CẠNH TRANH CÙNG NGÀNH và CẠNH TRANH KHÁC NGÀNH tác ĐỘNG TÍCH cực và TIÊU cực của nó đối với nền KINH tế ở VIỆT NAM

Đây là một trong những đặc trưng cơ bản của kinh tế thị trường, thể hiện tiềm lực phát triển của nền kinh tế thị trường và quyết định sự sống còn của mỗi doanh nghiệp.. Trong môi trường

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC HOA SEN

BÀI TIỂU LUẬN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MẮC – LÊNIN

Học kỳ 2131

Chủ đề 2 CẠNH TRANH CÙNG NGÀNH VÀ CẠNH TRANH KHÁC NGÀNH TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC VÀ TIÊU CỰC CỦA NÓ ĐỐI VỚI

NỀN KINH TẾ Ở VIỆT NAM

Giảng viên hướng dẫn: Dương Hoành Oanh Sinh viên thực hiện: Nguyễn Ngọc Minh Thư Lớp: DC102EL01 – 4732

Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 15 tháng 12 năm 2021

1

I Định nghĩa và lí do xuất hiện cạnh tranh

Cạnh tranh bắt đầu xuất hiện khi nền sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa phát triển Đây là một trong những đặc trưng cơ bản của kinh tế thị trường, thể

hiện tiềm lực phát triển của nền kinh tế thị trường và quyết định sự sống còn của mỗi doanh nghiệp Theo K.Marx: “Cạnh tranh là sự ganh đua, đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu dùng hàng hóa để thu được lợi nhuận siêu ngạch”.

Trong môi trường làm việc và trong cuộc sống, ai cũng muốn có một công việc tốt lương cao nhưng không phải ai cũng có được điều đó và vì thế họ cạnh tranh, ai cũng muốn thu được nhiều lợi nhuận trong quá trình làm ăn nên

ở đâu có lợi nhuận cao thì họ sẽ đầu tư vào môi trường có tiềm năng đó Ngoài

ra, cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất, sự ra đời những thành tựu về khoa học kĩ thuật,… đã góp phần vào sự xuất hiện của cạnh tranh.

II Các loại hình cơ bản của cạnh tranh

1 Cạnh tranh cùng ngành:

“Cạnh tranh trong nội bộ ngành là cạnh tranh giữa các chủ thể kinh doanh trong cùng một ngành hàng hóa.”1 Sự cạnh tranh này được thể hiện ở nhiều mặt như giá cả, địa điểm kinh doanh, dịch vụ, tính năng cụ thể và các mặt khác Một ví dụ điển hình có thể nói đến là sự cạnh tranh giữa McDonald’s và Burger King Cả hai công ty này đều có những điểm giống nhau là cùng hoạt động trong một ngành, cung cấp những mặt hàng giống nhau, nhắm vào cùng đối tượng và dùng các kênh phân phối giống nhau Kết quả là nếu một trong hai công

ty trở nên yếu thế thì sẽ bị đào thải Quá trình này xảy ra không phải vì lí do nào khác mà là do quy luật cạnh tranh đã tác động, yêu cầu họ phải đề ra

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo: Giáo trình Kinh tế chính trị Mác-Lênin, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội,

2021, tr.73.

2

được những chiến lược kinh doanh nổi bật để tạo nên hình ảnh độc quyền, thu hút khách hàng về cho mình và tạo ra lợi nhuận.

Bên cạnh đó, cạnh tranh cùng ngành chỉ chấm dứt khi có sự xuất hiện của sản phẩm độc quyền vì lúc này một doanh nghiệp có được sản phẩm độc quyền cũng đồng nghĩa với việc họ có quyền lợi độc nhất trong việc cung cấp một mặt hàng nhất định nào đó, họ có khả năng kiểm soát giá cả sản phẩm và thu được lợi nhuận tối đa cũng như tránh được việc cạnh tranh với các doanh nghiệp khác Tuy nhiên, điều kiện này không duy trì liên tục mà sẽ bị thay đổi nếu doanh nghiệp không biết đổi mới, nâng cấp và không đáp ứng được nhu cầu của thị trường Vì thế điều này yêu cầu chúng ta phải nắm bắt được xu hướng hợp thời đại và tâm lí khách hàng, luôn sáng tạo và liên tục học hỏi thêm nhiều kiến thức mới.

Từ đó, chúng ta có thể thấy cạnh tranh cùng ngành là một quá trình đào thải liên tục và yêu cầu các chủ thể kinh tế phải không ngừng đổi mới đa dạng các yếu tố Hơn nữa, phải bảo đảm cạnh tranh một cách lành mạnh, khi chúng ta

có đủ kiến thức, trình độ và kinh nghiệm thì khi đó áp lực cạnh tranh của chúng

ta cũng sẽ giảm bớt Cái gốc vấn đề nằm ở chỗ ngay từ đầu chúng ta nên chú trọng vào việc trau dồi kiến thức, kĩ năng và kinh nghiệm khi có cơ hội – đó là làm tăng giá trị sử dụng của mình và từ đó biến những gì chúng ta đã học và trải nghiệm được thành lợi thế để cạnh tranh, tạo ra giá trị.

2 Cạnh tranh khác ngành:

“Cạnh tranh giữa các ngành là cạnh tranh giữa các chủ thể sản xuất kinh doanh giữa các ngành khác nhau Vì vậy, cạnh tranh giữa các ngành cũng trở thành phương thức để thực hiện lợi ích của các chủ thể thuộc các ngành sản xuất khác nhau trong điều kiện kinh tế thị trường.”2 Lí do cho việc cạnh tranh khác

2 Bộ Giáo dục và Đào tạo: Giáo trình Kinh tế chính trị Mác-Lênin, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội,

2021, tr.74.

3

ngành là vì có những ngành cung cấ p cho ta rấ t nhiều lợ i ích và vì nó có tiềm năng phát triển, lương cao và được vị trí tốt Ví dụ như theo báo Tuổi trẻ, ngành Công nghệ thông tin hiện nay cần khoảng 80.000 nhân lực/năm Tốt

nghiệp ngành này chỉ khoảng 32.000 sinh viên và chỉ khoảng 15% trong đó ra trường đáp ứng được yêu cầu công việc Chính vì thế, Công nghệ thông tin sẽ trở thành ngành nghề dẫn đầu xu hướng Thông tin trên đã khẳng định Công nghệ thông tin trong tương lai sẽ là ngành nghề được săn đón nhiệt tình, nó thu hút được những nhà đầu tư và vô số học sinh sinh viên theo học Thế nhưng, việc này cũng sẽ dẫn đến tình trạng một khi ngành đã dư số nhân lực cần thiết thì đầu ra sẽ bị bão hòa Hơn nữa, khi một ngành này dư thì trong khi đó ngành khác lại thiếu, thế là quá trình trên sẽ lại là một vòng tuần hoàn.

Một điểm đáng lưu ý nữa là cạnh tranh giữa các ngành khác nhau chỉ dẫn đến sự hình thành lợi nhuận bình quân, bởi vì một khi lợi nhuận bình quân hình thành thì cạnh tranh khác ngành sẽ tạm dừng Lúc này tất cả ngành khác nhau trong thị trường tạo ra một nguồn thu nhập mà không có ngành nào quá chênh nhau, dẫn đến việc các doanh nghiệp không dám mạo hiểm đổi ngành vì dù có chuyển sang ngành khác thì lợi nhuận thu về cũng không khác nhau quá lớn.

Từ những thông tin trên chúng ta rút ra được một bài học thực tiễn rất hữu dụng Nếu ta đang bị dao động, bị áp lực vì thu nhập không như mong nuốn thì hãy xem xét lại là bản thân mình Lí do cần nhìn nhận ở đây là do chúng ta chưa đủ đầu

tư cho nghề vì công sức mà ta bỏ ra sẽ được phản ánh lại bằng mức độ thành công trong nghề Cái mà ta muốn là thu nhập siêu ngạch chứ không phải thu nhập bình quân, vì vậy thay vì đổi sang một ngành nào khác, hãy đầu tư nhiều hơn vào ngành nghề hiện tại Chúng ta bỏ ra bốn năm đại học không phải để chỉ vì lương không cao mà đổi nghề mà chúng ta học bốn năm để có được cái nhìn cho tương lai, để đột phá bản thân và để có được những kinh nghiệm tri thức quý báu Hãy tưởng tượng rằng khi chúng ta chuyển sang một ngành khác liệu ta có thể cạnh tranh được với những người đã có thâm niên trong nghề không Vì thế thay vì phải bắt đầu lại như một người mới tại sao ta không đầu tư

4

chắc hơn, sâu hơn vào những gì mình đang có, một khi chúng ta đã

giỏi thì sẽ không sợ bị sự cạnh tranh ảnh hưởng nữa.

III Những tác động tích cực và tiêu cực đối với nền kinh tế Việt Nam

1 Tác động tích cực:

Thứ nhất, cạnh tranh giúp thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất

Trong nền kinh tế thị trường, lực lượng sản xuất là một yếu tố không thể

thiếu cũng như đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của doanh nghiệp

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, việc đầu tư phát triển vào máy móc thiết bị, kỹ thuật, phương pháp làm việc là rất cần thiết Một khi những yếu tố này phát triển thì kéo theo đó sẽ là sự tăng lên về kỹ năng cũng như trình độ của công nhân Hơn nữa, đây cũng là một trong những nguyên nhân tạo thành động lực phát triển bản thân, vì nếu như không bắt kịp được những thay đổi của yếu tố kỹ thuật và những xu hướng công nghệ mới, người lao động sẽ rất khó nắm bắt và thực hiện công việc Đây là thời đại công nghệ 4.0 nên trình độ của người lao động yêu cầu phải hiểu biết và cập nhật những thông tin bổ ích Nói cách khác, nếu không chủ động thu nạp và nâng cao năng lực ủa mignh thì nguy cơ bị

đào thải rất cao.

Thứ hai, cạnh tranh giúp thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp

Để tồn tại được trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp không thể

không cạnh tranh Nhờ có sự cạnh tranh tác động, các doanh nghiệp không ngừng đổi mới phương thức làm việc, sản xuất, thay đổi đa dạng các mặt hàng và nâng cao chất lượng sản phẩm Cạnh tranh là một quá trình khốc liệt đồng thời cũng là một người trợ giúp tuyệt vời Thông qua quá trình này sẽ

có doanh nghiệp phát triển mạnh mẽ hơn nhưng cũng sẽ có doanh nghiệp vì không tìm được hướng đi phù hợp mà phá sản.

Thứ ba, cạnh tranh thúc đẩy năng lực thỏa mãn nhu cầu của xã hội.

Mục đích của các chủ thể kinh tế là đạt được lợi nhuận tối đa thông qua việc bán các sản phẩm, vì thế các công ty phải biết nắm bắt được xu hướng thị

5

trường, nhu cầu khách hàng cũng như cải thiện chất lượng sản phẩm, đa dạn hóa mặt hàng để thỏa mãn nhu cầu người tiêu dùng.

Thứ tư, cạnh tranh là nền tảng để phân bố nguồn lực hiệu quả.

Theo báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam: “Tại Diễn đàn, TS Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng CIEM cho rằng cạnh tranh là nền tảng, là linh hồn của kinh

tế thị trường, mức độ cạnh tranh càng lớn, càng công bằng càng thể hiện cấp độ phát triển của thị trường Đây là động lực của những người tham gia thị trường, kể

cả người tiêu dùng Cạnh tranh cũng là nền tảng để thúc đẩy phân bố nguồn lực hiệu quả.” Ngoài những điều kiện yếu tố kỹ thuật quan trọng, việc lựa chọn vị trí, tài nguyên, hệ thống tài sản quốc gia, nguồn nhân lực, hệ thống chính trị xã hội, thị trường cũng là những nhân tố rất quan trọng Vì vậy, để có được những cơ hộ tốt

về nguồn lực trên thì các doanh nghiệp bắt buộc phải cạnh

tranh.

2 Tác động tiêu cực:

Thứ nhất, cạnh tranh dẫn đến khủng hoảng kinh tế.

Vì cạnh tranh trong điều kiện kinh tế thị trường tự do nên ngành có thu nhập cao sẽ được đầu tư nhiều hơn, nhưng việc quá nhiều doanh nghiệp đầu tư vào cùng một ngành sẽ dẫn đến mất cân đối cung cầu Do đó, cung bị dư thừa và hàng hóa bị tồn đọng, hai ví dụ điển hình là cuộc khủng hoảng kinh tế năm

1929-1933 và năm 2008 Mặt khác, khi khủng hoảng kinh tế xảy ra thì những doanh nghiệp vừa và nhỏ sẽ bị phá sản, hệ quả dẫn đến là khủng hoảng thiếu, vì khi này số lượng cung bị giảm và không đủ đáp ứng cho nhu cầu xã hội Khủng hoảng thừa và thiếu là nguồn cơn gây nên khủng hoảng kinh tế và cần rất nhiều

thời gian để khắc phục.

Thứ hai, cạnh tranh tác động tiêu cực đến môi trường.

“Theo WWF, nhân loại hiện đang sử dụng vượt quá 50% nguồn tài nguyên thiên nhiên mà Trái Đất có thể cung cấp Từ năm 2008, nhân loại đã cần tới 18,2

tỷ héc ta đất nhưng Trái Đất chỉ có 12 tỷ héc ta đất có thể canh tác Nếu

6

thế giới không nhanh chóng thay đổi cách thức sử dụng tài nguyên thì vào năm

2030, ngay cả 2 Trái Đất như hiện nay cũng không thể đáp ứng được nhu cầu.” Tài nguyên môi trường rất quan trọng đối với việc sản xuất và thu lợi nhuận.

Thế nhưng, để đạt lợi nhuận càng cao thì lượng tài nguyên cần khai thác càng nhiều, hậu quả gây ra là môi trường không thể phục hồi kịp so với tốc độ khai thác để tiếp tục sản xuất.

Thêm vào đó, cạnh tranh cũng dẫn đến vấn đề ô nhiễm môi trường Theo

Bộ Công thương Việt Nam: “Tình trạng ô nhiễm môi trường tiếp tục diễn biến phức tạp, với nhiều điểm nóng, chất lượng môi trường nhiều nơi suy giảm mạnh Đáng lo ngại, các sự cố môi trường tiếp tục gia tăng nghiêm trọng, nhiều vụ ảnh hưởng trên phạm vi rộng, diễn biến phức tạp, gây khó khăn cho công tác quản lý

và khắc phục hậu quả Hầu hết các sự cố môi trường xảy ra do chủ cơ sở sản xuất, kinh doanh đổ thải trộm hoặc do công trình xử lý, lưu trữ chất thải gặp sự cố, cháy

nổ, rò rỉ hóa chất, tràn dầu… dẫn đến lượng lớn chất thải chưa qua xử lý xả thải ra môi trường.” Những sự cố có thể kể đến như ô nhiễm môi trường biển ở 4 tỉnh ven biển miền Trung, sự cố Formosa, xác cá chết gây mùi hôi xung

quanh Hồ Tây và nhiều hơn thế nữa Điều này không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường, sức khỏe con người mà còn đe dọa trật tự an ninh xã hội.

7

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo: Giáo trình Kinh tế chính trị Mác-Lênin, Nxb

Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021, tr.73, 74.

2 Cạnh tranh là nền tảng phân bổ nguồn lực hiệu quả (2017, ngày 3 tháng 10).

Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam Truy xuất từ

https://dangcongsan.vn/kinh-te/canh-tranh-la-nen-tang-phan-bo-nguon-luc-hieu-qua-456392.html

3 Lợi ích của doanh nghiệp và trách nhiệm với môi trường (2020, ngày

12 tháng 6) Tạp chí Bộ Công thương Truy xuất từ

https://tapchicongthuong.vn/bai-viet/loi-ich-doanh-nghiep-va-trach-nhiem-voi-moi-truong-72511.htm

4 10 sự cố ô nhiễm môi trường nghiêm trọng trong năm 2016 (2016,

ngày 15 tháng 12) Tạp chí điện tử Môi trường và cuộc sống Truy xuất từ

https://moitruong.net.vn/10-su-co-o-nhiem-moi-truong-nghiem-trong-nam-2016/

8