Chính vì thế, ngoài giá trị về phương diện tư tưởng nghệ thuật, Truyền kì mạn lục còn chứa đựng giá trị nhiều mặt về phương diện lịch sử, văn hóa, đạo đức, xã hội… - Đặc biệt, từ góc
Trang 1ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC
QUÁCH THỊ DIỆU
TÍN NGƯỠNG DÂN GIAN TRONG
TRUYỀN KỲ MẠN LỤC CỦA NGUYỄN DỮ
Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
Mã số: 60 22 01 21
GVHD: PGS.TS Phạm Thị Phương Thái
Thái Nguyên, 2016
Trang 21 Lý do chọn đề tài
- Tín ngưỡng ra đời không chỉ đáp ứng nhu cầu giải thích thế giới
theo tư duy của loài người ở những trình độ nhất định mà còn để
an ủi bản thân và gửi gắm những ước vọng mà họ chưa thực hiện được Trải qua hàng triệu năm, tín ngưỡng đã tồn tại, phát triển cùng với loài người và chính là nhân tố cơ bản tạo nên đời sống tâm linh đa dạng, phức tạp…
- Là một quốc gia đa tôn giáo, tín ngưỡng, đời sống tâm linh của
người Việt mang tính hỗn dung Ở nước ta, trong khi các tôn giáo vẫn phát triển thì các tín ngưỡng dân gian vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tâm linh của người dân Tín ngưỡng dân gian Việt Nam rất đa dạng và có nhiều cách phân chia khác nhau Các hình thức tín ngưỡng này đã nảy sinh, tồn tại và vẫn đang phát triển bằng một sức sống nội tại vô cùng mạnh mẽ trong suốt chiều dài lịch sử
MỞ ĐẦU
Trang 31 Lý do chọn đề tài
- Văn học là tấm gương phản ánh hiện thực cuộc sống Trong văn học, người ta thấy hiện lên hình ảnh của quá khứ, hiện tại
và cả những dự cảm về tương lai Những dấu mốc lịch sử, những nề nếp sinh hoạt và những nét đẹp văn hóa…đều được các nhà văn quan sát, chiêm nghiệm và thể hiện một cách sinh động trong các tác phẩm nghệ thuật của mình Cũng chính vì thế mà xu hướng nghiên cứu văn học dưới lăng kính liên ngành (trong đó có hướng tiếp cận văn học dưới góc nhìn văn hóa) đã
và đang rất được quan tâm trong những năm gần đây Bằng cách tiếp cận này, nhà nghiên cứu có thể giải mã được tác phẩm văn chương từ nhiều góc độ khác nhau và đưa ra những nhận định đầy thú vị và mới mẻ
MỞ ĐẦU
Trang 41 Lý do chọn đề tài
- Truyền kì mạn lục gồm 20 truyện ngắn viết bằng chữ Hán theo thể
văn xuôi tự sự (có xen văn biền ngẫu và thơ ca) Sự đan xen pha trộn
giữa yếu tố hiện thực và yếu tố hoang đường, trong đó, kì ảo là nét
đặc trưng đã làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của tác phẩm trên nền tảng của tín ngưỡng dân gian Chính vì thế, ngoài giá trị về phương
diện tư tưởng nghệ thuật, Truyền kì mạn lục còn chứa đựng giá trị
nhiều mặt về phương diện lịch sử, văn hóa, đạo đức, xã hội…
- Đặc biệt, từ góc nhìn văn hóa, chúng tôi nhận thấy màu sắc của các tín ngưỡng dân gian được phản ánh rất đậm nét trong tác phẩm nhưng chưa được các tác giả quan tâm nghiên cứu Vì vậy, lựa chọn vấn đề
Tín ngưỡng dân gian trong Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ làm
luận văn nghiên cứu, chúng tôi mong muốn sẽ góp thêm một khám phá mới mẻ về giá trị của tác phẩm từ phương diện nghiên cứu liên ngành
MỞ ĐẦU
Trang 52 Lịch sử nghiên cứu
2.1 Về tín ngưỡng và tín ngưỡng dân gian
2.2 Về Nguyễn Dữ và Truyền kỳ mạn lục
Kế thừa những công trình nghiên cứu của các thế hệ đi trước, luận văn
đi sâu vào nghiên cứu một vấn đề nhỏ nhưng cũng rất thú vị đó là Tín
ngưỡng dân gian trong truyền kỳ mạn lục với mong muốn khảo sát,
chỉ ra các biểu hiện của tín ngưỡng dân gian được thể hiện trong tác phẩm này từ đó tiến hành so sánh, lý giải nó dưới góc nhìn văn hóa – lịch sử nhằm góp phần khẳng định thêm giá trị của tác phẩm cũng như tài năng của Nguyễn Dữ trong nền văn học trung đại Việt Nam.
Trang 63.1 Đối tượng nghiên cứu
Tín ngưỡng dân gian trong Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ
3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Những biểu hiện của tín ngưỡng dân gian trong Truyền kỳ mạn
lục của Nguyễn Dữ.
+ Giải mã các tín ngưỡng dân gian với tư cách là các chất liệu văn
hóa, lịch sử tạo nên sức hấp dẫn cho tác phẩm Truyền kỳ mạn lục.
- Phạm vi tư liệu:
Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ, Nxb Văn học, 2008.
3 Đối tương, phạm vi nghiên cứu
Trang 74.1 Mục đích nghiên cứu
- Làm rõ những biểu hiện, giá trị của tín ngưỡng dân gian trong
tác phẩm Truyền kỳ mạn lục của Nguyễn Dữ Giải mã các tín
ngưỡng ấy dưới góc độ văn hóa, lịch sử
- Chỉ ra những đóng góp của Nguyễn Dữ đối với thể loại truyền
kỳ và giá trị của tác phẩm Truyền kỳ mạn lục trong dòng chảy văn
học dân tộc
4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Trang 84.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
+ Tổng hợp tài liệu; khảo sát các ngữ liệu thể hiện các tín ngưỡng
dân gian trong Truyền kỳ mạn lục.
+ Phân tích, làm rõ ý nghĩa, giá trị của các tín ngưỡng dân gian ấy
trong tác phẩm Truyền kỳ mạn lục từ đó biện giải dưới góc độ văn
hóa và lịch sử
+ So sánh tín ngưỡng dân gian trong Truyền kỳ mạn lục với một số
tác phẩm cùng thể loại
+ Khẳng định vai trò, đóng góp của Nguyễn Dữ đối với thể loại
truyền kỳ và giá trị của tác phẩm Truyền kỳ mạn lục
4 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
Trang 95 Phương pháp nghiên cứu
5.1 Phương pháp khảo sát, thống kê: 5.2 Phương pháp phân tích, tổng hợp 5.3 Phương pháp so sánh
Trang 106 Bố cục của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và
Phụ lục, luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Chương 2: Những dạng thức biểu hiện của tín ngưỡng
dân gian trong Truyền kỳ mạn lục
Chương 3: Nghệ thuật xây dựng và giá trị của yếu tố
tín ngưỡng dân gian trong Truyền kỳ mạn lục
Trang 111.1 Tín ngưỡng dân gian
1.2.1 Khái niệm
1.2.2 Phân loại
1.2.3 Đặc trưng của tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam
1.2 Dấu ấn của tín ngưỡng dân gian trong các tác phẩm nghệ thuật
1.3 Nguyễn Dữ và Truyền kỳ mạn lục
1.3.1 Tác giả Nguyễn Dữ
1.3.2 Tác phẩm Truyền kỳ mạn lục
1.4 Tiểu kết chương 1
Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Trang 121.1 Tín ngưỡng dân gian
1.2.1 Khái niệm
1.2.2 Phân loại
1.2.3 Đặc trưng của tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam
1.2 Dấu ấn của tín ngưỡng dân gian trong các tác phẩm nghệ thuật
1.3 Nguyễn Dữ và Truyền kỳ mạn lục
1.3.1 Tác giả Nguyễn Dữ
1.3.2 Tác phẩm Truyền kỳ mạn lục
1.4 Tiểu kết chương 1
Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Trang 132.1 Dấu ấn của các loại hình tín ngưỡng
2.2 Quan niệm tín ngưỡng
2.1.1 Quan niệm sinh tử
2.1.2 Quan niệm về thế giới bên kia
2.1.2.1 Cõi trời 2.1.2.2 Cõi nước 2.1.2.3 Cõi âm
2.1.3 Các quan niệm tín ngưỡng khác
2.1.3.1 Luân hồi
2.1.3.2 Thác hóa
2.1.3.3 Nhân quả 2.1.3.4 Duyên nghiệp
Chương 2 NHỮNG DẠNG THỨC BIỂU HIỆN CỦA TÍN NGƯỠNG DÂN GIAN TRONG TRUYỀN KỲ MẠN LỤC
Trang 142.2 Nhân vật kỳ ảo
2.2.1 Nhân vật thần thánh
2.2.2 Nhân vật ma quỷ (ma lành, ma dữ…)
2.2.3 Con người cõi âm
2.3 Hiện tượng kỳ ảo
2.3.1 Báo mộng
2.3.2 Nhập hồn, tái thế
2.3.3 Ma quỷ hiện thân thần tiên linh ứng
Chương 2 NHỮNG DẠNG THỨC BIỂU HIỆN CỦA TÍN NGƯỠNG DÂN GIAN TRONG TRUYỀN KỲ MẠN LỤC
Trang 152.4 Các hình thái sinh hoạt tín ngưỡng dân gian
2.4.1 Nghi thức tín ngưỡng phổ biến
2.4.1.1 Thắp hương 2.4.1.2 Thờ cúng 2.4.1.3 Tế lễ
2.4.2 Nghi thức tín ngưỡng đặc trưng
2.4.2.1 Trừ tà 2.4.2.2 Cầu siêu 2.4.2.3 Gọi hồn
2.5 Tiểu kết chương 2
Chương 2 NHỮNG DẠNG THỨC BIỂU HIỆN CỦA TÍN NGƯỠNG DÂN GIAN TRONG TRUYỀN KỲ MẠN LỤC
Trang 163.1 Bút pháp kỳ ảo – cách thức thể hiện tín ngưỡng dân gian chủ yếu trong Truyền kỳ mạn lục
3.1.1 Kết cấu
3.1.2 Nghệ thuật xây dựng nhân vật
3.1.3 Không gian, thời gian nghệ thuật
3.1.4 Ngôn ngữ
3.1.5 Mottip
Chương 3 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG VÀ GIÁ TRỊ CỦA YẾU TỐ TÍN NGƯỠNG DÂN GIAN TRONG TRUYỀN KỲ MẠN LỤC
Trang 173.2 Giá trị của yếu tố tín ngưỡng dân gian trong Truyền kỳ mạn lục
3.2.1 Về mặt nội dung
3.2.2 Về mặt nghệ thuật
Chương 3 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG VÀ GIÁ TRỊ CỦA YẾU TỐ TÍN NGƯỠNG DÂN GIAN TRONG TRUYỀN KỲ MẠN LỤC
Trang 18KẾT LUẬN TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
