các giải pháp tiếp tục phát triển kinh tế nhà nước trong thời gian tới

Mở đầuThành phần kinh tế nhà nớc là những đơn vị tổ chức trực tiếp sảnxuất kinh doanh hoặc phục vụ sản xuất kinh doanh mà toàn bộ nguồnlực thuộc sở hữu nhà nớc hoặc phần nhà nớc chiếm tỷ

Mở đầu

Thành phần kinh tế nhà nớc là những đơn vị tổ chức trực tiếp sảnxuất kinh doanh hoặc phục vụ sản xuất kinh doanh mà toàn bộ nguồnlực thuộc sở hữu nhà nớc hoặc phần nhà nớc chiếm tỷ lệ khống chế.Trên con đờng phát triển nền kinh tế của các nớc xã hội chủnghĩa trớc đây xuất hiện nền kinh tế chỉ huy.Đó là một nền kinh tếmang nặng tính bảo thủ kìm hãm sự phát triển của nền kinh tế

Đại Hội Đảng VI, Đảng ta đã xác định : chuyển đổi mô hình kinh

tế chỉ huy mang nặng tính bảo thủ trì trệ sang nền kinh tế hàng hoánhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trờng, có sự quản lý của nhànớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa Nèn kinh tế nhiều thành phầ ở n-

ớc ta hiện nay gồm 6 thành phần kinh tế, trong đó thành phần kinh tếNhà nớc luôn giữ vai trò chủ đạo

Đang là một sinh viên học về ngành kinh tế nên em cần tìm hiểu

để biết thêm về nền kinh tế nớc ta trong đó thành phần kinh tế nhà nớcgiữ vai trò chủ đạo, đây là việc làm rất thiết thực Đó là cơ sở, tiền đềvững chắc giúp em lập nghiệp sau này

Chơng I: Khái quát về kinh tế nhà nớc

I- Một số vấn đề lý luận về kinh tế nhà nớc

1 Sự cần thiết phải có kinh tế nhà nớc

Sau khi giành đợc chính quyền bắt tay vào việc xây dựng nềnkinh tế mới Nhà nớc xã hội chủ nghĩa đứng trớc một nền kinh tế về cơbản dựa trên sở hữu t nhân Có hai loại sở hữu t nhân : là sở hữu t nhâncủa ngời sản xuất nhỏ và sở hữu t nhân t bản chủ nghĩa Nhà nứơc cóthái độ khác nhau đối với hai loại sở hữu t nhân đó Đối với kinh tế tbản t nhân Nhà nớc tiến hành quốc tế hoá bằng nhiều hình thức khácnhau Còn đối với những nhà sản xuất nhỏ nhà nớc tiến hành cải tạodần bằng con đờng hợp tác theo nguyên tắc tự nguyện, đồng tời để xâydựngnền kinh tế mới Nhà nớc đầu t xây dựng các doanh nghiệp củamình trong các ngành kinh tế Kết quả là hình thành các thành phầnkinh tế mới đó là kinh tế nhà nớc và kinh tế tập thể

Việc quốc hữu hoá kinh tế t bản t nhân về nguyên tắc đợc tiếnhành theo từng giai đoạn và bằng nhiều hình thức Mặt khác kinh tế tbản t nhân vẫn là hình thức kinh tế có tác dụng thúc đẩy sự phát triểncủa lực lợng sản xuất nen nó còn có lý do để tồn tại Vì vậy trong thời

kỳ quá độ vẫn tồn tại kinh tế t bản t nhân

Để đảm bảo sự phát triển theo định hớng xã hội chủ nghĩa Nhà

n-ớc hớng kinh tế t bản t nhân vào các hình thức khác nhau của chủnghĩa t bản nhà nớc đồng thời kinh tế Nhà nớc hợp tác liên doanh với

t bản nớc ngoài để thu hút vốn, kĩ thuật, công nghệ

Việc cải tạo kinh tế sản xuất hàng hoá nhỏ bằng con đờng hợp táctheo nguyên tắc tự nguyện là một quá trình khó khăn phức tạp lâu dài.Phù hợp với trình độ lực lợng sản xuất trong thời kỳ quá độ nhiềuhình thức cùng tồn tại do đó sự tồn tại nhiều thành phần kinh tế là một

tất yếu khách quan Trong nền kinh tế nớc ta tồn tại nhiều thành phầnkinh tế nhng quan trọng hơn cả là kinh tế nhà nớc.

Từ việc nhận thức đúng đắn thực tế nền kinh tế của nớc ta, ngay

từ Đại Hội Đảng VI, Đảng ta đã xác định : chuyển đổi nền kinh tế từnền kinh tế tập chung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thịh trờng có

Khái Niệm: kinh tế nhà nớc là thành phần kinh tế dựa trên sở hữu

toàn dân (sở hữu nhà nớc) việc tổ chức sản xuất kinh doanh tiến hànhtheo nguyên tắc hạch toán kinh tế và thực hiện phân phối theo lao

động

Kinh tế nhà nớc là thành phần kinh tế bao gồm các doanh nghiệpnhà nớc, các tài nguyên quốc gia và tài sản thuộc sở hữu nhà nớc nh

đất đai, hầm mở rừng biển ngân sách, các quỹ dự trữ ngân hàng nhà

n-ớc, hệ thống bảo hiểm kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội, nguồn vốn ngoàinớc góp vào các daonh nghiệp thuộc những thành phần kinh tế khác Kinh tế nhà nớc vững và mạnh hơn bộ phận daonh nghiệp nhà n-

ớc phân biệt đựoc hai phạm trù này và nhận thức đầy đủ hơn vai tròkinh tế nhà nớc là một bớc phát triển về nhận thức thực tiễn nền kinh

tế nớc ta trong quá trình đổi mới

Để từng bớc xây dựng quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa, vớitrình độ phát triển hiện nay và trong những năm tới của lực lợng sảnxuất ở nớc ta, kinh tế nhà nớc chỉ có thể tập chung phát triển trong

hệ thống tài chính,ngân hàng, bảo hiểm, những cơ sởan xuất thơngmại, dịch vụ then chốt, một số doanh nghiệp thực hiện những nhiệm

vụ có quan hệ đặc biệt đến quốc phòng – an ninh về quy mô nóichung thuộc loại vừa và lớn, công nghệ hiện đại, kinh doanh có hiệuquả cao

Kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân thể hiện chủ yếu trên các mặt:

- Đi đầu về nâng cao năng suất chất lợng và hiệu quả nhờ đó màthúc đẩy sự tăng trởng nhanh vầ bền vững của nền kinh tế quốc dân

- Bằng nhiều hình thức hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùngphát triển theo định hớng xã hội chủ nghĩa

- Tăng cờng sức mạnh vật chất làm chỗ dựa để nhà nớc thực hiện

có hiệu lực chức năng điều tiết quản lý vĩ mô nền kinh tế theo định ớng xã hội chủ nghĩa

h Cùng với kinh tế hợp tác (mà nòng cốt là các hợp tác xã dần dầntrở thành nền tảng của nền kinh tế quốc dân và chế độ xã hội mới

Kinh tế nhà nớc bao gồm các bộ phận :

- Doanh nghiệp nhà nớc :là doanh nghiệp có 100% vốn của nhànớc hay các doanh nghiệp cổ phần trong đó vốn nhà nớc chiếm tỷtrọng khống chế chi phối Doanh nghiệp nhà nớc đực chia thành hailoạilà: doanh nghiệp kinh doanh và doanh nghiệp công ích

- Các tổ chức kinh tế của nhà nớc :là ngân sách nhà nớc, ngânhàng nhà nớc, kho bạc nhà nớc, các quỹ dự trữ quốc gia, các tổ chức

sự nghiệp cóthu nh giáo dục, y tế…

- Các tài sản :nh đất đai, tài nguyên mà nhà nức nhận đợc lợi ichkinh tế do quyền sở hữu mang lại Trong 3 bộ phận nói trên doanhnghiệp nhà nớc là bộ phận then chốt của kinh tế nhà nứơc

Cần phân biệt sở hữu nhà nớc với thành phần kinh tế nhà nớc.Phạm trú sở hữu nhà nớc rộng hơn phạm trú thành phần kinh tế nhà n-

ớc Thành phần kinh tế nhà nớc trớc hết phải thuộc sở hữu nhà nớc.Nhng sở hữu nhà nớc có thể do các thành phần kinh tế khác sửdụng.Thí dụ : đất đai, kinh tế hộ hợp tác xã nông nghiệp Ngợc lại,thuộc sở hữu nhà nớc không phải là kinh tế nhà nớc

Kinh tế nhà nớc trớc hết là các doanh nghiệp nhà nớc và doanh nghiệp cổ phần đợc hình thành trên cơ sở :

- Nhà nớc đầu t xây dựng

- Quốc hữu hoá các doanh nghiệp t bản t nhân

- Góp cổ phần khống chế với các doanh nghiệp t nhân

Ngoài ra, với bản chất nhà nớc XHCN, nhànớc xác định đất đai,tài nguyên thiên nhiên, tài chính ngân hàng … do nhà nớc nắm giữ,chi phối để điều tiết, định hớng sự phát triển kinh tế – xã hội

Theo chủ trơng của Đảng ta, kinh tế nhà nớc cần tập chung vàonhững ngành, lĩnh vực chủ yếu nh kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội, hệthống tài chính ngân hàng, những cơ sở sản xuất kinh doanh, thongmại dịch vụ quan trọng, những cớ sở kinh tế phục vụ an ninh quốcphòng và vấn đề xã hội, để đảm bảo những can đối lớn, chủ yếu củanền kinh tế và thực hiện vai trò trong nền kinh tế thị tròng

Tiếp tục đối mới và phát triển kinh tế nhà nớc để đảm bảo nhữngmục tiêu kinh tế – xã hội Trứoc hết cần hoàn thiện chế độ, chínhsách, luật pháp đảm bảo doanh nghiệp nhà nớc thật sự là một đơn vịsản xuất hàng hoá có t cách pháp nhân Phân định dứt khoát quyền sởhữu nhà nớc với quỳen đại diện sở hữu nhà nớc, quyền sở hữu nhà nớcvới quyền sử dụng, quản lý…tách biệt rõ ràng chức năng quản lý kinh

tế với quản lý tài sản của nhà nớc và quản lý kinh doanh của doanhnghiệp

3 Phân biệt kinh tế nhà nớc với kinh tế t bản độc quyền

Trong sự phát triển nền kinh theo cơ chế thị trờng của một số cácnớc, thì nhà nớc luôn là một chủ thể kinh tế quan trọng có khả năngnhận thức và vận dụng các quy luật kinh té kháchquan vào nền kinh tế,

đồng thời nhà nớc đa ra các chính sách vĩ mô nhằm khắc phục nhữnghạn chế của cơ chế thị trờng đem lại, tạo ra động lực mới cho pháttriển kinh tế Ngày nay kinh tế nhà nớc ở Việt Nam là đặc trng của nềnkinh tế thị tròng theo định hớng XHCN còn kinh tế t bản độc quyềnnhà nớc là đặc trng của nền kinh tế thị trờng của các nớc t bản chủnghĩa Giữa chúng có những điểm khác nhau căn bản sau :

- Vai trò chủ đạo cuả kinh tế nhà nớc là quan điểm lý luận đợccác nớc XHCN thừa nhận rộng rãi, coi đây là một đặc trng cơ bản đểphân biệt thể chế kinh tế thị trờng XHCN và kinh tế thị trờng TBCN, ởnớc ta kinh tế nhà nớc hoạt động trong các lĩnh vực quan trọng, thenchốt của xã hội Trong đó có cả những ngành hoạt động không vì mụctiêu lợi nhuận mà chủ yếu là phục vụ lợi ích cho toàn xã hội nh: quốcphòng, giáo dục,y tế …ở các nớc TBCNở thời kì t bản độc quyền nhànớc,thì nhà nớc luôn bị phụ thuộc vào tổ chức độc quyền,các hoạt

động của nhà nớc tác động vào quá trình kinh tế nhằm đem lại lợinhuận độc quyền, còn các tổ chức này luôn hoạt động trong lĩnh vực

độc quyền của mình và thu đợc lợi nhuận độc quyền cao

- Xét về thực chất, sự ra đời của độc quyền nhà nớc không làmthay đổi quan hệ sản xuất TBCN, mà đây chỉ là sự kết hợp về con ngờigiữa tổ chức độc quyền và nhà nớc, các tổ chức độc quyền chỉ đem lạilợi ích chủ yếu cho một số ít ngời tong xã hội Còn kinh tế nhà nớc ởnớc ta dựa trên chế độ cong hữu về t liệu sản xuất, mà nhà nớc chỉ làngời đứng ra đại diện sở hữu cho toàn dân Do đó các thành phần kinh

tế nhà nớc tổ chức kinh doanh theo nguyên tắc hạch toán kinh tế, phânphối theo lao động và hiệu quả sản xuất kinh doanh Đồng thời thànhphần kinh tế nhà nớc còn có vai trò hỗ tợ các thành phần kinh tế lhác

cùng phát triển, tạo ra cơ sở và tiền đề vững chắc cho sự phát triểnkinh tế- xã hội theo định hớng XHCN.

4 Vì sao kinh tế nhà nớc phải giữ vai trò chủ đạo?vai trò chủ

đạo của thành phần kinh tế nhà nớc

Kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ đạo vì:

- Mỗi một chế độ đều dựa trên một cơ sỏ kinh tế nhất định nềnkinh tế nớc ta phát triển theo định hớng XHCN vì vậy kinh tế nhà nớcphải giữ vai trò chủ đạo tạo cơ sở kinh tế cho chế độ xã hội mơí-xã hộiXHCN

Trong thời kì quá độ lên CNXH, trình độ phát triển của lực lợngsản xuất còn rất thấp kếm, các quan hệ sở hữu còn tồn tại dới nhiềuhình thc vì thế nền kinh tế của nớc ta là nền kinh tée hỗn hợp nhiềuthành phần và đang vvận hành theo cơ chế thị trờng, nhng cơ chế thịtrờng lại không phải là hiện thân của sự hoàn hảo, bên cạnh những u

điểm to lớn của nó mà không ai có thể phủ nhận đợc thì nó cũng cókhông ít các khuyết tật nh: gây ra sự phân hoá giầu nghèo trong xãhội, khủng hoảng kinh tế, dễ làm cho con ngời suy thoái về đạo đức vìlợi ích riêng t mà bất chấp lợi ích của cả cộng đồng… Do đó nền kinh

tế hàng hoá nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trờng cần phải

có sự quản lý của nhà nớc Và chỉ có vai trò chủ đạo của thành phầnkinh tế nhà nớc mới đảm bao vững chắc định hớng XHCN, đảm bảocho lợi ích của ngời lao động, khắc phục và hạn chế những tiêu cựcxấu do cơ chế thị trờng gây ra Phân phối lại thu nhập quốc dân mộtcách công bằng, đồng thời qua đó thực hiện tăng trởng kinh tế gắn liềnvới cải thiện đời sống nhân dân, với tiến bộ và cong bằng xã hội

- Kinh tế nhà nớc đại diện cho phơng thức sản xuất tiên tiến chonền kinh tế dựa trên chế độ công hữu về t liệu sản xuất đây là chế độphù hợp với xu hớng xã hội hoá của lực lợng sản xuất và phù hợp vớicông cuộc xây dựng XHCN ở nớc ta hiện nay Do đó đầu t cho phát

triển kinh tế nhà nớc chính là chúng ta đang tạo ra nền tảng kinh tếcho CNXH, tạo ra sức mạnh vật chất để nhà nớc điều tiết và quản lýthị trờng.

- Kinh tế nhà nớc luôn nắm những ngành, những vị trí then chốt,trọng yếu của nền kinh tế do đó chỉ có kinh tế nhà nớc mới có khảnăng chi phối các thành phần kinh tế khác, đảm bảo đợc những mụctiêu phát triển kinh tế-xã hội Mặt khác với sự phát triển ngày càng caocủa nền kinh tế đòi hỏi phải có một cơ sở hạ tầng tốt, để đam bảo chonền kinh tế phát triển nhanh,mạnh và bền vững

Nội dung vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc.

- Doanh nghiệp nhà nớc đi đầu trong việc nâng cao năng suấtchất lợng và hiệu quả nhờ thúc đẩy sự tăng trởng kinh tế nhanh và bềnvững

- Bằng những hình thức hỗ tợ các thành phần kinh tế khác pháttriển theo định hớng XHCN

- Kinh tế nhà nớc là lực lợng vật chất để nhà nớc định hớng và

điều tiết nền kinh tế

- Kinh tế nhà nớc cùng với kinh tế hợp tác phải dàn trở thành nềntảng của nền kinh tế quốc doanh

Nền kinh tế thị trờng nớc ta là nền kinh tế mà ở đó kinh tế thị ờng đợc sử dụng nh một công cụ, một pơng tiện để pát triển lực lợngsản xuất, phát triển kinh tế phục vụ lợi ích của đa số nhân dân lao

tr-động nhằm mục tiêu dân giàu nớc mạnh, xã hội công bàng dân chủ,văn minh

Chúng ta tận dụng lợi thế kinh tế thị trờng, kế thừa những thànhtựu của loài ngời trong việc hực hiện kinh tế thị trờng để phục vụ chế

độ XHCN nhng biết hạn chế những khuyết tật của nền kinh tế thị ờng

tr-Sử dụng cạnh tranh làm động lực phát triển nhng không cạnhtranh dã man; tăng trởng kinh tế phải đi đôi với công bằng xã hội;khuyến khích làm giầu gắn với xoá đói, giảm nghèo và khắc phục sựphân cực giàu nghèo, gia tăng mức sống nhng vẫn giữ gìn đợc bản sắcvăn hoá dân tộc

Nền kinh tế có sự đa dạng về hình thức sở hữu, về thành phầnkinh tế, về hình thức phân phối nhng trong đó kinh tế quốc doanh phảigiữ vai trò chủ đạo và là nhân tố kinh tế đảm bảo cho sự định hớngXHCN nền kinh tế thị trờng

Nền kinh tế có sự lãnh đạo của Đảng cộng sản và có sự quản lý

điều tiết của nhà nớc sao cho vừa đảm bảo phát triển kinh tế vừa đảmbảo phát triển xãhội và con ngời

Vai trò của nhà nớc trong kinh tế thị trờng rất quan trọng Vai trò

đó đợc thể hiện qua các chức năng kinh tế của nó Các chức năng kinh

tế của nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng :

Một là, đảm bảo sự ổn định chính trị, xã hội và thiết lập khuânkhổ luật pháp để tạo ra những điều kiện cần thiết cho hoạt động kinh

tế Nhà nớc đặt ra hành lang pháp lý cho hoạt động kinh tế bằng cách

đặt ra các điều luật cơ bản về quyền sở hữu tài sản và sự hoạt độngcủa thị trờng, đặt ra những quy định chi tiết cho hoạt động của cácdoanh nghiệp Khuân khổ luật pháp mà nhà nớc thiết lập có tác dụngsâu sắc tới hành vi kinh tế của con ngời và cả bản thân chính phủ cũngphải tuân theo

Hai là, điều tiết kinh tế để đảm bảo cho nền kinh tế thị trờng pháttriển ổn định Nền kinh tế thị trờng khó tránh khỏi bị chấn động bởicác cuộc khủng hoảng kinh tế, đều phải trải qua các chu kỳ kinhdoanh, tức là giao động lên xuống của GNP hoặc GDP, kèm theo làcác giao động lên xuống về mức độ thất nghiẹp và lạm phát

Ba là, đảm bảo cho nền kinh tế hoạt động có hiệu quả

Bốn là, đồng thời để đảm bảo tínhhiệu quả thì nhà nớc phải sảnxuất ra hàng hoá công cộng, đảm bảo xây dựng kết cấu hạ tầng chonền kinh tế, thự hiện công bằng xã hội Sự hoạt động của cơ chế thị tr-ờng có thể làm cho nền kinh tế hoạt động có hiệu quả cao Nhng cơchế thị trờng hoạt động phi nhân tính, nó không tính đến các khía cạnhnhân đạo và xã hội, không mang lại những kết quả mà xã hội cố gắngvơn tới.Việc phân phối và sử dụng tối u các nguồn lực không tự độngmang lại mmột sự phân phối thu nhập tối u

Trong điều kiện chuyển sang nền kinh tế hàng hoá vận động theocơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng XHCN, nhànớc ở nớc ta có chức năng quả lý vĩ mô sau đây :

Một là, tạo môi trờng và điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh tế

nh đảm bảo về chính trị, xã hội, thiết lập khuân khổ luật pháp thốngnhất, có hệ thống chính sách nhất quán để tạo môi trờng ổn định vàthuận lợi cho giới kinh doanh làm an có hiệu quả

Hai là, định hớng cho sự phát triển, trực tiếp đầu t vào một sốlĩnh vực để dẫn dắt nền kinh tế phát triển theo định hớng XHCN, ổn

định môi trờng kinh tế vĩ mô nh chống lạm phát, chống khủng hoảng,ngăn ngừa những đột biến xấu trong nền kinh tế

Ba là, xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội đảm bảo yêucầu của phát triển kinh tế

Bốn là, quản lý tài sản công và kiểm kê, kiểm soát toàn bộ hoạt

động kinh tế – xẫ hội Thực hiện đúng chức năng quản lý nhà nớc vềkinh tế và chức năng chủ sở hữu tài sản công của nhà nớc

Năm là, khắc phục và hạn chế các mặt tiêu cực của kinh tế thị ờng, phân phối thu nhập quốc dân một cách công bằng, thực hiện tăngtrởng kinh tế gắn với cải thiện đời sống nhân dân, với tiến bộ và côngbằng xã hội

tr-Phơng hớng đổi mới và phát triển kinh tế nhà nớc :

- Hoàn thành cơ bản việc xắp xếp điều chỉnh cơ cấu doanh nghiệpnhà nớc hiện có

- Đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tổng công tynhà nớc Hình thành một số tập đoàn kinh té mạnh trên cơ sở tổngcông ty nhà nớc có sự hình thành của các thành phần kinh tế

- Thực hiện tốt chủ trơng cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà nớcnhằm huy động thêm vốn cải thiện cơ bản cơ chế quả lý doanh nghiệp