vai trò của ngân hàng trung ương trong nền kinh tế thị trường

Để đạt đợc điều này trớc hết phải có một hệ thống ngân hàng phát triển đồng bộ, có sự phối hợp nhịp nhàng giữa ngân hàng Nhà nớc NHNN hay ngân hàng Trung Ương NHTW với các ngân hàng thơn

Lời nói đầu

Trong nền kinh tế thị trờng, lĩnh vực tiền tệ , hoạt động NH trở thành một trong những lĩnh vực kích thích nhất của toàn bộ nền kinh tế Hoạt động của tiền trong nền kinh tế luôn gắn liền với các hiện tợng kinh tế nh: lạm phát, chu kì kinh doanh, thâm hụt ngân sách Tiền tệ liên quan đến các quyết định của các cá nhân và ảnh hỏng đến tình trạng chung của nền kinh tế quốc gia Liên quan đến sự hoạt đông của tièn trong nền kinh tế là sự hoạt

động của các tổ chức tài chính (các ngân hàng, công ty bảo hiểm, các quỹ tuơng trợ ) và thị trờng tài chính ( TTCK, TTCP và Hối Đoái) Các thị trờng tài chính và các tổ chức tài chính không chỉ tác động đến đời sống hàng ngày của mỗi cá nhân mà còn liên quan đến sự luân chuyển của những dòng vốn lớn trong nền kinh tế, tác động đến hiệu qủa của các hoạt động doanh nghiệp

và đến cả tình trạng kinh tế của một nớc

Nh chúng ta đã biết, nếu vốn dợc coi là một trong những nguồn lực quan trọng và đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển kinh tế, nó có một tính chất khan hiếm Vậy vấn đề đặt ra là làm thế nào để sử dụng một cách triệt để và có hiệu quả nhất nguồn vốn trong nớc và nớc ngoài ? Để đạt đợc

điều này trớc hết phải có một hệ thống ngân hàng phát triển đồng bộ, có sự phối hợp nhịp nhàng giữa ngân hàng Nhà nớc (NHNN) hay ngân hàng Trung

Ương (NHTW) với các ngân hàng thơng mại (NHTM ) trong việc thực hiện chính sách tiền tệ ở đó vai trò đặc biệt của NHTW là không thể thay thế đợc Vì vậy em đã đi đến quyết định chọn đề tài:

"Vai trò của Ngân hàng Trung ơng trong nền kinh tế thị trờng"

Do thời gian nghiên cứu có hạn nên bài viết còn có nhiều sai sót

Em rất mong sự góp ý của các thầy cô

sinh viên

Nguyễn Mạnh Hởng

Chơng I

Vai trò của ngân hàng trung ơng trong nền kinh

tế thị trờng

I Khái niệm NHTW

Đến nay ở mọi quốc gia trên thế giới đều có NHTW , nhng tên gọi

có thể khác nhau nh:

Hoa kì : Cục dự trữ liên bang( FED)

Pháp: Ngân hàng Trung Ương

Việt Nam Ngân hàng Nhà nớc

Tiền thân của ngân hàng trung ơng làm nhiệm vụ phát hành tiền, quản lý các hoạt động về tiền tệ Khi ngân hàng có tên là ngân hàng trung ơng

thì ngân hàng này đảm nhiệm việc độc quyền phát hành tiền và quản lý nhà n-ớc

Do tính chất hoạt động của NHTW mà ngân hàng này nắm trong tay công cụ quản lý chủ yếu nhất của nhà nớc trong quản lý kinh tế vĩ mô là chính sách tền tiền tệ NHTW là một bộ phận trong bộ máy quản lý của Nhà nớc

Nh vậy NHTW là cơ quan duy nhất có quyền phát hành tiền ( in tiền) vì thế nó là ngân hàng duy nhất không có khả năng bị phá sản Nó đóng vai trò chủ ngân hàng đối với các ngân hàng thơng mại , đảm bảo cho hệ thống ngân hàng hoạt động không trục trặc và còn đóng vai trò chủ ngân hàng

đối với Chính phủ, gánh trách nhiệm kiểm soát việc cung ứng tiền tệ và việc tài trợ cho thâm hụt ngân sách của Chính phủ

II Chức năng và nhiệm vụ của NHTW trong nền kinh tế

thị trờng.

Để hiểu rõ hơn về NHTW chúng ta sẽ đi vào nghiên cứ các chức năng và vai trò của HTW trong nền kinh tế thị trờng

Vai trò đặc trng nhất của NHTW là ngân hàng phát hành , ngân hàng của Nhà nớc và ngân hàng của các ngân hàng

2.1 Ngân hàng Nhà nớc là ngân hàng phát hành

Nhiệm vụ bao trùm nhất là hoạch định và thực thi chính sách tiền

tệ theo cơ chế thị trờng Ngân hàng phát hành xuất hiện, việc phát hành đợc

ấn định vào các ngân hàng phát hành, sau đó đợc ấn định vào một ngân hàng Khi NHTW ra đời, NHTW đã đóng vai trò độc quyền phát hành tiền, có nhiệm vụ đảm bảo thống nhất an toàn cho hệ thống lu thông tiền tệ Đây là chức năng cơ bản và vốn có của ngân hàng Trung Ương Tiền do NHTW phát hành là phơng tiện hợp pháp duy nhất

Với chức năng phát hành, Độc quyền phát hành tiền của NHTW không chỉ thể hiện quyền lực của NHTW mà còn nhấn mạnh trách nhiệm của NHTW trong việc phát hành tiền để đảm bảo phát triển kinh tế và lu thông tiền tệ ổn định

ở đây, một vấn đề có tính nguyên tắc là đòi hỏi có tính nghiêm ngặt đối với việc vận hành chính sách tiền tệ là không đợc hát hành tiền để bù

đắp thiếu hụt nhân sách

Hoạt động tín dụng không tách riêng mà nằm trong hoạt động tiền

tệ Phát hành tiền không còn là nguồn vốn tín dụng, mà chỉ là hình thức cung ứng tiền trung ơng , đáp ứng nhu cầu phơng tiện thanh toán của các ngân hàng

và nền kinh tế Tiền mặt không phải là tất cả , mà nằm trong lợng tiền cung ứng Trớc đây quản lý tiền mặt đã từng là công cụ quản lý duy nhất , là nhiệm

vụ thờng xuyên hàng đầu của Ngân hàng Nhà nớc Giờ đây , tiền mặt chỉ là phơng tiện thanh toán xã hội cần bao nhiêu đều đợc đáp ứng đủ Quản lý tiền mặt đợc thay bằng khái niệm quản lý lợng tiền cung ứng

2.2 Là ngân hàng của Chính phủ.

Ngân hàng TW không chỉ thay mặt điều hành kiểm soát hoạt động tiền tệ và toàn hệ thống các tổ chức tín dụng, mà NHTW còn thực hiện cung cấp các dịch vụ ngân hàng cho Chính phủ :

- Làm thủ quỹ cho Kho bạc Nhà nớc thông qua việc quản lý tài khoản của kho bạc, các khoản thu của kho bạc dới dạng thuế, phí, thu khác đợc gửi vào tài khoản tại ngân hàng trung ơng Ngân hàng TW có trách nhiệm theo dõi, thực hiện chi trả theo yêu cầu của kho bạc, trong thời gian kho bạc cha sử dụng NHTW tạm thời đợc sử dụng số d nhàn rỗi này

- Bảo quản dự trữ quốc gia về: ngoại tệ, vàng bạc, đá quý và tài sản quý khác, các chứng khoán do các tổ chức trong nớc hoặc nớc ngoài phát hành

- Làm đại lý cho Chính phủ trong việc đấu thầu, phát hành và thanh toán tín phiếu, trái phiếu, công trái của Chính phủ

- Cho Ngân sách Nhà nớc vay trong những trờng hợp cần thiết

- Làm t vấn cho Chính phủ về những vấn đề kinh tế, tiền tệ và đại diện cho chính phủ tại cáctổ chức tài chính quốc tế

- Thực hiện quản lý Nhà nớc về tiền tệ tín dụng và hoạt động ngân hàng Tuy nhiên, Ngân hàng Trung ơng không phải là tổ chức duy nhất thực hiện vai trò thủ quỹ cho Chính phủ mà ở một số nớc thu chi của Chính phủ có thể gửi ở các ngân hàng t nhân

2.3 Là ngân hàng của các ngân hàng.

Thực hiện chức năng này, NHTW đóng vai trò là ngân hàng còn các ngân hàng thơng mại và các trung gian tài chính (quỹ tín dụng, công ty bảo hiểm ) là các khách hàng của NHTW NHTW thực hiện chức năng là ngân hàng của các ngân hàng nhằm điều khiển toàn bộ hệ thống ngân hàng trong cả nớc hoạt động một cách an toàn, năng động và có hiệu quả trong kỷ cơng pháp luật Nâng cao vai trò của hệ thống ngân hàng trong việc đảm bảo cung cấp cho nền kinh tế những dịch vụ tài chính tốt nhất, tạo mọi điều kiện đẩy mạnh công cuộc phát triển kinh tế những dịch vụ tài chính tốt nhất, tạo mọi

điều kiện đẩy mạnh công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Ngân hàng TW là ngân hàng của các ngân hàng, đợc thực hiện thông qua nhiều mối quan hệ:

a NHNN tiến hành tái cấp vốn, thực hiện vai trò là ngời cho vay cuối cùng, qua nghiệp vụ tái triết khấu đối với các ngân hàng thơng mại Thực chất, đây là loại tín dụng có thế chấp giấy tờ có giá ngắn hạn Qua nghiệp vụ này , NHTW thực hiện kiểm soát số lợng và chất lợng tín dụng của các ngân hàng thơng mại

Ta biết rằng,bất kỳ một hệ thống NHTM nào có nguồn dự trữ ít ỏi cũng dễ bị ảnh hởng bởi những cơn hoảng loạn tài chính Hoảng loạn ngân hàng xảy ra khi các ngân hàng không có khả năng đáp ứng nhu cầu rút ra của ngời gửi, khi đó ngân hàng buộc phải chấp nhận phá sản Để tránh dợc những cơn hoảng loạn tài chính, cần phải có sự đảm bảo rằng các ngân hàng có thể nhận đợc tiền mặt khi có nhu cầu thực sự Nguy cơ của những cơn hoảng loạn tài chính có thể tránh đợc hoặc ít nhất giảm bớt đợc đáng kể khi biết rằng NHTW sẵn sàng đóng vai trò cứu cánh à ngời cho vay cuối cùng khi không còn phơng cách cứu vãn nào khác NHNN luôn có đợc khả năng này vì nó là ngân hàng duy nhất có quyền phát hành tiền Vai trò của NHTW là cứu cánh cho vay cuối cùng không chỉ đơn thuần duy trì đợc hệ thống tài chính hiện

đạo tinh vi và gắn bó chạt chẽ với nhau, trong đó sự thất bại của một ngân hàng sẽ káo theo sự sụp đổ của nhiều ngân hàng khác

b NHNN thực hiện có hiệu quả hơn nữa chức năng thanh tra kiểm soát thông qua hai kênh :

Kiểm soát hệ tiền tệ , đảm bảo tơng quan giữa tổng cung và tổng cầu tiền tệ, vừa tạo điều kiện thực hiện các mục tiêu kinh tế vĩ mô, vừa kiềm chế lạm phát, giữ cho nền kinh tế ổn định và phát triển

Kiểm soát các NHTM nhằm giữ gìn và đảm bảo an toàn cho hệ thống các tổ chức tín du ngj , giúp cho hoạt động các ngân hàng thơng mại lành mạnh, ổn định và có hiệu quả

Việc kiểm soát các ngân hàng thơng mại chủ yếu thông qua hệ thống các công cụ kinh tế, không can thiệp trực tiếp, quá sâu vào hoạt động kinh doanh của họ

c NHNN tìm kiếm các hình thức và phơng tiện thanh toán tiền mặt,

tổ chức hệ thống thanh toán trong nền kinh tế quốc dân bao gồm hệ thống

thanh toán trong cùng một ngân hàng, thanh toán giữa cá ngan hàng, thanh toán bù trừ trên cùng một địa bàn từ trung ơng đến địa phơng

d NHTW có trách nhiệm và quan tâm trong việc thành lập và phát triển thị trờng tièn tệ và thị troừng vốn dài hạn để từng bớc chuyển các quan

hệ vay mợn truyền thống, trực tiếp với các ngân hàng thơng mại qua quan hệ gián tiếp thông qua các thị trờng này và cũng tạo điều kiện để NHNN triển khai các nghiệp vụ thị trờng mở

Qua việc phân tích ở trên chúng ta thấy đợc phần nào chức năng cũng nh vai trò của NHTW trong nền kinh tế Nhng để ngan hàng TW thực sự trở thành ngan hàng của NN, ngân hàng của các ngân hàng thì nó phải thực hiện tốt chính sách tiền tệ

2.4 NHTW và việc thực hiện chính sách tiền tệ.

Chính sách tiền tệ quốc gia là chính sách kinh tế vĩ mô mà trong đó NHTW sử dụng các công cụ của mình để điều tiết và kiểm soát khối lợng tiền cung ứng nhằm đảm bảo sự ổn định giá trị của đồng tiền , đồng thời thúc đẩy tăng trởng kinh tế, đảm bảo công ăn vệc làm

NHTW có một vai trò quan trọng trong việc quyết định các vấn đề liên quan đến chính sách tiền tệ Vì mọi hoạt động của NHTW đều ảnh hởng

đến cung ứng tiền trong nền kinh tế Cung ứng tiền thay đổi làm biến động: tiêu dùng, đầu t, sản lợng quốc gia và giá cả Có thể nói hoạt động của NHTW

có ảnh hởng lớn tới nền kinh tế Điều tiết kinh tế vĩ mô thực chất là điều tiết cung ứng tiền Khi thực hiện chính sách tiền tệ nới lỏng (hay mở rộng) tiền cung ứng nhiều hơn sẽ khuyến khích tiêu dùng, đầu t, giảm thất nghiệp, tăng trởng kinh tế, nhng giá cả có phần nào cao hơn Ngợc lại khi thực hiện chính sách tiền tệ thắt chặt giảm tiền cung ứng, tạo khan hiếm tiền dẫn đến: Giảm tiêu dùng , đầu t, sản xuất thu hẹp, thu nhập quốc dân giảm thất nghiệp tăng, giá cả hạ nền kinh tế quốc dân lâm vào tình trạng suy thoái Thờng thì khi nền kinh tế trong tình trạnh lạm phát kéo dài buộc NHTW phải sử dụng chính sách thắt chặt tiền tệ, ảnh hởng của thắt chặt tiền tệ dẫn đến kinh tế suy thoá Để khắc phục tình trạng này buộc NHTW chuyển sang chính sách nới lỏng tiền tệ

để thúc đẩy nền kinh tế tăng trởng Nh vậy thực thi chính sách tiền tệ là NHTW sử dụng các công cụ một cách hiệu quả để điều chỉnh lợng tiền cung ứng cho phù hợp với các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô và chủ động kiểm soát lợng tiền trong nền kinh tế để đạt đợc các mục tiêucủa chính sách tiền tệ Thông qua tác động sâu sắc tới các yếu tố : Tín dụng, lãi suất, tỉ giá các yếu tố này

đã ảnh hởng lớn tới mọi hoạt động trong nền kinh tế Chính vì vậy, sự ổn định tiền tệ là nhiệm vụ thờng trực của NHTW, là định hớng chỉ đạo toàn bộ hoạt

động của NHTW

ChơngII

Ngân hàng nhà nớc việt nam trong sự chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trờng có

sự quản lý của nhà nớc

1 Sự cần thiết phải xây dựng các thể chế tài chính trong nền kinh

tế chuyển tiếp

Qua quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trờng là hết sức khó khăn và phức tạp Kinh tế trong giai đoạn chuyển tiếp có khu vực kinh tế t nhân nhỏ nhng phát triển rất nhanh chóng và khu vực kinh tế NN ngày càng co lại Tuy nhiên, phần lớn các trờng hợp kinh

tế t nhân không xuất hiện ngay lập tức mà dần theo thời gian và khu vực kinh

tế nhà nớc cũng không có biểu hiện mất ngay

Với sự phát triển của khu vực kinh tế t nhân, xây dựng đợc một hệ thống tài chính vững chắc, lấy thị trờng làm cơ sở để đảm bảo cho các thành phần kinh tế hoạt động tốt là một việc làm hết sức cần thiết

Trong quá trình chuyển tiếp sang nền kinh tế thị trờng cá nhà ra quyết định phải đối mặt với cá mâu thuẫn giữa các mục tiêu đã đề ra, mặc dù

sự chuyển đổi hớng tới nền kinh tế thị trờng hàm ý rằng Chính phủ phải rút khỏi sự thống trị của mình trong nền kinh tế nhng mặt khác cũng cần có hoạt

động của Chính phủ để giải quyết những nhiệm vụ mới xuất hiện Một trong

số những nhiệm vụ đó là xây dựng một hệ thống tài chính vững chắc hữu hiệu, lấy thị trờng làm cơ sở thực thi chính sách tiền tệ có hiệu quả Hỗu hết những nền kinh tế nay đều là những tổ chức quan trọng của kinh tế thị trờng , thị tr-ờng cạnh tranh cho các nhân tố, các hàng hoá và dịch vụ, một hệ thống tài chính cạnh tranh và đợc đầu t vốn đầy đủ, một cơ cấu pháp luật và điều chỉnh nhằm đảm bảo cho hệ thống tài chính

Trớc đây, trong quá trình kế hoạch hoá tập trung , hệ thống tài chính nằm trong tình trạng tồi tệ Tài chính hầu nh chỉ đóng vai trò ghi chép , lu giữ thụ động , trong khi việc phân bổ các nguồn lực do chính kế hoạch tập trung kiểm soát Hệ thống ngân hàng bị suy kiệt vì nguồn vốn thấp, các khoản cho vay gián tiếp tập chung theo khu vực địa lý và khu vực ngành, ngân hàng tiết kiệm lại có chi nhánh nhỏ bé Ngoài ra hoạt động kinh doanh của ngân hàng hầu nh không có lãi, đợc nhà nớc bù lỗ, các nhà quản lý lại có ít kinh nghiệm trong việc đánh giá các đơn xin vay, trong việc tính toán và giải quyết các rủi ro

Những khó khăn trên đã đặt ra những yêu cầu rất lớn đối với hệ thống tài chính Vì vậy, xây dựng một hệ thống tài chính là việc làm rất cần thiết song nó cũng đòi hỏi chúng ta phải hết sức thận trọng trong từng bớc đi, không đuợc vội vã nếu không sẽ ảnh hởng tới nền kinh, làm nền kinh tế rơi vào tình trạng xấu Cần nắm giữ những di sản mà nền kinh tế kế hoạch hoá để lại.Mặt khác việc xây dựng hệ thống tài chính còn phụ thuộc vào tình hình tài chính của mỗi nớc.Mỗi nớc đều có những đặc điểm kinh tế riêng biệt, những thuận lợi và khó khăn khác nhau trong quá trình phát triển do đó vấn đề đặt ra

là mỗi nớc phải xác định đợc rõ ràng điểm mạnh của mình và điểm yếu của mình trong hệ thống tài chính

Trong nền kinh tế thị trờng, chúng ta đều thấy rằng con đòng dẫn đến

sự thành công chính là xây dựng hệ thống tài chính hữu hiệu và vững chắc Việc cung cấp tài chính có hiệu quả sẽ trực tiếp tác động vào việc nâng cao các hiệu quả trong sản xuất nói riêng và trong xã hội nói chung

2.Vai trò của khu vực ngân hàng

Ngân hàng có một vai trò rất trọng yếu trong sinh hoạt kinh tế một quốc gia, khi ngân hàng đợc kiểm soát và điều động hợp lý, chiụ ảnh hởng của một chính sách kinh tế lành mạnh, thì ngân hàng sẽ góp phần đắc lực trong việc làm cho đất nớc thêm phú cờng và thịnh vợng

Một trong những lý do hàng đầu trong động cơ kinh tế nhằm chuyển đổi sang cơ chế thị trờng là sự nhận thức đợc rằng kế hoạch hoá tập trung không đa lại sự phân phối vốn có hiệu quả và vì thế các nguồn tài nguyên không đợc sử dụng nen năng suất thấp Do đó cần giảm mức tối thiểu

ảnh hởng của các nhân tố phi kinh tế tác động lên sự phân phối các nguồn tài nguyên và cũng chính nhờ đó mà cải thiện dợc hiệu suất đầu t

Sự chú trọng đến nguồn vốn thực thể của nền kinh tế là điều cần thiết của các ngân hàng khi quan tâm đến sự phát triển chung của nền kinh tế,

mà ngân hàng là một thành viên chính yếu tạo nến sự phát triển đó.Vì vậy trong quá trình thực hiện điều các ngân hàng đòi các nguồn tin có giá trị về cả ngời cho vay và ngời vay tiền Trên cơ sở đánh giá các nguồn thông tin đó ngân hàng sẽ quyết định lựa chọn những khoản đầu t có lợi nhất Ngay cả những nớc công nghiệp phát triển, mặc dù có sự phát triển và đa dạng của nhiều tổ chức tài chính song vai trò chủ đạo của các khu vực ngân hàng đối với sự phát triển của nền kinh tế là không thể phủ nhận đợc

ở nớc ta trớc đây, do hậu quả của lạm phát kéo dài, bắt nguồn từ những mất cân đối nghiêm trọng trong nền kinh tế quốc dân, thực trạng hoạt

động tiền tệ, tín dụng trong những năm 80 hết sức rối ren Tiền mặt phát ra rất lớn năm sau cao hơn năm trớc với khối lợng lớn hơn gấp nhiều lần nhng vẫn không đáp ứng đủ cho nhu cầu sản xuát và lu thông hàng hoá Chức năng trung tâm tiền mặt của ngân hàng bị thu hẹp.Trong tín dụng, nhất là đối với tín dụng ngắn hạn, d nợ tăng rất nhanh và dần thoát ra khỏi nguồn vốn huy

động.Tốc độ tăng tín dụng vợt xa tốc độ phát triển của sản xuất và lu thông hàng hoá.Các chi nhánh ngân hàng cơ sở chỉ biết cho vay, ỷ lại hoàn toàn vào vốn của NHTW bù đắp Thiệt hại duy nhất thuộc về NHNN ngời đại diện cho chính phủ quản lý nguồn vốn đó Hơn nữa, chức năng quản lý nhà nớc, chức năng hớng dẫn thanh toán trong nền kinh tế quốc dân của NHNN không thực hiện đợc Mối liên hệ hữu cơ giữa tiền mặt và tiền gửi bị phá vỡ Phạm vi thanh toán qua tài khoản ở ngân hàng bị thu hẹp Thanh toán bằng tiền mặt ngày càng mở rộng

Do hoạt động của nền kinh tế quốc dân trong cơ chế tập chung quan liêu bao cấp, không thừa nhận thị trờng nên không có thị trờng Trong khi đó hoạt động của ngân hàng tơng đối đơn giản, lại khong đòi hỏi sự năng động, linh hoạt trong hạch toán kinh doanh vì ngân hàng thực chất nh là cơ quan cấp phát tài chính và chỉ sau ngân sách cấp vốn cho xí nghiệp

Trong hoạt động tín dụng, NH không ý thức đầy đủ về trách nhiệm

đối với nguồn vốn huy động chỉ biết cho vay theo chỉ tiêu kế hoạch của cấp trên, càng xin đợc vốn nhiều càng cho vay rộng, nhng ngợc lại dịch vụ ngân hàng lại yếu kém Thái độ phục vụ không nhiệt tình, cách giao dịch của nhân viên ngân hàng thiếu lịch sự,

Nhìn chung, có thể thấy rằng những điều kiện cần có để tiến hành hoạt động kinh doanh ngân hàng, đến lúc này cha có Chính điều này càng cần phải chuyển sang hạch toá kinh doanh xhcn

Từ thực trạng trên , vấn đề đặt ra là phải tiến hành cải tổ hệ thống ngân hàng

3 Việt Nam trong quá trình đổi mới và hoàn thiện hệ thống ngân

hàng.

Từ sau Đại hội Đảng lần thứ 6, cả nớc bớc vào thời kì đổi mới,từng bớc hoà nhập với nền kinh tế khu vực và kinh tế thế giới Trong đó đổi mới cơ bản về tổ chức bộ máy và cơ chế hoạt động của ngân hàng là khâu quan trọng

Nhận thức đợc tầm quan trọng đó, công cuộc đổi mới và hoàn thiện

hệ thống ngân hàng đã bắt đầu đợc thực sự tiến hành với mốc đánh dấu là Nghị định số 53/HĐBT ngày 26/3/1988 của hội đồng bộ trởng về tổ chức bộ máy ngân hàng nhà nớc mang nội dung đổi mới Hệ thống NHVN đợc phân

định thành hai cấp là NHNNVN với chức năng quản lý nhà nớc đối với toàn

bộ hệ thống ngân hàng, ngân hàng chuyên doanh hoạt động nh những ngân hàng thơng mại theo chế độ hạch toán kinh tế

Cùng với quá trình đổi mới toàn diện nền kinh tế, để tiếp tục đổi mới

hệ thống ngân hàng, pháp lệnh “NHNN”, pháp lệnh “ngân hàng thơng mại, hợp tác xã tín dụng và công ty tài chính” ngày 24/5/1990 có hiệu lực thi hành

từ ngày 1/10/1990 và Nghị định 138 HĐBT về chức năng nhiệm vụ và tổ chức

bộ máy Ngân hàng Nhà nớc Việt Nam Việc ban hành pháp luật nói trên đã tạo cơ sở pháp lý nhằm tiếp tục đổi mới cơ bản và toàn diện hoạt động ngân hàng theo kỷ cơng pháp luật , đánh dấu một bớc ngoặt quan trọng trong việc

đổi mới hệ thống ngân hàng Việt nam Đặc biệt , gần đây vào tháng 12/1997 Quốc hội nớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá 10 đã họp thông qua

bộ luật ngân hàng:Luật ngân Hàng nhà nớc và luật cá tổ chức tín dụng, có hiệu lực thi hành vào ngày 1.10.98 Việc ban hành luật ngân hàng nhà nớc và Luật các tổ chức tín dụng là yêu cầu cấp bách hiện nay, nhằm tạo khuôn khổ pháp lý cho cho việc tiếp tục đổi mới hoạt động ngan hàng trong giai đoạn mới, đáp ứng nhu cầu công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nớc Điều này đảm bảo cho tính đồng bộ của cơ chế tài chính tiền tệ quốc gia, phục vụ đắc lực cho sự phát triển kinh tế

Bên cạnh đó, hoạt động của hệ thống ngân hàng và các tổ chức tín d ụngcòn đợc sự hỗ trợ rất dắc lực của hàng loạt các luật, các Nghị dịnh nh luật công ty, luật phá sản, luật đất đai

Vói sự quan tâm của Đảng và Nhà Nớc và sự hỗ trợ đắc lực của bản thân ngành, trong thời gian qua hệ thống ngân hàng Việt nam đã đạt đợc nhiều thành tích đáng kể Đó là bớc đầu xây dựng đợc hệ thốn ngân hàng thích ứng với cơ chế tiền tệ, có sự quản lý của nhà nớctheo định hớng xã hội chủ nghĩa, góp phần đẩy ùi lạm phát, thúc đẩy tăng trởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nớc

Những năm đầu của quá trình đổi mới ngân hàng, nền kinh tế nớc ta phải đối phó với những khó khan gay gắt, với những chính sách đổi mới của NHNN, đặc biệt là khống chế khối lợngtiền cung ứng, chính sách tín dụng, chính sách lãi suất, chính sách tỷ giá đã góp phần thúc đẩy sự cải thiện nền kinh tế theo hớng phục hồi và phát triển Cơ cấu tín dụng ngân hàng đã tăng dần cho lĩnh vực kinh tế ngoài quốc doanh trong khi bảo đảm có chọn lọc việc duy trì những doanh nghiệp nhà nớc kinh doanh có hiệu quả Tỷ trọng cho vay các xí nghiệp quốc doanh năm 1993 là 90% và ngoài quốc doanh là 10% thì

đến năm 1995, tỷ trọng đó là 65%, năm 1985 là 58,5% và 41,5% Trớc đây, NHTW hoạt động ngắn hạn là chủ yếuvà để phục vụ cho quá trình công nghiệp hoá, Ngân hàng đã chú ý mở rộng hoạt động trung và dài hạn Tỷ trọng cho vay ngắn hạn từ 85% và trung dài hạn là 15% (năm 1993 ) thì đén năm 1995, đã thay đổi 67% và 33% Năm 1996 so với năm 1995, d nợ cho vay ngắn hạn tăng 36,7%, d nợ cho vay trung và dài hạn tăng 4,6%

Cơ cấu tín dụng ngân hàng qua các năm

Quốc doanh Ngoài quốc Ngắn hạn Trung &dài

doanh hạn

1993 90,0 10,0 85,0 15,0

1994 88,0 12.0 84,0 16,0

Sự tăng trỏng tín dụng và các định hớng của nền kinh tế quốc dân đã tạo nên cơ cấu tín dụng ngày càng hợp lý, thúc đẩy từng bớc sự thay đổi cơ cấu kinh tế

Có thể nói, những thành quả bớc đầu đạt đợc trong công cuộc đổi mới và hoàn thiện hệ thống ngân hàng ở Việt Nam đã góp phần đáng kể vào

sự phát triển chung của nền kinh tế trong đó không thể thiếu vai trò đặc biệt quan trọng của NHTW, Thống đốc ngân hàng giờ đây có quyền kiểm soát tăng trởng tiền tệ để thực hiện đợc các chỉ tiêu về lạm phát và tăng trởng kinh

tế lành mạnh NHNN đã chủ động hơn trong việc lựa chọn các biện pháp chính sách can thiệp vào nền kinh tế để nhằm đạt đợc các mục tiêu của chính sách tiền tệ

Tuy nhiên cũng cần thấy rằng , từ 1//7/1997 NHNN đã điều chỉnh việc giảm “mức trần” lãi suất cho vay các loại phù hợp với chỉ số lạm phát cũng nhằm để khuyến khích các doanh nghiệp vay vốn ngân hàng sử dụng

đồng vốn có hiệu quả hơn Nh vậy, các mức lãi suất cho vay đôí với các khu vực nông thôn và các đối tợng đợc u đãi nh vùng núi, hải đảo, ngời nghèo cũng đợc giảm tơng ứng Lãi suất điêù chỉnh giảm áp dụng thống nhất theo mặt bằng mới để giảm lãi suất cho các doanh nghiệp

Hiện nay nguồn vốn trung và dài hạn chiếm 8% trong tổng số vốn huy động đầu t trong nớc và từ nay đến năm 2001 chiến lợc của ta là nguồn vốn trung và dài hạn cần chiếm khoảng từ 13-15% Vì thế ngân hàng muốn thực hiện tốt thì cần phải thông qua việc hoạch định và thực thi chính sách tiền

tệ Tiếp tục kiềm chế lạm phát, đa tỷ lệ lạm phát về mức thấp hơn và cũng cần phải khuyến khích ngời dân gửi tiền thời hạn càng dài thì lãi suất càng cao.Ngoài ra các ngân hàng thơng mại và các tổ chức tín dụng cần từng bớc phát triển các dạng công ty “con”, công ty chuyên doanh hoá và mở rộng chi nhánh hoạt động ở trong nớc và nớc ngoài Khuyến khích ngời dân mở tài khoản ký thác định kì, tài khoản này xác định rõ mức tiền gửi phù hợp với nhu cầu của bạn

Nh vậy, phần nào chúng ta đã thấy đợc một số hoạt động chính cũng

nh vai trò đặc biệt quan trọng của NHNN Việt nam trong việc chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá sang nền kinh tế thị trơng có sự điều tiết của nhà nớc Những thành tựu mà ta đã đạt đợc là không thể phủ nhận, tuy nhiên vẫn còn tồn tại một số vấn đề đòi hỏi phải có một số bện pháp hữu hiệu để giải quyết,

từ đó mới có thể nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động của NHTW trong nền kinh tế thị trờng

Chơng III

Một số giải pháp củng cố và hỗ trợ vai trò của NHTW

trong giai đoạn hiện nay

1 Một số vấn đề còn tồn đọng trong hoạt động của NHTW

Thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá đa đất nớc phát triển và hội nhập với cộng đồng quốc tế là tiến trình u tiên hàng đầu của Đảng và Nhà nớc

ta hiện nay Việc mở cửa và tự do hoá thơng mại hoàn toàn, tiến tới từng bớc

tự do hoá tài chính trong khuôn khổ các chế tài kiểm soát chặt chẽ theo thị tr-ờng có điều tiết của nhà nớc là bớc quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển nền kinh tế ,góp phân đa đất nớc hoà nhập với sự phát triển chung của khu vực và quốc tế Nh đã phân tích ở chơng II, ta vẫn thấy một số hạn chế trong hoạt

động của NHNN Việt Nam nh sau:

- NHNN còn can thiệp sâu vào việc án định mức lãi suất của NHTM, còn quy định nhiều mức lãi suất khống chế khác nhau,khiến cho NHTM không thể hoạt động theo thông lệ thị trờng, không thể cạnh tranh với nhau vì lợi ích của bản thân và của nền kinh tế Nếu nhìn vào mặt bằng lãi suất, chúng ta có thể thấy nổi lên vấn đề không hợp lý về sự chênh lệch giã hai loại lãi suất chủ yếu

ở Việt Nam hiện nay đó là lãi suất Ngân hàng, các tổ chức tín dụng khác và lãi suất huy động của kho bạc Nhà nớc Trớc ngày 1/7/1997 NHNN quy định lãi suất cho vay ngắn hạn của các ngân hàng tối đa là 15%năm, lãi suất cho vay trung và dài hạn là 16,1% năm Theo đó, lãi suất huy đông tối đa là không quá 12%, nghĩa là với sự chênh lệch giữa lãi suất huy động và lãi suất cho vay

đảm bảo lãi suất thực dơng cho hoạt động tín dụng của các NHTM Trong khi

đó huy động vốn để đáp ứng nhu cầu chi ngân sách hoặc cho những dự án lớn dới hình thức huy động bằng bán trái phiếu kho bạc cao hơn lãi suất cùng loại của ngân hàng thơng mại tại cùng thời điểm đó.Sự chênh lệch giữa hai loại lãi suất trên ở cùng một thời điểm đã tạo ra một hình thức cạnh tranh không đáng

có, đồng thời nó thể hiện tính không nhất quán trong việc thực hiện chính sách tiền tệ của nhà nớc

- Việc quy định lãi suất theo thời hạn tín dụng có nội dung khác biệt với thông lệ Quốc tế Vốn cho vay trung và dài hạn có lãi suất thấp hơn vốn cho vay ngắn hạn , lãi suất huy động vốn trung và dài hạn lớn hơn lãi suất huy

động vốn ngắn hạn, trong khi đó lãi suất cho vay thì ngợc lại Vốn cho vay thời hạn ngày càng dài , tỷ lệ rủi ro càng lớn nên lãi suất càng cao dần lên Lãi suất huy động và lãi suất cho vay giữa ngoại tệ và bản tệ có sự chênh lệch lớn cha khuyến khích các doanh nghiệp thu hút ngoại tệ gửi vào ngân hàng nhng lại khuyến khích doanh nghiệp thích vay ngoại tệ làm nảy sinh tiêu cực, thu lợii cha xác đáng cha hạn chế đợc ngọi tệ trong thanh toán, lu thông

- Khối lợng giao dịch bằng tiền mặt vẫn còn là chủ yếu, sự phối hợp hoạt

động giữa các ngân hàng còn rất ít và thiếu chặt chẽ Sự luân chuyển vốn trong và ngoài nớc từ nơi thừa đến nơi thiếu cha đáp ứng kịp thời và hiệu quả

- Quy mô cung ứng tiền đã tăng đáng kể trong những năm gần đây nhng ngành ngân hàng vẫn cha thể quản lý đánh giá và kiểm soát đợc lợng tiền trôi nổi trong dân nhất là lợng vàng

- Việc quản lý ngoại hối còn nhiều tồn tại Nhiều hoạt động thơng mại

n-ớc ngoài không nằm trong sự kiểm soát của ngân hàng NHNN cha thực sự kiểm soát đợc các luồng ngoại hối chảy vào Việt Nam trên mọi lĩnh vực nh suất nhập khẩu, đầu t nớc ngoài, vay nợ viện trợ, chuyển tiền phi mậu dịch, Nguyên nhân của tình trạng này là việc sử dụng ngoại tệ còn rộng rãi,ngoại tệ không phân biệt nguồn gốc đều có thể sử dụng đợc Ngoại tệ tiền mặt đợc lu hành rộng rãi và trở thành phơng tiện thanh toán, cất giữ trong dân chính những yếu tố này ảnh hởng không tốt tới thị trờng hàng hoá, tị trờng ngoại tệ

và tỷ giá

- Đội ngũ cán bộ vẫn cồn thiếu những ngời có chuyên môn và trình độ do

đó không đáp ứng đợc yêu câu hoạt động của ngân hàng trong giai đoạn hiện nay

Với những tồn tại trên đây, đòi hỏi các biện pháp giải quyết thoả

đáng để nâng cao hơn nữa hiệu quả hoạt động của MHTW.Vì vậy, việc tạo lập

đợc một hệ thống ngân hàng đủ mạnh, cả về năng lực hoạch định và thực thi chính sách, năng lực quản lý, năng lực điều hành kinh doanh, đủ mạnh về trình độ công nghệ và kỹ thuật hiện đại để thích ứng với cơ chế thị trờng trở thành công cụ đắc lực cho mục tiêu phát triển kinh tế của đất nứơc và sớm hội nhập với cộng đồng tài chính trên thế giới

2 Một số giải pháp cần khắc phục

- Nâng cao tính ổn định của lãi suất tín dụng và tỷ lệ lãi suất ổn định phải thấp hơn tỷ lệ lạm phát Vì lãi suất tín dụng đợc coi là hàm thử biểu của nền kinh tế tài chính của một nớc, ổn định lãi suất là biểu hiện của ổn định giá trị

đồng tiền Do đó ổn định lãi suất tín dụng là xu hớng phổ biến của các nớc có nền kinh tế phát triển

- NHTW cần thực thi một chính sách lãi suất linh hoạt hơn nên xuất phát

từ nhu cầu về vốn trên thị trờng để lãi suất thực sự trở thành giá cả mua bán vốn trong nền kinh tế, để lãi suất là công cụ hữu hiệu nhất trong điều hành chính sách tiền tệ và là đòn bẩy tích cực thúc đẩy hoạt động tiết kiệm, tích luỹ

và đầu t trong nền kinh tế

- Thúc đẩy thị trờng nội tệ và ngoại tệ liên ngân hàng, lấy đó làm căn cứ

để xây dựng và thiết lập mặt bằng lãi suất chung theo lãi suất qua đêm hoặc lãi suất chiết khấu, làm cơ sở cho các mức lãi suất thị trờng tự do sau này

- Đẩy mạnh tiến trình cổ phần hoá làm cơ sở cho việc ra đời các hàng hoá trao đổi trên thị trờng chứng khoán , thiết lập sự tồn tại song hành của thị tr-ờng vốn đầu t, tạo môi trtr-ờng cạnh tranh hoàn hảo giữa các chủ thể liên quan

đến chu chuyển vốn trong nền kinh tế

- NHTW cần điều chỉnh chính sách tài chính tiền tệ quốc gia hớng mạnh vào tăng hiệu quả sử dụng mọi nguồn vốn trong và ngoài nớc, hạn chế tiêu dùng xã hội để khuyến khích tiết kiệm và đầu t Tập trung vốn cho khu vực, ngành sản suất kinh doanh có lợi thế cậnh tranh cao và đi đàu trong cải cách thơng mại và thuế khoá đồng thời hỗ trợ tích cực cho việc sắp xếp các doanh nghiệp Nhà nớc có nhiều triển vọng tốt Khôi phục niềm tin của dân chúng, các nhà đầu t và mọi doanh nghiệp vào hệ thống tài chính ngân hàng

- Bằng chính sách tiền tệ NHNN phải ổn định cho đợc giá trị đồng tiền, kiềm chế lạm phát ở mức thấp nhất để mọi tài sản dù là thể hiện ở bất cứ hình thức nào cũng đợc sung dụng vào các mục tiêu kinh tế, đồng thời đảm bảo khả năng sinh lời hợp lý trong mọi khoản đầu t Hơn nữa không một ai gửi tiền