bài 2 CHƯƠNG VI TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA, ĐẠO ĐỨC, CON NGƯỜI a Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hóa Khái niệm văn hóa trong tư tưởng Hồ Chí Minh, được hiểu theo cả bốn nghĩa rộng, hẹp, hẹp hơn[.]
Trang 1CHƯƠNG VI
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA,
ĐẠO ĐỨC, CON NGƯỜI
Trang 2a.Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hóa
Khái niệm văn hóa trong tư tưởng Hồ Chí Minh, được hiểu theo cả bốn nghĩa: rộng, hẹp, hẹp hơn và phương thức sử dụng công cụ sinh hoạt.
+ Theo nghĩa rộng, Hồ Chí Minh nêu văn hóa là toàn
bộ những giá trị vật chất và tinh thần do loài người sáng tạo ra
+ Theo nghĩa hẹp là đời sống tinh thần của xã hội, thuộc kiến trúc thượng tầng;
+ Theo nghĩa hẹp hơn là bàn đến các trường học, số người đi học, xóa nạn mù chữ, biết đọc biết viết (thường xuất hiện trong các bài nói với đồng bào miền núi)
1 Một số nhận thức chung về văn hóa và quan
hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác
I TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VĂN HÓA
Trang 3+ Theo phương thức sử dụng công cụ sinh hoạt
Khi còn ở trong nhà tù TGT(8/1943)Hồ Chi Minh đưa ra quan niệm nhấn mạnh ý nghĩa của văn hóa:
“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá.”.
Khi còn ở trong nhà tù TGT(8/1943)Hồ Chi Minh đưa ra quan niệm nhấn mạnh ý nghĩa của văn hóa:
“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá.”.
a Quan điểm của Hồ Chí Minh về văn hóa
Trang 4- Trong quan hệ văn hóa với chính trị: Hồ Chí Minh
cho rằng, nước Việt Nam thuộc địa, trước hết phải giải phóng dân tộc, giành độc lập dân tộc, thiết lập nhà nước của dân, do dân, vì dân Đó chính là sự giải phóng chính trị để mở đường cho văn hóa phát triển Tuy nhiên, văn hóa không thể đứng ngoài mà phải ở trong chính trị, tức là văn hóa phải phục vụ nhiệm vụ chính trị; đồng thời mọi hoạt động của tổ chức và nhà chính trị phải có hàm lượng văn hóa.
b Quan điểm của Hồ Chí Minh về quan
hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác
Trang 5- Trong quan hệ với kinh tế, Hồ Chí Minh giải thích văn
hóa là một kiến trúc thượng tầng, kinh tế là thuộc về cơ
sở hạ tầng, là nền tảng của việc xây dựng văn hóa.
Văn hóa không thể đứng ngoài mà phải đứng trong kinh tế, văn hóa không hoàn toàn phụ thuộc vào kinh
tế, mà có vai trò tác động tích cực trở lại kinh tế.
Tóm lại, sự phát triển của chinh trị, kinh tế, xã hội, sẽ thúc đẩy văn hóa phát triển; ngược lại, mỗi bước phát triển kinh tế, chính trị, xã hội đều có sự khai sáng của văn hóa.
b Quan điểm của Hồ Chí Minh về quan
hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác (tt)
Trang 6- Quan hệ văn hoá với xã hội: theo Hồ Chí Minh xã hội
thế nào thì văn hóa thế ấy Văn học nghệ thuật của dân tộc Việt Nam rất phong phú , nhưng chế độ nô lệ của kẻ áp bức, thì văn nghệ cũng bị nô lệ, bị tồi tàn không thể phát triển được Phải làm cách mạng giải phóng dân tộc, giành chính quyền về tay nhân dân, giải phóng chính trị, giải phóng xã hội, đưa Đảng CSVN lên địa vị cầm quyền, thì mới giải phóng được văn hóa.
- Về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, tiếp thu văn hóa
nhân loại.
b Quan điểm của Hồ Chí Minh về quan
hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác (tt)
Trang 7b Quan điểm của Hồ Chí Minh về quan
hệ giữa văn hóa với các lĩnh vực khác (tt)
+ Bản sắc văn hóa dân tộc là những giá trị văn
hóa bền vững của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là thành quả của quá trình lao động, sản xuất, chiến đấu và giao lưu của con người Việt Nam.
+ Hồ Chí Minh chú trọng chắt lọc tinh hoa văn
hóa nhân loại Theo Người, mục đích tiếp thu
văn hóa nhân loại là để làm giàu cho văn hóa Việt Nam, xây dựng văn hóa Việt Nam hợp với tinh thần dân chủ
Trang 8- Mục tiêu chung của cách mạng Việt Nam là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Cùng với chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa nằm trong mục tiêu đó.
- Là quyền sống, quyền sung sướng, quyền tự
do, quyền mưu cầu hạnh phúc; khát vọng của nhân dân về các giá trị chân, thiện, mỹ
- Là một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh, ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành…
2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò văn hóa
a Văn hóa là mục tiêu, động lực của sự nghiệp cách mạng
a Văn hóa là mục tiêu, động lực của sự nghiệp cách mạng
Trang 9-Văn hóa là động lực: động lực là cái thúc đẩy làm cho phát triển Theo Hồ Chí Minh, động lực trong các lĩnh vực văn hóa có thể nhận thức ở các phương diện sau:
+ Văn hóa chính trị là động lực có ý nghĩa soi đường cho quốc dân đi, lãnh đạo quốc dân thực hiện độc lập, tự cường, tự chủ
2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò văn hóa
Trang 10+ Văn hóa văn nghệ góp phần nâng cao lòng yêu nước, lý tưởng, tình cảm lạc quan cách mạng.
+ Văn hóa giáo dục là diệt giặc dốt, xóa mù chữ, giúp con người hiểu biết quy luật phát triển của xã hội; đào tạo con người mới, cán bộ mới, nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp cách mạng + Văn hóa đạo đức lối sống nâng cao phẩm giá,
phong cách lành mạnh cho con người, hướng con người tới các giá trị chân, thiện, mỹ
+ Văn hóa pháp luật bảo đảm dân chủ, trật tự, kỷ cương, phép nước
2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò văn hóa
Trang 11- Mặt trận văn hóa là cuộc đấu tranh cách mạng trên lĩnh vực văn hóa-tư tưởng
- Nội dung mặt trận văn hóa phong phú, đấu tranh trên các lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống…
- Mặt trận văn hóa là cuộc chiến đấu trên lĩnh vực văn hóa, anh chị em nghệ sỹ là chiến sĩ có nhiệm vụ phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân;
- Chiến sĩ nghệ thuật phải bám sát cuộc sống thực tiễn, đi vào quần chúng, phê bình nghiêm khắc những thói xấu; phải có những tác phẩm xứng đáng với dân tộc anh hùng và thời đại vẻ vang.
b Văn hoá là một mặt trận
2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò văn hóa
Trang 12- Văn nghệ là một mặt trận, văn nghệ
sĩ là chiến sĩ, tác
phẩm văn nghệ là
vũ khí sắc bén trong đấu tranh cách mạng, trong xây dựng xã hội mới, con người
và của dân
tộc
2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò văn hóa
Trang 13-Tư tưởng Hồ Chí Minh phản ánh khát vọng hạnh phúc của nhân dân Tư tưởng văn hóa của Người cũng vì nhân dân, phục vụ nhân dân Theo Người mọi hoạt động văn hóa phải trở về với cuộc sống thực tại của quần chúng, phản ánh được tư tưởng và khát vọng của quần chúng.
-Văn hóa “ từ trong quần chúng ra Về sâu trong quần chúng” để định hướng giá trị cho quần chúng.
-Quần chúng sáng tác rất hay, cung cấp tư liệu quý cho những nhà hoạt động văn hóa và chính họ là những người thẩm định khách quan, trung thực, chính xác các sản phẩm văn nghệ Nhân dân phải là những người được hưởng thụ các giá trị văn hóa.
c Văn hoá phục vụ quần chúng nhân dân
2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò văn hóa
Trang 143 Quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng
nền văn hoá mới
Trong thời kỳ nhân dân miền Bắc quá độ lên chủ nghĩa xã hội,
Hồ Chí Minh chủ trương xây dựng nền văn hóa có nội dung xã hội chủ nghĩa và tính chất dân tộc.
Trang 15+ Đạo đức là nguồn nuôi dưỡng và phát triển con người, như gốc của cây, ngọn nguồn của sông suối
a Đạo đức là gốc, là nền tảng tinh thần của xã hội, của người cách mạng
a Đạo đức là gốc, là nền tảng tinh thần của xã hội, của người cách mạng
1 Quan điểm vai trò sức mạnh của đạo đức cách mạng
II TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐẠO ĐỨC
Trang 16- Đạo đức là gốc của người
cách mạng
+ Trong điều kiện Đảng cầm
quyền, Hồ Chí Minh trăn
trở với nguy cơ xa rời cuộc
sống, xa rời quần chúng,
rơi vào thoái hóa biến chất
của Đảng Vì vậy, Người
yêu cầu Đảng phải là đạo
đức, là văn minh.
"Đảng ta là một Đảng cầm quyền Mỗi đảng viên và cán
bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đày tớ thật trung thành của nhân dân"
1 Quan điểm vai trò sức mạnh của đạo đức cách mạng
Trang 17- Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức trong hành động, lấy hiệu quả thực tế làm thước đo Do vậy, Người luôn đặt đạo đức bên cạnh tài năng, gắn đức với tài, lời nói đi đôi với việc làm…
- Đức và tài phải là những phẩm chất thống nhất của con người Trong đó, đạo đức là gốc, là nền tảng của người cách mạng Đạo đức là thước đo lòng cao thượng của con người.
- Hồ Chí Minh hết sức quan tâm giáo dục toàn diện cho các em học sinh, sinh viên cả “Đức, Trí, Thể, Mỹ”.
Trang 18- Sức hấp dẫn của chủ nghĩa xã hội là ở những giá trị đạo
đức cao đẹp, ở phẩm chất của những người cộng sản ưu tú, bằng tấm gương sống và hành động của mình, chiến đấu cho lý tưởng xã hội chủ nghĩa thành hiện thực
- Mọi người đều phải thấm nhuần tư tưởng “mình vì mọi người, mọi người vì mình”.
- Phong trào cộng sản công nhân quốc tế trở thành lực lượng quyết định vận mệnh của loài người có phần do phẩm chất đạo đức cao quý.
- Tấm gương đạo đức và nhân cách cao của Hồ Chí Minh có sức hấp dẫn đối với nhân dân Việt Nam và
b Đạo đức là nhân tố tạo nên sức hấp dẫn của chủ nghĩa xã hội
b Đạo đức là nhân tố tạo nên sức hấp dẫn của chủ nghĩa xã hội
1 Quan điểm vai trò sức mạnh của đạo đức cách mạng
Trang 19b
b Đạo đức là nhân tố tạo nên sức hấp dẫn của
chủ nghĩa xã hội (tt)
- Tấm gương đạo đức và nhân cách cao đẹp của
Hồ Chí Minh có sức hấp dẫn đối với nhân dân Việt Nam và nhân dân thế giới Tấm gương sáng của Người từ lâu đã là nguồn cỗ vũ động viên tinh thần quan trọng đối với nhân dân Việt Nam và nhân loại tiến bộ đoàn kết đấu tranh vì mục tiêu hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội
Trang 20Đấu tranh Cho sự Phồn Vinh của
TQ
2 Quan điểm về những chuẩn mực của đạo đức cách
mạng
a Trung với nước, hiếu với dân
Nội dung Trung với nước
Trang 21“Nghe tin anh cả mất, lòng tôi rất buồn rầu Vì nước nặng nhiều, đường sá xa cách, lúc anh đau yếu tôi không thể trông nom, lúc anh tạ thế tôi không thể lo liệu Thai ôi ! tôi chịu tội bất đệ trước hồn anh và xin bà con nguyên lượng cho một người con đã hi sinh tình nhà vì phải lo việc nước”
“Nghe tin anh cả mất, lòng tôi rất buồn rầu Vì nước nặng nhiều, đường sá xa cách, lúc anh đau yếu tôi không thể trông nom, lúc anh tạ thế tôi không thể lo liệu Thai ôi ! tôi chịu tội bất đệ trước hồn anh và xin bà con nguyên lượng cho một người con đã hi sinh tình nhà vì phải lo việc nước”
2 Quan điểm về những chuẩn mực của đạo đức cách
mạng Nội dung hiếu với dân
Trang 22- Hiếu với dân là phải thương dân, tin dân, thân dân, học hỏi dân, lấy trí tuệ ở dân, kính trọng dân, lấy dân làm gốc “ hết lòng hết sức phục vụ nhân dân Phải yêu kính nhân dân Phải thật sự tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân Tuyệt đối không được lên mặt quan cách mạng, ra mặt ra oai”.
- Đạo đức ngày nay “phải trung với nước, phải hiếu với toàn dân, đồng bào”
2 Quan điểm về những chuẩn mực của đạo đức cách
mạng
Trang 23b Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư
+ Cần
+ Cần là lao động cần cù, siêng năng, lao động
có kế hoạch, sáng tạo năng suất cao; lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng, không
ỷ lại, không dựa dẫm Lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của con người
+ Kiệm
+ Kiệm là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì
giờ, tiết kiệm tiền của của nhân dân, của đất nước, của bản thân mình Tiết kiệm từ cái nhỏ đến cái to;
“Không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi,”
+ Cần là lao động cần cù, siêng năng, lao động
có kế hoạch, sáng tạo năng suất cao; lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng, không
ỷ lại, không dựa dẫm Lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của con người
+ Kiệm là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì
giờ, tiết kiệm tiền của của nhân dân, của đất nước, của bản thân mình Tiết kiệm từ cái nhỏ đến cái to;
“Không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi,”
2 Quan điểm về những chuẩn mực của đạo đức cách
mạng
Trang 24+ Liêm
+ Liêm là “luôn luôn tôn trọng giữ gìn của công
và của dân; không xâm phạm một đồng xu, hạt thóc của nhà nước, của nhân dân” Phải trong sạch, không tham lam địa vị, tiền của
+ Chính
+ Chính là không tà, thẳng thắn, đứng đắn
+ Chí công vô tư
+ Chí công vô tư là công bằng công tâm, không
thiên tư, thiên vị; làm bất cứ việc gì cũng đừng nghĩ đến mình trước, chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì nhân dân, vì lợi ích của cách mạng, “lo trước thiên
hạ, vui sau thiên hạ”
+ Liêm là “luôn luôn tôn trọng giữ gìn của công
và của dân; không xâm phạm một đồng xu, hạt thóc của nhà nước, của nhân dân” Phải trong sạch, không tham lam địa vị, tiền của
+ Chính là không tà, thẳng thắn, đứng đắn
+ Chí công vô tư là công bằng công tâm, không thiên tư, thiên vị; làm bất cứ việc gì cũng đừng nghĩ đến mình trước, chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì nhân dân, vì lợi ích của cách mạng, “lo trước thiên
hạ, vui sau thiên hạ”
2 Quan điểm về những chuẩn mực của đạo đức cách
mạng
Trang 25c Thương yêu con người, sống có tình nghĩa
+ Tình yêu rộng lớn dành cho những người cùng khổ, những người lao động bị áp bức, bóc lột
+ Yêu thương con người đòi hỏi mỗi người phải luôn luôn nghiêm khắc với mình, rộng rãi, độ lượng với người khác, phải có thái độ tôn trong con người
+ Khoan dung, độ lượng với những người có sai lầm khuyết điểm, kể cả với những người lầm đường lạc lối, với cả những kẻ thù đã bị thương, bị bắt hoặc đã quy hàng.
+ Tình yêu thương con người còn là tình yêu bạn bè, đồng chí, có thái độ tôn trọng con người
+ Tình yêu rộng lớn dành cho những người cùng khổ, những người lao động bị áp bức, bóc lột
+ Yêu thương con người đòi hỏi mỗi người phải luôn luôn nghiêm khắc với mình, rộng rãi, độ lượng với người khác, phải có thái độ tôn trong con người
+ Khoan dung, độ lượng với những người có sai lầm khuyết điểm, kể cả với những người lầm đường lạc lối, với cả những kẻ thù đã bị thương, bị bắt hoặc đã quy hàng.
+ Tình yêu thương con người còn là tình yêu bạn bè, đồng chí, có thái độ tôn trọng con người
2 Quan điểm về những chuẩn mực của đạo đức cách
mạng
Trang 26c Thương yêu con người, sống có tình nghĩa (tt)
c Thương yêu con người, sống có tình nghĩa (tt)
Tình yêu thương con người ở Hồ Chí Minh không chung chung trừu tượng kiểu tôn giáo, mà trước hết dành cho những người mất nước, người cùng khổ
2 Quan điểm về những chuẩn mực của đạo đức cách
mạng
Trang 27d Tinh thần quốc tế trong sáng
- Tinh thần quốc tế vô sản, bốn phương vô sản đều là anh em
- Tinh thần đoàn kết với các dân tộc bị áp bức, với nhân dân lao động các nước
- Tinh thần đoàn kết của nhân dân Việt Nam với tất cả những người tiến bộ trên thế giới vì hoà bình, công lý và tiến bộ xã hội
Sự đoàn kết là nhằm vào mục tiêu lớn của thời đại hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội
- Tinh thần quốc tế vô sản, bốn phương vô sản đều là anh em
- Tinh thần đoàn kết với các dân tộc bị áp bức, với nhân dân lao động các nước
- Tinh thần đoàn kết của nhân dân Việt Nam với tất cả những người tiến bộ trên thế giới vì hoà bình, công lý và tiến bộ xã hội
Sự đoàn kết là nhằm vào mục tiêu lớn của thời đại hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội
2 Quan điểm về những chuẩn mực của đạo đức cách
mạng