thực trạng và hậu quả của hoạt động rửa tiền

Về phơng diên pháp lý, rửa tiền là một khái niệm tơng tự nh tội xâmphạm có chủ ý trong giao dịch tiền tệ .Để kết án đợc loại tội phạm này,ngời kết án phải đa ra đợc những bằng chứng về n

Mục lục

Mở đầu

Nội dung

2

Chơng I: Lý luận chung về rửa tiền

2

1 Khái niệm rửa tiền

2

2 Chu trình rửa tiền

3

3 Các hình thức rửa tiền

6

Chơng II: Thực trạng và hậu quả của hoạt động rửa tiền

13

1 Thực trạng hoạt động rửa tiền ở Việt Nam và trên thế giới

13

2 Hậu quả của nạn rửa tiền

21

Chơng III: Giải pháp chống rửa tiền

25

1 Kinh nghiệm chống rửa tiền ở các nớc trên thế giới

25

2 Giải pháp chống rửa tiền ở Việt Nam

KÕt luËn

Tµi liÖu tham kh¶o

nội dung

chơng I : Lý luận chung về rửa tiền

1 Khái niệm rửa tiền:

Rửa tiền là hành vi cố ý che giấu hay nguỵ trang đặc điểm nhận dạngdoanh thu bất chính để chúng trở thành những thu nhập có nguồn gốchợp pháp Hay nói cách khác rửa tiền là quá trình hợp pháp hoá nhữngkhoản tiền có nguồn gốc bất hợp pháp

Về phơng diên pháp lý, rửa tiền là một khái niệm tơng tự nh tội xâmphạm có chủ ý trong giao dịch tiền tệ Để kết án đợc loại tội phạm này,ngời kết án phải đa ra đợc những bằng chứng về những âm mu của bị cáotrong những giao dịch tiền tệ hay hoạt động chuyển giao quốc tế có liênquan tới những khoản tiền có đợc từ những hoạt động phi pháp Danhsách của nhhững hoạt động này vô cùng dài bao gồm việc đa hối lộ, buônlậu, tham nhũng, buôn bán ma tuý, tống tiền, giết ngời, cớp ngân hàng,khủng bố …

Hoạt động rửa tiền đã xuất hiên từ rất lâu trên thế giới và càng ngày nhucầu rửa tiền càng tăng lên Có hai xu hớng rửa tiền chính: thứ nhất là sựdính líu ngày càng nhiều của các chuyên gia rửa tiền trong hoạt động rửatiền Các tổ chức tội ác ngày càng có xu hớng chuyển giao nhiệm vụ rửatiền cho nhhững chuyên gia rửa tiền bởi vì những phơng pháp cần sửdụng để lách luật và tránh sự phát hiện rất tinh vi và phức tạp Cácchuyên gia rửa tiền không chỉ giỏi che giấu gốc gác phi pháp của số tiền

mà còn có thể sử dụng số tiền đó để đầu t vào bất động sản, cổ phiếu, tráiphiếu hay các lĩnh vực kinh doanh hợp pháp khác Thù lao trả cho cácchuyên gia rửa tiền ngày càng tăng từ 6%- 8% vào đầu thập niên 80 lên

đến 20% vào giữa thập niên 90 Chính sự trợ giúp của những chuyên giarửa tiền cho bọn tội phạm đã dẫn tới xu hớng thứ hai, đó là toàn cầu hoáhoạt động rửa tiền Xu hớng này bắt nguồn từ hai nhân tố: sự hội nhậptoàn cầu của các thị trờng tài chính và nỗ lực của bọn tội phạm nhằmtránh sự phát hiện và tịch thu những tài sản bất minh bằng cách lợi dụngnhững nớc thiếu pháp luật chống rửa tiền hoặc luật chống rửa tiền cha

phát triển và việc thực thi luật đó không nghiêm, đặc biệt là những nớc

đ-ợc xếp vào nhóm nớc nền kinh tế thị trờng mới nổi Bằng cách quốc tếhoá hơn nữa các hoạt động tội ác, những kẻ rửa tiền trên thực tế đang lợidụng xu hớng toàn cầu hoá để đầu t vào các hàng hoá và dịch vụ tàichính hợp pháp

Thông thờng có ba phơng thức để xử lý đồng tiền bất chính, đó là tích trữtiền mặt, vận chuyển tiền mặt qua biên giới và giao dịch chuyển tiềnthông qua hệ thống tài chính ngân hàng Trong đó, đến 90% số tiền đợcrửa thông qua hệ thống ngân hàng Các ngân hàng đơng nhiên trở thànhmục tiêu “khoái khẩu” của giới rửa tiền do các dịch vụ và công cụ thanhtoán đa dạng của nó nh chi phiếu, séc du lịch… và nhất là hiện nay là sựphát triển nh vũ bão của dịch vụ ngân hàng điện tử (e- banking) mà bọnchúng có thể lợi dụng để che giấu nguồn gốc phạm pháp ban đầu của

đồng tiền Các xứ sở thiên đờng ngân hàng tài chính heaven countries) cũng là những nơi lý tởng để rửa tiền do các u đãi vềthuế, do luật lệ truyền thống về bí mật ngân hàng hay do sơ hở trongquản lý Chính vì vậy hệ thống ngân hàng đợc gọi là các cỗ máy rửa tiền(money-laundering) cho bọn tội phạm

(bank–finance-2 Chu trình rửa tiền:

Tiền là vô danh nhng mỗi một khoản tiền đều kèm theo nó là những bằngchứng về nguồn gốc xuất xứ, vì thế khi muốn che giấu hay thay đổi gốcgác của một khoản tiền ngời ta đều cần đến chu trình rửa tiền Có thể nóihoạt động rửa tiền là một trong những hoạt động tài chính ngầm thuộcloại tinh vi nhất, để thực hiện đợc quá trình này phải tiến hành qua nhiềubớc, nhiều khâu phức tạp sao cho qua mỗi bớc độ bẩn của khoản tiền đợcrửa đợc “tẩy” mờ dần đi và cuối cùng sau khi kết thúc quá trình rửa tiềnthì những đồng tiền “bẩn” này đợc gột rửa trở nên “sạch sẽ” nh cha từng

có chuyện gì xảy ra

Nhìn chung chu trình rửa tiền có thể đợc chia ra làm 3 bớc là: thâm nhập,xoá dấu vết và hòa nhập hệ thống

Bớc thâm nhập là việc những đồng tiền tội ác lần đầu thâm nhập vào hệthống tài chính Bớc này đợc thực hiện nhằm vào hai mục đích là giải toả

việc nắm giữ lợng tiền mặt lớn của bọn tội phạm và đa số tiền này vào hệthống tài chính hợp pháp Bon tội phạm có thể thực hiện điều này bằngcách chia nhỏ lợng tiền mặt lớn thành những khoản nhỏ ít lộ liễu hơn rồisau đó gửi thẳng những khoản tiền chia nhỏ này vào một tài khoản ngânhàng hay mua một loạt các công cụ tiền tệ nh séc, lệnh chuyển tiền… rồitập hợp chúng lại và gửi và các tài khoản ở một địa điểm khác.Bớc nàythờng đợc coi là rủi ro nhất bởi khả năng gây ra nghi ngờ là lớn nhất.Việc chuyển những khoản tiền lớn thu đợc từ những buôn bán ma tuýhoặc các hoạt động tội ác khác thờng liên quan đến việc chuyển lậu tiềnmặt từ nớc này sang nớc khác Lợng tiền mặt chuyển lậu ngày càng tăng

do các quy chế theo dõi, giám sát việc chuyển tiền mặt của các tổ chứctài chính và công ty thơng mại ngày càng trở nên chặt chẽ

Sau bớc thâm nhập là bớc xoá dấu vết, bớc này thờng liên quan đến mộtchuỗi các giao dịch nhằm che giấu nguồn gốc của những khoản tiền phipháp Đây là bớc phức tạp nhất và về bản chất có tính quốc tế hoá caonhất Trong bớc này, kể rửa tiền có thể bắt đầu bằng việc chuyển tiền

điện tử từ nớc này sang nớc khác, sau đó chia thành những khoản tiềnnhỏ hơn để đầu t vào các công cụ tài chính nh trái phiếu, cổ phiếu chiphiếu du lịch và các chứng khoán khác… Lệnh giao dịch có thể thực hiệnbằng máy tính cá nhân từ bất kỳ nơi nào trên thế giới và do đó thờng ít đểlại đấu vết cho việc kiểm toán Hoặc cũng có thể đầu t vào thị trờng địa

ốc, các loại kinh doanh dịch vụ hợp pháp khác nh du lịch, giải trí…, thànhlập các công ty trá hình tại các “thiên đờng ngân hàng tài chính”, chỉ cầnthuê tên các giám đốc ngời bản địa để che giấu lý lịch thật của chủ công

ty Hàng hoá sẽ đợc bán lại với giá rẻ và khoản lỗ do bán hàng với giá rẻcoi nh phí rửa tiền, tiền bán thu về thờng phải bằng chi phiếu, chuyểnkhoản… Hình thức “đòi nợ” và “hoá đơn đúp” là những mánh khoé haydùng Trong hình thức “đòi nợ”, bọn tội phạm thờng gửi tiền ở nớc ngoài

để bí mật kiểm soát sau đó ném tiền vào các công ty đòi nợ trở lại Cònhình thức “hoá đơn đúp” tức là với việc chuyển tiền ra hoặc vào một nớcmột ngân hàng nớc ngoài thờng qui ớc giữ hai quyển sổ hoá đơn Mộthình thức rửa tiền khác đợc phần lớn giới tội phạm a thích, đó là rửa tiềnqua sòng bạc Tiền đợc đa đến sòng bạc để đổi thành các jeton để giảchơi trò đỏ đen, sau đó các jeton này đợc đổi ngợc trở lại để lấy chiphiếu, séc, số tiền này coi nh tiền đợc bạc và có thể rút tại ngân hàng của

chuyển đổi này đợc thực hiện liên tục, mỗi lần thực hiện chúng lại khaithác những kẽ hở trong sự khác biệt của luật pháp cũng nh sự châm trễtrong phối hợp giữa lực lợng cảnh sát và toà án Những nớc thiếu những

định chế thích đáng về chống rửa tiền có thể gián tiếp giúp cho bọn tộiphạm rửa tiền bằng cách không cho phép các nhà điều tra lần theo dấuvết của những đồng tiền phi pháp trong hệ thống tài chính của nớc đó

Bớc cuối cùng của chu trình rửa tiền là bớc hoà nhập hệ thống Từ thời

điểm này trở đi số tiền quay trở lại với bọn tội phạm với một diện mạohợp pháp Để cho việc rửa tiền thành công một đòi hỏi rất quan trọng làlàm sao không để lại dấu vết giấy tờ gì kết nối 3 bớc này lại với nhau.Tránh khai báo hải quan, xâm nhập cài ngời vào hệ thống ngân hàng,tránh né hay trì hoãn việc cung cấp các chứng từ mà ngân hàng đòi hỏi,mua chuộc nhân viên ngân hàng… là những thủ thuật phổ biến để thựchiện yêu cầu trên

Nh vậy ba bớc trong chu trình rửa tiền nối tiếp nhau cùng với các hoạt

động tội phạm đã khép kín thành một vòng quay tội ác.Tiền đi vào đầucủa chu trình là tiền phi pháp và đến cuối chu trình nó trở nên hoàn toànsạch sẽ Số tiền này sẽ đợc sử dụng vào bất kỳ mục đích nào kể cả việctài trợ cho các hoạt động tội ác mới- bắt đầu một vòng mới của chu trìnhrửa tiền

3.Các hình thức rửa tiền:

Để che giấu nguồn gốc bất chính của khoản tiền bọn tội phạm thờng sửdụng các hình thức rửa tiền hết sức tinh vi, phức tạp thông qua các tổchức tài chính đặc biệt là ngân hàng Những dấu hiệu của giao dịch quangân hàng mang tính chất rửa tiền đợc phác hoạ dới những hình thức sau:

3.1.Rửa tiền thông qua những giao dịch tiền mặt:

Một cá nhân hay một công ty có hoạt động bình thờng trong kinh doanh,

có thể sử dụng séc và các công cụ thanh toán không dùng tiền mặt nhnglại đặt vào tàI khoản một khoản tiền mặt lớn bất thờng

Có sự tăng lên đáng kể về những khoản tiền mặt gửi vào của cá nhân hay

tổ chức kinh doanh mà không có nguyên cớ rõ ràng, đặc biệt nếu nhnhững khoản tiền đó lại đợc chuyển ra ngoàI trong một thời gian ngắnhoặc chuyển cho ngời đợc thụ hởng không có quan hệ thờng xuyên vớikhách hàng

Các khách hàng đặt tiền mặt làm nhiều lần, mỗi khoản đó không đáng làbao nhng tổng số những khoản gửi vào đó lại là đáng kể

Những tài khoản của một công ty mà trong đó những khoản tiền đặt vàocũng nh rút ra đều dới dạng tiền mặt nhiều hơn là ghi nợ trên tài khoảnthờng có liên quan đến những hoạt động thơng mại nh séc, th tín dụng,hối phiếu…

Những khách hàng thờng xuyên chi trả hay nộp tiền mặt để chi trả chonhững hối phỉếu ngân hàng, chuyển tiền hay chi trả những công cụ tiền tệ

dễ mua bán trên thị trờng

Các khách hàng tìm kiếm để đổi một lợng lớn những tờ bạc giá trị nhỏ đểlấy tờ lớn hơn hoặc thờng xuyên đổi tiền mặt ra những ngoại tệ khác

Các chi nhánh có khối lợng giao dịch tiền mặt lớn hơn thờng lệ

Những khách hàng có khoản tiền gửi bằng kỳ phiếu giả mạo hay nhữngcông cụ lừa đảo khác

Những khách hàng chuyển số lợng lớn tiền ra hay vào từ nớc ngoài vớilệnh trả bằng tiền mặt

Những khoản tiền gửi bằng tiền mặt lớn sử dụng phơng thức gửi qua

đêm

3.2 Rửa tiền thông qua việc sử dụng tài khoản ngân hàng :

Khách hàng muốn duy trì một số tài khoản tín thác hay những tài khoảncủa đối tác không có liên quan mật thiết tới loại hình kinh doanh củamình, kể cả những giao dịch có tên của những quan chức cao cấp

Khách hàng có một số tài khoản và trả tiền mặt vào những tài khoản với

điều kiện tổng tiền gửi vào là một số lớn

Bất kỳ một cá nhân hay một công ty nào mà tài khoản của họ cho thấy rõràng không có những hoạt động tiền tệ ngân hàng hay kinh doanh bìnhthờng song lại dùng để nhận hoặc giải ngân một lợng tiền lớn không cóquan hệ với chủ tài khoản Ví dụ nh tăng lớn về số lợng, doanh số trênmột tài khoản

Khách hàng bối rối khi cung cấp thông tin thông thờng khi mở tài khoản,

đa ra những thông tin ít ỏi hay bịa đặt hoặc khi làm đơn mở tài khoản lạicung cấp thông tin khiến cho các tổ chức tài chính xác định một cách hếtsức khó khăn

Các khách hàng có tài khoản trong một loạt các tổ chức tài chính trongcùng một khu vực, đặc biệt là khi ngân hàng hay hiệp hội xây dựng nhànhận thấy quá trình hội nhập thờng xuyên từ những tài khoản nh vậy trớckhi có yêu cầu chuyển vốn tiếp theo đó

Đồng loạt chuyển ra ngoài tài khoản những khoản đã chuyển vào bằngtiền mặt trong ngày hay từ ngày hôm trớc

Trả vào khối lợng lớn hối phiếu của bên thứ ba đợc ký hậu chuyển chokhách hàng

Rút một lợng lớn tiền mặt từ những tài khoản đã lâu không hoạt độnghay từ tài khoản mới nhận đợc một khoản tiền lớn không ngờ từ nớcngoài

Nhiều khách hàng cùng nhau hay cùng một lúc tại các quầy khác nhauthực hiện những giao dịch tiền mặt hay ngoại hối lớn

Sử dụng những phơng thức giữ tiền nhiều, cá nhân sử dụng tăng lên, sửdụng nhiều két có đóng dấu để chuyển tiền vào và chuyển tiền ra

Sử dụng văn phòng đại diện của công ty, tránh giao dịch với các chinhánh

Tăng đáng kể tiền mặt gửi vào hay những công cụ dễ chuyển nhợng bởimột công ty hay một doanh nghiệp chuyên môn, sử dụng các tài khoảncủa đối tác hay tài khoản của công ty con cũng nh tài khoản tín thác, đặcbiệt nếu nh tài khoản tiền gửi đó lại đợc chuyển ngay giữa những tàikhoản của công ty đối tác hay tài khoản tín thác

Những khách hàng từ chối thông tin mà trong những trờng hợp bình ờng có thể cho khách hàng đợc đặt tiền hay có đợc những dịch vụ ngânhàng khác đợc coi là có giá trị

th-Sử dụng không hiệu quả những khả năng thông thờng của ngân hàng, cónghĩa là tránh lãi suất cao cho những số d lớn

Một số lợng lớn những cá nhân trả tiền vào cùng một tài khoản mà không

có một lý do thích hợp

3.3 Rửa tiền thông qua giao dịch liên quan tới đầu t:

Mua các chứng khoán đợc lu giữ tại các tổ chức tài chính của khách hàng

đó

Gửi tiền gối đầu hay cho vay gối đầu đối với các chi nhánh phụ, các phânnhánh hay tổ chức tài chính nớc ngoài ở những nơi đợc biết đến nhnhững khu kinh doanh thuốc

Khách hàng yêu cầu dịch vụ quản lý đầu t (hoặc ngoại hối hay chứngkhoán) khi nguồn vốn không rõ ràng hay không phù hợp với tình trạngthực tại của khách hàng

Thanh toán số lợng lớn hay bất thờng số chứng khoán dới dạng tiền mặt

Mua và bán chứng khoán với mục đích không xác định đợc hoặc trongnhững trờng hợp bất bình thờng

3.4 Rửa tiền thông qua hoạt động đầu t quốc tế (offshore):

Khách hàng đợc giới thiệu bởi một chi nhánh ở nớc ngoài, một chi nhánhnhỏ hay một ngân hàng khác nằm ở những nớc mà việc sản xuất và kinhdoanh ma tuý có thể có.

Sử dụng th tín dụng và những phơng pháp khác của kinh doanh tài chính

để chuyển tiền giữa các nớc khi việc kinh doanh nh vậy không phù hợpvới việc kinh doanh thờng xuyên của khách hàng

Khách hàng thờng xuyên trả những khoản tiền lớn kể cả những giao dịchhoặc nhận thờng xuyên những khoản tiền lớn từ các nớc hay có quan hệgắn với sản xuất, chế biến hay kinh doanh ma túy hoặc các tổ chứckhủng bố ngoài vòng pháp luật

Duy trì một số d lớn không tơng xứng với doanh số kinh doanh củakhách hàng và chuyển lợng tiền tơng ứng sang những tài khoản khác ở n-

Bất cứ một giao dịch nào với nhân viên mà trích ngang của ngời hởngcuối cùng không đợc rõ ràng hoặc ngợc lại với qui trình thông thờng củaloại hình kinh doanh có liên quan.

3.6 Rửa tiền thông qua việc cho vay có bảo đảm hoặc không có bảo

đảm:

Khách hàng hoàn trả đợc những khoản nợ tồn đọng một cách đáng ngờ

Yêu cầu vay bảo đảm bằng tài sản đợc giữ bởi một tổ chức tài chính haymột bên thứ ba khi mà nguồn gốc của tài sản đó không đợc biết haynhững tài sản không phù hợp với tình trạng hiện tại của khách hàng

Một khách hàng hay một tổ chức tài chính yêu cầu cung cấp hay chuẩn

bị vốn khi nguồn đóng góp tài chính của khách hàng vào giao dịch đókhông rõ ràng, đặc biệt là khi có vốn góp bằng tài sản

Hệ thống tài chính ngày càng hoàn thiện và đa dạng các sản phẩm dịch

vụ của mình bao nhiêu thì giới tội phạm cũng tinh vi và lắt léo trong việc

sử dụng hệ thống này để rửa những đồng tiền “bẩn” này thành tiền hợppháp nhanh bấy nhiêu

Chơng II: Thực trạng và hậu quả của hoạt

động rửa tiền.

1 Thực trạng hoạt động rửa tiền ở Việt Nam và trên thế giới:

Theo số liệu của của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), hàng năm hoạt động rửatiền chiếm tới 3-5% tổng số tiền trên thế giới, tức là có từ 590 đến 1500

tỉ USD đợc đa vào lu thông hợp pháp Lực lợng tài chính đặc biệt củanhóm G7 đa ra con số khác là 300-500 tỷ USD Sở dĩ những con số khácnhau này là do giới tội phạm thờng che giấu các hoạt động của mình nênnhững số tiền đợc thay tên đổi họ thờng không đợc biết một cách chínhxác Những lĩnh vực truyền thống của hoạt động tội phạm có tổ chức này

là vận chuyển ma túy, tống tiền, bắt cóc, lừa đảo, cờ bạc, cho vay nặnglãi, cớp ngân hàng… Trong những năm qua số hoạt động truyền thốngnày còn có thêm việc ăn cắp phóng xạ, tội phạm máy tính, sản xuất tiềngiả và các thơng hiệu giả trên quy mô lớn Hoạt động tội phạm này chophép các cơ cấu ngầm tích lũy đợc nguồn tiền to lớn Theo số liệu củaInterpol ngay từ những năm giữa thập kỷ 90 hoạt động rửa tiền của các tổchức tội phạm đã đạt 500 tỉ USD/năm Trong đó số tiền từ kinh doanh matúy là 250 tỉ USD (50%), tham nhũng 40 tỉ USD, buôn lậu 40 tỉ USD,mại dâm 30 tỉ USD, cờ bạc 25 tỉ USD, tống tiền 10 tỉ USD, các hoạt độngkhác là 75 tỉ USD

Các chuyên gia Liên hợp quốc cho rằng chỉ riêng hoạt động buôn bán matúy bất hợp pháp đã mang lại 500 tỉ USD mỗi năm trong khi tông thunhập của các tội phạm có tổ chức trên quy mô toàn cầu là không dới

1000 tỉ USD Đợc biết hàng năm có tối thiểu 1 tỉ USD của các tổ chức tộiphạm đợc đổ vào các hoạt động tài chính thế giới

Vấn đề nghiêm trọng trong những năm gần đây là tình trạng hợp thứchóa một cách bất hợp pháp các khoản thu nhập bất chính ngày càng giatăng, đặc biệt là thông qua hệ thống tài chính ngân hàng Ngày nay với

sự phát triển mạnh mẽ với tốc độ vũ bão của khoa hoc công nghệ,Internet đợc ứng dụng vào nhiều lĩnh vực của cuộc sống trong đó có ngânhàng Bên cạnh các nghiệp vụ truyền thống, các ngân hàng mở rộng và

dụ Chính điều này đã tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động rửa tiền củabọn tội phạm Cách đây 2 năm (năm 2000) tại Nhật Bản, các bộ trởng tàichính các nớc G7 đã lên tiếng khuyến cáo các “xứ sở thiên đờng ngânhàng tài chính” về các hoạt động dung túng nạn rửa tiền và kêu gọi mạnh

mẽ sự hợp tác quốc tế để chống lại vấn nạn trên Tổ chức hợp tác và pháttriển kinh tế (Organization for Economic Coperation and Development– OECD) cũng đã mạnh dạn lên danh sách đen 15 nớc và đảo quốc đợcmệnh danh là “thiên đờng ngân hàng tài chính”