§Ò tµi SÁNG KIẾN Trường THCS abc ỦY BAN NHÂN DÂN QUẬN HOÀN KIẾM TRƯỜNG THCS ABC SÁNG KIẾN Tên sáng kiến “Phương pháp dạy phân môn Âm nhạc thường thức trong môn âm nhạc ở trường THCS” Lĩnh vực Âm nhạc Cấp học Trung học cơ sở Tên tác giả Đơn vị công tác THCS abc Chức vụ Giáo Viên Hoàng Mai, tháng 4 năm 2022 MỤC LỤC MỤC LỤC Trang 1 PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ PHẦN II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I Cơ sở lí luận II Cơ sở thực tiễn III Các giải pháp PHẦN III KẾT LUẬN Tài liệu tham khảo Nhận xét đánh giá Trang 2 Trang 4 T.
Trang 1TRƯỜNG THCS ABC
SÁNG KIẾN Tên sáng kiến : “Phương pháp dạy phân môn Âm nhạc thường
thức trong môn âm nhạc ở trường THCS”
Lĩnh vực: Âm nhạc Cấp học: Trung học cơ sở Tên tác giả: ………
Đơn vị công tác: THCS abc
Chức vụ: Giáo Viên
Hoàng Mai, tháng 4 năm 2022
Trang 2MỤC LỤC
MỤC LỤC Trang 1
PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ
PHẦN II.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I Cơ sở lí luận
II Cơ sở thực tiễn
III Các giải pháp
PHẦN III KẾT LUẬN
Tài liệu tham khảo
Nhận xét đánh giá
Trang 2 Trang 4 Trang 4 Trang 5 Trang 7 Trang 12 Trang 15 Trang 16
1
Trang 3PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ
I Lí do chọn đề tài.
Mỗi chúng ta không ai lớn lên mà không có lời ru của mẹ, giấc ngủ trẻ thơ
sẽ không tròn nếu thiếu đi câu hát của cha Âm nhạc thật giản đơn nhưng cũng thật kì diệu với chúng ta từ thủa đó
Xã hội phát triển, nhu cầu cuộc sống của con người ngày càng cao, đi cùng với những nhu cầu vật chất thiết yếu giúp con người sống và phát triển thì nhu cầu về tinh thần cũng không thể thiếu được, nó giúp cho cuộc sống của con người sinh động, nhiều màu sắc và tươi vui hơn Trong đó một phần có vai trò của âm nhạc
Mái trường là nơi nuôi dưỡng, hình thành và phát triển những kiến thức và nhân cách cho học sinh Ở đây các em biết tính cộng, trừ, nhân, chia qua những bài toán học, biết nói lời hay ý đẹp qua môn học ngữ văn, và môn âm nhạc giúp các em có được những giây phút thư giản, giúp các em cảm nhận được nét đẹp hồn nhiên trong sáng, vô tư của tuổi học trò, tình bạn bè, tình thầy cô, tình yêu quê hương đất nước Qua môn âm nhạc những kiến thức nhạc lí cơ bản sẽ giúp các em hiểu và biết hát những bài hát đúng và hay hơn…khiếu thẩm mĩ âm nhạc của các em cũng sé được hình thành và phát triển
Âm nhạc, với vai trò là một môn học chính khóa ở trường THCS, có ý nghĩa không kém phần quan trọng trong sự hình thành và phát triển nhân cách học sinh Nhưng trên thực tế phương pháp giảng dạy môn âm nhạc nói chung và phân môn Âm nhạc thường thức nói riêng chưa đạt hiệu quả giáo dục cao Đó là
lí do tôi chọn tên sáng kiến “Phương pháp dạy phân môn Âm nhạc thường
thức trong môn âm nhạc ở trường THCS” làm đề tài nghiên cứu của mình
II Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.
1 Mục tiêu:
- Đề xuất một số phương pháp trong việc giảng dạy môn học Âm nhạc, đặc biệt là phân môn Âm nhạc thường thức ở trường THCS trong giai đoạn hiện nay,phát huy hứng thú học tập ở học sinh
2 Nhiệm vụ:
- Xác định cơ sở lí luận và cơ sở pháp lí của việc nâng cao kiến thức phân môn Âm nhạc thường thức thông qua giờ dạy môn Âm nhạc
2
Trang 4- Nâng cao kiến thức bộ môn Âm nhạc nói chung và phân môn Âm nhạc thường thức nói riêng
- Đề xuất những biện pháp trong giảng dạy để nâng chất lượng dạy, học phân môn Âm nhạc thường thức
III Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
1 Đối tượng :
-Nghiên cứu chương trình phân môn âm nhạc thường thức ở trường trung
học cơ sở
-Tìm hiểu khả năng âm nhạc thường thức của học sinh trường THCS Lĩnh Nam
-Thực trạng giảng dạy và học tập âm nhạc nói chung và âm nhạc thường thức nói riêng ở trường THCS Lĩnh Nam
-Tìm hiểu phương pháp dạy phân môn âm nhạc thường thức ở trường THCS Lĩnh Nam
- Nội dung chương trình Âm nhạc lớp 6, 7, 8, 9
2.Phạm vi nghiên cứu:
- Nghiên cứu thực trạng việc giảng dạy phân môn âm nhạc thường thức trong môn âm nhạc ở trường THCS hiện nay
- Nghiên cứu một số phương pháp dạy học thường được sử dụng để giảng dạy phân môn âm nhạc thường thức trong môn Âm nhạc ở trường THCS
- Giáo viên nắm vững trình độ và chất lượng học sinh khối 6, 7, 8, 9 trường THCS Lĩnh Nam thông qua việc kiểm tra khảo sát đầu năm để định hướng, đưa
ra phương pháp giảng dạy phù hợp với trình độ của học sinh nhằm nâng cao kiến thức phân môn Âm nhạc thường thức thông qua giờ dạy bộ môn Âm nhạc
3 Phương pháp nghiên cứu:
Để thực hiện đề tài này tôi đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau đây:
- Phương pháp điều tra, khảo sát
- Phương pháp phỏng vấn, trao đổi, trò chuyện
- Phương pháp phân tích tài liệu
3
Trang 5PHẦN II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I Cơ sơ lí luận
Phương pháp là thuật ngữ bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp "methodos" có nghĩa
là con đường, cách thức để đạt được mục đích nhất định Phương pháp là hình thức vận động bên trong của nội dung Bởi vậy phương pháp bao giờ cũng có tính mục đích, tính cấu trúc và luôn gắn liền với nội dung Người ta chỉ có thể hành động có phương pháp khi có một biểu tượng rõ nét về đối tượng hoặc hiểu
và ý thức được mục đích đã định sẵn Không có phương pháp vạn năng cho mọi đối tượng, mọi mục đích Tuy nhiên, khi đã có phương pháp hành động đúng đắn thì bản thân phương pháp lại có tác dụng làm cho nội dung ngày càng hoàn thiện hơn và vận động vào ý thức của người hành động, đồng thời nó cũng giúp đạt được mục đích ở mức độ mới về chất Nói cách khác, mục đích và nội dung quy định phương pháp nhưng phương pháp cũng có tác động lại nội dung làm cho nội dung có chất lượng cao hơn
Phương pháp dạy học chính là con đường, cách thức dạy học nhằm đạt được mục đích dạy học Đây là một quá trình gồm hai mặt của một hoạt động, hoạt động của thầy và hoạt động của trò Do đó phương pháp dạy học phản ánh mối quan hệ tác động qua lại giữa hoạt động dạy và hoạt động học, trong đó hoạt động dạy giữ vai trò chủ đạo và hoạt dộng học giữ vai trò chủ động, tự giác, tích cực
Theo Nguyễn Ngọc Quang ( trong " Phương pháp dạy đại học- 1978" ) cho rằng: Phương pháp dạy học là cách thức làm việc của thầy và trò dưới sự chỉ đạo của thầy nhắm làm cho trò nắm vững kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo một cách tự giác, tích cực, tự lực phát triển những năng lực nhận thức và hành động, hình thành thế giới quan khoa học và đạo đức cách mạng
Theo quan điểm Triết học thì mọi hoạt động của con người đều bao gồm hai phạm trù: mục đích và phương pháp Sau khi đã có mục đích thì tất cả mọi con đường, cách thức, phương tiện cần đến hoạt động để đạt được mục đích đều
là phương pháp hoạt động Như thế với mọi hoạt động giáo dục ta hoàn toàn có thể coi cách thức lựa chọn nội dung giáo dục để đạt dược mục đích giáo dục nhất định như là một phương pháp giáo dục Thậm chí ngay cả việc lựa chọn một trong các loại hình giáo dục hay lựa chọn đa dạng các loại hình trường lớp cũng là phương pháp giáo dục, dạy học để đạt được mục đích giáo dục, dạy học
4
Trang 6Theo quan niệm thông thường cho rằng phương pháp là con đường đi tới nhận thức sự thật khách quan hay là tập hợp các phương tiện tác động vào đối tượng để đạt được mục đích đặt ra Quan niệm đơn giản đó cho rằng phương pháp là sản phẩm chủ quan của tư duy Thực ra con người không thể làm việc gì nếu không có những kiến thức nhất định về đối tượng hoặc những tri thức về những vật xung quanh ảnh hưởng trực tiếp đến mục đích cụ thể của mình Chính
vì vậy các nhà lí luận về phương pháp nêu rõ: chúng ta phải có những quy luật vận động nội tại của đối tượng trước khi xác định phương pháp, tức là phương pháp có chủ thể và khách thể Một số nhà nghiên cứu định nghĩa: "Phương pháp
là hình thức lí giải thực tiễn về mặt thực hành và lí thuyết xuất phát từ quy luật vận động của khách thể được nghiên cứu " Phương pháp nhận thức của con người có nội dung khách quan và chủ quan Bởi vì: "những quy luật khách quan
mà con người nhận thức được tạo nên mặt khách quan của phương pháp, còn những thủ thuật thao tác nảy sinh trên cơ sở những quy luật đó mà con người sử dụng để nhận thức và cải biến các hiện tượng tạo nên mặt chủ quan của phương pháp"
Có ý kiến cho rằng phương pháp là những thủ thuật, phương tiện của người thầy để cung cấp kiến thức cho học sinh Từ đó họ coi phương pháp dạy học không mang tính giai cấp, thời đại và là kinh nghiệm chung của mọi dân tộc Như vậy phương pháp dạy học là một vấn đề phức tạp, có nhiều quan niệm khác nhau nhưng chúng ta cần có cách hiểu thống nhất về phương pháp dạy học là con đường, cách thức, phương tiện để đạt được mục đích dạy học Nó gắn liền với quá trình giáo dục và có sự tác động qua lại giữa hoạt động của thầy và hoạt động học của trò trong quá trình dạy học
II.Cơ sở thực tiễn
1.Đặc điểm tình hình chung của việc dạy môn Âm nhạc ở trường THCS Lĩnh Nam:
a.Thuận lợi:
Được sự quan tâm của phòng giáo dục và đào tạo Quận Hoàng Mai, Ban Giám Hiệu và các đồng chí giáo viên của trường luôn tạo điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho công tác giảng dạy:
Đàn oocgan
Băng, đĩa nhạc
5
Trang 7Tranh ảnh minh hoạ cho bài dạy.
Biểu bảng Thanh phách, Bộ gõ
Máy tính, Máy projector
Phòng giáo dục và ban giám hiệu nhà trường tạo điều kiện cử đi tập huấn dự giờ các tiết âm nhạc, chuyên đề của các trường bạn
Học sinh có nhiều em thích học nhạc và múa hát
b Khó khăn:
Nhưng trong thực tế hiện nay thì việc dạy học môn học này ở các trường
THCS Lĩnh Nam còn gặp nhiều khó khăn bất cập vì từ trước đến nay nó vẫn được xem là môn học phụ có vai trò thứ yếu và mờ nhạt trong nhà trường Do đó chất lượng và hiệu quả giáo dục còn thấp chưa đem lại cho học sinh những điều
bổ ích rõ rệt
Thực tế ở trường tôi, các ẹm đều không có điều kiện tham ra các môn
học năng khiếu: múa, hát, đàn…
Trình độ dân chí ở địa phương còn hạn chế
Cơ sở vật chất của trường : chưa có phòng học chuyên môn
2.Nguyên nhân của thực trạng:
- Nhận thức chưa đầy đủ của không ít cán bộ, giáo viên về tác dụng của môn
Âm nhạc trong nhà trường phổ thông, coi đây là môn học phụ nên dạy thế nào cũng được, học thế nào cũng được, kết quả học tập của học sinh như thế nào không quan trọng lắm vì vậy ảnh hưởng rất lớn đến ý thức học tập của các em
và phụ huynh học sinh cũng không quan tâm và chú ý động viên con em tích cực học tập bộ môn này
3.Đánh giá thực trạng:
Môn âm nhạc ở trường THCS giúp cho học sinh Lĩnh Nam có một “Trình độ
văn hoá âm nhạc nhất định” bên cạnh đó môn Âm nhạc cũng có vị trí, vai trò
và nhiệm vụ không kém phần quan trọng trong trường THCS đối với việc hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh, là những người chủ tương lai của đất nước
Thực trạng giảng dạy và học tập âm nhạc nói chung và âm nhạc thường thức nói riêng ở trường THCS Lĩnh Nam
Thực trạng trên đây là do nhiều nguyên nhân, trong đó có những nguyên nhân chủ yếu sau:
6
Trang 8Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học của bộ môn âm nhạc được trang bị ở các trường THCS như hiện nay chưa đồng bộ, chỉ đủ đảm bảo yêu cầu cần thiết khi dạy hai phân môn: học hát, nhạc lí, tập đọc nhạc theo phương pháp mới Riêng phân môn Âm nhạc thường thức thì thiết bị phục vụ cho phân môn này còn quá
ít, trong lúc đó để dạy tốt phân môn này thì cần có đầy đủ các thiết bị như máy nghe nhìn, băng đĩa nhạc, tranh ảnh Mặt khác giáo viên muốn tìm thêm các thông tin tư liệu ngoài sách giáo khoa bộ môn để giới thiệu cho cỏc em thì tài liệu về Âm nhạc lại quá ít Vì vậy khi dạy phân môn này giáo viên phải thường dạy chay
III Các giải pháp thực hiện.
1 Phương pháp dạy phân môn Âm nhạc thường thức trong môn Âm nhạc ở trường THCS.
a Mục tiêu của giải pháp, biện pháp:
Trong thực tế có rất nhiều phương pháp giảng dạy bộ môn Âm nhạc từng được áp dụng trong trường học Nhưng theo tôi môn Âm nhạc trong trường học
là bộ môn mới hầu như học sinh chưa biết gì về âm nhạc nói chung và Âm nhạc thường thức nói riêng cho nên để đạt được hiệu quả cao trong giờ dạy, việc đầu tiên là tôi chọn lựa các phương pháp phù hợp với phân môn và phải tính đến khả năng của bản thân, điều kiện của trường, sau đó là việc làm như thế nào để phối hợp một cách hợp lý các phương pháp đó trong từng tiết dạy cụ thể
b Nội dung và cách thức thực hiện:
Phương pháp kể chuyện
Trong giờ học Âm nhạc thường thức ngoài những thông tin đã có trong sách
giáo khoa, nếu giáo viên có những câu chuyện kể về tác giả, tác phẩm hay các tư liệu về các sinh hoạt âm nhạc, các loại nhạc cụ thì sẽ thu hút được sự tập trung chú ý của học sinh vào bài học, giúp các em dễ nhớ hơn nội dung bài học và góp phần tích cực trong việc giáo dục đạo đức, tình cảm cho các em thông qua bộ môn
Ví dụ:
- Khi giới thiệu về nhạc sỹ Hoàng Việt (tiết 3 lớp 7) tôi kể cho HS nghe về
hoàn cảnh hy sinh của nhạc sỹ, các em đã thực sự xúc động khi nghe câu chuyện này
- Khi giới thiệu nhạc sỹ Phan Huỳnh Điểu (tiết 10 lớp 8) tôi đã kể cho các
em nghe câu chuyện nhạc sỹ sáng tác ca khúc đầu tay của mình, bài hát “Đoàn
7
Trang 9vệ quốc quân”, như thế nào Giới thiệu cho các em biết rằng, một thành công to
lớn của nhạc sỹ Phan Huỳnh Điểu là đã phổ nhạc cho các bài thơ như:
“Thuyền và biển ” (thơ Xuân Quỳnh), “Hành khúc ngày và đêm” (thơ Bùi
Công Minh), ”Bóng cây kơnia” (thơ Ngọc Anh) .
- Dạy bài “Một số nhạc cụ dân tộc Việt Nam " (tiết 13 lớp 8) khi giới
thiệu Cồng Chiêng, tôi đã kể cho các em nghe câu chuyện nói về phong tục
người Tây Nguyên sử dụng Cồng Chiêng trong lễ “Thổi tai” một nghi lễ trang
trọng của họ: Nói đến đàn đá, kể cho học sinh nghe chuyện người Pháp đã lấy cắp cây đàn đá cổ của người Việt chúng ta được phát hiện trước năm 1930 tại
Tây Nguyên (Nay dàn đàn đá đó còn trưng bày tại bảo tàng Luse, Pháp).
Qua những câu chuyện như vậy, đã góp phần không nhỏ trong việc giáo dục ý thức giữ gỡn, bảo vệ bản sắc văn hoá dân tộc và lòng yêu quê hương đất nước cho học sinh
Sử dụng tranh ảnh
Mỗi bài Âm nhạc thường thức trong sách giáo khoa của các em đều có tranh ảnh minh hoạ nhưng chất lượng của nó chưa cao, chủ yếu là hình trắng đen Việc vẽ phóng to các bức tranh và tô màu bức tranh đó sẽ giúp các em quan sát rõ hơn, hấp dẫn hơn, điều này sẽ góp phần cho giờ học sinh động và có hiệu quả hơn Ngoài ra tôi còn sưu tầm các tranh ảnh khác từ các tư liệu, sách báo để giới thiệu cho học sinh trong tiết dạy
Nghe nhạc
Trong bài học Âm nhạc thường thức thì nghe nhạc là một phần không thể thiếu được, tuỳ từng tiết học, tuỳ điều kiện trang thiết bị môn học ở trường mà cho học sinh nghe nhạc bằng nhiều hình thức khác nhau
Học sinh hát
Một số tác giả có nhiều ca khúc được các em thuộc, đặc biệt là các bài hát
viết về thiếu nhi như các ca khúc của nhạc sĩ Phong Nhã, vì vậy giáo viên cần
tạo điều kiện, khuyến khích các em trình bày các ca khúc này, điều này làm các
em thực sự hứng thú Mặt khác các bạn trong lớp cũng mong muốn được nghe bạn mình hát Qua việc trình bày các ca khúc của các nhạc sỹ, các em sẽ dễ nhớ hơn tên tác giả của các ca khúc Có thể cho các em hát đơn ca, song ca, tốp ca hoặc cả lớp cùng hát tuỳ theo tính chất của từng bài hát
Giáo viên hát
8
Trang 10Qua quá trình giảng dạy học sinh ở trường THCS tôi nhận thấy các em rất
thích được nghe cô thầy mình hát, mặc dù cô thầy hát không hay bằng các ca sỹ chuyên nghiệp hát qua băng, đĩa Hiện nay có rất nhiều ca khúc của các nhạc sỹ được in trong các tập ca khúc Chúng ta có thể sưu tầm và tập hát để hát cho các
em nghe trong các giờ dạy Âm nhạc thường thức
Sử dụng đàn Organ keyboard
Với những bài giới thiệu nhạc cụ, để cho học sinh nghe và phân biệt âm sắc của các loại nhạc cụ, giáo viên có thể sử dụng tiếng đàn được cài sẵn trong đàn Organ keyboard cho các em nghe Ngoài ra giáo viên có thể đánh cho các
em nghe một số bài độc tấu được sử dụng âm sắc của các nhạc cụ mà các em vừa được giới thiệu, qua đó cho học sinh phân biệt sắc tiếng của các nhạc cụ và đưa ra những ý kiến nhận xét của mình về màu sắc âm thanh của các loại nhạc cụ
c Phối hợp các phương pháp trong tiết học.
Sự phối hợp các phương pháp trong tiết học là rất quan trọng Chúng ta phải
lựa chọn phương pháp nào cho từng tiết học cụ thể và sử dụng phối hợp các phương pháp đó như thế nào để đạt kết quả cao nhất Có thể chia phân môn Âm nhạc thường thức thành ba dạng bài như sau:
+ Giới thiệu tác giả, tác phẩm
+ Giới thiệu nhạc cụ ( nhạc khí).
+ Giới thiệu một số thể loại âm nhạc
Đối với bài giới thiệu tác giả
Ngoài việc giới thiệu nhạc sĩ, tác phẩm âm nhạc qua sách giáo khoa, giáo viên kể cho học sinh nghe những câu chuyện về tác giả hoặc hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, tiếp đến cho các em trình bày những ca khúc của tác giả mà các
em thuộc: Giáo viên hát trích đoạn một vài ca khúc cho các em nghe và cuối cùng là cho các em nghe băng, đĩa
Ví dụ
Giới thiệu nhạc sỹ Phong Nhã và bài hát “Ai yêu Bác Hồ Chí Minh hơn
thiếu niên nhi đồng” Đây là một nhạc sỹ có rất nhiều các ca khúc mà các em
thuộc cho nên khi dạy bài này nên để các em trình bày các tác phẩm của nhạc sỹ
mà các em thuộc để các em có những tình tình cảm, ấn tượng với tác giả Giáo viên có thể cho học sinh biết thêm nhạc sỹ Phong Nhã là người đưa ra ý tưởng xây dựng các nhà thiếu nhi, nơi để các em vui chơi , học tập
9