NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRONG TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN

Phạm trù thực tiễn Quan niệm thực tiễn trong triết học trước Mác – Trong triết học của Can tơ, Hêghen – Trong triết học của CNDV đặc biệt là CNDV Phoi ơ bắc  Khái niệm thực tiễn: là ho

CHƯƠNG VII

NGUYÊN TẮC THỐNG NHẤT GIỮA

LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRONG

TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN

I – Phạm trù thực tiễn và

phạm trù lý luận

1 Phạm trù thực tiễn

 Quan niệm thực tiễn trong triết học trước Mác

– Trong triết học của Can tơ, Hêghen

– Trong triết học của CNDV đặc biệt là CNDV Phoi ơ bắc

 Khái niệm thực tiễn: là hoạt động vật chất có tính chất cảm tính mang tính lịch sử xã hội của con người nhằm

cải tạo tự nhiên và xã hội

 Các hình thức thực tiễn:

– Hoạt động sản xuất vật chất

– Hoạt động thực nghiệm khoa học

– Hoạt động đấu tranh xã hội

– Mối quan hệ giữa các hình thức thực tiễn

04/19/22 4

2 Phạm trù lý luận

 Sự phát triển của nhận thức của loài người tất yếu dẫn đến việc xuất hiện

lý luận.

 Lý luận là sản phẩm của nhận thức, đồng thời nó cũng thể hiện trình độ cao của nhận thức

 Từ điển triết học: "Lý luận là kinh nghiệm đã được khái quát trong ý thức của con người, là toàn bộ tri thức về TGKQ, là hệ thống tương đối độc lập của các tri thức có tác dụng tái hiện trong lôgic của các khái niệm cái lôgic khách quan của sự vật"

 Hồ Chí Minh: "Lý luận là sự tổng kết kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên, xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử"

 Tóm lại: Lý luận là hệ thống tri thức được khái quát từ thực tiễn, phản ánh những mối liên hệ bản chất, những tính quy luật của thế giới khách quan

Con đường hình thành tri thức lý

luận

 Từ TQSĐ đến TDTT từ nhận thức kinh nghiệm tất yếu dẫn đến việc hình thành tri thức lý luận

 Tri thức kinh nghiệm là tri thức chủ yếu có được từ quan sát và thí nghiệm

 Đặc điểm và phân loại tri thức kinh nghiệm

 Lý luận là trình độ cao hơn về chất so với kinh nghiệm

(Đặc điểm của lý luận ); Lý luận mang tính trừu trượng và khái quát cao, nhờ đó nó đem lại hiểu biết sâu sắc về sự vật =>Do đó, theo C.Mác: nhiệm vụ của nhận thức lý luận là "đem sự vận động

bề ngoài chỉ biểu hiện trong hiện tượng về sự vận động bên trong của sự vật"

 Có 2 loại lý luận: lý luận riêng và lý luận chung (lý luận triết học)

III Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

1.Thực tiễn cao hơn (quyết định) lý luận

(Lênin)

 Thực tiễn là cơ sở, là động lực, là mục

đích của nhận thức (Ph.Ăngghen)

 Thực tiễn là tiêu chuẩn kiểm tra nhận thức (C.Mác)

– Lưu ý: tiêu chuẩn thực tiễn vừa mang tính

tuyệt đối và vừa mang tính tương đối) =>

 Quán triệt nguyên tắc thực tiễn

04/19/22 8

2 Sự động trở lại của lý luận đối với thực tiễn

 Lý luận là kim chỉ nam cho hành động, soi đường, dẫn dắt, chỉ đạo

thực tiễn (Lênin: không có lý luận cách mạng thì không thể có phong trào cách mạng)

 Lý luận khi thâm nhập vào quần chúng sẽ biến thành sức mạnh vật

chất, lý luận có thể dự kiến được sự vận động và phát triển của sự vật trong tương lai, chỉ ra phương hướng mới cho sự phát triển của thực tiễn

 Nhờ có lý luận khoa học mới làm cho hoạt động của con người trở nên chủ động, tự giác hạn chế tình trạng mò mẫm, tự phát

 Lưu ý: do tính gián tiếp, tính trừu tượng cao trong phản ánh nên lý luận rất dễ có khả năng xa rời thực tiễn và trở thành ảo tưởng, giáo điều

Khả năng ấy sẽ tăng lên khi nó bị chi phối bới các nhóm, tập đoàn bảo thủ, lạc hậu, phản khoa học và thái độ độc quyền chân lý…

 Quán triệt nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

II Phê phán bệnh kinh nghiệm và bệnh giáo điều

04/19/22 10

1 Bệnh kinh nghiệm và bệnh giáo điều ở cán bộ ta, nguyên nhân và phương hướng

khắc phục

thực tiễn thường dẫn đến hai sai lầm cực đoan trong nhận thức:đó là nhận thức chỉ chủ yếu dựa vào kinh nghiệm và nhận thức một cách giáo điều.

chủ yếu trong nhận thức và hoạt động thực tiễn

là:Bệnh giáo điều (giáo điều chủ nghĩa) và bệnh kinh nghiệm (kinh nghiệm chủ nghĩa).

Biểu hiện và bản chất của bệnh giáo

điều

 Biểu hiện trước tiên của bệnh giáo điều là bệnh sách vở, nắm lý

luận chỉ dừng lại ở câu chữ theo kiểu: “tầm chương trích cú”.

 Do không hiểu thấu đáo bản chất của lý luận khoa học nên dễ biến thành tín điều

 Áp dụng rập khuôn, máy móc

 Bản chất: là khuynh hướng nhận thức và hành động phiến diện,

không thấy được mối liên hệ giữa lý luận và thực tiễn => tuyệt đối hóa vai trò của lý luận (thực chất sự lệ thuộc vào sách vở) => xa rời thực tiễn

 Đối với những người có nền tảng nhận thức hạn chế, bị các quan hệ lợi ích ràng buộc thì bệnh giáo điều biểu hiện thành “giáo điều kinh nghiệm”.

04/19/22 12

Bản chất và biểu hiện của bệnh kinh nghiệm

thực tiễn bằng cách tuyệt đối hoá kinh nghiệm

những hoạt động vật chất tầm thường);

mãn với kinh nghiệm bản thân,coi thường lý luận, coi thường khoa học kỹ thuật, coi thường giới trí thức, thiếu nhìn xa

trông rộng, bảo thủ trì trệ v.v

nhỏ là phổ biến, lại chịu ảnh hưởng nặng nề bởi một số yếu tố tiêu cực của Nho giáo phong kiến như ở nước ta là miến đất tốt cho bệnh kinh nghiệm và giáo điều nảy sinh và phát triển

Nguyên nhân:

chế

cá nhân… (thảo luận thêm với học viên)

04/19/22 14

Giải pháp khắc phục

quốc tế;

sống xã hội; Phát huy vai trò của trí thức; Đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý kinh tế, quản lý xã hội của Nhà nước

CNXH, về con đường phát triển đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh xã hội công bằng dân chủ văn minh

môn

2 Vai trò của lý luận trong thời đại ngày nay

luận khoa học ngày càng tăng lên

quan trọng

luận lại càng trở nên quan trọng bởi vì:

chỉnh đốn, trước hết là phải nâng cao trình độ trí tuệ, trình độ

lý luận của Đảng

đường lối, chính sách của Đảng;

hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai trò chiến sĩ tiền phong” (Hồ Chí Minh, toàn tập, t.6)