LÝ LUẬN của CHỦ NGHĨA mác LÊNIN về THỜI kỳ QUÁ độ lên CHỦ NGHĨA xã hội và THỰC TIỄN xây DỰNG xã hội XHCN ở VIỆT NAM

Sự thay thế này được thực hiện thông qua cách mạng xã hội chủ nghĩa xuất phát từ hai tiền đề vật chất quan trọng nhất là sự phát triển của lực lượng sản xuất và sự trưởng thành của giai

TRƯỜNG ĐẠI HỌC DUY TÂN KHOA KH XÃ HỘI & NHÂN VĂN

BÀI TIỂU LUẬN

MÔN HỌC: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

ĐỀ TÀI: LÝ LUẬN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC-LÊNIN VỀ THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ THỰC TIỄN XÂY DỰNG XÃ HỘI XHCN Ở VIỆT NAM

GVHD: THS.NGUYỄN THỊ HẢI LÊN LỚP: POS 351

SINH VIÊN: Trần Phan Huy Thiện - 5775 Nguyễn Minh Hiếu - 5240 Nguyễn Tấn Nam Phương - 7578

Phùng Lương Tuyết Quỳnh - 4022

Trần Công Quyền - 0096

Trương Như Thảo - 7657

Nguyễn Thanh Bình - 7669

Mục Lục

Lời mở đầu 3

Chương 1: Cơ sở lý luận chung về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội theo quan điểm chủ nghĩa mác-lênin 4

1.1 Khái niệm thời kỳ quá độ lên chủ CNXH 4

1.2 Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên CNXH 4

1.3: Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội: 6

1.4: Nội dung thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội: 7

1.5 Khả năng quá độ CNXH bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa 9

Chương 2:Vận dụng lý luận để thực tiễn vào công cuộc xây dựng xã hội XHCH ở Việt Nam 10

2.1 Tính tất yếu của quá độ lên CNXH ở Việt Nam 10

2.2 Những khó khăn, thuận lợi, thành tựu đạt được qua các giai đoạn: 14

2.2.2 Thời kỳ từ năm 1955 đến năm 1975: 16

2.2.3 Thời kỳ từ năm 1976 đến năm 1986 19

2.2.4 Thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế 21

KẾT LUẬN 24

Danh mục tham khảo 25

Lời mở đầu

Học thuyết về hình thái kinh tế - xã hội do C.Mác và Ph.Ăngghen khởi xướng được V.I.Lênin bổ sung, phát triển và hiện thực hoá trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga Xô viết trở thành học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác – Lênin, tài sản vô giá của nhân loại.Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác – Lênin đã chỉ ra tính tất yếu sự thay thế hình thái kinh tế - xã hội

tư bản chủ nghĩa bằng hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa, đó là quá trình lịch sử - tự nhiên Sự thay thế này được thực hiện thông qua cách mạng xã hội chủ nghĩa xuất phát từ hai tiền đề vật chất quan trọng nhất là sự phát triển của lực lượng sản xuất và sự trưởng thành của giai cấp công nhân.Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội của chủ nghĩa Mác - Lênin đã cung cấp những tiêu chuẩn thực sự duy vật, khoa học cho sự phân kỳ lịch sử, trong đó có sự phân kỳ hỉnh thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa.

Trong thời đại ngày nay, mỗi quốc gia đều có quyền lựa chọn con đường, sự phát triển cho chính mình sao cho phù hợp với xu thế chung của thời đại Do vậy, Việt Nam đi lên CNXH là một tất yếu khách quan hoàn toàn phù hợp với xu thế chung đó Trước thời cơ và vận hội, nguy cơ và thách thức đan xen nhau thì việc tìm hiểu nhằm nâng cao nhận thức v ề con đường đi lên CNXH ở Việt Nam là việc làm mang tính cấp thiết, có tầm quan trọng đặc biệt đối với nhận thức và hành động của mỗi sinh viên.

Chương 1: Cơ sở lý luận chung về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội theo quan điểm chủ nghĩa mác-lênin

1.1 Khái niệm thời kỳ quá độ lên chủ CNXH

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lê nin, thời kỳ quá độ lên CNXH là thời kỳ cải biến cáchmạng sâu sắc, triệt để và toàn diện từ xã hội cũ sang xã hội mới- xã hội XHCN Nó diễn ra trongtoàn bộ nền các lĩnh vực của đời sống xã hội, tạo ra các tiền đề vật chất, tinh thần cần thiết để hìnhthành một xã hội mới mà trong đó những nguyên tắc căn bản của xã hội XHCN từng bước đượcthực hiện Thời kỳ này bắt đầu từ khi giai cấp vô sản giành được chính quyền, bắt tay vào xâydựng cơ sở vật chất kỹ thuật và kết thúc khi đã xây dựng xong về cơ bản cơ sở vật chất- kỹ thuậtcủa xã hội

1.2 Tính tất yếu của thời kỳ quá độ lên CNXH

Học thuyết hình thái kinh tế- xã hội của chủ nghĩa Mác- Lênin đã chỉ rõ: lịch sử xã hội đã trải qua

5 hình thái kinh tế- xã hội: Cộng sản nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa

và cộng sản chủ nghĩa So với các hình thái kinh tế xã hội đã xuất hiện trong lịch sử, hình tháikinh tế- xã hội cộng sản chủ nghĩa có sự khác biệt về chất, trong đó không có giai cấp đối kháng,con người từng bước trở thành người tự do Bởi vậy, theo quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin,

từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội tất yếu phải trãi qua thời kỳ quá độ chính trị C.Máckhẳng định: “Giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa là một thời kỳ cải biếncách mạng từ xã hội này sang xã hội kia Thích ứng với thời kỳ ấy là một thời kỳ quá độ chính trị,

và nhà nước của thời kỳ ấy không thể là cái gì khác hơn là nền chuyên chính cách mạng của giaicấp vô sản” V.I.Lênin trong điều kiện nước Nga xô- viết cũng khẳng định: “Về lý luận, không thểnghi ngờ gì được rằng giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa cộng sản, có một thời kỳ quá độ nhấtđịnh” Khẳng định tính tất yếu của thời kỳ quá độ, đồng thời các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hộikhoa học cũng phân biệt có hai loại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản:

1) Quá độ trực tiếp từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản đối với những nước đã trải qua chủ

nghĩa tư bản phát triển Cho đến nay thời kỳ quá độ trực tiếp lên chủ nghĩa cộng sản từ chủ nghĩa

tư bản phát triển chưa từng diễn ra;

2) Quá độ gián tiếp từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản đối với những nước chưa trải qua

chủ nghĩa tư bản phát triển Trên thế giới một thế kỷ qua, kể cả Liên Xô và các nước Đông Âutrước đây, Trung Quốc, Việt Nam và một số nước xã hội chủ nghĩa khác ngày nay, theo đúng lýluận Mác - Lênin, đều đang trải qua thời kỳ quá độ gián tiếp với những trình độ phát triển khácnhau

Xuất phát từ quan điểm cho rằng: chủ nghĩa cộng sản không phải là một trạng thái cần sáng tạo

ra , không phải là một lý tưởng mà hiện thực phải tuân theo mà là kết quả của phong trào hiệnthực, các nhà sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học cho rằng: Các nước lạc hậu với sự giúp đỡ củagiai cấp vô sản đã chiến thắng có thể rút ngắn được quá trình phát triển: “Với sự giúp đỡ của giaicấp vô sản đã chiến tháng, các dân tộc lạc hậu có thể rút ngắn khá nhiều quá trình phát triển củamình lên xã hội xã hội chủ nghĩa và tránh được phần lớn những đau khổ và phẩn lớn các cuộc đấutranh mà chúng ta bắt buộc phải trãi qua ở Tây Âu” C.Mác, khi tìm hiểu về nước Nga cũng chỉrõ: ‘‘Nước Nga có thể không cần trải qua đau khổ của chế độ (chế độ tư bản chủ nghĩa – TG) màvẫn chiếm đoạt được mọi thành quả của chế độ ấy”

Vận dụng và phát triển quan điểm của C.Mác và Ph Ăngghen trong điều kiện mới, sau cách mạngtháng Mười, V.I.Lênin khẳng định: “Với sự giúp đỡ của giai cấp vô sản các nước tiên tiến, cácnước lạc hậu có thể tiến tới chế độ xô – viết, và qua những giai đoạn phát triển nhất định, tiến tớichủ nghĩa cộng sản không phải trải qua giia đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa( hiểu theo nghĩa conđường rút ngắn – TG)”

Quán triệt và vận dụng, phát triển sáng tạo những lý của chủ nghĩa Mác – Lênin, trong thời đạingày nay, thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới,chúng ta có thể khẳng định: Với lợi thế của thời đại, trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng

công nghiệp 4.0, các nước lạc hậu, sau khi giành được chính quyền, dưới sự lãnh đạo của ĐảngCộng sản có thể tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội chủ nghĩa bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa.

1.3: Đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội:

Thực chất của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội tiền tưbản chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa sáng xã hội xã hội chủ nghĩa Xã hội của thời kỳ quá độ là xãhội có sự đan xen của nhiều tàn dư về mọi phương diện kinh tế, đạo đức, tinh thần của chủ nghĩa

tư bản và những yếu tố mới mang tính chất xã hội chủ nghĩa của chủ nghĩa xã hội mới phát sinhchưa phải là chủ nghĩa xã hội đã phát triển trên cơ sở của chính nó

Về nội dung, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ cải tạo cách mạng sâu sắc, triệt để xãhội tư bản chủ nghĩa trên tất cả các lĩnh vực, kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, xây dựng từngbước cơ sở vật chất – kỹ thuật và đời sống tinh thần của chủ nghĩa xã hội Đó là thời kỳ lâu dài,gian khổ bắt đầu từ khi giai cấp công nhân và nhân dân lao động giành được chính quyền đến khixây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Có thể khái quát những đặc điểm cơ bản của thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội như sau:

 Trên lĩnh vực kinh tế :

Thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, về phương diện kinh tế, tất yếu tồntại nền kinh tế nhiều thành phần, trong đó có thành phần đối lập Đề cập tới đặc trưng này,V.I.Lênin cho rằng: “Vậy thì danh từ quá độ có ý nghĩa là gì? Vận dụng vào kinh tế, có phải nó có

ý nghĩa là trong chế độ hiện nay có những thành phần, những bộ phận, những mảnh của cả chủnghĩa tư bản lẫn chủ nghĩa xã hội không? Bất cứ ai cũng thừa nhận là có Song không phải mỗingười thừa nhận điểm ấy đều suy nghĩ xem các thành phần của kết cấu kinh tế - xã hội khác nhauhiện có ở Nga, chính là như thế nào? Mà tất cả then chốt của vấn đề lại chính là ở đó” Tương ứngvới nước Nga, V.I.Lênin cho rằng thời kỳ quá độ tồn tại 5 thành phần kinh tế: Kinh tế gia trưởng,kinh tế hàng hóa nhỏ; kinh tế tư bản; kinh tế tư bản nhà nước; kinh tế xã hội chủ nghĩa

 Trên lĩnh vực chính trị :

Thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội về phương diện chính trị, là việc thiếtlập, tăng cường chuyên chính vô sản mà thực chất của nó là việc giai cấp công nhân nắm và sử

dụng quyền lực nhà nước trấn áp giai cấp tư sản, tiến hành xây dựng một xã hội không giai cấp.Đây là sự thống trị về chính trị của giai cấp công nhân với chức năng thực hiện dân chủ đối vớinhân dân, tổ chức xây dựng và bảo vệ chế độ mới, chuyên chính với những phần tử thù địch,chống lại nhân dân; là tiếp tục cuộc đấu tranh giai cấp giữa giai cấp vô sản đã chiến thắng nhưngchưa phải đã toàn thắng với giai cấp tư sản đã thất bại nhưng chưa phải thất bại hoàn toàn Cuộcđau tranh diễn ra trong điều kiện mới- giai cấp công nhân đã trở thành giai cấp cầm quyền, với nộidung mới- xây dựng toàn diện xã hội mới, trọng tâm là xây dựng nhà nước có tính kinh tế, và hìnhthức mới- cơ bản là hòa bình tổ chức xây dựng.

 Trên lĩnh vục tư tưởng - văn hóa :

Thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội còn tồn tại nhiều tư tường khác nhau,chủ yếu là tư tưởng vô sản và tư tưởng tư sản Giai cấp công nhân thông qua đội tiền phong củamình là Đảng Cộng sản từng bước xây dựng văn hóa vô sản, nền văn hoá mới xã hội chủ nghĩa,tiếp thu giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, bảo đảm đáp ứng nhu cầu văn hóa-tinh thần ngày càng tăng của nhân dân

 Trên lĩnh vực xã hội :

Do kết cấu của nền kinh tế nhiều thành phần qui định nên trong thời kỳ quá độ còn tồn tại nhiềugiai cấp, tầng lớp và sự khác biệt giữa các giai cấp tầng lớp xã hội các giai cấp, tầng lớp vừa hợptác, vừa đấu tranh với nhau Trong xã hội của thời kỳ quá độ còn tồn tại sự khác biệt giữa nôngthôn, thành thị, giữa lao động trí óc và lao động chân tay Bởi vậy, thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tưbản lên chủ nghĩa xã hội, về phương diện xã hội là thời kỳ đấu tranh giai cấp chống áp bức, bấtcông, xóa bỏ tệ nạn xã hội và những tàn dư của xã hội cũ để lại, thiết lập công bằng xã hội trên cơ

sở thực hiện nguyên tắc phân phối theo lao động là chủ đạo

1.4: Nội dung thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội:

 Trong lĩnh vực kinh tế :

Nội dung cơ bản trên lĩnh vực kinh tế của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thực hiện việcsáp xếp, bố trí lại các lực lượng sản xuất hiện có của xã hội; cải tạo quan hệ sản xuất cũ, xây dựngquan hệ sản xuất mới theo hướng tạo ra sự phát triển cân đối của nền kinh tế, bảo đảm phục vụngày càng tốt đời sống nhân dân lao động Việc sắp xếp, bố trí lại các lực lượng sản xuất của xã

hội nhất địnk không thể theo ý muốn nóng vội chủ quan mà phải tuân theo tính tất yếu khách quancủa các quy luật kinh tế, đặc biệt là quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển củalực lượng sản xuất Đối với những nước chưa trải qua quá trình công nghiệp hóa tư bản chủ nghĩa,tất yếu phải tiến hành công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa nhằm tạo ra được cơ sở vật chất, kỹ thuậtcủa chủ nghĩa xã hội Đối với những nước này, nhiệm vụ trọng tâm của thời kỳ quá độ phải là tiếnhành công nghiệp hóa, hiện đại hóa nền kinh tế theo định hướng xã hội chủ nghĩa Quá trình côngnghiệp hóa, hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa diễn ra ở các nước khác nhau với những điều kiện lịch

sử khác nhau có thể được tiến hành với những nội dung cụ thể và hình thức, bước đi khác nhau

Đó cũng là quán triệt quan điểm lịch sử – cụ thể trong việc xác định những nội dung, hình thức vàbước đi trong tiến trình công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa ở thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

 Trong lĩnh vực chính trị:

Nội dung cơ bản trong lĩnh vực chính trị của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là tiến hành cuộcđấu tranh chống lại những thế lực thù địch, chống phá sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội; tiếnhành xây dựng, củng cố nhà nước và nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ngày càng vững mạnh, bảođảm quvền làm chủ trong hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của nhân dân lao động: xâydựng các tổ chức chính trị – xã hội thực sự là nơi thực hiện quyền làm chủ của nhân dân lao động;xây dựng Đảng Cộng sản ngày càng trong sạch, vững mạnh ngang tầm với các nhiệm vụ của mỗithời kỳ lịch sử

 Trong lĩnh vực tư tưởng – văn hoá:

Nội dung cơ bản trong lĩnh vực tư tưởng – văn hóa của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là:thực hiện tuyên truyền phổ biến những tư tưởng khoa học và cách mạng của giai cấp công nhântrong toàn xã hội; khắc phục những tư tưởng và tâm lý có ảnh hưởng tiêu cực đối với tiến trìnhxây dựng chủ nghĩa xã hội; xây dựng nền văn hoá mới xã hội chủ nghĩa, tiếp thu giá trị tinh hoacủa các nền văn hóa trên thế giới

 Trong lĩnh vực xã hội :

Nội dung cơ bản trong lĩnh vực xã hội của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là phải thực hiệnviệc khắc phục những tệ nạn xã hội do xã hội cũ để lại; từng bước khắc phục sự chênh lệch phát

triển giữa các vùng miền, các tầng lớp dân cư trong xã hội nhằm thực hiện mục tiêu bình đẳng xãhội; xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa người với người theo mục tiêu lý tưởng tự do của ngườinày là điều kiện, tiền đề cho sự tự do của người khác.

Tóm lại, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một thời kỹ lịch sử tất yếu trên con đường phát

triển của hình chái kinh tế – xã hội cộng sản chủ nghĩa Đó là thời kỳ lịch sử có đặc điểm riêngvới những nội dung kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội đặc thù mà giai đoạn xã hội xã hội chủnghĩa trên con đường phát triển của hình thái kinh tế – xã hội cộng sản chủ nghĩa chỉ có thể cóđược trên cơ sở hoàn thành các nội dung đó

1.5 Khả năng quá độ CNXH bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa

1.5.1 Điều kiện để một nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa

Khi phân tích đặc điểm của chủ nghĩa tư bản trong thời kỳ độc quyền, thấy được quy luậtphát triển không đều về kinh tế và chính trị của chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa xã hội có thể thắng lợi

ở một số nước riêng lẻ chứ không thể thắng lợi cùng một lúc ở tất cả cả nước Trong điều kiện đó,các nước lạc hậu có thể quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa TheoV.I.Lênin, điều kiện để một nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là:

Thứ nhất, điều kiện bên trong, có Đảng cộng sản lãnh đạo giành được chính quyền và sử dụng

chính quyền nhà nước công, nông, trí thức liên minh làm điều kiện tiên quyết để xây dựng chủnghĩa xã hội

Thứ hai, điều kiện bên ngoài, có sự giúp đỡ của giai cấp vô sản của các nước tiên tiến đã giành

thắng lợi trong cách mạng vô sản

Các nước lạc hậu có khả năng quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩanhưng không phải là quá độ trực tiếp, mà phải qua con đường gián tiếp với một loạt những bướcquá độ thích hợp, thông qua “chính sách kinh tế mới” Chính sách kinh tế mới là con đường quá

độ gián tiếp lên chủ nghĩa xã hội, được áp dụng ở Liên Xô từ mùa xụân 1921 thay cho “ chínhsách cộng sản thời chiến” được áp dụng trong nhửng năm nội chiến và can thiệp vũ trang của chủnghĩa đế quốc

1.5.2 Chính sách kinh tế mới của Lê nin:

+) Dùng thuế lương thực thay cho trưng thu lương thực thừa trong chính sách cộng sản thời chiến+) thiết lập quan hệ hàng hóa, tiền tệ, phát triển thị trường, thương nghiệp… thay cho Chính sáchcộng sản thời chiến

+) Sử dụng nhiều thành phần kinh tế, các hình thức kinh tế quá dộ, khuyến khích phát triển kinh tế

cá thể, kinh tế tư bản tư nhân thay cho chính sách cộng sản thời chiến, sử dụng chủ nghĩa tư bảnnhà nước, chuyển các xí nghiệp nhà nước sang chế độ hạch toán kinh tế, chủ trương phát triểnkinh tế với các nước phương Tây để tranh thủ vốn, kỹ thuật…

“Chính sách kinh tế mới” của lê nin có ý nghĩa to lớn:

-Về thực tiễn, nhờ có chính sách đó nước Nga Xô viết đã làm khôi phục nhanh chóng nền kinh tếsau chiến tranh, khắc phục được khủng hoảng kinh tế và chính trị

-Về lý luận, nó phát triển nhận thức sâu sắc về CNXH, về thời kỳ quá độ lên CNXH

Ở nước ta từ khi bước vào thời kỳ đổi mới, những quan điểm kinh tế của Đảng ta đã thể hiện sựnhận thức và vận dụng “chính sách kinh tế mới ” của lê nin phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh

cụ thể của thời kỳ quá độ ở nước ta

Chương 2:Vận dụng lý luận để thực tiễn vào công cuộc xây dựng xã hội XHCH ở Việt Nam 2.1 Tính tất yếu của quá độ lên CNXH ở Việt Nam

2.1.1.Nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội trong bối cảnh quốc tế có những biến đổi to lớn và sâu sắc.

Trong quá trình hình thành và phát triển, Liên Xô (trước đây) và các nước xã hội chủ nghĩa khác

đã đạt những thành tựu to lớn về nhiều mặt, từng là chỗ dựa cho phong trào hòa bình và cáchmạng thế giới, góp phần quan trọng vào cuộc đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ vàtiến bộ xã hội Chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ là một tổn thất lớn đối vớiphong trào cách mạng thế giới, nhưng một số nước theo con đường xã hội chủ nghĩa vẫn kiênđịnh mục tiêu, lý tưởng, tiến hành cải cách, đổi mới, giành được những thành tựu to lớn, tiếp tụcphát triển; phong trào cộng sản và công nhân quốc tế có những bước hồi phục Tuy nhiên, cácnước theo con đường xã hội chủ nghĩa, phong trào cộng sản và cánh tả vẫn còn gặp nhiều khókhăn, các thế lực thù địch tiếp tục chống phá, tìm cách xóa bỏ chủ nghĩa xã hội

Hiện tại, chủ nghĩa tư bản còn tiềm năng phát triển, nhưng về bản chất vẫn là một chế độ ápbức, bóc lột và bất công Những mâu thuẫn cơ bản vốn có của chủ nghĩa tư bản, nhất là mâu thuẫngiữa tính chất xã hội hóa ngày càng cao của lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tưbản chủ nghĩa, chẳng những không giải quyết được mà ngày càng trở nên sâu sắc Khủng hoảngkinh tế, chính trị, xã hội vẫn tiếp tục xảy ra Chính sự vận động của những mâu thuẫn nội tại đó vàcuộc đấu tranh của nhân dân lao động các nước sẽ quyết định vận mệnh của chủ nghĩa tư bản Các nước độc lập dân tộc và các nước đang phát triển, kém phát triển phải tiến hành cuộc đấutranh rất khó khăn, phức tạp chống nghèo nàn, lạc hậu, chống mọi sự can thiệp, áp đặt và xâmlược để bảo vệ độc lập, chủ quyền dân tộc.

Nhân dân thế giới đang đứng trước những vấn đề toàn cầu cấp bách có liên quan đến vận mệnhloài người Đó là giữ gìn hòa bình, đẩy lùi nguy cơ chiến tranh, chống khủng bố, bảo vệ môitrường và ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu, hạn chế sự bùng nổ về dân số, phòng ngừa vàđẩy lùi những dịch bệnh hiểm nghèo Việc giải quyết những vấn đề đó đòi hỏi sự hợp tác và tinhthần trách nhiệm cao của tất cả các quốc gia, dân tộc

Đặc điểm nổi bật trong giai đoạn hiện nay của thời đại là các nước với chế độ xã hội và trình

độ phát triển khác nhau cùng tồn tại, vừa hợp tác vừa đấu tranh, cạnh tranh gay gắt vì lợi ích quốcgia, dân tộc Cuộc đấu tranh của nhân dân các nước vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ, pháttriển và tiến bộ xã hội dù gặp nhiều khó khăn, thử thách, nhưng sẽ có những bước tiến mới Theoquy luật tiến hóa của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội

2.1.2 Thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam là một tất yếu lịch sử, bởi:

- Ở Việt Nam thời kỳ quá độ lên CNXH bắt đầu từ 1954 ở miền bắc và từ 1975 trên phạm vi nhànước, sau khi cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân hoàn thành thắng lợi, đất nước hoàn toànthống nhất đi lên CNXH

- Thời kỳ quá độ lên CNXH là một tất yếu khách quan đối với mọi quốc gia xây dựng CNXH, dùxuất phát ở trình độ cao hay thấp

Một là, phát triển theo con đường XHCN là phù hợp với quy luật khách quan của lịch sử Loài

người đã trải qua các hình thái kinh tế- xã hội: công xã nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phongkiến, tư bản chủ nghĩa Sự biến đổi của các hình thái kinh tế - xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên,

hình thái kinh tế- xã hội sau cao hơn hình thái xã hội trước và tuân theo quy luật quan hệ sản xuấtphải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.

Cho dù ngày nay, CNTB đang nắm ưu thế về vốn, khoa học, công nghệ và thị trường nhưngvẫn không vượt ra khỏi những mâu thuẫn vốn có của nó, đặc biệt là mâu thuẫn ngày càng gay gắtgiữa tính chất xã hội hóa ngày càng caocủa lực lượng sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tưbản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất Sự phất triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất và xã hội hóa laođộng làm cho các tiền đề vật chất, kinh tế, xã hội ngày càng chín muồi cho sự phủ định chủ nghĩa

tư bản và sự ra đời của xã hội mới - chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa tư bản không phải là tương laicủa loài người Theo quy luật tiến hoá của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xãhội

Hai là, phát triển theo con đường chủ nghĩa xã hội không chỉ phù hợp với xu thế của thời đại,

mà còn phù hợp với đặc điểm của cách mạng Việt Nam: cách mạng dân tộc, dân chủ gắn liền vớicách mạng xã hội chủ nghĩa Cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ trước hết là giải phóng dân tộc,giành độc lập, tự do, dân chủ đồng thời nó là tiền đề để “ làm cho nhân dân lao động thoát nạnbần cùng, làm cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no, và sống một đời hạnh phúc”,nhằm thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Vì vậy,cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa là sự tiếp tục hợp lôgíc cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ, làmcho cách mạng dân tộc, dân chủ được thực hiện triệt để

2.1.3.Khả năng quá độ lên CNXH bỏ qua giai đoạn TBCN ở Việt Nam

Trước đây, miền Bắc nước ta bước vào thời kỳ quá độ với “đặc điểm lớn nhất là từ một nướcnông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không phải kinh qua giai đoạn phát triển tưbản chủ nghĩa” Khi cả nước thống nhất cùng tiến lên chủ nghĩa xã hội, đặc điểm trên vẫn còn tồntại Phân tích rõ hơn thực trạng kinh tế, chính trị của đất nước, trong cương lĩnh xây dựng đấtnước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng cộng sản Việt Nam khẳng định: “nước taquá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản, từ một xã hội vốn là thuộc địa, nửa phong kiến,lực lượng sản xuất rất thấp Đất nước trải qua hàng chục năm chiến tranh, hậu quả để lại còn nặng

nề Những tàn dý thực dân phong kiến còn nhiều Các thế lực thù địch thường xuyên tìm cách pháhoại chế độ xã hội và nền độc lập của nhân dân ta”

Sẽ là sai lầm và phải trả giá nếu quan niệm “bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa” theo kiểu phủđịnh sạch trơn, đem đối lập chủ nghĩa xã hội với chủ nghĩa tư bản, bỏ qua cả những cái “khôngthể bỏ qua” như đã từng xảy ra ở các nước xã hội chủ nghĩa trước đây Vì vậy, báo cáo chính trịtại Đại hội Đảng IX Đảng cộng sản Việt Nam đã nói rõ bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là “bỏ quaviệc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưngtiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đặc biệt

về khoa học công nghệ để phát triển nhanh lực lượng sản xuất, xây dựng nền kinh tế hiện đại”

Bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa thực chất là phát triển theo con đường “rút ngắn” quá trìnhlên chủ nghĩa xã hội Nhưng “rút ngắn” không phải là đốt cháy giai đoạn, duy ý chí, coi thườngquy luật, như muốn xóa bỏ nhanh sở hữu tư nhân và các thành phần kinh tế “phi chủ nghĩa xã hội”hoặc coi nhẹ sản xuất hàng hóa, Trái lại, phải tôn trọng quy luật khách quan và biết vận dụngsáng tạo vào điều kiện cụ thể của đất nước, tận dụng thời cơ và khả năng thuận lợi để tìm ra conđường, hình thúc, bước đi thích hợp Phát triển theo con đường “rút ngắn” là phải biết kế thừanhững thành tựu mà nhân loại đã đạt được ở chủ nghĩa tư bản không chỉ về lực lượng sản xuất mà

cả về quan hệ sản xuất, cơ sở kinh tế và kiến trúc thượng tầng

Bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa nhưng không thể thực hiện quá độ trực tiếp lên chủ nghĩa xãhội mà phải qua con đường gián tiếp, qua việc thực hiện hàng loạt các hình thức quá độ Sự cầnthiết khách quan và vai trò tác dụng của hình thức kinh tế quá độ được Lênin phân tích sâu sắctrong lý luận về chủ nghĩa tư bản nhà nước Thực hiện các hình thức kinh tế quá độ, các khâutrung gian vừa có tác dụng phát triển nhanh chóng lực lượng sản xuất, vừa cần thiết để chuyển

từ các quan hệ tiền tư bản lên chủ nghĩa xã hội, nó là hình thúc vận dụng các quy luật kinh tế phùhợp với điều kiện cụ thể

Tóm lại, xây dựng chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa ở nước ta tạo ra sự biếnđổi về chất của xã hội trên tất cả các lĩnh vực là quá trình rất khó khăn, phức tạp, tất yếu “phải trảiqua một thời kỳ quá độ lâu dài với nhiều chặng đường, nhiều hình thức tổ chức kinh tế, xã hội cótính chất quá độ”