Các hoạt động liên quan đến quản lý sâu bệnh hại nói chung hiện nay theo Công ước quốc tế bảo vệ thực vật IPPC trong đó cụ thể là Tiêu chuẩn quốc tế về vệ sinh thực vật ISPMs đã được Ủy
Trang 1THUYẾT MINH DỰ THẢO
RÀ SOÁT, CẬP NHẬT VÀ CHUYỂN ĐỔI TIÊU CHUẨN
NGÀNH SANG TIÊU CHUẨN QUỐC GIA
Mã số: 90 - 10 - KHKT - TC
VIỆN KHOA HỌC LÂM NGHIỆP VIỆT NAM
TRUNG TÂM NGHIÊN CỨU BẢO VỆ RỪNG
THUYẾT MINH
DỰ THẢO TIÊU CHUẨN QUỐC GIA
PHÒNG TRỪ BỆNH HẠI CÂY RỪNG – HƯỚNG DẪN CHUNG
( Biểu mẫu số 14 Thuyết minh dự thảo tiêu chuẩn quốc gia,
Thông tư 01/2021/TT-BNNPTNT ngày 18/03/2021)
Trang 3THUYẾT MINH DỰ THẢO TIÊU CHUẨN QUỐC GIA
I THÔNG TIN CHUNG
Tên TCVN: Phòng trừ bệnh hại cây rừng – Hướng dẫn chung
Tổ chức chủ trì biên soạn: Trung tâm Nghiên cứu Bảo vệ rừng - Viện Khoa học
Lâm nghiệp Việt Nam
Thời gian xây dựng: 2 năm (1/2021 -12/2022)
II TÓM TẮT TÌNH HÌNH ĐỐI TƯỢNG TCVN; LÝ DO VÀ MỤC ĐÍCH XÂY DỰNG
1.1 Tình hình đối tượng TCVN
a Ngoài nước
Điều tra sinh vật gây hại là một trong những hoạt động cốt lõi của các tổ chức bảo vệ thực vật quốc gia, làm cơ sở kỹ thuật cho nhiều biện pháp phòng trừ sinh vật gây hại như yêu cầu kiểm dịch nhập khẩu, vùng không nhiễm sinh vật gây hại và tình hình sinh vật gây hại trong một khu vực Theo điều 4 của Hiệp định bảo
vệ thực vật quốc tế có quy định các điều khoản tổng thể của kế hoạch quốc gia về bảo vệ thực vật, cụ thể trách nhiệm của các tổ chức bảo vệ thực vật quốc gia phải thực hiện điều tra thực vật bao gồm cả diện tích trồng trọt và thực vật hoang dã và sản phẩm thực vật trong quá trình bảo quản, vận chuyển, cụ thể với các thông tin được báo cáo như sự xuất hiện, bùng phát dịch, sự lây lan và kiểm soát các sinh vật gây hại
Hiện nay quản lý rừng bền vững chính là biện pháp cần thiết để hạn chế ảnh hưởng của sâu bệnh hại Để làm được điều này, Tổ chức Nông Lương Thế Giới – Ngành Lâm Nghiệp (FAO) đã có những hành động liên quan đến bảo vệ rừng khỏi sâu bệnh hại ở phạm vi toàn cầu, bao gồm cung cấp các giải pháp phòng trừ và quản lý sâu bệnh hại, các biện pháp để giảm thiểu nguy cơ lây lan qua biên giới giữa các quốc gia Các hoạt động liên quan đến quản lý sâu bệnh hại nói chung hiện nay theo Công ước quốc tế bảo vệ thực vật (IPPC) trong đó cụ thể là Tiêu chuẩn quốc tế về vệ sinh thực vật (ISPMs) đã được Ủy ban Vệ sinh thực vật của FAO chấp thuận thông qua Tiêu chuẩn quốc tế về vệ sinh thực vật có quy định, hướng dẫn cụ thể bao gồm hướng dẫn điều tra (ISPM No 6) các biện pháp phân tích nguy cơ từ bệnh hại rừng (ISPM No 2, 11, 21), các chương trình phòng trừ bệnh hại (ISPM No 9) Tính đến tháng 6 năm 2013, 179 quốc gia đã ký kết các bên tham gia hội nghị Hơn 30 Tiêu chuẩn quốc tế về các biện pháp kiểm dịch thực vật (ISPM) đã được chứng thực thông qua hệ thống này và hiện là các tiêu chuẩn ràng buộc về mặt pháp lý
Trang 4Cũng theo tiêu chuẩn về vệ sinh thực vật (ISPMs), công tác điều tra sinh vật gây hại làm cơ sở cho các hoạt động khác bao gồm:
- Phát hiện sớm các sinh vật gây hại mới
- Xây dựng danh sách sinh vật gây hại trên mỗi cây chủ, danh sách sinh vật gây hại là đối tượng kiểm dịch hàng hóa, ghi nhận phân bố của các sinh vật gây hại
- Xây dựng và duy trì vùng không nhiễm sinh vật gây hại, nơi sản xuất sạch bệnh hoặc có mật độ sinh vật gây hại thấp
- Xác định tình hình sinh vật gây hại trong một địa điểm hoặc khu vực điều tra
- Thông báo tình hình sinh vật gây hại với các nước khác
- Ước lượng được sự thay đổi về đặc điểm quần thể sinh vật gây hại hoặc mức độ bị hại
- Khoanh vùng một quần thể sinh vật gây hại trong một địa điểm/khu vực mới
- Phòng trừ và quản lý loài sinh vật gây hại
Thông qua bộ tiêu chuẩn quốc tế về vệ sinh thực vật, các tổ chức bảo vệ thực vật vùng trên thế giới đã xây dựng các bộ tiêu chuẩn vùng phù hợp với yêu cầu của mỗi khu vực dựa trên cơ sở bộ tiêu chuẩn quốc tế (ISPMs) Tổ chức bảo vệ thực vật Bắc Mỹ (NAPPO) đã phát triển một tiêu chuẩn vùng về bảo vệ thực vật (RSPM) được sử dụng để bảo vệ nông nghiệp, rừng và tài nguyên thực vật khác trong khu vực chống lại sâu bệnh hại thực vật trong bối cảnh thương mại giữa các nước ngày càng trở nên dễ dàng Bộ tiêu chuẩn vùng được xây dựng dành riêng cho khu vục Bắc Mỹ với 41 phụ lục tiêu chuẩn, trong đó sử dụng trong công tác bảo vệ thực vật nông nghiệp, lâm nghiệp và các nguồn tài nguyên thực vật khác trước các loại sinh vật gây hại (NAPPO, 2021)
Tại khu vực Châu Âu, tổ chức Bảo vệ thực vật Châu Âu và Địa Trung Hải (EPPO) đã thông qua Bộ tiêu chuẩn vùng hay còn gọi là Tiêu chuẩn EPPO về vệ sinh thực vật 13 phụ lục, trong đó có 10 phụ lục về vệ sinh thực vật gồm biện pháp phòng trừ, xử lý, phân tích nguy cơ của sâu bệnh hại, chẩn đoán và sử dụng an toàn, biện pháp kiểm soát bằng sinh học; và 3 phụ lục về các sản phẩm bảo vệ thực vật như thuốc trừ sâu, thuốc trừ nấm (EPPO, 2021)
Riêng tại khu vực Châu A Thái Bình Dương trong đó có Việt Nam là thành viên, Ủy Ban Bảo vệ thực vật khu vực Châu Á Thái Bình Dương đã thông qua Bộ tiêu chuẩn vùng về vệ sinh thực vật đó (APPPC RSPM No.01 – No 10) trong đó
có các hướng dẫn hoạt động của cửa khẩu biên giới trong thương mại, sử dụng biện pháp xông khói, phát triển xử lý nhiệt đối với hàng hóa kiểm dịch loài ruồi hoa quả và yêu cầu đào tạo dành cho cán bộ kiểm dịch thực vật, hướng dẫn ngăn chặn bệnh rụng lá cao su Nam Mỹ (IPCC, 2021)
2
Trang 5Nhìn chung trên thế giới hiện nay các nước ở nhiều khu vực khác nhau đều căn cứ dựa vào Bộ tiêu chuẩn quốc tế về vệ sinh thực vật làm cơ sở để xây dựng các tiêu chuẩn về bảo vệ thực vật phù hợp riêng cho từng đối tượng, từng khu vực
b Trong nước
Trong lĩnh vực bảo vệ thực vật nói chung đã có một số tiêu chuẩn được ban hành để thực hiện công tác bảo vệ và kiểm dịch thực vật nói chung Năm 2014 một
số Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia được ban hành như Phương pháp điều tra, phát hiện dịch hại cây rau họ hoa thập tự (QCVN 01-169-2014-BNNPTNT), Phương pháp điều tra, phát hiện sinh vật chính hại cây hồ tiêu, nhãn, vải, cây có múi (QCVN 01-172-2014-BNNPTNT, QCVN 01-177-2014-BNNPTNT) Ngoài ra Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn cũng đã ban hành Tiêu chuẩn ngành 10 TCN
332:1998 về phương pháp điều tra phát hiện tuyến trùng thân (Ditylenchus dipsaci)
ở một số vùng trồng ngũ cốc
Liên quan đến các loài cây lâm nghiệp, một số quy định và tiêu chuẩn đã được ban hành phục vụ công tác điều tra, phát hiện và hướng dẫn xử lý trên cây lâm nghiệp Quy định công tác điều tra phát hiện sâu bệnh trên cây trồng ký hiệu
số 10 TCN 224-1995; và Tiêu chuẩn ngành về Phương pháp điều tra phát hiện sinh vật hại cây trồng 10 TCN 224-2003 đã quy định một số nguyên tắc, nội dung, phương pháp, chỉ tiêu theo dõi chủ yếu trong công tác điều tra phát hiện sinh vật hại cây trồng Tuy nhiên đây là các tiêu chuẩn đầu tiên được xây dựng và cách đây khá lâu, do đó một số thuật ngữ sử dụng, cách thức tiến hành đã được thay thế, bổ sung trong các tiêu chuẩn sau này
Năm 2010, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN 01-38:2010/BNNPTNT) về phương pháp điều tra, phát hiện dịch hại cây trồng đã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ban hành tại Thông tư số 71/2010/TT-BNNPTNT ngày 10 tháng 12 năm 2010 Trong quy chuẩn đã quy định những nguyên tắc, nội dung áp dung trong công tác điều tra phát hiện dịch hại chủ yếu và sinh vật có ích trong từng giai đoạn sinh trưởng và phát triển của cây trồng nói chung Gần đây nhất, Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 8928:2013 về Phòng trừ bệnh hại cây rừng – Hướng dẫn chung do Bộ Khoa học Công nghệ ban hành năm 2013 hướng dẫn về phương pháp điều tra đánh giá tỷ lệ và mức độ bệnh hại trên cơ sở đó tiến hành các biện pháp phòng trừ thích hợp
Nhìn chung, đối với đối tượng là rừng trồng công tác điều tra xác định bệnh hại trong nước hiện nay vẫn đang áp dụng theo Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 8928:2013 về Phòng trừ bệnh hại cây rừng – Hướng dẫn chung Ngoài ra còn một
số Tiêu chuẩn khác có liên quan về công tác kiểm dịch thực vật, tuy nhiên tiêu chuẩn nêu trên được xem như duy nhất trong công tác điều tra xác định bệnh hại đối với rừng trồng tại Việt Nam
Trang 61.2 Lý do và mục đích xây dựng TCVN
Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 8928:2013 về Phòng trừ bệnh hại cây rừng – Hướng dẫn chung được công bố năm 2013 hiện đang được sử dụng làm tài liệu chính trong công tác điều tra bệnh hại cây rừng và biện pháp phòng trừ bệnh hại Tuy nhiên hiện có một số loại bệnh vẫn chưa được quy định cụ thể trong tiêu chuẩn TCVN 8928:2013 về phương pháp đánh giá và chỉ tiêu về mức độ bị bệnh như loại bệnh chết héo (triệu chứng bệnh xuất hiện ở cả thân và tán lá), bệnh tua mực, chổi sể, bệnh xỉ mủ, bệnh rỗng ruột Bên cạnh đó một số tài liệu được viện dẫn trong tiêu chuẩn TCVN 8928:2013 đã không còn hiệu lực như Pháp lệnh Bảo
vệ và kiểm dịch thực vật năm 2001 đã được thay thế bởi Luật bảo vệ và kiểm dịch thực vật có hiệu lực từ 2015, hay như Luật bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 đã được thay thế bởi Luật Lâm nghiệp có hiệu lực thi hành từ 01 tháng 01 năm 2019 Ngoài ra Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 8928:2013 về Phòng trừ bệnh hại cây rừng – Hướng dẫn chung khi xây dựng chưa áp dụng cách thức trình bày và thể hiện nội dung tiêu chuẩn quốc gia được quy định rõ trong Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 1-2:2008
Chính vì vậy việc tiến hành rà soát, bổ sung, cập nhật về các thuật ngữ, phương pháp điều tra, phòng trừ bệnh hại rừng trong Tiêu chuẩn mới cho phù hợp với các quy định mới và yêu cầu thực tiễn là hết sức cần thiết nhằm chuẩn hóa lại theo hệ thống TCVN và cũng để xây dựng cụ thể phương pháp điều tra phát hiện
và đánh giá mức độ của bệnh hại, từ đó có biện pháp phù hợp để phòng, trừ kịp thời, ngăn chặn dịch bệnh lây lan
Xuất phát từ vấn đề nêu trên, chúng tôi tiến hành Dự án Tiêu chuẩn Quốc gia: Phòng trừ bệnh hại cây rừng – Hướng dẫn chung
III GIẢI THÍCH NHỮNG NỘI DUNG CỦA DỰ THẢO TCVN
1.Nội dung chính của tiêu chuẩn
Tiêu chuẩn gồm có 8 mục:
Lời nói đầu
1 Tên tiêu chuẩn
2 Phạm vi áp dụng
3 Tài liệu viện dẫn
4 Thuật ngữ và định nghĩa
5 Yêu cầu kỹ thuật
5.1 Yêu cầu và nguyên tắc điều tra bệnh
5.2 Yêu cầu và nguyên tắc phòng trừ bệnh
6 Phương pháp tiến hành
4
Trang 76.1 Phương pháp điều tra bệnh
6.1.1 Công tác chuẩn bị 6.1.2 Thời gian điều tra 6.1.3 Yếu tố điều tra 6.1.4 Hệ thống điều tra 6.1.5 Lấy mẫu và xác định vật gây bệnh 6.1.6 Phân cấp bệnh
6.1.7 Báo cáo kết quả điều tra bệnh 6.2 Phương pháp phòng trừ bệnh
6.2.1 Công tác chuẩn bị 6.2.2 Xác định thời điểm và cách tiến hành Phụ lục tham khảo A và B
Thư mục tài liệu tham khảo
2 Giải thích các quy định trong tiêu chuẩn
Dự thảo tiêu chuẩn được soát xét dựa trên cơ sở TCVN 8928 : 2013 “Phòng trừ bệnh hại cây rừng Hướng dẫn chung“ Trong quá trình biên soạn tại thời điểm hiện tại đã căn cứ vào hai tiêu chuẩn quốc tế về vệ sinh thực vật ISPM 6 hướng dẫn điều tra sinh vật vây hại và ISPM 9 hướng dẫn thực hiện các biện pháp phòng và trừ sinh vật gây hại Ngoài ra cũng đã căn cứ Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-38: 2010/BNNPTNT đã quy định về phương pháp điều tra phát hiện dịch hại cây trồng Đồng thời Ban biên soạn tiếp thu ý kiến đóng góp của các thành viên trong Ban soạn thảo, hội nghị chuyên đề, và các góp ý của các cá nhân, tổ chức trong lĩnh vực bảo vệ thực vật Một số căn cứ làm cơ sở thay đổi trong nội dung dự thảo TCVN như sau:
TT Số phần của
dự thảo TC
1 Tên tiêu chuẩn
Tên tiêu chuẩn: “ Phòng trừ bệnh hại cây rừng – Hướng dẫn chung ”
Được phê duyệt theo quyết định số: 3760/QĐ-BNN-KHCN ngày 21/09/2020
2 Mục 1: Phạm
vi áp dụng
Quy định các yêu cầu chung
về phương pháp điều tra bệnh hại và biện pháp phòng trừ đối với bệnh hại rừng
Dựa trên TCVN 8928:2013
Trang 83 Mục 2 Tài liệu
viện dẫn
3 tài liệu chính:
- ISPM 6 Surveillance
- ISPM 9 Guidelines for pest eradication programmes
- Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về phương pháp điều tra phát hiện dịch hại cây trồng
2010/BNNPTNT) ban hành kèm theo Thông tư 71/2010/TTBNNPTNT ngày 10/12/2010
Tài liệu viện dẫn trong TCVN :2022 được soát xét dựa trên TCVN 8928 : 2013
đã được công bố Ngoài ra tài liệu viện dẫn là hai tiêu chuẩn quốc tế về vệ sinh thực vật là ISPM 6 mục 2 nội dung xây dựng các chương trình điều tra và ISPM 9 mục
3 hướng dẫn về thực hiện các biện pháp phòng trừ sinh vật gây hại có nội dung phù hợp,
có tính kết nối nhằm góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng của TCVN 8928: 2022
4 Mục 3: Thuật
ngữ, định
nghĩa
Các thuật ngữ
- Bệnh hại chính
- Bệnh hại chủ yếu
- Điều tra khoanh vùng
- Điều tra phát hiện
- Vùng không nhiễm bệnh
- Chẩn đoán bệnh hại
- Loại bỏ một số thuật ngữ không được sử dụng so với TCVN 8928 : 2013
- Bổ sung một số thuật ngữ được quy định trong QCVN 01-38:2010/BNNPTNT
- Các thuật ngữ được lấy từ Tiêu chuẩn quốc tế ISPM 05: Thuật ngữ như Dịch, điều tra khoanh vùng, điều tra phát hiện, tỷ lệ bị bệnh vùng không nhiễm bệnh, chẩn đoán bệnh hại
5 Mục 4: Yêu
cầu
4.1 Yêu cầu và nguyên tắc điều tra bệnh
Các nguyên tắc được dựa trên cơ sở của TCVN
6
Trang 94.2 Yêu cầu và nguyên tắc phòng trừ bệnh
8928:2013 và Luật bảo vệ kiểm dịch thực vật 2015
5 Mục 5 Phương
pháp tiến hành
5.1 Phương pháp điều tra bệnh hại được bổ sung các chỉ tiêu phân cấp của một số bệnh hại phổi biến
5.2 Phương pháp phòng trừ bệnh hại được quy định lại ngưỡng bắt đầu tiến hành phòng trừ, các biện pháp được áp dụng đối với từng cấp bệnh hại theo chỉ số tổn thất
- Rà soát, sửa đổi dựa trên TCVN 8928: 2013 cho phù hợp với điều kiện thực tế trong công tác điều tra bệnh hại thực vật và tiến hành phòng trừ bệnh hại tại Việt Nam
6 Phụ lục tham
khảo
- Các chỉ tiêu phân cấp các bệnh phổ biến ở rừng trồng
- Các công thức tính tỷ lệ, mức độ bị bệnh và chỉ số tổng thất
- Soát xét các chỉ tiêu phân cấp bệnh dựa trên TCVN 8928: 2013, đã rà soát và chỉnh sửa cho phù hợp với điều kiện thực tế bệnh hại rừng trồng tại Việt Nam
8928:2013
3 Nêu tính ưu việt và những điểm cần chú ý của dự thảo tiêu chuẩn đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân góp ý dự thảo.
3.1 Tính ưu việt
Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu và phương pháp tiến hành điều tra bệnh hại và biện pháp phòng trừ đối với bệnh hại rừng trồng tại Việt Nam Các phương pháp điều tra và đánh giá tỷ lệ bị bệnh và mức độ bị bệnh cũng như cách xác định thời điểm tiến hành từng biện pháp phòng và biện pháp trừ cụ thể được đề cập trong tiêu chuẩn này Các chỉ tiêu phân cấp, đánh giá đã được rà soát và thay đổi cho phù hợp với điều kiện thực tế về bệnh hại cây lâm nghiệp tại Việt Nam
3.2 Những điểm cần lưu ý của dự thảo tiêu chuẩn đối với các cơ quan, tổ chức,
cá nhân góp ý dự thảo.
Trang 10Ban soạn thảo mong muốn được góp ý về các điểm sau:
- Về trình bày và thể hiện nội dung của dự thảo: Đã xây dựng dựa trên quy
định của TCVN 1-2 : 2008 Phần 2 quy định về trình bày và thể hiện nội dung tiêu chuẩn quốc gia Kính mong các thầy cô góp ý và rà soát để tiêu chuẩn được hoàn thiện
- Mục thuật ngữ: Có bổ sung thêm các thuật ngữ dựa trên Tiêu chuẩn quốc tế ISPM 05 Do đó kính mong được sự góp ý để định nghĩa được hoàn thiện hơn
- Quy định về chỉ tiêu phân cấp bệnh cho từng nhóm bệnh;Cách xác định ngưỡng tiến hành biện pháp phòng trừ đã phù hợp chưa để đảm bảo hài hòa với ngưỡng kinh tế trong kinh doanh rừng
- Có nên bổ sung phương pháp đánh giá hiệu quả phòng trừ sau khi tiến hành các biện pháp?
- Từ ngữ dịch thuật của dự thảo đã Việt hóa và rõ ràng dễ hiểu?
4 Mối liên quan của dự thảo tiêu chuẩn
Trong hệ thống tiêu chuẩn quốc tế có một số tiêu chuẩn đã được ban hành và đang được sử dụng có liên quan đến nội dung của dự thảo như 02 tiêu chuẩn :
- ISPM 6, Surveillance (Tiêu chuẩn quốc tế về vệ sinh thực vật số 6 – Điều tra)
- ISPM 9, Guidelines for pest eradication programmes (Tiêu chuẩn quốc tế về vệ sinh thực vật số 9 - Hướng dẫn các chương trình loại bỏ sinh vật gây hại)
Tại Việt Nam Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8928: 2013 Phòng trừ bệnh hại cây rừng, Hướng dẫn chung đã được ban hành năm 2013 và vẫn đang có hiệu lực Tuy nhiên một số tài liệu viện dẫn trong TCVN 8928: 2013 đã hết hiệu lực và thay đổi, cách trình bày và thể hiện nội dung chưa được chuẩn hóa Vì vậy việc soát xét tiêu chuẩn TCVN 8928: 2013 nhằm sửa đổi, bổ sung là cần thiết và phù hợp đáp ứng được nhu cầu của các đơn vị, cá nhân trồng rừng và tạo điều kiện cho công tác quản lý được tốt hơn
5 Các dự kiến sửa đổi, bổ sung, thay thế tiêu chuẩn có liên quan với dự thảo tiêu chuẩn
Trong hệ thống TCVN 8928: 2013 Phòng trừ bệnh hại cây rừng, Hướng dẫn chung đã được ban hành năm 2013 Vì vậy tiêu chuẩn này được sửa đổi dựa trên TCVN 8928: 2013 và thay thế tiêu chuẩn TCVN 8928: 2013 hiện hành
Hà Nội, ngày 20 tháng 01 năm 2022
8