Bệnh tâm thần là những bệnh do hoạt động của não bộ bị rối loạn do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra như: nhiễm khuẩn, nhiễm độc, sang chấn tâm thần, bệnh cơ thể.... Bệnh tâm thần được
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
…… ……
CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐẠI CƯƠNG
Giảng viên: PGS.TS.Nguyễn Thị Như Trang
TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN
Đề tài:
Khả năng phục hồi của người bệnh tâm thần tại bệnh viện tâm thần Đà
Nẵng qua mô hình điều trị
Nhóm sinh viên thực hiện :
Nguyễn Gia Linh – 20030486
Nguyễn Hoàng Tú – 20030526
Nguyễn Ngọc Lâm – 20032397
Nguyễn Hải Nam – 20030493
Hoàng Trung Anh – 17032247
Trang 2Lời cảm ơn
Chúng em – Nguyễn Gia Linh, Nguyễn Hải Nam, Nguyễn Hoàng Tú,
Nguyễn Ngọc Lâm và Hoàng Trung Anh, sinh viên học tại trường Đại học Khoa
học Xã hội và Nhân văn xin dành lời cảm ơn chân tình nhất dành cho cô Nguyễn
Thị Như Trang đã chịu trách nhiệm giảng dạy bộ môn Công tác xã hôi đại cương
vào chiều thứ 6 hàng tuần tại trường ta Em cảm ơn cô vì đã dành rất nhiều tâm
huyết cho bộ môn này, cô đã giúp cho chúng em hiểu rõ hơn về ngành học của
mình, cũng như là những kiến thức vô cùng quý giá trong bộ môn này Nhờ vào
đó, chúng em có thể áp dụng những kiến thức đó thật tốt để phát huy vào những kì
học tiếp theo và cho cả tương lai của mình Chúng em xin gửi tới cô một lời chúc
sức khỏe và mong rằng cô sẽ tiếp tục đem sức lực, đam mê của mình cho bộ môn
này đến nhiều học sinh trong và ngoài trường hơn nữa ạ! Bên cạnh đó thì nếu có
duyên, chúng em mong rằng sẽ có dịp được phối hợp cùng cô Trang trong những
công việc tương lai nhờ vào bộ môn này ạ !
Trang 3MỤC LỤC
CHƯƠNG 1 : THÂN CHỦ VÀ VẤN ĐỀ CỦA HỌ 6
2.1 Thực trạng của vấn đề 7
2.2 Nguyên nhân của vấn đề 8
CHƯƠNG 2: CÁC MÔ HÌNH VÀ KỸ THUẬT CAN
2 Cơ sở để thiết lập mô hình điều trị 10
2.1 Nguyên lý điều trị bệnh tâm thần 10
2.2 Chất lượng sống của bệnh nhân 10
2.4 Sự phát triển của bệnh nhân 12
3 Mô hình điều trị tại bệnh viện 12
Trang 44.1 Bài học 16
Trang 5Lời nói đầu
Với tốc độ phát triển nhanh chóng của nền khoa học, công nghệ trên thế
giới và tình trạng đô thị hóa ngày càng cao, nhịp độ làm việc ngày một khẩn
trương, con người sử dụng công cụ lao động ngày một tinh vi Cùng với tốc độ
phát triển của xã hội thì bệnh tâm thần cũng phát triển và đa dạng cũng như phức
tạp hơn Có lẽ trong các loại bệnh được con người biết tới trên thế giới này, tâm
thần nằm trong nhóm bệnh rất đặc biệt Sự đặc biệt xuất hiện từ những hoàn cảnh
“không giống ai” của người bệnh, từ những hiểu lầm lệch lạc của cộng đồng về
căn bệnh không lây nhiễm này Nếu không hiểu cơ bản về chứng bệnh đang có
dấu hiệu ngày càng gia tăng trong cuộc sống hiện đại, chúng ta có thể phải hối
tiếc khi để bệnh nhân – có thể là chính bản thân mỗi người, hoặc người thân bên
cạnh – phải sống trong một thế giới “bí ẩn”, trong đó, chỉ có một mình họ chống
chọi Chính vì vậy mà có rất nhiều bệnh viên tâm thần được sinh ra, nhằm phục
vụ, chăm sóc sức khỏe và phục hồi bệnh cho những người mang trong mình căn
bệnh quái ác này Bên cạnh đó, để phục hồi bệnh thì những người bác sĩ, người
nghiên cứu – họ đã tạo nên rất nhiều mô hình để quá trình chữa bệnh được triển
khai tốt hơn và giúp cho người bệnh phục hồi nhanh chóng hơn.
Trang 6CHƯƠNG I: THÂN CHỦ VÀ VẤN ĐỀ CỦA HỌ
1 Thân chủ
1.1 Giới thiệu
Thế nào là ngưòi bị bệnh tâm thần?
Người bị bệnh tâm thần là người có biểu hiện khác lạ về lời nói, hành vi,
nhân cách so với những người bình thuờng Người có bệnh tâm thần thường không
nhận thức được khuyết tật và sự bất thường của mình Với những người này, khả
năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hàng ngày và làm việc đều giảm sút Tình
trạng bất thường về tâm thần có thể xuất hiện đột ngột hoặc từ từ sau hàng tháng
Người bị bệnh tâm thần đôi khi cũng có những lúc có những biểu hiện bình
thường như trước khi mắc bệnh
Bệnh tâm thần là những bệnh do hoạt động của não bộ bị rối loạn do nhiều
nguyên nhân khác nhau gây ra như: nhiễm khuẩn, nhiễm độc, sang chấn tâm thần,
bệnh cơ thể làm rối loạn chức năng phản ánh thực tại Các quá trình cảm giác, tri
giác, tư duy, ý thức bị sai lệch cho nên người bệnh tâm thần có những ý nghĩ,
cảm xúc, hành vi, tác phong không phù hợp với thực tại, với môi trường xung
quanh Một số bệnh tâm thần thường gặp: Bệnh tâm thần phân liệt; Động kinh tâm
thần; Chậm phát triển trí tuệ; Loạn thần tuổi già; Rối loạn lo âu và rối loạn căn có
liên quan đến stress; Rối loạn hành vi trẻ em và thanh thiếu niên; Trầm cảm;
Nghiện rượu, lạm dụng rượu; Rối loạn tâm thần sau chấn thương; nghiện ma túy
Bệnh tâm thần được phân loại vào nhóm bệnh xã hội và cần phải có sự hợp
lực của nhiều ban ngành liên quan để phòng tránh và xử lý, nhất là việc quản lý,
hỗ trợ, phục hồi tâm lý xã hội cho người bệnh tâm thần, để giúp họ có thể tái lao
động, sớm hòa nhập với cộng đồng Để làm được điều này, người bệnh tâm thần
rất cần đến sự giúp đỡ của gia đình, xã hội và của cộng đồng
1.2 Tỷ lệ bệnh
Chưa có số liệu điều tra chính thức, tuy nhiên thống kê tại những nơi có
chương trình PHCN dựa vào cộng đồng cho thấy tỷ lệ bệnh tâm thần khoảng từ
2% đến 3% dân số Trong khi đó, các chuyên gia về tâm thần học ước tính tỉ lệ
người có vấn đề về tâm thần là 10% tại cộng đồng
Trang 71.3 Các khó khăn
- Về xã hội: người bị bệnh tâm thần bị hạn chế tham gia được các hoạt động
của xã hội Ở nhiều cộng đồng, mọi người cho rằng người bị tâm thần là do
bị trừng phạt hoặc do ma quỷ ám hại vì vậy họ xa lánh, xua đuổi hoặc thờ ơ
không quan tâm chăm sóc Người bị tâm thần trở thành gánh nặng cho gia
đình và cộng đồng, gây xáo trộn cuộc sống và an ninh trật tự
- Khó khăn trong việc thực hiện các chức năng sinh hoạt hàng ngày: hạn chế
không thực hiện được các chức năng ăn uống, tắm rửa vệ sinh cá nhân, mặc
quần áo cũng như các hoạt động khác trong cuộc sống hàng ngày
- Không tiếp tục làm việc được nữa, bỏ việc đi lang thang
- Trẻ em sẽ bị gián đoạn trong việc học hành hoặc không thể học tập được
- Người bị bệnh tâm thần cũng thường bị rối loạn tâm lý, sinh lý, tính tình
buồn vui bất thường
- Quan hệ gia đình, vợ chồng cũng bị xáo trộn, thay đổi
2 Vấn đề của thân chủ
2.1 Thực trạng của vấn đề
Người bị bệnh tâm thần biểu hiện các hành vi xa lạ và các dấu hiệu sau:
- Nhức đầu, mất ngủ, thay đổi tính tình
- Vui vẻ bất thường, múa hát, nói năng ầm ĩ hoặc buồn rầu, ủ rũ không nói gì
- Nghe thấy tiếng nói hay nhìn thấy những hình ảnh mà không có trong thực
tế
- Tự cho mình có tài năng xuất chúng hoặc cho là có người theo dõi ám hại
mình
- Lên cơn kích động hoặc nằm im không ăn uống gì
- Trí tuệ bị ảnh hưởng, rối loạn
- Một số dấu hiệu khác như:
− Không chịu tắm giặt trong thời gian dài
− Tự nói chuyện liên tục và không cho người khác nói; lời nói không có ý
nghĩa
− Không tiếp xúc với những người khác, chơi đùa một mình
Trang 8− Khóc một mình vô cớ Dấu hiệu này cho biết người bệnh cần sự trợ giúp
khẩn cấp từ gia đình và cộng đồng
− Không nói câu gì, lầm lũi, u sầu, trầm cảm
2.2 Nguyên nhân của vấn đề
+ Chấn thương tâm lý trong cuộc sống gia đình, xã hội, từ công việc.
+ Chấn thương sọ não do tai nạn giao thông, tai nạn lao động
+ Các tệ nạn xã hội như ma tuý, nghiện rượu
+ Nhiễm trùng, nhiễm độc thần kinh trung ương
+ Các rối loạn nội tạng, nội tiết tố
+ Yếu tố di truyền
+ Tâm thần tuổi già
Trang 9CHƯƠNG II: CÁC MÔ HÌNH VÀ KỸ THUẬT CAN THIỆP VỚI VẤN
ĐỀ CỦA THÂN CHỦ
Chức năng của bệnh viện
Bệnh viện Tâm thần Thành phố Đà Nẵng được thành lập năm 1976 Quy
mô từ 30 giường bệnh để thu gom các bệnh nhân tâm thần lang thang của tỉnh
Quảng Nam Đà Nẵng Qua thời gian số lượng giường bệnh tăng dần Hiên nay
bệnh viện có 180 giường bệnh nội trú Chức năng chính của bệnh viện đó là chăm
sóc sức khoẻ tâm thần cho người dân của thành phố Đà Nẵng Có nghĩa là bệnh
viện phải chăm sóc sức khoẻ tâm thần cho các em nhỏ đến người lớn tuổi, không
chỉ chăm sóc tại bệnh viện mà phải phục vụ ngay tại cộng đồng Chăm sóc sức
khoẻ tâm thần không giới hạn trong việc điều trị các rối loạn tâm thần mà phải
tuyên truyền, dự phòng, phát hiện sớm và đưa bệnh nhân về cuộc sống tại cộng
đồng với chất lượng cuộc sống cao
1 Các nhiệm vụ cụ thể
- Điều trị nội trú cho các bệnh nhân nặng cần được chăm sóc tích cực ngay
tại bệnh viện Một số triệu chứng cụ thể của những bệnh nhân nặng có thể
kể đến: Lên cơn kích động bất thường, nói năng và hò hét không kiểm
soát
- Điều trị ngoại trú: Vẫn được điều trị tại bệnh viện hoặc có thể ở hệ thống y
tế cộng đồng, tuy nhiên dành cho các bệnh nhân tâm thần có triệu chứng
bệnh nhẹ hơn và không quá gây hại hay ảnh hưởng tới gia đình và cộng
đồng, cụ thể như: Nghe thấy tiếng nói hay hình ảnh không xuất hiện ở
ngoài thực tế, …
- Đào tạo: Đào tạo việc sử dụng mô hình can thiệp cho những bác sĩ ở các
tuyến bệnh viện thấp hơn, thậm chí là ở hệ thống y tế cộng đồng, để việc
điều trị trở nên hiệu quả hơn và tránh gây quá tải tới các bệnh viện tuyến
trên
- Nghiên cứu khoa học: Tổ chức các dự án, hội thảo nghiên cứu khoa học
nhằm đánh giá mô hình can thiệp, chỉ ra những khuyết điểm còn tồn tại và
nghiên cứu, xây dựng nên những mô hình can thiệp mới
Trang 10- Hợp tác quốc tế: Hợp tác với các nước có hệ thống y tế phát triển trên thế
giới, là những nơi đã áp dụng thành công những phương pháp, mô hình can
thiệp mới nhất để có thể học hỏi kinh nghiệm và áp dụng một cách khoa
học
2 Cơ sr thiết lâ sp mô hình điều trị
2.1 Nguyên l& điều tr' bê (nh nhân tâm th*n
- Có rất nhiều yếu tố khác nhau tác đô yng gây ra rối loạn tâm thần như: yếu tố di
truyền, trải nghiê ym cuô yc sống, môi trường sinh hoạt,….Nhưng vẫn chưa xác định
được nguyên nhân cụ thể
- Trọng tâm của viê yc điều trị rối loạn tâm thần:
+ Phát hiê yn, điều trị các triê yu chứng của rối loạn tâm thần
+ Phục hồi các chứng năng suy giảm do rối loạn tâm thần gây nên
+ Tác động đến các yếu tố tâm lý làm rối loạn phát triển và duy trì các rối loạn
+ Đă yc biê yt, đối với người làm công tác xã hô yi phải được trang bị bài bản về kiến
thức và kĩ năng đă yc thù để hoạt đô yng chăm sóc sức khỏe cô yng đồng có hiê yu quả
2.2 Đă (t chất lư-ng s/ng của bê (nh nhân lên h0ng đ*u
- Trước đây, mục đích của viê yc điều trị là giải quyết các triê yu chứng rối loạn tâm
thần ở bê ynh nhân
- Sau mô yt thời gian dài điều trị, nếu nhâ yn thấy các triê yu chứng được thuyên giảm
thì lúc này, mục đích của viê yc điều trị sẽ được thay đổi theo từng thời gian nhằm
đảm bảo chất lượng cuô yc sống bê ynh nhân
- Ngoài ra, có sự quan tâm, chăm sóc bệnh nhân mô yt cách toàn diê yn nhất Đây là
mô yt quan niê ym hết sức hiê yn đại về công tác điều trị, được thể hiê yn qua nhiều chiều
hướng khác nhau:
+ Chăm sóc theo hướng tâm thần và cơ thể: Ngoài viê yc quan tâm tới sức khỏe tâm
thần và tình trạng bê ynh, cần có sự quan tâm về sức khỏe thể chất qua những yếu tố
về dinh dưỡng cũng như tăng cường khuyến khích tham gia các hoạt đô yng thể chất
cho bê ynh nhân
+ Chăm sóc theo hướng tâm - sinh lý - xã hô yi (biopsychosocial model): các yếu tố
tâm lý, sinh lý xã hội tác động lên nhau Có đôi khi yếu tố này gây ảnh hưởng
nhiều hơn yếu tố kia (trầm cảm do sự mất cân bằng sinh lý với trầm cảm do các
Trang 11trải nghiệm tiêu cực) Điều trị tâm lý không phải chữa khỏi hoàn toàn mà là giúp
người bệnh học được những phương pháp quản lý các triệu chứng tốt hơn và giải
quyết những vấn đề có thể xảy ra trong tương lai, giảm tải những khó khăn mà
triệu chứng mang lại thông qua thuốc và các phương pháp tham vấn, thông qua đó
giúp người bệnh có được một cuộc sống bình thường Ưu điểm của viê yc điều trị
theo hướng tâm - sinh lý -xã hô yi đó là xem xét sức khỏe và bê ynh tâ yt theo những
bối cảnh khác nhau và trong mối tương quan các yếu tố dẫn đến vấn đề cụ thể của
cá nhân Áp dụng mô hình Tâm – sinh - xã vào trong tiếp cận và điều trị bệnh
nhân, cần phải:
Thừa nhận các mối quan hệ là trung tâm, từ đó có thể đưa ra các biện pháp
chăm sóc sức khoẻ phù hợp
Coi sự tự nhận thức như một công cụ chẩn đoán và điều trị
Tìm hiểu bối cảnh cá nhân đặt trong hoàn cảnh sống
Xem xét trong trường hợp của bệnh nhân, khía cạnh nào của các lĩnh vực
sinh học, tâm lý và xã hội là quan trọng nhất
Nhìn nhận, thấu hiểu và động viên sức khoẻ của bệnh nhân
Đưa ra các phương pháp điều trị đa diện nhiều chiều
+ Ngoài ra, khi đề cập đến nguyên nhân của các rối loạn tâm thần người ta
cũng thường đề cập đến 3 lĩnh vực tác động tương hỗ với nhau: y khoa- tâm lý- xã
hội Do đó trong can thiệp chúng ta không thể bỏ quên một yếu tố nào, mà phải
phát triển đồng thời cả ba yếu tố đó
+ Chăm sóc cá nhân bê ynh nhân- gia đình- xã hô yi: quan tâm tới sức khỏe bê ynh
nhân cũng như môi trường sống xung quanh của gia đình, các mối quan hê y xã hô yi,
…
2.3 L2ng gh3p hoạt đô (ng
- Lồng ghép trong các hoạt động trong từng khoa phòng: các khoa tiến hành nhiều
hoạt động can thiệp cho bệnh nhân ngay tại khoa
- Lồng ghép ngay trong từng hoạt động: mỗi hoạt động gắn liền với nhiều ý nghĩa,
mục đích khác nhau
+ Ví dụ: nhằm chống lại sự suy giảm nhâ yn thức do hâ yu quả của rối loạn tâm thần
để lại, bác sĩ - người làm công tác xã hô yi sẽ chỉ dạy cũng như khuyến khích bê ynh
Trang 12nhân sử dụng các loại nhạc cụ, ca hát, chơi trò chơi nhằm thư giãn, giải tỏa tinh
thần cũng như nâng cao sự tâ yp trung, trí nhớ cho họ
- Lồng ghép các hoạt động của bệnh viện với các hoạt động từ thiện: Hoạt đô yng từ
thiê yn có mối liên hê y mâ yt thiết với bê ynh viê yn Sở dĩ, các hoạt đô yng quyên góp, ủng
hô y tài chính - nhu yếu phẩm cho những mảnh đời bê ynh nhân Hơn thế nữa, đó còn
được coi như cầu nối thể hiê yn sự quan tâm chăm sóc của xã hô yi đối với bê ynh nhân
Vì vậy việc phối hợp hoạt động từ thiện với hoạt động của bệnh viện tiến hành
như thế nào để mang lại hiệu quả cao nhất Có những hoạt động xã hội hoá: bệnh
nhân – nhân viên y tế - các nhà hoạt động từ thiện cùng tham gia sinh hoạt bình
đẳng với nhau Tạo không khí vui chơi, đầm ấm và yêu thương đồng cảm
2.4 Sự phát tri9n của bê (nh nhân
- Cuối cùng, người bê ynh cần có sự cố gắng nỗ lực trong viê yc hồi phục sau quá
trình dài, bên cạnh đó tuân thủ chấp hành những tư vấn chăm sóc từ bác sĩ- nhân
viên y tế- nhân viên công tác xã hô yi
- Phát triển từ sâu bên trong nô yi lực của bê ynh nhân, những bê ynh nhân sau khi ổn
định có thể quay lại từng bước hỗ trợ những bê ynh nhân còn gă yp khó khăn do ảnh
hưởng hâ yu quả rối loạn tâm thần cũng như hồi phục sau đó
- Bê ynh nhân có thể tự tham gia vào các hoạt đô yng sinh hoạt trong phòng, các hoạt
đô yng thể chất, sinh hoạt chung để dần dần làm quen và dần ổn định chất lượng
cuô yc sống
3 Mô hình điều trị tại bệnh viện
3.1 Điều tr' bằng hóa dư-c
- Đây là một thế mạnh của bệnh viện Với lực lượng bác sĩ chuyên khoa
tương đối nên công tác chẩn đoán và điều trị được thực hiện tương đối Họ luôn
tiến hành tự đào tạo và học hỏi thêm thông qua các cuộc hội thảo và tham quan
học tập để nâng cao chất lượng điều trị hơn nữa
- Đối với những người bệnh tâm thần và những bệnh lí liên quan quan đến
vấn đề tâm lý thì sử dụng hóa dược luôn là một trong hai phương pháp tối ưu nhất
Người bệnh không nên tự ý sử dụng các loại thuốc này mà nhất thiết phải tuân thủ
theo sự hướng dẫn của các bác sĩ chuyên khoa Thời gian điều trị cũng cần phải
Trang 13được bảo đảm thực hiện đầy đủ Tùy theo đợt xuất hiện lần đầu hay là đợt tái phát
mà thời gian điều trị thuốc có thể thay đổi từ 6 tháng cho đến vài năm Cần theo
dõi và khám định kỳ trong thời gian dùng thuốc để bác sĩ có thể đánh giá hiệu quả
của việc dùng thuốc cùng các tác dụng phụ của thuốc nếu có Đặc biệt ở phụ nữ
mang thai hoặc cho con bú việc dùng thuốc cũng phải hết sức thận trọng theo sự
hướng dẫn của thầy thuốc
- Các thuốc mới luôn được cập nhật và đưa vào danh mục thuốc điều trị của
bệnh viện, do đó bệnh nhân luôn được hưởng đầy đủ các quyền lợi của mình (đặc
biệt bệnh nhân hưởng chế độ bảo hiểm y tế)
3.2 Điều tr' bằng tâm lý
Như đã nói trên, điều trị bằng tâm lý cũng là một trong hai phương pháp
hiệu quả nhất trong việc điều trị
Để điều trị các rối loạn tâm thần , họ sử dụng liệu pháp tâm lý với 2 mục
đích khác nhau:
- Điều trị căn nguyên hoặc các triệu chứng cơ bản của rối loạn tâm thần: có
nhiều liệu pháp tâm lý có thể giúp bệnh nhân tự giải quyết được các vấn đề tâm lý
gây ra các rối loạn tâm thần cùng như giải quyết các triệu chứng cơ bản của rối
loạn tâm thần Ví dụ như liệu pháp Hành vi cảm xúc hợp lý giúp bệnh nhân thay
đổi các suy nghĩ không hợp lý, trên cơ sở đó bệnh nhân kiểm soát được hành vi và
cảm xúc của mình Liệu pháp kích hoạt hành vi định hướng cho bệnh nhân thực
hành các hoạt động từ đó vượt qua các triệu chứng của trầm cảm và tự tin vào bản
thân Hay điều trị kết hợp bằng hóa dược và tâm lý, phục hồi chức năng tại cộng
đồng giúp cho những bệnh nhân điều trị loạn thần do rượu …
- Phục hồi các chức năng bị suy giảm do các rối loạn tâm thần gây ra: Chủ
yếu các triệu chứng âm tính mà các thuốc hướng thần không giúp được nhiều Khi
bị các rối loạn tâm thần các hoạt động nhận thức của bệnh nhân bị suy giảm (giảm
chú ý, giảm trí nhớ, giảm khả năng quyết định…), từ đó bệnh nhân suy giảm tự tin
và lòng tự trọng Điều này làm bệnh nhân thu mình, không muốn tiếp xúc với xã
hội Để giải quyết các vấn đề này họ thực hiện các liệu pháp hành vi để thay đổi
hành vi (làm gia tăng các hoạt động tốt, xây dựng các hành vi mới và loại bỏ các
hành vi không phù hợp), tiến hành các liệu pháp làm tăng nhận thức cho bệnh