chiêng tiếp đón long trọng Đi

liền với cồng chiêng là các điệu múa được cách điệu và sử dụng cho dâng lễ, dâng hoa Các giáo sĩ sử dụng một số làn điệu dân ca Ba Na như hát Xoi, hát Thri vào thánh lễ Những bài thánh ca mang âm hưởng dân ca Ba Na dễ hát, dễ thuộc, phù hợp với tâm thức tộc người này

3 Trang phục

Trang phục của mỗi đất nước , vùng miền dân tộc đánh dấu một nét đặc trưng trong văn hóa của nơi đó ăn sâu vào cách sống và sinh hoạt của họ Chính vì thế, nhìn vào trang phục người ta có thể nhận ra người đó đến từ vùng miền nào, đất nước nào.Tuy nhiên xã ngày càng phát triển nên cách ăn mặc của mọi người cũng dần hiện đại hơn Hiện đại nhưng không quên đi bản sắc riêng của mỗi vùng miền Hay nói cách khác trang phục Tây Nguyên cũng là một phần đặc biệt cho nền văn hóa Việt Nam, nó không chỉ góp phần tô điểm văn hóa Tây Nguyên mà còn giúp người địa phương khác nhận biết và nhắc đến nó như một phần của vùng miền đó Tây nguyên là nơi sinh sống của nhiều đồng bào dân tộc, do đó phong cách ăn mặc của mỗi dân tộc cũng khác nhau, tạo nên một nét rất riêng của Tây Nguyên Trang phục các dân tộc thiểu số Tây Nguyên có đầy đủ các thành phần , chủng loại trang phục và phong cách thẩm mỹ khá tiêu biểu

Trong đó, một kiểu trang phục khá phổ biến và điểm chung ở Tây Nguyên đó là kiểu áo chui đầu, váy nhuộm đen hoặc chàm, dải khố… Trong khi nữ giới thường mặc váy và áo dệt thổ cẩm cùng hoa văn độc đáo thì nam giới lại khoe cơ bắp với đóng khố và để người trần

Một điểm đáng chú ý ở trang phục Tây Nguyên đó là những hoa văn trang trí trên trang phục không phải là vẽ hay in mà đó chính là chi tiết thể hiện kỹ năng, sự tài tình của người dệt Những hình ảnh trang trí như hoa cỏ, chim chóc đều được người dệt vải đưa vào trang phục bằng các loại sợi có màu sắc khác nhau.nếu trời lạnh, họ khoác thêm một tấm vải choàng rộng trên cổ , buông xuống tận đầu gối, mở ra trước ngực Khi gió lật tấm choàng, có cảm giác như con người hùng dũng ấy sắp sửa bay lên Như vậy trang phục ở đây thường thiên về các đường nét được dệt trên chiếc áo, tấm váy

Tại Tây Nguyên có khá nhiều dân tộc sinh sống phổ biến: raglai, Ê đê, xơ đăng, mạ, gier chiêng… Về trang phục các dân tộc thông thường có nhiều điểm chung nhưng cũng có những đặc điểm riêng của từng dân tộc đem lại nét đẹp văn hóa trang phục Tây Nguyên cho vùng miền này

- Trang phục người Ê đê: trong trang phục người Ê đê thì nam giới thường được đóng khố màu chàm sẫm và mặc áo trắng Dọc trên rìa tấm khố thường được trang trí hoa văn rất đẹp Với áo thì họ thường mặc áo cổ tròn chui đầu thân áo sau dài

hơn thân áo trước và thường xẻ tà Bên cạnh đó thì trang phục Tây Nguyên của nữ giới dân tộc Ê đê sẽ quấn váy, ở trần Váy được người Ê đê dệt màu đen hoặc màu chàm rất mảnh còn áo thì cũng được mặc kiểu chui đầu Khác với áo của nam giới,

áo của nữ giới tay thường ngắn và thân cũng ngắn tới chấm thắt lưng

- Trang phục người Khơ me: về cơ bản thì trang phục của người Khơ me khá giống với người Kinh có màu đen chủ đạo Nam giới ở đây thường mặc xà rông ở trần ở nhà và mặc áo bà ba đen khi ra ngoài Còn nữ giới có thể mặc nhiều loại váy khác nhau dệt bằng các loại sợi như tơ tằm hay bông cùng màu sắc rực rỡ tươi tắn Áo thường ngắn và bó sát, tay dài cùng những trang trí chung của trang phục Tây Nguyên kiểu hình ô trám, kẻ sọc và bông hoa… Tuy nhiên, ngày nay đa số người

nữ Khơ me đã mặc trang phục như người Kinh khi đi ra ngoài

Đó là những nét đặc sắc về trang phục của con người Tây Nguyên, in đậm bản sắc dân tộc từ lâu đời và cho dù năm tháng có đi qua thì những chiếc khố chiếc váy đó vẫn còn nguyên, vẫn là những màu sắc quen thuộc ấy, mang Tây Nguyên đi mọi nơi mà không hề

mờ nhạt Mỗi dân tộc Tây Nguyên có một đặc trưng riêng trong cách chọn và mặc trang phục, tuy nhiên tựu chung lại thì đó chính là nét văn hóa trang phục Tây Nguyên – một phần của văn hóa Việt Nam cần được gìn giữ

4 Lễ hội

Tây nguyên là vùng đất mà mỗi bước chân đi là có một huyền thoại Nhắc đến Tây Nguyên là nhắc đến cái nôi của những lễ hội Đằng sau những ngọn thác trắng xóa, những cánh rừng đại ngàn biếc xanh có biết bao điều bí ẩn Không ở đâu có nhiều lễ thức như ở Tây nguyên Do tín ngưỡng “vạn vật hữu linh”, nên bất cứ điều gì liên quan đến sản xuất và đời sống con người, đều phải có sự cầu xin để được Yang (ông trời) cho phép tiến hành Khi làm xong và được việc thì phải tạ ơn Vi phạm luật lệ cộng đồng sẽ khiến Yang nổi giận thì phải tạ tội… Từ đó vùng đất Tây nguyên diễn ra dày đặc các lễ thức, lễ nghi, lễ hội Lễ hội của đồng bào dân tộc Tây Nguyên thường diễn ra theo chu kì vòng đời của con người (lễ thôi ta, lễ mừng sức khỏe, lễ cưới, lễ tang ), theo chu kỳ vòng đời cây trồng ( lễ phát rẫy, lễ xuống hạt giống, lễ thúc lúa, lễ cho lúa lên chòi, lễ cho lúa xuống chòi…)

Nhiều dân tộc sống chung với dân tộc kinh ở Tây Nguyên như Bana, Ja Rai, Ê Đê, Cơ

Ho, Mạ, Xơ Đăng… Nhưng họ vẫn giữ được những truyền thống văn hóa đặc sắc riêng của dân tộc mình Mùa lễ hội Tây Nguyên kéo dài suốt mấy tháng 1,2,3 dương lịch Hầu như không gian không lúc nào vắng tiếng cồng chiêng

Ngoài ra Tây nguyên còn có những lễ hội mà chỉ khi vừa mới nghe tên người ta cũng đã biết chắc chắn rằng lễ hội đó xuất phát từ đâu Các lễ hội ở đây như ăn sâu vào tâm trí của mỗi người dân Tây Nguyên từ thuở bé thớ đến khi già nua, tất cả đều nhớ mà giữ gìn

nó như một phần của cuộc sống của họ Các lễ hội đó là: hội đua voi ở Bản đôn, hội xuân Tây Nguyên,lễ hội đâm trâu Tây Nguyên, lễ hội cồng chiêng Tây Nguyên, lễ ăn cơm mới, lễ bỏ mả, lễ mừng lúa mới Từng lễ hội góp phần tạo nên một Tây nguyên thật uy nghi và hùng vĩ giống như cách mà Tây Nghiên tạo nên Trong số các lễ hội này đã được UNESCO công nhận là di sản truyền khẩu và phi vật thể nhân loại Điều này đáng được người dân Việt Nam tự hào và gìn giữ những lễ hội đặc sắc như vậy

5 Nghệ thuật

Đối với giá trị văn hóa nghệ thuật Tây nguyên được thể hiện trong nghệ thuật trang trí hoa văn Hoa văn cổ truyền Tây Nguyên không phải ra đời trong phút chốc dưới ngòi bút của cá nhân nghệ sĩ nào đó mà dần dần được hiện hình qua cuộc sống lâu dài của từng tộc người Nhìn hoa văn các dân tộc Tây Nguyên, người xem rung động trước hình khối màu sắc không chỉ hiện hình trên mặt vải, mà có hoa văn trên đồ đan lát( gùi, bồ), hoa văn vẽ, khắc, thậm chí đục thủng trên các bộ phận kiến trúc và hiện vật nghi lễ ( ở nhà chung của l;àng, trên cột đâm trâu, cột lễ nhà mồ)

Các tác phẩm nghệ thuật ở đây không phải được sáng tác được tạo nên từ một nghệ nhân xuất sắc, được đào tạo qua các trường lớp mà chỉ là những người đàn ông, người phụ nữ, người cha người mẹ, từ lâu nay đã sành sỏi công việc này làm nên Những tác phẩm được tạo ra và để lại cho các thế hệ mai sau là những sự chăm chỉ sự mài mò cố gắng của cả một cộng đồng người

6 Kiến trúc

Kiến trúc nhà rông và nhà mồ chính là nét đặc trưng cơ bản nhất của văn hóa vật thể các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên Mỗi một tộc người đêu có kiểu cách riêng, do chính các nghệ nhân của cộng đông tự “ thiết kế”, tạo hình

Điểm đặc nổi bật của kiến trúc Tây Nguyên là vật liệu hoàn toàn bằng gỗ, tre, nứa, tranh và những loại cây cỏ hiện diện trong rừng Không có bất cứ một vật dụng nào bằng sắt thép hay những chất kết dính không mang tính tự nhiên Phương tiện dùng để dựng nên căn nhà cũng rất đơn giản, chỉ với những chiếc rìu

Điều khác biệt thứ hai của kiến trúc Tây Nguyên là các cột và xà nhà nhà sàn hay nhà Rông chỉ được đặt chông lên nhau, hoặc ghép mấu (theo dạng ngàm) vào nhau rất trùng khít (nếu lỡ bị thiếu hụt độ dài cần phải nối thêm), khó có thế tìm thấy điểm nối và không

hẻ đóng đinh, cũng hiếm khi phải dùng dây buộc Nếu cần dùng đến mây, sự chằng.chéo

sẽ tạo nên những đường nét tương tự một loại hình trang trí cho cột kèo thêm đẹp

Và cuối cùng, một chi tiết vô cùng đặc trưng là trên thân cột gian ngoài cùng, hoặc trên toàn bộ các hệ thống cột chính, có khi bằng một cây gổ xẻ bớt chiêu rộng đé có một cây cột nhà hình hộp, người họa sỹ chân đất Jrai, Sê Đăng hay Bâhnar sẽ vẽ hoặc khắc chạm lên đó những đường ký hà quen thuộc, thường xuất hiện trên thổ cầm Còn trên xà ngang ngay cửa ra vào, hoặc cột ở gian khách, khác nổi hình những con vật quen thuộc đối với cư dân rừng núi, như chim, rùa, kỳ đà, hoặc các hình sao, hình dấu nhân…

- NHÀ RÔNG

Nhà Rông ở Tây Nguyên nói chung và ở Kon Tum nói riêng được biết đến như “trái tim” của làng đồng bào dân tộc thiểu số Cũng giống với các mái đình của dân tộc Kinh, Nhà Rông của làng ở Tây Nguyên là nơi diễn ra các sự kiện quan trọng của dân tộc Nhà Rông của mỗi dân tộc đều có những nét riêng trong kiến trúc, tạo dáng, trang trí hoa văn Nhìn chung nhà Rông là ngôi nhà to hơn nhiều so với nhà bình thường, có kiến trúc cao Với đặc điểm là mái nhọn xuôi dốc hình lưỡi búa vươn lên bầu trời với một dáng vẻ mạnh

mẽ Nhà được dựng trên những cột cây to, thường là tám cột bằng cây đại thụ, thẳng, chắc, mái nhọn lợp bằng lá cỏ tranh, phơi kỹ cho đến khi khô vàng

Nhà Rông thường được các Già làng và những người lớn tuổi trong làng lựa chọn sao cho

có vị trí quan trọng nhất, thường được chọn ở ngay chính giữa làng và được xây dựng đầu tiên Sau đó, người dân mới dựng nhà ở xung quanh và mặt của nhà thường hướng về phía Nhà Rông Đây là kiến trúc làng cổ mà hiện nay rất ít làng còn lưu giữ

- NHÀ MỒ

Theo quan niệm của người Gia-rai, người chết cũng có cuộc sống như người dương gian

Vì vậy, tập hợp những tượng gỗ xung quanh nhà mồ là hình ảnh diễn tả những người đi theo hầu hạ người chết Không những thế, nó còn có tác dụng tô điểm, làm cho buổi lễ bỏ

mả sinh động hơn

Nhà mồ không chỉ là một công trình kiến trúc mang tính tín ngưỡng lâu đời mà còn là một công trình nghệ thuật tổng hợp, gồm nghệ thuật điêu khắc, hội hoạ, kiến trú Kích thước nhà mồ to nhỏ cao thấp khác nhau, chúng thường được làm ở phía tây của làng và cách làng 300m

Để làm cột nhà mồ, người Gia-rai dùng các loại gỗ cứng như gỗ hương, gỗ cây đỏ vỏ, để đẽo các cột trang trí như cột Kut, cột Klao họ dùng các lạo gỗ mềm như cây dầu rái, gòn, còn người Bahnar dùng những loại gỗ tốt nhất cho dựng, trang trí nhà mồ như gỗ tếch,

gụ, cẩm lai, gỗ hương Đối với cột biểu tượng, tùy theo quy mô nhà mồ mà ta thấy có ít hay nhiều, có thể từ 2-7 cột với chiều cao từ 5m-7m Nhà mồ nhiều cột bao giờ cũng có một cột ở giữa xuyên thủng qua mái được gọi là cột Kut, các cột khác được dựng ở hai đầu nóc hoặc phía trước nhà mồ được gọi là cột Klao.c và trang trí mỹ thuật độc đáo Thường thì các cột này phần dưới giữ nguyên thân cây, phía trên đầu cột được khắc, vẽ các hoa văn tỉ mỉ, các hoa văn thường là mặt trăng, mặt trời, sao, hoa quả, muông thú trong rừng hoặc vật nuôi trong nhà, tất cả được cách điệu cao, các hoa văn được tạo những lỗ thủng để in trên nền trời

Hình ảnh các tượng gỗ là một điều không thể thiếu và tạo nên nét đặc sắc nhất cho các ngôi nhà mồ Thông thường, quanh mỗi nhà mồ người Gia-rai có 27 tượng gỗ nhô lên nối tiếp liền với những cột chính để liên kết với hàng trăm khúc gỗ tròn nhỏ dựng thành hàng rào

Tượng gỗ được gọt đẽo thô sơ, giản lược trong đường nét, hình khối, có tính gợi tả chứ không cặn kẽ chi tiết, hết sức sinh động, mộc mạc mà chân thực, mang đậm triết lý nhân sinh, cái siêu thực và cái hiện thực đan xen hài hòa

CHUẨN MỰC TÂY NGUYÊN

Luật tục Tây Nguyên định hướng hành vi của con người theo các chuẩn mực đạo đức xã hội bằng cách quy định cho các chủ thế những hành vi được phép làm những hành vi phải làm và những hành vi bị ngăn cấm Đồng thời kèm theo những quy định này là những chế tài cụ thể Với những quy định cụ thể về các quyền con người trong luật tục sẽ giúp các thành viên trong cộng đồng có những ứng xử phù hợp trong luật tục và buôn làng Luật tục thường điều chỉnh các mối quan hệ gia đình như: quan hệ vợ chồng, con cái, cha

mẹ, ông bà, anh chị em Con cái phải thương yêu, kính trọng, phụng dưỡng ông bà, cha mẹ; anh chị em phải thương yêu đùm bọc lẫn nhau Đối với các dân tộc Ê Đê, M’Nông, Gia Rai… luật tục còn là công cụ hữu hiệu để bênh vực và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người phụ nữ và trẻ em “Đã lấy vợ thì phải ở với vợ cho đến chết, đã cầm cần mời rượu thì phải vào cuộc cho đến khi rượu nhạt, đã đánh cồng thì phải đánh cho đến khi người ta giữ tay lại”

+ Về tính dân tộc , cộng đồng :

Luật tục M’Nông yêu cầu cộng đồng phải cân nhắc để chọn những người “Trong sạch, hiền lành, biết thương dân làng, làm việc đứng đắn, giỏi giúp đỡ dân làng”; phải thận trọng lựa chọn xem “Ai là người xứng đáng làm cây đa đầu suối", không nên chọn những người: “Ham như nai ăn trái, ham chồng như đàn bà goá"

Người đứng đầu phải biết chăm sóc, giúp đỡ cho các thành viên trong cộng đồng, mỗi khi

có bất cứ khó khăn nào mà họ gặp phải trong cuộc sống; phải thật công tâm, bình đẳng không phân biệt đối xử trong mối quan hệ với tất cả mọi người: “Đối xử cho thật công bằng, đừng để người cao người thấp, đừng để người giàu, người nghèo Phải hoà nhã vui

vẻ với buôn làng, phải đứng vững giữa hai hòn đá”; cũng không được cậy quyền thế, cứ sai là hét, cậy lớn áp bức; “Có việc gì cũng phải bàn với nhau, có việc gì sai chỉ bảo cho nhau, làm như vậy không ai thắc mắc”

- Trước khi thu lúa, người Mạ thịt lợn hoặc dê để tạ thần, lễ cúng này gọi là Yu rmul +

Chuẩn mực về vấn đề sở hữu đối với tài nguyên thiên nhiên và các tài sản khác của cộng đồng

Luật tục sẽ đảm bảo quyền của mỗi thành viên của cộng đồng được khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên, như khai thác nguồn nước, đánh bắt tôm cá, săn bắt thú rừng, khai thác gỗ để làm nhà và các vật dụng

Luật tục Êđê ghi rõ: “Chúng ta ai ai cũng có quyền đốt rẫy, bắt cá ở bất cứ nơi nào Ai ai cũng có quyền trèo lên cây lấy mật ở bất cứ rừng thấp, bụi bờ nào”

Đối với các dân tộc khác cũng vậy:

=> Ví thế Nạn phá rừng, khai thác gỗ quý không được kiểm soát chặt chẽ và không quan tâm đến việc trồng mới và bảo vệ rừng Rừng Tây Nguyên sẽ sớm bị phá trụi Cấm mọi người không được làm gì ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng Đối với hồ nước sinh hoạt của buôn làng thì cấm mọi người làm dơ bẩn nguồn nước

+

Chuẩn mực về quyền thừa kế :

Việc thừa kế tài sản trong cộng đồng dân tộc Ra Glai cũng chỉ dành cho con gái Tuy nhiên không phải người vợ hay con gái trưởng mà khi chồng chết thì toàn bộ tài sản, như: cái rìu, cái gùi, cái ná, cái ống tên, cong đeo tay hay vòng đeo cổ, phải trả về cho mẹ đẻ của người chồng, nếu mẹ đẻ chết thì chị em gái của người chồng được hưởng

Tuy nhiên, với các dân tộc theo chế độ mẫu hệ, thì quyền quản lý đất đai, tài nguyên thuộc về dòng họ của mẹ Tuy mỗi dân tộc có sắc thái khác nhau, nhưng đều có đặc trưng chung về quyền sở hữu về đất đai và tài nguyên Đó là quyền sở hữu công cộng của cộng đồng đi liền với quyền sử dụng, chiếm dụng của cá nhân mỗi thành viên trong cộng đồng

+ Chuẩn mực về hôn nhân – gia đình:

Người con trai muốn đính hôn với một người con gái thì phải biếu bố mẹ vợ tương lai nhiều món quà quí, thường là một ché rượu, một con gà, một số tặng phẩm như chuỗi hạt

đeo cổ, lục lạc, lược sừng và một số đồ trang sức nhỏ khác theo ý thích của người vợ tương lai

Luật tục Ra Glai cũng quy định nam nữ được tự do tìm hiểu, yêu thương nhau:

“Trai còn tơ, gái còn son họ đến gặp gỡ nhau

Có việc gì động chạm đến ai thì mới sợ

Chúng nó được phép bắt lấy nhau làm vợ chồng…”

Ngay cả khi đã trao vòng cầu hôn sau đó một bên không ưng thuận thì cuộc hôn nhân cũng được hủy bỏ

Đa phần các dân tộc thiểu số theo chế độ mẫu hệ, nên sau khi cưới người chồng thường

về sinh sống tại nhà vợ Nhưng cho dù vợ chồng đã cưới thì nếu không muốn sống chung + Chuẩn mực về lễ nghi – thờ cúng

Khi trong nhà có người chết, công việc đầu tiên của người nhà là mặc những bộ quần áo quí nhất cho người chết, để chân duỗi ra cho ngay ngắn và buộc chân lại, hai tay úp lên ngực, sau đó lấy cái bát gối đầu cho người chết Việc để người chết trong nhà là để tỏ lòng thương tiếc, nên người Mạ thường để người chết trong nhà 7- 8 ngày

+ Chuẩn mực về ăn mặc:

Nữ người Mạ xưa kia thường để tóc dài búi sau gáy, cà răng, căng tai và đều đeo hoa tai

cỡ lớn bằng đồng, ngà voi, gỗ, cổ đeo hạt cườm - Nam ở trần đóng khố, nữ ở trần mặc váy, có bộ phận mặc áo chui đầu

PHONG TỤC TÂY NGUYÊN

Núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ hiện nay có rất nhiều bộ tộc thiểu số hiện đang sinh sống,

họ thành lập thành những buôn làng cũng như khai hoang trong nhiều khu rừng sâu để rồi sinh sống theo những cách của riêng mình, không lẫn lộn với bất kỳ dân tộc nào khác Dấu ấn trong sản xuất, đời sống thường ngày của những người Tây Nguyên được nhắc đến rõ nét trong những bản sử thi đầy chất hào hùng như Đăm San, Xinh Nhã… Tại đó,

cả một bức tranh xã hội hiện nên rất rõ nét cùng với những phong tục, tập quán, nghi lễ, luật tục rất riêng với mỗi một dân tộc

HỘI NHÀ MỒ

Dân tộc ít người như Gia Rai, Ba Na, sau mỗi lần có người thân trong gia đình qua đời, đều làm mồ mả cho đẹp, sau đó tổ chức ăn mừng nhà mồ Vì vậy ngày lễ không có thời

gian mà tùy thuộc vào hoàn cảnh Nhà mồ Tây Nguyên có một vị trí quan trọng trong đời sống tâm linh của họ, những gì có ở nhà mồ không chỉ dành cho người đã chết mà còn là niềm tin cho người đang sống Người Ba-Na, Gia-Rai tin rằng linh hồn người chết sẽ biến hóa những thứ để trong nhà mồ sẽ có thêm nhiều hơn nữa, như tượng các con vật nuôi, những dao rựa, cung nỏ săn bắn v.v… tức phù hộ cho người sống gặp may mắn khi nuôi súc vật, đi rừng hay săn bắn Hội mừng nhà mồ là một nghi thức tín ngưỡng độc đáo hấp dẫn được diễn ra trong ba ngày đêm liền, và được chuẩn bị từ mấy tháng trước Tất cả mọi người khi đến dự lễ đều phải biết múa Rông Chiêng, biết đánh cồng chiêng, gõ trống, chơi đàn Tơ rưng

Trong ngày lễ có múa Rông chiêng nên bắt buộc mọi người phải biết múa; theo ý nghĩa Rông chiêng là quanh choé Múa hát chung quanh choé rượu là điệu múa giành cho các

cô gái, diễn tả các động tác làm nương, may vá thêu thùa, và điệu múa khiên của thanh niên trình diễn các động tác săn bắn hay chiến trận Vì vậy Rông chiêng là điệu múa truyền thống trong ngày hội nhà mồ

Từ buổi sáng đầu tiên, đoàn múa Rông chiêng tiến vào nhà mồ trong sự chào đón của mọi người Đi đầu là một chàng trai vạm vỡ, đóng khố tua cườm, thắt lưng dây bạc, đầu cắm lông chim, vừa đi vừa múa, tay gõ trống đeo trước bụng, theo sau có 8 người già cắp ngang cây giáo, cũng vừa đi vừa múa, tiếp đến 6 chàng trai khiêng một cái trống lớn, rồi những người cầm cồng chiêng, chũm chọe, thanh la ăn mặc đẹp biểu diễn những động tác ngộ nghĩnh Cuối cùng đến hai hàng thiếu nữ trong trang phục lễ với điệu múa xoang truyền thống, nhưng được cách điệu rất uyển chuyển và đẹp mắt

Khi đoàn người đi vào khu vực sân diễn của nhà mồ, sau những hồi trống lệnh được đệm bởi những tiếng cồng chiêng trầm hùng, vũ điệu Rông chiêng bắt đầu, cùng động tác múa

là những tiếng hú vang xa, rồi lại chiêng trống rền vang… Cứ như thế, ngày hội như không thể dừng lại.Hội lễ mừng nhà mồ không chỉ có một vài đoàn múa đơn lẻ, thông thường có rất nhiều đoàn từ các buôn làng bên đến góp hội, không những để mua vui mà còn là dịp để thi thố tài năng của nhau

PHONG TỤC NGƯỜI BA NA

– LỄ BỎ MẢ : được người Ba Na tiến hành vào mùa khô, từ tháng Chạp đến tháng Tư năm sau Lễ bỏ mả chứng tỏ người sống đã có thể cắt đứt mọi quan hệ tình thân với người chết sau mấy năm chịu tang, về sau nếu không còn cúng giỗ cũng không ai khiển trách

Trước khi làm lễ, người Ba Na làm một căn nhà mồ mới sau khi dở bỏ cái cũ Mọi người vừa dựng nhà vừa đánh cồng chiêng vui chơi suốt đêm, có khi kéo dài đến mấy ngày Khi