Kaliđasa với kịch Sơkuntơla Giáo trình: GS Lưu Đức Trung Soạn giảng: Nguyễn Thanh Phong

Đặc điểm kịch cổ điển Ấn Độ  Đến thời Kaliđasa, kịch cổ điển phát triển mạnh..  Để lại 3 vở kịch: Urơvaxi, Malavika, Sơkuntơla; 2 tập trường ca: Ragahuyansa Đời sau của Ragahu, Kumara

Kaliđasa với vở kịch Sơkuntơla

Giáo trình: GS Lưu Đức Trung

Soạn giảng: Nguyễn Thanh Phong

1 Đặc điểm kịch cổ điển Ấn

Độ

 Đến thời Kaliđasa, kịch cổ điển phát triển mạnh.

 Nội dung:

- Thể hiện triết lý và tôn giáo Bàlamôn, lấy phân biệt đẳng cấp làm cơ sở xã hội, đề cao phạm trù

Nghiệp.

- Trình bày cho khán giả thấy cuộc đời là ảo mộng và giáo dục thái độ yêu ghét rõ ràng, phản ánh tình yêu thương và khí phách anh hùng Tiêu chuẩn rasa và

8 bhava (yêu, thương, vui, hùng, phục, giận, ghét, sợ).

 Kết thúc kịch tránh cảnh tượng bi đát, rùng rợn, cần

có hậu để khán giả thêm tin yêu kình phục thần

thánh và quốc vương.

 Thể loại kịch chưa phân chia rõ ràng, bố cục chưa chặt chẽ, ý niệm về màn lớp chưa rõ ràng, không

chú ý tính thống nhất thời gian và địa điểm.

 Nhân vật chính là mẫu người lý tưởng; quân vương, anh hùng và thần thánh có đủ 3 tiêu chuẩn: tình

yêu, anh hùng, cao thượng.

Ngôn ngữ có quy định: Nam dùng tiếng Sanskrit, nữ dùng tiếng Pracơrít, đối thoại dùng văn xuôi, độc

thoại dùng văn vần, ca múa phụ họa, vai hề gây

cười, dàn cảnh sơ sài nhưng y phục cầu kì.

 Diễn trong cung đình hay sân nhà giàu sang, chưa

có rạp hát.

 Hình thức kịch dân gian: Kịch Natraka, kịch Datara, kịch Lila.

 Kết hợp quy phạm sân khấu triều và sân khấu dân gian.

2 Cuộc đời và tư tưởng của Kaliđasa

 Ông sống đầu thế kỉ V, là 1 trong 9 viên ngọc quý tô điểm cho cung vua Vikramađitia

 Theo truyền thuyết, Kaliđasa mất mẹ sớm, được người chăn bò nuôi, công chúa đem

lòng yêu mến

 Ông tiếp thu những sáng tác văn học dân

gian, thần thoại, sử thi lưu truyền trước đó

 Để lại 3 vở kịch: Urơvaxi, Malavika,

Sơkuntơla; 2 tập trường ca: Ragahuyansa

(Đời sau của Ragahu), Kumarasambhava

(Ngày sinh của Kumara) và một số thơ trữ

tình

 Là vị chúa thơ trong nền văn học Ấn Độ, vận dụng hiệu quả thơ ca Sanskrit và văn học

dân gian Ấn Độ

 Là tín đồ Bàlamôn, bị triết lý tôn giáo và quan điểm nghệ thuật của giai cấp thống trị chi

phối

3 Kịch Sơkuntala hay Chiếc nhẫn bị đánh rơi

1 Từ truyền thuyết đến kịch bản

 Vở kịch bắt nguồn từ sử thi Mahabharata,

Kaliđasa đã cải biên, thêm thắt theo quan điểm của mình cho phù hợp quy phạm sân khấu

triều đình

 Vở kịch có cả thơ và văn xuôi, 7 hồi và phần

giáo đầu

 Kịch cổ Ấn  Độ thường đề cập đến những mối tình hồn nhiên, trong sáng đầy ma lực như những tiếng sét ái tình mà người Ấn Độ cho là thiêng liêng cao quý

 Kalidasa thường ca hát về những hoan lạc của tình yêu và vẻ đẹp thiên nhiên Dù chọn đề tài

từ những câu chuyện tôn giáo xa xưa nhưng

Kalidasa biết rót vào đấy những mật ngọt trần gian.

 Vở kịch Shakuntala “Thể hiện cảm thức yêu

đương, từ tình yêu nhục thể đến tâm linh với

những biến chuyển tình cảm từ xao xuyến, nhớ nhung, buồn bã tủi nhục…đến hòa hợp vẹn

toàn

Nhận định của Nhật Chiêu

 Kịch thơ Shakuntala đã gây ấn tượng mạnh nơi các nhà văn Đức, đại văn hào Đức

Johann Wolfgang Goethe ca ngợi:

-  Nếu muốn có một tiếng ôm ấp được cả hoa mùa xuân và quả mùa thu/  Một

tiếng làm đắm say, nuôi dưỡng và thỏa mãn được tâm hồn/ Nếu muốn có một tiếng bao gồm được cả trời đất/ Thì tôi gọi Shakuntala/  Tiếng đó nói lên tất cả!

Chào bình minh

(Kalidasa)

Hãy chăm chú vào ngày hôm nay, vì nó là đời sống, chính là sự sống của đời sống

Nó tuy ngắn ngủi,

Nhưng chứa tất cả chân lý về đời ta:

Sự sung sướng khi tiến phát ,

Sự vẻ vang của hành động,

Sự rực rỡ của thành công

Vì hôm qua chỉ là giấc mộng, vì ngày mai chỉ là ảo tưởng

Nhưng hôm nay nếu sống đầy đủ ta sẽ thấy:

Hôm qua là một giấc mộng êm đềm

Và ngày mai là hình ảnh của hi vọng

Vậy ta hãy chăm chú kĩ vào hôm nay…

Trích dịch vài hàng thơ Kàlidàsa :

Mấy giọt nước

Ngừng giây lát trên làn mi cong

Rồi rơi bắn xuống môi nàng

Rồi rơi vỡ trên đôi núm nhũ hoa

Cuối cùng

Vài giọt

Cũng đã tới đích

Yên nghỉ trong rốn ngọc bụng nàng

(Kamarasambhava-bản David Smith)

* * *

Nàng như đoá hoa

chưa một ai được ngửi hương thơm, Nàng như tảng ngọc chưa ai cắt đẽo, Một cành vàng chưa ai níu kéo,

Mật ngọt, tinh tươi

Nhan sắc nàng,

chẳng một ai xứng đáng hưởng hơi!

Có chăng một đấng mày râu

Chu toàn nhân cách giữa đất trời

Mà người như thế biết tìm đâu!

Khi nàng Indumati dạo gót ngọc tuyển phò mã qua đám hoàng tử xếp hàng cầu hôn

Khuôn mặt mỗi ông hoàng sáng lên

rồi tái lợt mất hồn

Giống như ta được xem

Lồng đèn lính canh đi qua từng hàng nhà

dãy phố ban đêm.

* * * Tôi cố vẽ dung nhan nàng

Vẽ cả thân tôi quỳ dưới gót chân loan

Mắt rơm rớm, xúc cảm chân thành

Vẫn khiến gã Yama ghen tuông bực tức

Cấm đôi ta gặp gỡ

Dù gặp gỡ trong tranh!

Trích Maghadùta

Gái dậy thì thanh tân

Chưa giao hoan một lần

Biết chi chuyện tình dục

Biết gì thai nghén, lang quân !

Hàm răng đều bạch ngọc

Làn môi đỏ mặt trời hồng bình minh Bụng thon thon, vóc mảnh mai

Khép nép sợ sệt tựa con nai

Rốn ngọc sâu lõm

Bước khoan thai

Mông tròn đầy

Ngực lẩy ưỡn mình về trước,

Dáng vẻ như thế

Mới là mẫu tuyệt mỹ giai nhân.

Cây bông súng hoa nở sớm mai

Chiều rồi

Chẳng muốn khép cánh

Nhưng cũng đành đóng cửa

Đuổi khách ong vo ve bay lượn vào chơi

Duyên kỳ ngộ đẹp như một bản tình ca được

Kàlidàsa đưa vào kịch bản, nhan sắc cô gái trăng tròn ngây thơ mô tả qua lời nhà vua :

Như cành hoa mới hái vẫn chưa lành

Như nhánh bẻ rời mà nhựa ứa vẫn chưa khô!

Nhà vua tuyệt vọng vì Shakuntalà cự tuyệt ban đầu :

Vòng hoa sen ngan ngát

Giữ hơi thơm cổ tay nàng

Nuôi dưỡng trái tim ta

Gìn giữ lòng ta, gã tù nhân vô vọng!

…Vòng hoa này từng nằm trên cánh tay ngà ngọc

toả muôn đời hương ngào ngạt tim ta

dẫu nàng chẳng ban cho đời này hạnh phúc

thì vòng sen kỷ vật chẳng bao giờ phôi pha!

Hoa trắng tinh nõn nà

tựa vầng trăng mảnh mai

Phải chăng mặt Hằng nga vòm trời thiên thai ?

Trăng ngỡ cánh tay nàng ngà ngọc Nên bỏ trời vằng vặc

xuống phô sắc mọc bờ vai !