Nền Kinh tế vì Con người Max Lawson, Oxfam

Cần phải đo lường những gì đang thực sự là vấn đề ‘GDP đo lường mọi thứ trừ những gì làm cuộc sống trở nên đáng sống’ Robert Kennedy ‘Phúc lợi của một quốc gia khó có thể được thấy từ

Nền Kinh tế vì Con

1

Nền

Kinh tế

vì Con

người

Số liệu mới về nhóm 1%

Phần trăm thu nhập của nhóm 1% trong tổng thu nhập

quốc dân tại Trung Quốc, 1978-2015

Phần trăm thu nhập của nhóm 1% trong tổng thu nhập quốc dân tại tại Thái Lan, 2001-2016

Cần phải đo lường những gì đang thực sự là

vấn đề

‘GDP đo lường mọi thứ trừ những gì làm cuộc sống trở

nên đáng sống’

Robert Kennedy

‘Phúc lợi của một quốc gia khó có thể được thấy từ

cách đo lường thu nhập quốc gia như GDP đang xác

định’

Simon Kuznets, nhà kinh tế học sáng tạo ra từ GDP

GDP- không tính đến sự phân bổ Cũng Không quan

tâm tới môi trường Không tính tới đóng góp của công

việc không được trả lương

Tăng trưởng GDP không nên là một mục tiêu duy nhất

của việc tạo lập chính sách

Tại sao hướng tới

Kinh tế vì

Con người?

• Mô hình kinh tế hiện tại đang rạn vỡ

• Không chỉ cần đưa ra các chính sách mới

• Mà còn cần phải vượt lên cả tăng trưởng bao trùm

• Chúng ta cũng cần một ý tưởng mới tổng quát; một bộ khung mới các nguyên tắc chỉ dẫn

• Nắm bắt và đáp ứng nguyện vọng của người dân

• Oxfam gọi cách nghĩ mới này về ‘nền Kinh tế vì Con người’

• Bao hàm ý tưởng về con người, lấy con người làm trung tâm – một nền

kinh tế dành cho đa số chứ không phải một nhóm người Một nền kinh

tế quan tâm đến người dân bình thường Một nên kinh tế đề cao con người và trái đất lên trên lợi nhuận

• Không chỉ là một khẩu hiệu – những thay đổi cụ thể trong chính sách cho thấy chính phủ đang quan tâm tới đa số, không chỉ một nhóm nhỏ người giàu nhất

• Một phương thức vận hành nền kinh tế tốt hơn, ổn định hơn, bền vững hơn, trong dài hạn, và cho đa số - không phải là ngắn hạn và kém bền vững như đã được nhấn mạnh trong các ý tưởng cũ

9

Yếu tố cốt lỗi

của một Nền

kinh tế vì Con

người là gì?

Không chỉ là GDP

• GDP vẫn đóng vai trò rất quan trọng nhưng như thế

là chưa đủ

• Đo lường phúc lợi.

• Ví dụ - Đo lường mới của Ngân hàng Thế giới

về nghèo đa chiều

• Bất bình đẳng cần được đo lường và báo cáo công

khai theo hướng phản biện

• Ví dụ của Piketty- Tài khoản phân phối quốc gia

(DINA)

• Phải đo lường đóng góp của các công việc không

được trả lương trong một nền kinh tế

• Ví dụ- Peru

• Và cần các phương pháp đo lường mới cho môi

trường bền vững.

• Ví dụ về nền kinh tế Doughnut – Sống trong

những giới hạn cho phép của hành tinh

Nghèo đa chiều ở Việt Nam theo nhóm thu nhập, 2016

New Zealand- Đo

Mexico và Công việc không được trả lương

1 Công việc không lương chiếm 23% GDP của nước này

2 Phụ nữ làm 3.1 triệu giờ cho các việc không hưởng lương

3 Số liệu thu thập thường xuyên

4 Các quốc gia khác đang thực hiện các bước tiếp theo để giải quyết vấn đề này (ví dụ như Peru, Uruguay)

Sử dụng công cụ thị trường

• Thị trường có thể là một động cơ thúc đẩy mạnh mẽ để phát triển

• Nhưng không thể để động cơ đó lái một chiếc xe

• Luân lý về thị trường tự do hơn bao hơn hết còn nhiều lỗ hổng – cách nghĩ tân tự do đang mất đi sự tin tưởng

• Trên thực tế, tất cả các quốc gia thành công đã chủ động sử dụng công cụ thị trường và có sự can thiệp vào nền kinh tế Ví dụ như Nhật Bản.

• Những thách thức chưa từng có tiền lệ, cụ thể trong vấn đề biến đổi khí hậu, nghĩa là việc chủ động sử dụng công cụ thị trường ngày càng cần thiết hơn bao giờ hết

15

Chấm dứt việc tài sản bị tập trung

vào số rất ít

• Siêu Giàu làm soi mòn nền kinh tế

• Không chỉ làm sói mòn quy mô tăng trưởng kinh tế mà còn cả tính

Những người giàu nhất đang không đóng góp một cách công bằng

17

Cơ cấu thu thuế

Hệ thống

thuế lũy

tiến

Hệ thống Y tế

của Thái Lan

• Thái Lan giới thiệu sự bao phủ y tế phổ quát

trong năm 2002 cho dân số 69 triêu người,

• Với thu nhập đầu người bằng Mỹ vào năm 1930

• Hơn 80% dịch vụ chăm sóc được Nhà nước cung

cấp

• Tài trợ bởi hệ thống thuế lũy tiến, các dịch vụ y tế

chất lượng miễn phí cho mọi người, cả người

giàu và người nghèo.

• Điều này giúp giảm bất bình đẳng ở Thái Lan

bằng việc đưa ra nhiều quyền lợi cho người

nghèo hơn người giàu.

Phần trăm ca sinh thành công có hỗ trợ của bác sĩ hoặc nữ hộ sinh tại

các tổ chức công và tư cho phụ nữ 20% nghèo nhất – bằng chứng từ

60 quốc gia thu nhập trung bình và thấp

Sức mạnh của dịch vụ công

đối với tăng trưởng bao

trùm

và nền Kinh tế vì

con người

• Theo Ngân hàng Thế giới (2019), vào năm 2018, nếu Việt Nam đạt được độ bao phủ về giáo dục toàn diện và sức khỏe đầy đủ, năng suất lao

động (GDP/lao động) sẽ đạt bằng khoảng 1.5

lần so với mức hiện tại; tương đương mức tăng

năng suất lao động trung bình hàng năm khoảng 4.14% liên tục trong 10 năm.

Lương công

bằng

• Nền kinh tế loại trừ đã đặt lợi tức từ vốn lên trên lợi tức từ lao động.

• Điều này là hiểm họa về mặt kinh tế

• Lương thấp gây tổn hại tới nền kinh tế Cụ thể là với phụ nữ

• Mức lương đủ sống là mấu chốt của Nền kinh tế vì Con người

• Điều kiện tốt hơn cho người lao động – giờ làm việc ngắn hơn, được bảo vệ nhiều hơn.

23

Hàn Quốc tăng mức

lương cơ bản

• Tổng thống Moon kêu gọi một ‘nền kinh tế tập trung

vào con người’

• Tăng trưởng giảm tốc, cầu nội địa thấp ở Hàn Quốc

• Thất bại với mô hình tăng trưởng dựa vào xuất khẩu

• Cần tăng sức mua của người dân thường

• Thống nhất tăng cao mức lương cơ bản để thay đổi

cấu trúc nền kinh tế

Bình đẳng

giới

25

Các mô hình kinh doanh mới

• Cổ đông và mô hình kinh doanh dựa trên

số liệu trên thị trường chứng khoán

không hiệu quả

• Các mô hình kinh doanh mới đề cao

người lao động và người tiêu dùng lên

trên hết là cần thiết.

• Sở hữu công hay một phần sở hữu công

vẫn là cấu phần quan trọng của mọi nền

kinh tế

• Các mô hình khác như hợp tác xã có thể

rất hiệu quả và cần được chủ động hỗ trợ

Mondragon:

•Hợp tác xã đa quốc gia ở Tây Ban Nha

có doanh thu hơn 13 tỷ USD và

•Tạo công ăn việc làm cho 74.000

người.

•Quá trình ra quyết định dân chủ, an

toàn lao động được đẩy mạnh

•Mức lương cao nhất không cao hơn

chín lần mức lương thấp nhất

Sự tham gia của

Nền kinh tế

vì Con người cho

Hiện tại

• Ý tưởng rằng Việt Nam chỉ tập trung vào tăng trưởng cần được cân bằng với việc tính đến bất bình đẳng và phát triển bền vững

• Kinh tế vì con người không chỉ cho các nước giàu Những nước nghèo đang thực hiện nó theo các cách khác nhau

• Việt Nam cần nhấn mạnh và tạo dựng lịch sử của chính mình để chỉ ra rằng một hướng đi khác là có thể

• Việt Nam cần xây dựng nền Kinh tế vì Con người ngay bây giờ, chứ không đợi đến khi quá muộn.

Tóm lược:

Khuyến nghị về Kinh tế vì Con người tại Việt

Nam

Nền

Kinh tế

vì Con

người

Cảm ơn

33