Cũng nh các nớc đang phát triển khác Việt Nam thiếu vốn, thị trờng, công nghệ và những kinh nghiệm trong quản lý để xây dựng và phát triển kinh tế nói chung và tạo việc làm cho ngời lao
Trang 1Mở đầu1.Tình cấp thiết của đề tài
Việc làm và thất nghiệp luôn là những vấn đề đợc quan tâm hàng đầu trong các chính sách KT – XH của các quốc gia Giải quyết tốt vấn đề việc làm và thất nghiệp đóng góp phần quan trọng vào ổn định, và phát triển kinh
tế một cách bền vững
Việt Nam đang trong quá trình hội nhập nền kinh tế thế giới Trong những năm qua Việt Nam đã đạt đợc những kết quả đáng khích lệ trong phát triển kinh tế: tốc độ tăng trởng cao trong nhiều năm, giải pháp tốt vấn
đề tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu, Tuy nhiên Việt Nam cũng còn đang
đối phó với những thách thức to lớn trong quá trình phát triển Một trong những thánh thức đó là: tỷ lệ thất nghiệp cao, nhu cầu về việc làm đang tạo sức ép to lớn đối với nền kinh tế Cũng nh các nớc đang phát triển khác Việt Nam thiếu vốn, thị trờng, công nghệ và những kinh nghiệm trong quản lý
để xây dựng và phát triển kinh tế nói chung và tạo việc làm cho ngời lao
động nói riêng Cho nên em đã chọn đề tài : “Đầu t trực tiếp nớc ngoài
FDI với vấn đề tạo việc làm cho ngời lao động Việt Nam” Để phần nào
làm rõ hơn đóng góp của FDI trong tạo việc làm ở Việt Nam
Đầu t trực tiếp nớc ngoài (FDI) là hình thức của đầu t nớc ngoài
đóng vai trò quan trọng đối với tăng trởng và phát triển của các nớc
đang phát triển FDI đi kèm với nó là sự chuyển giao về vốn, công nghệ, thị trờng và kinh nghiệm quản lý đáp ứng nhu cầu của các nớc đang phát triển, đồng thời góp phần tạo việc làm cho ngời lao động
Với việc thực hiện chính sách khuyến khích đầu t nớc ngoài, trong
20 năm qua Việt Nam đã thu hút đợc trên 7826 dự án đấu t có hiệu lực với vốn đăng ký hơn 71 tỷ USD vốn thực hiện đạt gần 31 tỷ USD, tạo ra hơn 90 vạn chỗ làm mới, nộp hơn 1tỷ USD cho ngân sách nhà nớc Đây
là nguồn lực quý báu để xây dựng và phát triển kin tế Việt Nam, tạo việc làm cho ngời lao động, góp phân vào tăng GDP và tăng năng suất lao động
Trang 22 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Đã có nhiều công trình nghiên cứu về việc làm cho ngời lao động thông qua FDI ở Việt Nam Em xin đóng góp thêm để phần nào làm rõ hơn vấn đề nay Về mặt lý luận đề tài hệ thống hóa lý luận việc làm, tạo việc làm, về FDI và tạo việc làm cho ngời lao động thông qua FDI ở Việt Nam trong thời gia qua Đề tài tập trung phân tích và rút ra kết luận về thực trạng tạo việc làm cho ngời lao động thông qua FDI tại Việt Nam trong 20 năm thực hiện luật đầu t nớc ngoài Bao gồm các khía cạnh nh việc làm trực tiếp, việc làm gián tiếp, chất lợng và số lợng việc làm, các quan điểm và giải pháp đẩy mạnh tạo việc làm cho ng ời lao động thông qua FDI cũng đợc xây dựng
3 Phơng pháp nghiên cứu
Các phơng pháp chủ yếu sử dụng trong nghiên cứu nh phơng pháp tổng hợp, phân tích, nghiên cứu so sánh Dựa trên số liệu thống kê, báo cáo đã đợc công bố
4 Kết cấu đề tài
Nội dung đề tài bao gồm 3 chơng nh sau:
chơng I: Cơ sở lý luận về vấn đề tạo việc làm cho ngời lao động
từ nguồn vốn đầu t trực tiếp nớc ngoài FDI
chơng II: Thực trạng tạo việc làm thông qua FDI ở Việt Nam Chơng III : Các giải pháp tạo việc làm cho ngời lao động thông qua FDI ở Việt Nam.
Trong quá trình thực hiện đề án, do trình độ và khuôn khổ đề án nên sẽ không tránh đợc những thiếu sót, vì vậy em rất mong nhận đợc
sự đóng góp ý kiến của các thấy cô và các ban Em cũng xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của cô giáo hớng dẫn: TS Vũ Hoàng Ngân Cảm ơn tập thể các thầy, cô giáo trờng ĐHKT Quốc Dân và các bạn đã giúp đỡ em hoàn thánh đề án
Trang 3nội dung Ch
ơng I : Cơ sở lý luận về vấn đề tạo việc làm
cho ngời lao động từ nguồn vốn đầu t
trực tiếp nớc ngoài FDI1.Vấn đề tạo việc làm cho ngời lao động
1.1 Khái niệm việc làm, tạo việc làm
- Khái niệm việc làm
Khái niệm 1: Việc làm là phạm trù chỉ trạng thái phù hợp giữa sức lao
động và những điều kiện cần thiết ( vồn, t liệu sản xuất, công nghệ ) để sử dụng sức lao động đó
Khái niệm 2: Theo ILO tổ chức lao động quốc tế “ việc làm là hoạt
động lao động đợc trả công bằng tiền và bằng hiện vật”
Khái niệm 3: Theo điều 13, chơng II Bộ luật lao động của nớc
CHXHCNVN ghi rõ: “Mọi hoạt động lao động tạo ra nguồn thu nhập không bị pháp luật cấm đều thừa nhận là việc làm”
Từ 3 khái niện trên ta có thể thấy khái niệm 1 là khái niệm chung nhất
và đầy đủ nhất
- Khái niệm tạo việc làm
Tạo việc làm là tạo ra số lợng và chất lợng t liệu sản xuất, số lợng và chất lợng sức lao động và các điều kiện kinh tế xã hội khác để kết hợp t liệu sản xuất và sức lao động
Tứ khái niệm ta thấy quá trình tạo việc làm là quá trình:
Một là, tạo ra số lợng và chất lợng t liệu sản xuất : số lợng và chất lợng
sản xuất phụ thuộc vào vốn đầu t và tiến bộ khoa học kỹ thuật áp dụng trong sản xuất và khả năng quản lý, sử dụng đối với t liệu sản xuất đó
Hai là, tạo ra số lợng và chất lợng sức lao động: số lợng sức lao động
phụ thuộc vào quy mô của dân số và các quy định về độ tuổi lao động và sự
di chuyển của lao động, chất lợng của lao động phụ thuộc vào sự phát triển
Trang 4của giáo dục, đào tạo và sự phát triển của y tế, thể thao và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Ba là, hình thành môi trờng cho sự kết hợp các yếu tố sức lao động và
t liệu sản xuất : môi trờng cho sự kết hợp các yếu tố lao động phụ thuộc bao gồm hệ thống các chính sách phát triển kinh tế xã hội, chính sách khuyến khích và thu hút ngời lao động, chính sách bảo hộ sản xuất, chính sách thất nghiệp, chính sách thu hút và khuyến khích đầu t
Bốn là, thực hiện các giải pháp để duy trì việc làm ổn định và có hiệu
quả : các giải pháp này có thể kể đến các nhóm giải pháp về quản lý và điều hành, về thị trờng đầu vào và đầu ra, các biện pháp khai thác có hiệu quả công suất của máy móc thiết bị, duy trí và nâng cao chất lợng của sức lao
động, kinh nghiệm quản trị kinh doanh của ngời sử dụng lao động
1.2.Cơ chế tạo viêc làm là cơ chế 3 bên:
Thị trờng việc làm chỉ có thể đợc hình thành khi ngời lao động và ngời
sử dụng lao động gặp gỡ trao đổi để đi đến nhất trí về sử dụng sức lao động
Do vậy cơ chế tạo việc làm phải đợc xem xet ở cả phía ngời sử dụng lao
động, ngời lao động, đồng thời không thể thiếu đợc vai trò của nhà nớc
Về phía ngời sử dụng lao động
Ngời sử dụng lao động bao gồm các doanh nghiệp có vốn đầu t trong nớc và doanh nghiệp có vốn đầu t nớc ngoài Họ cần có thông tin về thị tr-ờng lao động đầu vào và đầu ra để không chỉ tạo ra việc làm mà còn duy trì
và phát triển chỗ làm cho ngời lao động Ngoài ra, ngời sử dụng lao động cũng cần phát triển quy mô kinh doanh, đầu t cơ sở để tạo việc làm cho ng-
ời lao động nhiều hơn và tốt hơn Số lợng và chất lợng chỗ làm việc đợc tạo
ra phụ thuộc vào nhiều yếu tố trong đó vấn đề vốn, công nghệ, trình độ quản lý và thị trờng đóng vai trò quan trọng
Về phía ngời lao động
Ngời lao động luôn mong muốn tìm đợc công việc phù hợp và thu nhầp cao Để đạt đợc mong muốn ấy ngời lao động phải đầu t cho chính
Trang 5bản thân họ Đó là sự đầu t nâng cao sức khỏe, đầu t vào giáo dục và
chuyên môn nghề nghiệp Ngời lao động phải chủ động tìm kiếm việc làm
và năm bắt các cơ hội về việc làm
Về phía nhà nớc
Nhà nớc đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm Thể hiện trong việc tạo ra môi trờng thuận lợi cho sự kết hợp sức lao động với t liệu sản xuất, thông qua việc tạo hành lang pháp lý, chính sách , luật lệ liên quan
Tóm lại: Cơ chế tạo việc làm đòi hỏi sự tham gia của nhà nớc, ngời sử
dụng lao động và của ngay chính bản thân ngời lao động Chất lợng và số ợng việc làm đợc tạo ra phụ thuộc vào khả năng vốn, công nghệ, thị trờng
l-và trình độ quản lý của ngời sử dụng lao động Đây chính là vớng mắc của các doanh nghiệp, của ngời sử dụng lao động ở các nớc đang phát triển nói chung Do vậy đối với các nớc đang phát triển thu vốn đầu t, nhất là vốn FDI nhằm tạo việc làm cho ngời lao động có ý nghĩa rất quan trọng Ưu thế
về vốn, thị trờng và những kinh nghiệm kinh doanh trên thị trờng quốc tế nên các doanh nghiệp có FDI có điều kiện hơn các doanh nghiệp có vốn
đấu t trong nớc trong việc tạo việc làm và đảm bảo sự ổn định của việc làm
đợc tạo ra
2 Đầu t trực tiếp nớc ngoài ( FDI)
2.1 Khái niệm đầu t trực tiếp nớc ngoài( FDI: Foreign Direct
2.2 Các hình thức của ( FDI)
Trong thực tiển FDI đợc thực hiện theo nhiều hình thức khác nhau, trong đó những hình thức đợc áp dụng phổ biến bao gốm:
Trang 6+Hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hợp tác kinh doanh.
+ Doanh nghiệp liên doanh
+ Doanh nghiệp 100% vốn nớc ngoài
Tùy theo điều điện cụ thể của từng quốc gia, các hình thức đầu t trên
đợc áp dụng ở mức độ khác nhau
2.3 FDI - nguồn vốn đầu t phát triển KT-XH quan trọng
Thực hiện đờng lối mở của, hội nhập kinh tế quốc tế của đảng và nhà nớc, tháng 12 năm 1987 Quốc hội nớc cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
đã ban hành luật đầu t nớc ngoài tại Việt Nam Sau 20 năm thực hiện, khu vực kinh tế có vốn đầu t trực tiếp nớc ngoài không ngừng phát triển và trở thành một bộ phận cấu thành quan trọng, và có những đóng góp ngày càng lớn đối với sự phát triển của nền kinh tế đất nớc ta Tính đến tháng 8 năm
2007 trong phạm vi cả nớc đã có trên 7.826 dự án đấu t có hiệu lực với vốn
đăng ký hơn 71 tỷ USD, vốn thực hiện đạt gần 31 tỷ USD, tạo ra hơn 90 vạn chỗ làm mới, nộp hơn 1tỷ USD cho ngân sách nhà nớc.
Trong giai đoạn 1988-1995, tốc độ thu hút vốn đầu t tăng khá nhanh qua các năm Thời kỳ 1988-1990 có 219 dự án với số vốn đăng ký đạt 1.582 triệu USD, thời kỳ 1991-1995 có 1.398 dự án với vốn đăng ký đạt 16.422 triệu USD chiếm 24,5% tổng vốn đầu t toàn bộ nền kinh tế, và gấp 10 lần về vốn so với giai đoạn 1988-1990 Riêng năm 1996 đạt mức kỷ lục 8.640 triệu USD Từ năm 1996 đến năm 1998, FDI vào Việt Nam đã bị giảm sút
đáng kể So với năm 1996 vốn đăng ký cấp mới năm 1997 giảm 49%, năm
1998 giảm 16%, năm 1999 giảm 59% Từ năm 2000, FDI có dấu hiệu phục hồi Vốn đăng ký cấp mới tăng gần 2,4 tỷ USD, tăng 9% so với năm 1999
Và trong 9 tháng đầu năm 2007 vốn đăng ký cấp mới tăng gần 9,6 tỷ USD
Đây là nguồn vốn to lớn kết hợp với các nguồn lực trong nớc, đặc biệt là lao
động đã và đang tạo ra việc làm và thu nhập cho ngời lao động, tạo ra các năng lực mới cho nền kinh tế
Trang 72.4 FDI với việc đa dạng hóa, nâng cấp trang thiết bị, công nghệ
Một trong các vai trò quan trọng của hoạt động đầu t nớc ngoài trực tiếp đặc biệt đối với các nớc đang phát triển là chuyển giao công nghệ và thiết bị cho nớc nhận đầu t Các nhà đầu t nớc ngoài thờng góp vốn bằng bí quyết công nghệ của mình hoặc của nớc mình và sử dụng trong doanh nghiệp có FDI Dòng FDI đến Việt Nam từ nhiều nớc và khu vực trên thế giới Đến tháng 8 năm 2007 có 79 nớc đầu t vào Việt Nam với trình độ
phát triển kinh tế, khoa học, công nghệ và đặc điểm nhân văn khác nhau, đã
và đang làm đa dạng hóa kỹ thuật công nghệ còn nghèo nàn của Việt Nam
Đa số thiết bị công nghệ đa vào Việt Nam thông qua FDI thuộc loại trung bình của thế giới, tiên tiến hơn thiết bị hiện có Điều này có thể giải thích đợc do các đối tác nớc ngoài lớn nhất chủ yếu là Singapore, Đài Loan, Trung Quốc, Hong Kong và một số nớc đang phát triển khác, trình độ kĩ thuật thấp hơn với các nớc công nghệ tiên tiến Lý do nữa là do giữa Việt Nam và các nớc Châu á có nhiều điểm tơng đồng về tự nhiên , kinh tế và con ngời nên có thể những gì thích hợp với những nớc đó lại thích hợp với Việt Nam Mặt khác nếu các nớc đầu t vào Việt Nam, thậm chí là nớc phát triển có công nghệ gốc thì những thiết bị hoặc là đã qua sử dụng hoặc là sản xuất tại các nớc đang phát triển khác.Tuy nhiên, những công nghệ thiết bị
đó nói chung vẫn phù hợp với nớc ta trong hoàn cảnh hiện nay bởi vì trình
độ chuyên môn kĩ thuật của ngời lao động còn thấp và chúng ta cũng cần những lĩnh vực sử dụng nhiều lao động bên cạnh những lĩnh vực tập trung công nghệ và vốn
Trang 8Biểu 1 Đầu t của một số nớc vào Việt Nam (1988-2007)
Nguồn: Cục đầu t nớc ngoài- bộ kế hoạch và đầu t
2.5 FDI với phát triển các ngành, vùng kinh tế quan trọng
Đầu t nớc ngoài trực tiếp đến nayđã có mặt ở hầu hết các lĩnh vực, ngay cả những ngành và lĩnh vực đòi hỏi kĩ thuật, công nghệ tiên tiến nh thông tin viễn thông, thăm dò dầu khí, giao thông đờng bộ, cấp nớc, sản xuất lắp ráp ôtô, xe máy, hàng điện tử, hóa chất (dầu nhờn, sơn), xây dựng khách sạn cao cấp, sản xuất một số mặt hàng tiêu dùng và thực phẩm với chất lợng Việc này giúp Việt Nam không mất nhiều năm để mày mò tìm kiếm mà vẫn phát triển đuợc các ngành, lĩnh vực mới, rút ngắn đợc khoảng cách công nghệ với thế giới và khu vực
Công nghiệp - ngành kinh tế quan trọng và trực tiếp liên quan đến kĩ thuật và công nghệ của toàn bộ nền kinh tế, thu hút đợc nhiều và ngày càng tăng về số dự án và vốn FDI Tính đến tháng 8 năm 2007 vốn FDI thực hiện trong công nghiệp và xây dựng chiếm tới 62,4% tổng số vốn FDI thực hiện của cả nớc (biểu 2) Điều này đã và sẽ mang đến sự đóng góp và ảnh hởng
Trang 9rất quan trọng của FDI đến công nghệ ở nớc ta và do đó tác động đến khả năng tạo việc làm không những của bản thân khu vực công nghiệp mà còn cả các lĩnh vực khác nữa Đầu t vào các khu chế xuất và khu công nghiệp cũng tăng nhất là từ những năm 90 đã có tác động tích cực về tập trung công nghệ, kĩ thuật cao.
Biểu 2: Cơ cấu FDI thực hiện phân theo ngành kinh tế (1988-2007)
Tính đến tháng 8 năm 2007
Đơn vị tính: USD
STT Chuyờn ngành Số dự ỏn Vốn đầu tư Vốn điều lệ Đầu tư thực hiện
I Cụng nghiệp và xõy dựng 5,252 44.276.586.709 18.90.10.74.220 21.20.91.73.510
Cụng nghiệp dầu khớ 36 2,146,011,815 1,789,011,815 5,828,865,303 Cụng nghiệp nhẹ 2245 12,037,102,919 5,472,759,796 3,635,854,494 Cụng nghiệp nặng 2272 22,227,920,532 8,519,459,239 7,320,745,286 Cụng nghiệp thực phẩm 290 3,444,180,033 1,529,173,440 2,203,981,216 Xõy dựng 409 4,421,371,410 1,590,669,930 2,219,727,209
II Nụng, lõm nghiệp 889 4.205.003.941 1.952.191.321 2.080.271.352
Nụng - Lõm nghiệp 768 3,842,310,782 1,780,732,440 1,913,735,851 Thủy sản 121 362,693,159 171,458,881 166,535,501 III Dịch vụ 1,685 22.992.088.366 10.217.024.169 7.617.092.172
Dịch vụ 810 2,058,412,054 889,421,070 443,206,320 Giao thụng vận tải - Bưu điện 197 4,175,818,735 2,718,671,925 741,622,874 Khỏch sạn - Du lịch 206 5,499,848,584 2,298,676,776 2,509,336,180 Tài chớnh - Ngõn hàng 64 840,150,000 777,395,000 762,870,077 Văn húa -Y tế - Giỏo dục 245 1,159,430,862 504,466,694 389,546,809 Xõy dựng Khu đụ thị mới 8 3,227,764,672 894,920,500 282,984,598 Xõy dựng Văn phũng - căn hộ 131 4,886,138,903 1,707,527,597 1,907,957,984 Xõy dựng hạ tầng Khu chế xuất -
Khu CN 24 1,144,524,546 425,944,597 579,567,330
Tổng
( Không tính số dự án đã hết hạn và số dự án giải thể)
Nguồn: Cục đầu t nớc ngoài- bộ kế hoạch và đầu t
FDI ở Việt Nam tập trung ở những vùng trọng điểm kinh tế, nhất là ở hai thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội Phân bố giữa miền Nam và miền Bắc tuy có chênh lệch nhng không quá lớn Sáu địa phơng là Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu, Hải Phòng, Bình Dơng chiếm tới 76,7% tổng số dự án và 78,8% tổng số vốn đầu t
Trang 10Biểu 3: Các địa phơng có vốn FDI lớn (1988-2007)
(Nguồn: Cục đầu t nớc ngoài- bộ kế hoạch và đầu t)
Các dự án đầu t nớc ngoài vào nông, lâm nghiệp và thủy sản còn quá ít
ỏi so với khả năng và nhu cầu thực tế Mặc dù Việt Nam đã đa ra nhiều chính sách nhằm khuyến khích đầu t vào lĩnh vực này nhng FDI đầu t vào nông, lâm nghiệp và thủy sản còn hạn chế.Tính đến tháng 8 năm 2007 số
dự án FDI đầu t vào lĩnh vực này chiếm 11,36% tổng số dự án đầu t, chiếm 5,9% tổng vốn FDI đầu t và chiếm 6,7% vốn thực hiện Việc tập trung đầu
t FDI vào lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ tạo đợc tốc độ tăng trởng nhanh của nền kinh tế, tuy nhiên đối với những nớc nông nghiệp nh Việt Nam chỉ nên tập trung đầu t vào công nghiệp và dịch vụ sẽ không tạo cơ sở cho tăng trởng bền vững Điều này ảnh hởng rất lớn đến việc làm không chỉ của nông thôn mà cả vùng đô thị
3 Mối quan hệ giữa FDI với vấn đề tạo việc làm cho ngời lao động
3.1.Tác động qua lại giữa FDI - tăng trởng - việc làm
Đến nay , khu vực có FDI đang phát triển và đóng vai trò quan trọng trong phát triển và tăng trởng kinh tế Việt Nam Khu vực này đã sử dụng
Trang 11lao động và các nguồn lực khác trong nớc và tạo ra những năng lực mới cho nền kinh tế, góp phần vào tăng trởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đóng góp vào ngân sách, kim ngạch xuất khẩu tất cả những tác động trên đến lợt nó lại kích thích sản xuất trong nớc tạo thêm việc làm và tăng thu nhập cho ngời lao động , khích thích tiêu dùng, và thu hút thêm FDI vào nền kinh
tế Tính tích cực của hoạt động FDI ở đây là tạo ra vòng ảnh hởng lẫn nhau
có tính nhân rộng giữa FDI, việc làm và tăng trởng
Khu vực FDI có tăng trởng nhanh, doanh thu tạo ra ngày một tăng, năm 1991 chỉ có 151 triệu USD đến năm 1997 tăng lên đến 3621 triệu USD
và năm 1998 là 3271 triệu USD và trong 9 tháng đầu năm 2007 tăng thêm
16 tỷ USD (tăng 17% so năm 2006) Tỷ lệ đóng góp vào GDP là đáng kể và ngày một cao Điều này góp phần mang lại tốc độ tăng trởng GDP của cả n-
ớc khá cao.Trong 9 tháng đầu năm 2007 khu vực có FDI nộp 1,55 tỷ USD cho ngân sách Xuất khẩu và nộp ngân sách của khu vực FDI cũng liên tục tăng lên
Đóng góp vào ngân sách nhà nớc của khu vực FDI
3.2 Những kết luận chung về tạo việc làm thông qua đầu t trực tiếp nớc
ngoài -FDI
Trên cơ sở nghiên cứu về việc làm, FDI trong tạo việc làm có thể rút ra những kết luận chung chủ yếu sau:
Trang 12Việc làm và thất nghiệp là những vấn đề quan trọng đối với sự phát triển của các quốc gia Đối với các nớc đang phát triển nhu cầu về việc làm
Về mặt chất lợng các nghiên cứu đều khẳng định việc làm đợc tạo bởi nguồn vồn FDI có chất lợng cao hơn việc làm đợc tạo bởi các nguồn vốn trong nớc khi so sánh trong cùng ngành và lĩnh vực Chất lợng việc làm đợc đánh
giá qua các chỉ tiêu nh: “Vốn/ lao động” hay “Vốn/ chỗ làm việc”, Điều kiện
làm việc, chất lợng lao động
Ngoài việc tạo việc làm FDI cũng tạo ra những tác động khác đến thị trờng lao động ở các nớc đang phát triển Những tác động này bao gồm chảy máu chất xám, di chuyển lao động nông thôn và thành thị, sự diễn biến phức tạp của các quan hệ lao động trong các doanh nghiệp có FDI Thu hút đầu t trực tiếp nớc ngoài nhằm tạo ra nguồn lực để phát triển kinh tế và tạo việc làm cho ngời lao động là xu hớng quan trọng đối với Việt nam chúng ta.Trung Quốc cũng nh các nớc trong khu vực cũng theo
đuổi các chính sách này.Tuy nhiên mỗi nớc có chính sách cụ thể và biện pháp khác nhau, có quốc gia đã sai lầm trong thu hút và sử dụng nguồn vốn FDI trong phát triển kinh tế và tạo việc làm.Ta sẽ xem xét vấn đề này ở Việt nam diễn ra nh thế nào sau đây
Trang 13FDI ở Việt Nam
1.Số lợng việc làm
1.1.Số lợng việc làm trực tiếp
Việc làm trực tiếp là việc làm đợc trực tiếp tạo ra trong hệ thống của
doanh nghiệp bao gồm các việc làm nh sản xuất, phân phối, nghiên cứu Đó là các việc làm do doanh nghiệp tuyển dụng lao động và trả lơng Số l-ợng lao động trực tiếp đợc tính dựa trên bảng lơng của doanh nghiệp
Theo thống kê chính thức, số ngời làm việc trong khu vực có vốn
đầu t nớc ngoài ngày một tăng lên Cuối năm 1993, số lao động trong khu vực này chỉ có 49.892 ngời đến giữa năm 1994 là 88.054 ngời tức
là tăng 1.76 lần , năm 1996 là 172.928 ngời Đến 12/1997 con số này
là 250.000 ngời, đến cuối tháng 8/1998 là 270.000 ngời Theo tài liệu gần đây nhất của Bộ KH- ĐT đến tháng 8 năm 2007 con số này là 900.5221 ngời.Từ năm 1993 đến năm 1998 trung bình mỗi năm lao
động trong khu vực có FDI tăng lên khoảng 46.000
ngời Mặc dù trong những năm 1997, 1998 do ảnh hởng của cuộc khủng hoảng kinh tế khu vực nhiều doanh nghiệp có FDI phải giảm bớt lao động, song số lợng lao động làm việc trực tiếp trong khu vực có FDI vẫn tăng nhanh.Đến 2004 con số này là gần 739 nghìn ng ời Nh…vậy, theo thời gian, tổng vốn FDI đăng ký và thực hiện tăng thì tổng lao động trong khu vực nay cũng tăng
Tuy nhiên, so với lực lợng lao động đông đảo của nớc ta thì số ợng việc làm trực tiếp do FDI tạo ra không nhiều Tổng doanh nghiệp làm trong các doanh nghiệp có FDI năm 1993 chiếm 0,15 % tổng lao
l-động làm việc trong nền kinh tế quốc dân, Năm 1994 là 0,26 %, năm
1996 là 0,29 % vag năm 1997 là 0,37 % năm 1998 là 0,76 % Tỷ lệ
này chứng tỏ số lợng việc làm trực tiếp do FDI là không lớn Nh vậy,
Trang 14việc làm trực tiếp trong khu vực có FDI tăng theo vốn đầu t nhng còn hạn chế về số lợng Điều này phù hợp với xu hớng chung của FDI
trong tạo việc làm ở các nớc khác trên thế giới
Số lao động trực tiếp làm việc trong khu vực có fdi
0 100 200 300 400 500 600 700 800
450 590 665 739
Trong các doanh nghiệp FDI , các doanh nghiệp liên doanh sử dụng nhiều lao động nhất, sau đó đến các doanh nghiệp 100% vốn nớc ngoài và hợp đồng hợp tác kinh doanh Cơ cấu này phù hợp với việc các dự án và vôn FDI dới hình thức liên doanh chiếm tỷ lệ cao hơn so với các hình thức
đầu t khác Chẳng hạn ở Hà nội tính đến 31/12/1995 vời 210 dự án thu hút 13.102 lao động, trong đó liên doanh chiếm 80% số dự án thu hút 73% số lao động; doanh nghiệp 100% vốn nớc ngoài chiếm 13% số dự án với 16% lao động, hợp đồng hợp tác tơng ứng là 7% và 11% Nhng điều này không
có nghĩa mỗi một doanh nghiệp liên doanh thu hút đợc nhiều lao động hơn doanh nghiệp thuộc loại hình khác Nó còn phụ thuộc vào lĩnh vực đầu t, công nghệ sử dụng , chi phí lao động và một sồ yếu tố khác
Lao động trong khu vực có FDI có mặt ở các ngành kinh tế khác nhau trong đó những ngành thu hút nhiều dự án và vốn FDI cũng thu hút nhiều lao động
Trang 15Tuy nhiên khả năng thu hút lao động không phải bao giờ cũng tỷ lệ thuận với vốn vì công nghệ của mỗi ngành là khác nhau Có tới 71% tổng số lao động của khu vực có FDI tập trung ở ngành công nghiệp Trong đó công nghiệp nhẹ và công nghiệp thực thẩm chiếm 57%, công nghiệp nặng là 14%.
Vốn và lao động trong khu vực có FDI ở Việt Nam
(Nguồn: báo cáo tổng hợp về FDI, vụ quản lý các dự án, bộ kế hoạch và đầu t)
1.2 Số lợng việc làm gián tiếp.
Việc làm gián tiếp đợc xác định là việc làm tạo trong các hoạt động của các ngành các tổ chức, doanh nghiệp khác ngoài khu vực có FDI nhng phục vụ cho hoạt động của doanh nghiệp có FDI
Một số khu vực sản xuất và cung cấp các sản phẩm , dịch vụ cho khu vực FDI cũng phát triển và tạo ra số việc làm đáng kể Phần lớn các doanh nghiệp có FDI bên cạnh việc tạo ra việc làm trực tiếp còn tạo ra việc làm gián tiếp với số l-ợng lớn hơn nhiều so với số lợng việc làm trực tiếp mà nó tạo ra Các doanh nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng, đặc biệt là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩng vực nông nghiệp và chế biến nông sản thờng có tỷ lệ việc làm gián tiếp /việc làm trực tiếp cao nhất
Trang 16Kết quả khảo sát việc làm trực tiếp và gián tiếp một số dự án
Số
Dự án chế biến rau và hoa quả
Gia Lâm
Dự án chế biến cà chua Hải Dơng
1 Tổng vốn đầu t 2,39 triệuUSD 1,4 triệu USD 3,0 triệu USD
và mua lại sản phẩm vào cuối vụ nên danh nghĩa là là không có hoặc có ít công nhân.Thực tế họ đã tạo ra một ssó việc làm đáng kể cho lao động Việt nam ở khu vực nông thôn Đây là những ảnh hởng tạo việc làm gián tiếp của FDI trong nông nghiệp Nh dự án nhà máy chế biến cà chua Hải Dơng với tổng vốn 3triệu USD ngoài việc sử dụng khoảng 200 công nhân trực tiếp còn tạo ra việc làm ổn định cho khoảng 10.000 lao động ở 3 huyện của tỉnh này Và còn nhiều dự án nh thế nữa
2 Chất lợng việc làm.
Việc làm trong khu vực có vốn đầu t trực tiếp nớc ngoài có chất lợng cao hơn so với khu vực trong nớc Để đánh giá mặt chất lợng của việc làm