Tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội “Tăng trưởng” và “Phát triển” là các thuật ngữ thường được sử dụng thay thế cho nhau… nhưng chúng mang những ý nghĩa khác biệt TĂNG TRƯỞNG: sự
Trang 1Quá trình chuyển đổi của Việt Nam
dưới góc nhìn của nền Kinh tế vì Con người
Hà Nội, ngày 14 tháng 6 năm 2019
TS Andrew Wells-Dang
Trang 2Tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội
“Tăng trưởng” và “Phát triển” là các thuật ngữ thường được sử dụng thay thế cho nhau… nhưng chúng mang những ý nghĩa khác biệt
TĂNG TRƯỞNG: sự tăng lên về số lượng của cái gì đó
PHÁT TRIỂN: sự tăng lên về chất lượng
Vì thế, chúng ta có thể có TĂNG TRƯỞNG đi kèm với PHÁT TRIỂN, không đi kèm với phát triển … hoặc đi kèm với sự phát triển tiêu
cực
Và, chúng ta có PHÁT TRIỂN (chất lượng đời sống tốt hơn) đi kèm với hoặc không đi kèm với việc có THÊM nhiều thứ
Thông thường, để chắc chắn, chúng ta muốn có cả tăng trưởng và
phát triển
Nhưng nếu chúng ta có thể hưởng lợi từ phát triển mà không cần phải tạo thêm nhiều thứ, điều đó gần như là một bữa trưa miễn phí (free lunch)!
Trang 3Kinh tế học và các giá trị xã hội
Nguyên lý kinh tế học nói về số lượng (tăng trưởng, hiệu quả,
đầu ra).
Các ngành khoa học xã hội khác: xã hội học, lịch sử, triết học, chính trị nói về chất lượng (giá trị, quy chuẩn, ý niệm)
Thế nên PHÁT TRIỂN – và một “nền kinh tế vì con người” – nên là một cuộc thảo luận giữa kinh tế học và các nguyên lý khoa học khác
Trang 4Tăng trưởng, phát triển và hạnh phúc
Mối quan hệ giữa 3 yếu tố này là dương khi mức thu nhập bình quân đầu người/năm tới ngưỡng~ $30-35,000
Sau đó, mối quan hệ có hướng âm nhẹ
Trang 5Ai hưởng lợi từ tăng trưởng?
Tăng trưởng thu nhập và giảm nghèo
0 2,000 4,000 6,000 8,000 10,000 12,000 14,000 16,000 18,000
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008
$1.25/day 2005 PPP HCR $2.00/day 2005 PPP HCR GSO-WB poverty line HCR Per capita GDP
1996-2000 SEDP 2001-2005 SEDP 2006-2010 SEDP
Phân phối tăng trưởng
Nguồn: Ngân hàng thế giới (2012)
Trang 6“Bền vững”
nghĩa là gì?
Định nghĩa gốc của phát triển bền vững:
“Sự phát triển đáp ứng được nhu cầu của thế
hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai” (Brundtland Commission, 1987)
Tăng trưởng không thể “bền vững” theo nghĩa tiếp tục mãi mãi, “Tăng trưởng không giới hạn là hệ tư tưởng của tế bào ung thư”
Bền vững luôn có khía cạnh môi trường (các ngưỡng hành tinh)
Trang 7Thêm yếu tố môi trường: chuyển đổi xã hội-sinh thái
Trong thuật ngữ kinh doanh: 3 “P” nói đến Con người (People), Hành tinh (Planet) và Lợi Nhuận (Profits)
Trang 8“Kinh tế học doughnut”: Lợi ích xã hội
không vượt quá giới hạn môi trường
12 khía cạnh của nền tảng xã hội: thức ăn,
nước uống, sức khỏe, giáo dục, thu nhập/công việc, hòa bình và công lý, tiếng nói chính trị, bình đẳng xã hội, bình đẳng giới, nhà ở, mạng lưới, năng lượng
9 ngưỡng hành tinh:
biến đổi khí hậu, biển, ô nhiễm hóa học, khí Ni-tơ, nước sạch, chuyển đổi đất, đa dạng sinh học, ô nhiễm không khí, tầng ozone
Source:
https://www.kateraworth.com/doughnut/
Trang 9So sánh trên phạm vi toàn cầu
Số ngưỡng môi trường đã vượt quá
Việt Nam
Trang 10Chiếc bánh doughnut của Việt Nam (dữ liệu năm 2011)
Đạt được 6 hoặc 7 khía
cạnh xã hội
Chỉ vượt 1 giới hạn môi
trường (mức phát khí
thải CO2)
Tuy nhiên đến năm
2019, cũng có khả năng vượt ngưỡng liên quan đến khí N2/phốt pho, chất lượng nước, ô nhiễm không khí, ô nhiễm hóa học và chuyển đổi đất)
Điều này đặt Việt Nam vào thế tương tự với Thái Lan, Ý hoặc
https://goodlife.leeds.ac.uk/countries/#Vietnam
Trang 11Các hiệu ứng số nhân
Trang 12Số nhân môi trường
Nếu số nhân >1, mỗi 1% tăng trưởng
khiến suy giảm môi trường nặng nề
hơn
VD: khai thác tài nguyên khai khoáng
Nếu số nhân <1, môi trường vẫn chịu thiệt hại nhưng lợi ích kinh tế có thể làm giảm thiệt hại
Tuy nhiên, điều đó không tự động xảy ra,
mà cần có các chính sách và quy định!
Ví dụ: du lịch sinh thái
Trang 13Hàm ý chính
sách: quản trị
môi trường
nếu nó giúp đạt các mục tiêu xã hội mà không vượt quá các giới hạn môi trường
dấu chân sinh thái thấp
cho sinh thái
giảm thiểu hậu quả môi trường do tăng trưởng gây ra
Ví dụ: Thuế môi trường Phí cấp giấy phép Đánh giá tác động môi trường
Trang 14Hàm ý chính sách: điều kiện lao động
phân phối công bằng và đạt được các lợi ích xã hội
nhiều việc làm với mức tiền công công bằng và điều kiện lao động tốt
cung cấp bảo hiểm y tế/xã hội, đối xử với người làm công nam và nữ
bình đẳng, v v
Ví dụ: Thông qua các công ước ILO về thương lượng tập thể, lao động
cưỡng bức
Các điều khoản lao động trong các hiệp định thương mại và đầu tư
Sự tham gia của các liên đoàn lao động độc lập trong quá trình quản
lý nơi làm việc