sử dụng CNTT để gây hứng thú cho học sinh học môn lịch sử

Do tâm lý, nhận thức của gia đình học sinh, đặc điểm môn lịch sử… thì chúng tôi cho rằng, một nguyên nhân khác là do giáo viên dạy lịch sử đã không thu hút được học sinh.. Vì vậy, chúng

PHÒNG GIÁO DỤC DIỄN CHÂU TRƯỜNG THCS DIỄN BÍCH

-*** -SỬ DỤNG CNTT GÂY HỨNG THÚ CHO HỌC SINH Ở BÀI 14 - LỚP 9

Môn: Lịch Sử 9

TỔ KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ VĂN TÍCH

Năm học 2013 - 2014

0989965054

ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong khoảng 10 năm trở lại đây, dư luận xã hội đã nhiều lần “tố cáo” rất gay gắt về thực trạng chất lượng dạy - học môn lịch sử ở trường phổ thông Đó là một thực tế mà những giáo viên dạy lịch sử như chúng tôi khó chối cãi Có nhiều nguyên nhân khác nhau dẫn đến tình trạng đó Do tâm lý, nhận thức của gia đình học sinh, đặc điểm môn lịch sử… thì chúng tôi cho rằng, một nguyên nhân khác là

do giáo viên dạy lịch sử đã không thu hút được học sinh Để khắc phục tình trạng này, có nhiều con đường khác nhau nhưng theo chúng tôi, cách mà hiện nay giáo viên có thể thực hiện được là sử dụng CNTT để làm “mềm” hoá những con số, sự kiện vốn bị coi là khô khan, trừu tượng Cụ thể là sử dụng phần mềm PowerPoint

và nhiều phần mềm hỗ trợ khác để thiết kế ra những giáo án sinh động, tích cực cho một tiết dạy

Mặt khác, nội dung các bài ở SGK thường chủ yếu là kênh chữ, ít hình ảnh, lược đồ tĩnh, cộng với kỹ năng truyền đạt của giáo viên không hấp dẫn… Trong khi đó lịch sử là cái đã qua, cái đã qua nhưng là những sự kiện, biến cố cụ thể Nghĩa là, mỗi sự kiện lịch sử đều có địa điểm, không gian, con người, thời gian cụ thể Nếu giáo viên chỉ sử dụng lối dạy học truyền thống mà không áp dụng những

hỗ trợ từ CNTT bằng hình ảnh, màu sắc, phim tư liệu, âm thanh… thì khó lôi cuốn được người học Vì thế, giờ học lịch sử trở thành giờ để học sinh nói chuyện riêng, người học trở nên khiên cưỡng, ép buộc, người dạy lao động hời hợt, không hăng say, sáng tạo, dẫn đến chất lượng kém

Ở một thời đại mà CNTT đang “thống trị” thì bất cứ một lĩnh vực nào của đời sống xã hội, nếu xa lánh nó, không chịu áp dụng nó chắc chắn khó tránh được những yếu kém, tụt hậu Dạy học môn lịch sử được hỗ trợ bởi các phần mềm tin học, mạng tìm kiếm toàn cầu cũng không thể là một ngoại lệ Nếu ngành giáo dục

và giáo viên dạy lịch sử áp dụng CNTT vào dạy học một cách khoa học, tôi tin

chắc rằng, nó sẽ là một trong những yếu tố làm thay đổi thực trạng chất lượng dạy học lịch sử của nước ta hiện nay

Trong thời gian qua, đặc biệt là từ năm học 2008-2009, khi ngành giáo dục phát động chủ đề “Ứng dụng CNTT trong công tác dạy học”, đã có rất nhiều trường học đầu tư máy chiếu, máy tính, nhiều sáng kiến kinh nghiệm đề cập đến vấn đề này Tuy nhiên, cách đề cập của các sáng kiến hiện nay chỉ dừng lại ở những vấn đề chung mà chưa chỉ ra cụ thể ở từng bài học Vì vậy, chúng tôi nghiên

cứu đề tài “Sử dụng CNTT gây hứng thú cho HS học lịch sử” để chỉ rõ một bài cụ

thể trong SGK lịch sử lớp 9 mà nếu như không sử dụng CNTT thì không thể có một tiết học tốt Qua đó, chúng tôi thiết kế những Slide trong phần mềm PowerPoint để minh hoạ một cách chi tiết để thấy được tác dụng rất lớn của nó Đó

là lý do mà chúng tôi hướng đến đề tài này

Như vậy, vấn đề sử dụng CNTT để dạy học lịch sử là không mới Tuy nhiên,

sử dụng nó như thế nào cho khoa học, hợp lý là chuyện không dễ Nếu chúng ta

lạm dụng nó thì nói như Lê – nin “một ưu điểm mà phát huy quá mức sẽ trở

thành nhược điểm” Điều này, đòi hỏi giáo viên cần có sự tham khảo, nghiên cứu

kĩ lưỡng nội dung từng tiết dạy để chọn lọc những đơn vị kiến thức hợp lý tránh tình trạng sử dụng CNTT với sự hỗ trợ của máy chiếu chỉ để trình chiếu văn bản, hoặc thay cho ghi bảng, đọc chép chuyển qua nhìn chép

NỘI DUNG

1 Thực trạng đề tài

1.1 Thực trạng các ứng dụng và sách giáo khoa

- Như đã nói ở phần trên, "sử dụng CNTT gây hứng thú cho học sinh học

lịch sử" là một cách làm mới xuất hiện trong những năm gần đây Cách làm này đã

được rất nhiều giáo viên lịch sử sử dụng để gây hứng thú cho học sinh Phổ biến nhất là soạn ra giáo án điện tử bằng chương trình PowerPoint, nghĩa là cứ soạn và trình chiếu bằng máy chiếu thì được coi là áp dụng CNTT Vì vậy, có không ít giáo

án là để trình chiếu văn bản từ Slide 1, 2… Hoặc là, soạn các tiết dưới dạng là trò chơi đoán ô chữ và trình chiếu Tuy nhiên, khi trực tiếp dạy học ở bậc THCS mới thấy rằng rất khó để áp dụng các tiết đó Một mặt, để làm được một tiết dạy bằng trò chơi ô chữ đòi hỏi giáo viên phải có kĩ năng cao về kiến thức tin học, tốn nhiều thời gian công sức Mặt khác, trong chương trình THCS các tiết học đã được bố trí khít chặt mà dường như không có thời gian để tổ chức trò chơi Những giáo án như vậy chỉ có thể áp dụng có hiệu quả trong các giờ ngoại khoá Và, vì vậy mục tiêu

"sử dụng CNTT gây hứng thú cho học sinh học lịch sử" trong hầu hết các tiết học

sẽ không thực hiện được Nếu chúng ta lướt qua trang mạng giáo dục (Violet) thì thấy giáo án điện tử của môn lịch sử nhiều vô kể Có nhiều giáo án rất tốt nhưng cũng không ít giáo án thì rất tồi Vì vậy, sáng kiến này chỉ ra một vài cách làm ở một bài cụ thể nhưng có thể áp dụng ở nhiều bài có dạng giống nhau

- Thực trạng SGK lịch sử từ lớp 6 – 9 chủ yếu là kênh chữ, ít hoặc thiếu rất nhiều hình ảnh cần thiết minh hoạ Trong khi đó, đồ dùng dạy học trực quan ở các trường còn thiếu, chưa đồng bộ, hư hỏng Dẫn tới giờ học trở nên khô khan, đơn điệu Giáo viên cứ “thao thao bất tuyệt’ một chiều, học sinh tiếp thu bài thụ động, không hoặc ít có cơ hội để phát huy khả năng sáng tạo Giờ học trở nên tẻ nhạt, nhàm chán, kém chất lượng

1.2 Ưu điểm của vấn đề

- "Sử dụng CNTT gây hứng thú cho học sinh học lịch sử" sẽ khai thác và tận

dụng một cách tối đa thông tin đa phương tiện(Multimedia) từ mạng tìm kiếm Google trên Internet hiện nay Thông qua đó, giáo viên chỉ cần máy tính và máy chiếu nhưng có thể khai thác được hình ảnh, lược đồ, mô hình, sơ đồ, phim… một cách phong phú, đa dạng mà không tốn kém nhiều như cách sử dụng đồ dùng dạy học truyền thống Nghĩa là, chúng ta tạo ra được một số lượng lớn đồ dùng dạy học (Multimedia) nhưng với chi phí vật chất rất nhỏ, điều đó sẽ tiết kiệm được một khoản tiền lớn cho nhà nước

- "Sử dụng CNTT gây hứng thú cho học sinh học lịch sử", có thể sơ đồ hoá

kiến thức trong phần dưới thiệu bài mới, nội dung bài học và trong phần củng cố bài học Làm cho học sinh hình dung ra và cần nắm được kiến thức cơ bản nào ngay từ đầu tiết học cũng như phải nắm được những kiến thức căn bản nào trong phần củng cố sau bài học

- "Sử dụng CNTT gây hứng thú cho học sinh học lịch sử", kiến thức được

tương tác, tích hợp, hệ thống và liên kết chặt chẽ hơn

- "Sử dụng CNTT gây hứng thú cho học sinh học lịch sử" sẽ lôi cuốn học

sinh tham gia học tập một cách thích thú hơn, từ đó nắm chắc, hiểu rõ kiến thức lịch sử hơn

- "Sử dụng CNTT gây hứng thú cho học sinh học lịch sử", ở một mức độ

nhất định, thông qua đó, học sinh và giáo viên có thể phát huy được kiến thức tin học của mình

- "Sử dụng CNTT gây hứng thú cho học sinh học lịch sử", giáo viên phải làm

việc vất vả hơn Nhờ đó mà có thể rèn luyện một cách thành thục kĩ năng tin

học-một kĩ năng không thể thiếu trong “Thế giới phẳng” này Và điều quan trọng hơn

là, giáo viên thấy rõ và quý trọng giá trị sức lao động bỏ ra của mình Từ đó, mà cảm thấy trân trọng, gắn bó và yêu nghề dạy học hơn - một yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng dạy học

2 Nội dung và biện pháp

2.1 Sử dụng phần mềm PowerPoint để dạy bài 14-lịch sử 9

- Như đã nói, dạy lịch sử là tái hiện quá khứ, hình thành khái niệm, biểu tượng lịch sử cho học sinh Với phần mềm này, kết hợp khả năng khai thác truyền thông đa phương tiện, bài học sẽ được tái hiện một cách sinh động về địa điểm, con người dưới dạng hiệu ứng động, có âm thanh… Nó có tác dụng làm cho các sự kiện lịch sử diễn ra một cách sinh động, rõ ràng Từ đó, tăng khả năng tri nhận kiến thức lịch sử cho học sinh bởi “trăm nghe không bằng một thấy”

- Giáo viên có thể thiết kế giáo án một cách linh hoạt, sống động Đồng thời

có thể tương tác và tích hợp các bài tập trắc nghiệm dễ dàng, lồng ghép hình ảnh, phim tư liệu đơn giản theo từng đối tượng học sinh

- Với cách làm này sẽ khắc phục được tình trạng ‘chán” học môn lịch sử của học sinh, khắc phục được những hạn chế của phương pháp truyền thống, từ đó góp phần nâng cao chất lượng học tập cũng như làm thay đổi quan niệm về vị trí vai trò của môn học vốn bị xem nhẹ trong thời gian qua

2 2 Vận dụng vào tiết dạy cụ thể ở chương trình THCS

Mong muốn một giờ học lịch sử có chất lượng mà giáo viên chỉ sử dụng kênh thông tin của SGK và tài liệu tham khảo vốn có hiện nay là ảo tưởng Những

gì thể hiện qua kênh thông tin này không thể đáp ứng yêu cầu dạy và học trong

“thế giới phẳng” này Trong tình hình đó, việc áp dụng CNTT để thiết kế ra những giáo án diện tử sinh động nhằm thu hút người học, tạo cơ hội phát huy khả năng sáng tạo cho học sinh là biện pháp căn bản, quan trọng Trong phạm vi một sáng kiến kinh nghiệm chúng tôi chọn ra một bài cụ thể ở chương trình lịch sử THCS để minh hoạ Bài minh hoạ trong sáng kiến này là bài ít hoặc thiếu nhiều hình ảnh, khô khan, trừu tượng bài 14-lịch sử 9

Tiết 16-Bài 14 Việt Nam sau chiến tranh thế giới thứ nhất (lịch sử lớp 9).

Có 3 mục lớn: I Chương trình khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp;

II Các chính sách chính trị, văn, giáo dục; III Xã hội Việt Nam phân hoá.

- Bài này thể hiện trên 4 trang (55, 56, 57, 58) nhưng chỉ có 1 kênh hình là lược đồ (hình 27) nói về nguồn lợi tư bản Pháp ở Việt Nam trong cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai, còn lại là kênh chữ Vậy giáo viên làm sao có thể minh họa hết được các chính sách về chính trị, văn hoá, giáo dục, các giai cấp xã hội… nếu như không nhờ vào những hỗ trợ, liên kết của giáo án điện tử do giáo viên sáng tạo ra

Cải tiến bằng CNTT của bài này như sau:

+ Phần giới thiệu bài mới

Ở phần này, ngoài kết hợp các kiến thức khác, giáo viên cần đồng thời giới thiệu bằng sơ đồ hoá trên một slide nhằm cho học sinh hình dung ra những kiến thức cơ bản cần nắm được của bài, sau đó chuyển sang bài mới

Slide 1

Slide 2

Từ lược đồ hình 27, giáo viên có thể thiết kế lên trên 1 slide, phối hợp màu sắc, hình ảnh và các hiệu ứng động

để trình chiếu cho rõ ràng hơn Từ đó, khắc sâu hơn chương trình khai thác của Pháp ở Việt Nam gồm những lĩnh vực

gì và rút ra đặc điểm

Ở nội dung này giáo viên cần sử dụng phim tư liệu nói về chính sách khai thác của thực dân Pháp, qua đó mà khắc sâu hơn nội dung bài học

Cuối mục I, giáo viên củng cố bài tập nhỏ bằng sơ đồ hoá kiến thức đã học trên một slide như sau

Slide 3 Slide 4

Học sinh quan sát sơ đồ ở Sllide 3, các em sẽ hình dung ra 5 mũi tên chỉ đến

5 hình chữ nhật sẽ là 5 nội dung khai thác lần thứ 2 của thực dân Pháp về nông nghiệp, công nghiệp, thương nghiệp, giao thông vận tải, tài chính thuế khoá Từ mũi tên và hình tròn tiếp theo, các em phải đoán ra được là tất cả nguồn lợi mà Pháp khai thác được đều mang đi xuất khẩu Sau khi học sinh điền các nội dung vào các ô, giáo viên trình chiếu đáp án như slide 4

Để khai thác mục này, giáo viên chia thành 2 mục nhỏ

1 Về chính trị

Ngoài kiến thức cơ bản như Pháp

nắm mọi quyền hành, cấm đoán tự

do dân chủ, vừa đàn áp khủng bố,

vừa dụ dỗ mua chuộc, giáo viên

thiết kế ra slide5 để minh hoạ chính

sách “chia để trị” của thực dân Pháp

nhằm chia rẽ kối đoàn kết của dân

tộc ta Slide 5

2 Về văn hoá, giáo dục

Giáo viên chiếu 2 bức ảnh lên màn chiếu, cho học sinh nhận xét về chính sách giáo dục thời thuộc Pháp so với nền giáo dục nước ta hiện nay để thấy được chính sách “ngu dân” vô cùng thâm độc của thực dân Pháp

Slide 6 - Lớp học thời Pháp Slide 7-Lớp học bằng máy chiếu

Mục III XÃ HỘI VIỆT NAM PHÂN HOÁ

Hỏi học sinh xã hội Việt Nam có những giai tầng nào? học sinh trả lời, giáo viên khái quát bằng sơ đồ trình chiếu sau đó cho học sinh thảo luận về đời sống và thái độ chính trị của từng giai cấp

Slide 8

Sau khi học sinh thảo luận và trình bày xong, giáo viên phân tích đời sống và thái độ chính trị của từng giai cấp thông qua trình chiếu hình ảnh các nhân vật có tính chất đại diện để khắc sâu hơn các biểu tượng lịch sử

Slide 13

Trong các tầng lớp đó, cần tập trung phân tích sâu hơn về quy mô, số lượng, đời sống cực khổ, thái độ chính trị của công nhân và nông dân Từ đó, thấy được giai cấp công nhân chịu 3 tầng áp bức và có quan hệ gắn bó tự nhiên với giai cấp nông dân; kế thừa truyền thống yêu nước anh hùng và bất khuất của dân tộc Trên cơ sở đó, giai cấp công nhân vươn lên nắm quyền lãnh đạo cách mạng nước ta

Cuối cùng giáo viên củng cố bài học bằng việc sơ đồ hoá những nội dung đã học Theo đó, giáo viên thiết kế ra một “sơ đồ trắng”, cho học sinh đoán định điền các thông tin tiếp theo Điền các thông tin xong, các em sẽ có một nội dung bài học bằng sơ đồ như sau

Slide 14 Slide 15

2.3 Kết quả vận dụng, khảo sát

- Hiệu quả kinh tế:

+ Hầu hết giáo viên đều có máy tính, nhà trường đều có máy chiếu Trong máy tính đã có sẳn phần mềm PowerPoint, giáo viên chỉ cần hiểu biết không nhiều lắm về tin học đều có thể làm được

+ Hiệu quả sử dụng đồ dùng cao, phát huy được tư duy sáng tạo cho học sinh, khai thác hết những yêu cầu về trực quan sinh động của bài học mà không tốn kém về vật chất như cách chuẩn bị đồ dùng truyền thống

+ “Đồ dùng” làm ra trên phần mềm này không lo sợ hỏng hóc do điều kiện thời tiết Bằng công nghệ lưu giữ thông qua mạng Intenet hiện nay chúng ta có thể cất giữ và sử dụng lâu dài

+ Giải quyết được khối lượng kiến thức lớn một cách linh hoạt theo yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học của nền giáo dục hiện nay

+ Và điều quan trọng nhất là thu hút, lôi cuốn, gây hứng thú cho học sinh tích cực hơn trong học môn lịch sử, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học

- Kết quả khảo sát:

Tiến hành khảo sát ở 4 lớp 9 của trường THCS Diễn Bích, nơi chúng tôi đang công tác, kết quả như sau:

-Kết quả điều tra mong muốn học lịch sử của học sinh bằng áp dụng CNTT

với hình thức câu hỏi và 3 mức độ trả lời như sau:

+ Phiếu điều tra:

Em có thích giáo viên dạy môn

lịch sử bằng CNTT không?

Rất thích Thích

Không thích Ghi chú

(Đánh dấu nhân vào dưới ô lựa chọn)

Năm

học

Giảng dạy không áp dụng CNTT Giảng dạy áp dụng CNTT

LớpSSGiỏi Khá T.bình

Yếu kém Lớp SS Giỏi Khá T.bình

Yếu kém

SL % SL % SL % SL % SL % SL % SL % SL % 2013

-2014

9D 30 6 20 12 40 10 33 4 13 9B 33 12 36 10 31 10 31 1 3 9H 32 7 21 13 40 9 30 3 10 9E 31 11 35 15 48 3 9.72 6.5

Chúng tôi phát phiếu điều tra cho 63 học sinh của 2 lớp 9 thì nhận được kết quả như sau:

Em có thích giáo viên

dạy môn lịch sử bằng

CNTT không?

Rất thích Thích

Không thích Ghi chú

SL % SL % SL %

51 80 9 16 3 4.8

Trên đây là những số liệu chúng tôi khảo sát được ở một trường học vùng bãi bằng ven biển Có thể những số liệu này chưa phải là đại diện cho nhiều trường học khác nhau, song những con số chúng tôi có được phản ánh mức độ tối thiểu về hiệu quả giảng dạy và mong muốn của học sinh khi áp dụng sáng kiến này vào dạy học môn lịch sử Điều đó cũng phản ánh tác dụng phổ biến của việc ứng dụng CNTT vào nhiều lĩnh vực khác nhau trong đời sống xã hội hiện nay

KẾT LUẬN

1.Kết quả của sáng kiến

Mục tiêu của đề tài không phải là chỉ ra cách làm cụ thể của các tiết học lịch

sử ở bậc THCS, điều đó là quá tham vọng, nằm ngoài khả năng của chúng tôi Trong quá trình dạy học, cùng với phong trào “ứng dụng CNTT vào dạy học” mà ngành giáo dục phát động, chúng tôi phát hiện ra 2 vấn đề thiết thực cho giáo viên dạy lịch sử khi sử dụng phần mềm PowerPoint để dạy bài 14 - sử 9 như sau

- Một là, như đã nói phần trên, trong bài 14-lịch sử 9 chỉ có một kênh hình duy nhất đó là lược đồ hình 27(trang 56), nhưng sau khi ứng dụng CNTT, chúng tôi đã tạo ra được 15 Slide bằng hình ảnh để trình chiếu Những hình ảnh này do sự sáng tạo khai thác của giáo viên nhờ áp dụng CNTT Với 15 Slide hình ảnh ấy sẽ làm cho bài học sinh động, hấp dẫn hơn, từ đó, mà gây hứng thú cho người học

- Hai là, chọn lọc và vận dụng một cách có hiệu quả vào các bài dạy từ thông tin đa phương tiện (Multimedia) Bằng hình ảnh, phim, âm thanh sống động trong quá trình dạy học Làm cho lịch sử được tái hiện một cách đầy đủ và khách quan