document

Từ một nước thiếu đói triển miên, phải nhập khẩu lương thực, thực phẩm vào những năm 80 của thế kỷ XX, chúng ta đã trỏ thành một trong những nước xuất khẩu lương thực, thực phẩm hàng đầu

HOI DONG CHỈ ĐẠ0 XUẤT BAN _ e SACH XA, PHUONG, THI TRAN

NHA XUAT BAN NHA XUAT BAN

CHINH TRI QUOC GIA VAN HOA DAN TOC

KIEN THUG ˆ KINH DOANH CO BAN DÀNH CHO NHA NONG

HỘI ĐỒNG CHỈ ĐẠO XUẤT BẢN

TS KHUAT DUY KIM HAI

NGUYEN VU THANH HAO

HA THI THANH MAI,

HỒ NGỌC CƯỜNG, TRẦN THỊ NHƯ NGỌC

(Biên soạn)

KIEN THUC KINH DOANH CO BAN DANH CHO NHA NONG

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH NHÀ XUẤT BẢN

TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT VĂN HÓA DÂN TỘC

HÀ NỘI - 2013

LOI NHA XUAT BAN

Sau hơn 25 năm thực hiện đường lối đổi mới, sản xuất nông nghiệp của nước ta đã có những bước phát triển hết sức mạnh mẽ Từ một nước thiếu đói triển miên, phải nhập khẩu lương thực, thực phẩm vào những năm 80 của thế kỷ XX, chúng ta đã trỏ thành một trong

những nước xuất khẩu lương thực, thực phẩm hàng đầu

Những thành tựu to lớn đó có phần đóng góp quan trọng của nông dân - lực

thế giới về gạo, cà phê, thủy sản,

lượng sản xuất chính của ngành nông nghiệp

Tuy đã và đang đạt được những thành công đáng kể trong sản xuất nông nghiệp, nhưng nông dân Việt Nam

vẫn còn rất nghèo Thu nhập của phần lớn nông dân hiện nay rất thấp và thấp hơn rất nhiều so với thu

nhập của người dân thành thị Nguyên nhân là: nông

dân sống ở vùng xa xôi hẻo lánh, thời tiết khắc nghiệt nên không thuận lợi cho phát triển sản xuất; kết cấu

hạ tầng như đường sá, lưới điện, thông tin liên lạc, hệ

thống thủy lợi ở nông thôn chưa tốt Một nguyên nhân

nữa dẫn đến tình trạng nghèo đói của nông dân hiện nay chính là thiếu những kiến thức về quản lý sản xuất, kinh doanh Thiếu kiến thức quản lý sản xuất, kinh doanh dẫn đến việc nông dân lựa chọn cây trông, vật nuôi không phù hợp, sử dụng các yếu tố đầu vào

5

như đất đai, nhân lực, giống, phân bón không hiệu quả; năng suất và chất lượng sản phẩm không cao;

không nắm bắt được các cơ hội thị trường,

Nhằm cung cấp những kiến thức cơ bản về quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh nông nghiệp, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật phối hợp với Nhà xuất

ban Văn hóa dân tộc xuất bản cuốn sách Kiến thức

binh doanh cơ bản dành cho nhà nông

Nội dung cuốn sách gồm hai phần, đề cập đến một

số vấn đề chung về sản xuất, kinh doanh nông nghiệp; vai trò của kiến thức quản lý sản xuất, kinh doanh đối

với nhà nông: những nội dung cơ bản hướng dẫn nhà

nông quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh nông nghiệp như thị trường nông sản, hình thành ý tưởng sản xuất, kinh doanh sản phẩm, lập kế hoạch sản xuất,

kinh doanh, tiến hành sản xuất

Chúng tôi hy vọng rằng, cuốn sách này sẽ mang đến

những thông tin hữu ích cho nông dân, trang bị cho

nông dân những kiến thức quản lý sản xuất, kinh doanh cần thiết, từ đó góp phần xóa đói, giảm nghèo, nâng cao

thu nhập của nông dân, đặc biệt là những nông dân

nghèo ở vùng sâu, vùng xa, miền núi và hải đảo

Xin giới thiệu cuốn sách với bạn đọc

Tháng 12 năm 2013

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA - SỰ THẬT

Phần I

KIEN THUC QUAN LY SAN XUAT,

KINH DOANH DOI VOI NHA NONG

1 Một số vấn dé chung về sản xuất, kinh

doanh nông nghiệp

các công cụ lao động và đối tượng lao động Công

cụ lao động là máy móc, dụng cụ dùng để truyền dẫn sức lao động của con người Ví dụ, nông dân

trông lúa cần phải có các công cụ lao động như

máy cày, cuốc, xẻng, máy bơm nước Đối tượng lao

động là các nguyên, nhiên, vật liệu cân thiết để tạo ra sản phẩm Chẳng hạn, để sản xuất lúa,

nông dân cần các loại nguyên, nhiên, vật liệu như

giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, xăng dầu

để chạy máy bơm Con người sử dụng các công cụ

7

lao động tác động lên các nguyên, nhiên, vật liệu,

biến đổi chúng thành các sản phẩm phục vụ nhu cầu của con người

Ba câu hỏi quan trọng đối với bất kỳ người sản xuất nào là: Sản xuất cái gì? Sản xuất cho ai? Sản

xuất như thế nào? Do các nguồn lực đang ngày

càng trỏ nên khan hiếm, vì vậy người sản xuất phải cân nhắc rất kỹ lưỡng về việc mình sẽ lựa chọn sản phẩm nào để sản xuất thì sẽ có lợi nhất? Sản phẩm mình sản xuất ra sẽ phục vụ nhu cầu tiêu dùng gia đình hay bán ra thị trường? Nếu sản

xuất để bán thì ai sẽ là người mua sản phẩm? Họ

có yêu câu gì về sản phẩm? Cân phải tiến hành sản xuất như thế nào để sản phẩm có chất lượng

phù hợp với nhu cầu của khách hàng, nâng cao

năng suất, tiết kiệm chi phf?

- Kinh doanh

Theo Trần Đình Đằng và cộng sự (1996) “Kinh doanh là những hoạt động nhằm mục tiêu sinh lời của chủ thể kinh doanh trên thương trường

Khái niệm này cho thấy, các cá nhân, tổ chức tham gia kinh doanh hàng hóa hay dịch vụ là vì mục đích thu lợi nhuận Chẳng hạn, những người làm nghề hàng xáo là những người thu mua gạo

từ nông dân, sau đó bán lại cho người tiêu dùng với giá cao hơn để hưởng chênh lệch Hoạt động của những người làm nghề hàng xáo là hoạt động kinh doanh vì chúng đem lại lợi nhuận cho họ 8

Sản xuất và kinh doanh là hai hoạt động gắn

liền với nhau Nếu sản xuất là hoạt động tạo ra sản phẩm thì kinh doanh là hoạt động cầu nối, giúp chu chuyển sản phẩm từ tay người sản xuất đến tay người tiêu dùng Chẳng hạn, nếu bạn nuôi

cá và khi đến thời điểm thu hoạch, có những người thu mua đến mua cá của bạn và mang ra chợ bán thì hoạt động nuôi cá của bạn là hoạt động sản xuất, còn hoạt động của người thu mua là hoạt động kinh doanh Nhờ có hoạt động kinh doanh của người thu mua mà sản phẩm cá của bạn đã

đến được với người tiêu dùng

Để có thể đứng vững trên thị trường thì chất

lượng sản phẩm dịch vụ mà bạn cung cấp cần đặt lên hàng đầu Giá cả là yếu tố quan trọng để người

mua cân nhắc có nên mua sản phẩm của bạn hay

không Tuy nhiên, nếu giá cả phù hợp nhưng chất

lượng sản phẩm không làm khách hàng hài lòng thì chắc chắn khách hàng sẽ không quay lại với bạn lần

thứ hai Vì vậy, để đứng vững trên thị trường, bạn

cần chú trọng tới chất lượng sản phẩm hoặc dịch vụ

- Sản xuất, binh doanh nông nghiệp

Sản xuất, kinh doanh nông nghiệp là hoạt

động sản xuất, kinh doanh các sản phẩm nông

nghiệp và các hàng hóa, dịch vụ phục vụ sản xuất nông nghiệp

Sản xuất, kinh doanh các sản phẩm nông nghiệp (nông sản) bao gồm các hoạt động từ sản xuất sản

9

phẩm, phân phối, chế biến đến tiêu thụ Quá trình này giúp chu chuyển nông sản từ đồng ruộng đến

tay người tiêu dùng cuối cùng Chẳng hạn, nông dân trông cà phê làm ra sản phẩm cà phê hạt Cà phê hạt được bán (phân phối) cho doanh nghiệp cà

phê Trung Nguyên Tại đây, doanh nghiệp chế biến

cà phê hạt thành cà phê hòa tan, cà phê bột và bán các sản phẩm này cho các siêu thị, các đại lý, sau đó sản phẩm được các siêu thị, đại lý cung cấp cho người tiêu dùng Các hoạt động trên là các hoạt

động sản xuất, kinh doanh sản phẩm cà phê

Sản xuất, kinh doanh các hàng hóa phục vụ

sản xuất nông nghiệp bao gồm sản xuất, kinh

doanh các đầu vào như phân bón, thức ăn chăn

nuôi, giống cây, con, thuốc bảo vệ thực vật, máy

móc công cụ dùng trong sản xuất nông nghiệp Bên cạnh đó, kinh doanh các dịch vụ cho sản xuất nông nghiệp có thể gồm các dịch vụ như làm đất,

thủy lợi, bảo vệ thực vật, tư vấn kỹ thuật

1.2 Dac điểm sản xuất, hinh doanh nông

nghiệp

- Đất đai là đầu uào chủ yếu, đặc biệt uà không

thể thay thế trong sản xuất nông nghiệp

Đất đai là đầu vào vô cùng quan trọng trong

sản xuất nông nghiệp, vì nếu thiếu đất đai

chúng ta sẽ không thể sản xuất nông nghiệp Điểm đặc biệt là đất đai có độ phì Khác với các 10

đầu vào thông thường, đất đai không bị hao mòn trong quá trình sử dụng mà ngược lại còn có thể tăng độ phì, tăng chất lượng nếu sử dụng hợp lý

Vì vậy, để sử dụng đất đai có hiệu quả thì người

sản xuất cần phải thường xuyên cải tạo nhằm

tăng chất lượng đất Chẳng hạn, việc trông các cây

họ đậu sẽ giúp tăng dinh dưỡng cho đất Hạn chế

sử dụng phân bón hóa học, tăng sử dụng phân hữu cơ sẽ giúp nâng cao độ phì nhiêu cho đất

- Sản xuất phân bố trên không gian rộng uà

phân tán

Sản xuất nông nghiệp trải dài trên phạm vi

không gian rộng lớn nhưng phân tán Chúng ta

thấy rằng ở Việt Nam, tất cả các vùng miền từ Bắc

tới Nam, nơi nào có đất đai phù hợp cho sản xuất nông nghiệp nơi đó có sản xuất nông nghiệp Ở các tỉnh miền núi, địa hình thường bị chia cắt nên hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp phân tán Địa hình, đất đai, sinh vật, điều kiện thời tiết khí hậu khác nhau hình thành nên các vùng sinh thái

khác nhau Vì thế, mỗi vùng có những lợi thế nhất định khi sản xuất những sản phẩm đặc thù của

vùng Vi du, rau cai 6 Sa Pa (Lào Cai), cam ở Hà

Giang, cà phê ở Tây Nguyên là các sản phẩm có lợi thế của các vùng Sản xuất nông nghiệp có không gian rộng nhưng phân tán sẽ dẫn đến chỉ phí vận

chuyển nông sản và các đầu vào trong nông nghiệp lớn, khả năng lưu thông hàng hóa giữa các vùng và

11

trong nội bộ một vùng sẽ khó khăn nếu hệ thống đường sá không tốt

- Sản phẩm sản xuất, bình doanh đa dạng, phong phú nhưng dễ hư hỏng

Nước ta là nước khí hậu nhiệt đới nên nông sản rất đa dạng và phong phú Mặt khác, hoạt động

chế biến nông sản đã làm tăng thêm sự phong phú của các sản phẩm nông nghiệp, đáp ứng nhu cầu

khác nhau của người tiêu dùng Chẳng hạn, từ

gạo có thể chế biến thành bánh gạo, bột gạo, mì ăn

liền, bin, phd, bánh cuốn

Sản phẩm nông nghiệp là các sản phẩm tươi sống, nếu không được bảo quản, chế biến kịp thời

sẽ bị giảm chất lượng và hư hỏng, dẫn đến tỷ lệ

thất thoát sau thu hoạch của nông sản rất lón Vì vậy, người sản xuất cũng như người kinh doanh

nông sản cần đặc biệt quan tâm tới vấn đề bảo quản, chế biến nông sản sau thu hoạch

- Thị trường cạnh tranh hoàn hảo

Thị trường của hầu hết các loại nông sản là thị

trường cạnh tranh hoàn hảo, tức là thị trường có rất

nhiều người bán và người mua, tất cả người mua và

người bán đều chấp nhận mức giá chung trên thị trường Thị trường gạo, ngô, thịt lợn, thịt bò là thị

trường cạnh tranh hoàn hảo Vì vậy, nếu sản xuất,

kinh doanh những sản phẩm này, thì không thể tùy tiện đưa ra một mức giá cao hơn giá thị trường

mà ngược lại, phải chấp nhận giá thị trường

12

- San xudt kinh doanh néng nghiép mang tinh thoi vu

Sản xuất, kinh doanh nông nghiệp mang tính

thời vụ bởi đối tượng của sản xuất nông nghiệp là

các cây trồng, vật nuôi - các sinh vật Mỗi sinh vật sinh trưởng và phát triển theo các quy luật riêng

và chịu tác động rất nhiều từ ngoại cảnh như thời tiết, khí hậu, môi trường Vì thế, trong sản xuất

nông nghiệp mọi sự tác động của con người vào sinh vật không nên quá ngưỡng chịu đựng của từng loại sinh vật! Chẳng hạn, cây lúa có một ngưỡng hấp thu dinh dưỡng nhất định Vì vậy, nếu bạn bón quá 15 kg phan NÑPK cho một sào lúa

sẽ dẫn đến hiện tượng “lúa lốp”, tức là lúa rất tốt

lá nhưng không có nhiều bông

Hay một ví dụ khác, mùa vải thiểu Thanh Hà (Hải Dương) thường bắt đầu từ tháng 6 cho đến

tháng 7 hằng năm Vì vậy, việc bạn muốn ăn quả

vải thiểu Thanh Hà còn tươi vào tháng 10 là một việc không thể thực hiện được bởi tháng 10 đã hết thời vụ vải chín Nếu bạn là người kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật, bạn sẽ rất khó khăn khi bán thuốc chống nấm, chống nứt quả cho người trông vải vào thời điểm này vì họ không còn cần

1 Xem Đỉnh Văn Đân, Dương Văn Hiển, Nguyễn Thị Minh Thu: Gido trinh bình tế ngành sản xuất, Nxb Tài chính, Hà Nội, 2010

18

đến chúng nữa Ví dụ này cho thấy, việc sản xuất

sản phẩm nông nghiệp và cung ứng các đầu vào cho sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ

1.3 Hoạt động sản xuất, binh doanh hộ

gia đình, trang trại

- Sự khác nhau giữa hoạt động sản xuất, kinh doanh hộ gia đình uà trang trại

Hộ nông dân, trang trại đều là những tổ chức kinh tế hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp phổ

ày đều

biến ở nước ta hiện nay nhưng mỗi đơn vị

mang những đặc điểm riêng biệt

Xét trên phương diện về quy mô, trình độ tổ chức và mức độ tham gia thị trường của trang trại

có mức cao hơn so với hộ gia đình Đồng thời, trang trại sử dụng nhiều lao động đi thuê hơn hộ

gia đình Điều này được thể hiện qua Bảng 1

Bảng 1: Sự khác nhau về tổ chức hoạt động

kinh tế giữa hộ gia đình và trang trại

Loại tổ chức Hộ Trang trại

Tiêu chí

4 Tư liệu sản xuất | Chủ yếu tự có Chủ yếu thuê mướn,

tư liệu sản xuất tiên tiến

5 Mức độ tham gia | Thấp Cao

thị trường

6 Đăng ký khh doanh | Hộ hoạt động công | Có thể đăng ký cấp

nghiệp - tiểu thủ công | gấy chứng nhận trang nghiệp, thương mại - | trại nhưng không bắt

dịch vụ thì phải có| buộc giấy chứng nhận đăng

ký kinh doanh được

Thông tư số 27/2011/TT-BNNPTNT ra ngày 13-4-

2011 Theo đó, trang trại chuyên ngành (trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản)

là trang trại có tỷ trọng giá trị sản lượng nông

sản hàng hóa của ngành chiếm trên 50% cơ cấu

giá trị sản lượng hàng hóa của trang trại trong

năm (nông sản hàng hóa là sản phẩm nông

nghiệp sản xuất được đem bán ra thị trường) Trường hợp không có ngành nào chiếm trên 50%

15