SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM một số phương pháp nâng cao chất lượng dạy học tin học 10 ở trường THPT nguyễn xuân nguyên

Như vậy, phương pháp giảng dạy trong quá trình lên lớp của giáo viên ở nhà trư ng có tầm quan trọng đặc biệt, nếu không muốn nói là có ý nghĩa quyết định, vì ngư i giáo viên dù có chu n

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài: 1

2 Mục đích nghiên cứu: 2

3 Đối tượng nghiên cứu: 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

II NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 2

2.2 Thực trạng vấn đề 3

2.3 Một số phương pháp đ tiến hành đ n ng cao chất lượng tin học 1 4

ở trư ng THPT Nguy n Xu n Nguyên 4

4

2.3.2 B ệ ầ ỉ ệ : 8

S o ó 11

B ệ : 13

5 B ệ ổ ứ k 13

2.4 Hiệu quả của sáng kiến: 14

III KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 15

3.1 Kết luận 15

3.2 Kiến nghị, đề xuất 16

IV TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Trong th i đại hiện nay, th i đại của nền kinh tế tri thức, trong đó yếu tố con ngư i trở thành nguồn nh n lực quan trọng cho sự phát tri n của đất nước

Và phương tiện cho sự phát tri n đó chính là tri thức công nghệ - Tin học đóng vai trò then chốt cho sự sáng tạo, mở đư ng, th c đ y cho sự phát tri n các ngành các lĩnh vực khác Nhận thức được điều đó Đảng và Nhà nước đ chính thức đưa bộ môn tin học vào các nhà trư ng giảng dạy từ năm 2 6 Đến nay, môn Tin học cũng giống như nhiều môn học khác ở trư ng THPT, nó có một vị trí đặc biệt không th thiếu được trong quá trình lĩnh hội tri thức của nh n loại Trong những năm gần đ y, việc thay sách giáo khoa và mở các lớp bồi dưỡng, tập huấn của Bộ và của các Sở giáo dục – Đào tạo đồng th i cũng là việc bồi dưỡng phương pháp giảng dạy mới đ hoàn chỉnh từ cấp Trung học cơ sở đến bậc Trung học phổ thông Theo các nhà chuyên môn thì một trong những tình trạng học sinh yếu kém đó là do “Phương pháp giảng dạy chưa tốt” Nghị quyết Đại hội XI Đảng Cộng sản Việt Nam cũng luôn nhấn mạnh cần phải đổi mới chương trình và phương pháp giảng dạy đ ngày càng đạt chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu phát tri n của đất nước ta Như vậy, phương pháp giảng dạy trong quá trình lên lớp của giáo viên ở nhà trư ng có tầm quan trọng đặc biệt, nếu không muốn nói là có ý nghĩa quyết định, vì ngư i giáo viên dù có chu n bị nội dung phong ph và chu đáo đến đ u đi nữa nếu không sử dụng đ ng phương pháp giảng dạy thì chắc chắn sẽ làm cho khả năng tiếp thu kiến thức của học trò

bị hạn chế và kết quả sẽ không đạt được như mục tiêu đề ra trong tiết học

Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy kiến thức Tin học rất hay, bổ ích và cần thiết đối với học sinh Nhưng chương trình tin học đòi hỏi sự linh hoạt rất cao của các giáo viên, đồng th i là sự nhạy bén, tư duy, quan sát và sáng tạo của học sinh Tin học đòi hỏi học phải đi đôi với hành, yêu cầu học sinh phải vững

lý thuyết đ áp dụng vào thực hành Đặc biệt đối với Tin học 1 là cơ sở đ hình thành kiến thức, k năng thực hành máy tính của bộ môn Tin học ở cấp THPT,

gi p các em tìm kiếm được kiến thức và k năng mới, bài tập thực hành tin học

là công cụ hữu hiệu đ ki m tra học sinh Gi p giáo viên phát hiện được trình độ của học sinh, làm bộc lộ những khó khăn sai lầm của học sinh trong học tập tin học Đồng th i có biện pháp gi p các em mở mang kiến thức, giáo dục tư tưởng đạo đức, k năng cho học sinh ngay từ những ngày đầu tiên Như vậy thông qua môn tin học 1 học sinh được rèn về kiến thức, k năng, k xảo, về đạo đức và

tư duy thực hành, từ đó g y hứng th học tập, nghiên cứu bộ môn đối với học sinh trong những năm tiếp theo

Với kinh nghiệm giảng dạy ở nhiều năm trước, tôi nhận thấy đ có một kết quả giảng dạy bộ môn tin học 1 tốt, giáo viên cần phải phối hợp nhiều phương pháp giảng dạy, đối với mỗi bài học cần có phương pháp dạy học tương ứng, phù hợp thì học sinh mới tiếp thu bài tốt, hiệu quả tiết học cao hơn, các em

d dàng móc nối giữa các kiến thức với k năng thực hành Hiện tại trư ng

THPT Nguy n Xu n Nguyên chưa có tài liệu và đề tài nào nghiên cứu về các phương pháp dạy học tin học 1 , nhà trư ng và các đồng nghiệp cũng nhận thấy được sự cần thiết của vấn đề, xong vẫn chưa có đề tài nghiên cứu cụ th

Với những lí do như trên, đ n ng cao hiệu quả của việc giảng dạy tin

học lớp 1 ở trư ng THPT Nguy n Xu n Nguyên, tôi xin trình bày đề tài: “Một

số phương pháp nâng cao chất lượng dạy học tin học 10 ở trường THPT Nguyễn Xuân Nguyên”

2 Mục đích nghiên cứu:

Với chủ trương của giáo dục: lấy học sinh làm trung t m, ngư i thầy đóng vai trò dẫn dắt học sinh, đồng th i hướng dẫn các em đ cho các em và làm được bài Muốn học sinh hi u được, thì giáo viên phải nghiên cứu cách giảng dạy, làm sao truyền đạt được đ ng, đủ kiến thức, nhưng phải d hi u nhất, cụ th nhất Giáo viên phải thật sự tận t m, nhiệt huyết với bài dạy thì cũng mới truyền được cảm hứng học tập cho các em, tránh được sự mệt mỏi, buồn ngủ, nhàm chán của tiết học Khi học sinh đ hi u, nắm vững kiến thức của bài học, thì các

em có th thực hành một cách d dàng

Đề tài được x y dựng nhằm mục đích đưa ra những phương pháp mới, cách dạy mới đ gi p các tiết học tin trở nên sinh động hơn, hào hứng, khơi dậy

sự sáng tạo Không những kích thích các em học tập môn tin mà còn tạo cho các

em sự hứng khởi, say mê học tập, truyền lửa cho các em đ các em có tinh thần phấn chấn, tập trung học tập tiếp thu tốt các kiến thức của môn học khác

3 Đối tượng nghiên cứu:

- Nghiên cứu nội dung và kiến thức chương trình Tin học phổ thông, cụ

th là tin học 1

- Nghiên cứu về k năng, phương pháp dạy học, đổi mới theo hướng tích cực, lấy học sinh làm trung t m

- Nghiên cứu t m sinh lý của học sinh THPT

- Tổng kết các phương pháp đ áp dụng mang lại hiệu quả dạy học các lớp học ở trư ng THPT Nguy n Xu n Nguyên

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Các kiến thức tin học, tin học 1 , các tài liệu về giáo dục học, t m lý học

- Tham khảo tài liệu về phương pháp dạy học, mô hình dạy học

- Thu thập thông tin, khảo sát thực tế, ph n tích đánh giá

- Kết hợp thực ti n giáo dục ở trư ng THPT Nguy n Xu n Nguyên

II NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Mộ k ệ , ă ứ ý ì à k k ệ :

Phương pháp được hi u là con đư ng, là cách thức đ đạt những mục tiêu nhất định

Phương pháp dạy học là cách thức hoạt động và giao lưu của thầy g y nên những hoạt động và giao lưu cần thiết của trò nhằm đạt được mục tiêu dạy học

Phương pháp n ng cao chất lượng là cách thức tiến hành các hoạt động dạy học đ n ng cao quá trình tiếp thu bài của học sinh

Phương pháp dạy học Tin học là nghiên cứu những mối liên hệ có tính quy luật giữa các thành phần của quá trình dạy học môn Tin học chủ yếu là giữa mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học nhằm n ng cao hiệu quả của việc dạy học môn này theo các mục đích đặt ra

“T ạ ạ - N à x ấ ĐHS ”

2.2 Thực trạng vấn đề

Trư ng THPT Nguy n Xu n Nguyên là ngôi trư ng mang tên vị giáo sư

nh n khoa đầu ngành của Việt Nam Với số lượng hơn 1 học sinh, được dìu dắt bởi hơn 7 cán bộ giáo viên trong trư ng, là ngôi trư ng có bề dày về thành tích, và trong những năm về đ y, trư ng luôn được vinh danh bởi kết quả học sinh giỏi quốc gia, học sinh giỏi tỉnh, số lượng học sinh đậu đại học Những thành tích đó là niềm tự hào của mỗi cán bộ giáo viên và học sinh trong trư ng

Đ đạt được những thành tích đó là sự quan t m, chỉ đạo sát sao của các cấp l nh đạo đối với nhà trư ng, là năng lực quản lý của ban giám hiệu, và sự cố gắng của toàn bộ cán bộ giáo viên, đ đưa nhà trư ng lên tầm nhìn mới Nhà trư ng luôn quan t m, tạo điều kiện về cơ sở vật chất, phòng máy thực hành, máy chiếu, thư viện sách có nhiều tài liệu, sách tham khảo cho học sinh và giáo viên Đội ngũ giáo viên trẻ, được đào tạo theo đ ng chuyên ngành, có nhiều t m huyết, thư ng xuyên trao đổi chuyên môn, học hỏi kinh nghiệm và góp ý, bổ sung cho nhau Học sinh chăm ngoan, chịu khó, ý thức học tập cao Đối với bộ môn tin nói riêng, bản th n tôi và các giáo viên trong tổ tin học luôn trau dồi kiến thức, học hỏi, thảo luận và góp ý kiến cho nhau Học sinh thì rất thích học tin học, các em ham học hỏi, khám phá và mong muốn tìm hi u cái mới

Bên cạnh đó, tôi cũng nhận thấy một số khó khăn trong quá trình dạy học tin học tại trư ng:

- Cơ sở vật chất của nhà trư ng còn nhiều hạn chế, số lượng phòng máy

và máy tính chưa đủ đ đáp ứng nhu cầu dạy học

- Phần lớn là học sinh nông thôn, ven bi n, bố mẹ bận việc và thư ng xuyên đi làm ăn xa, ít có điều kiện quan t m đến việc học hành của con Gia đình các em hầu như chưa có máy tính, nên khả năng tự thực hành, ôn bài ở nhà khó

- Các em học sinh khi tiếp x c với tin học 1 , đa số đều bỡ ngỡ vì lần đầu tiên được biết đến máy tính, chưa biết cách sử dụng máy tính

- Một số học sinh có tư tưởng môn tin học là môn phụ, không thi đại học, không thi tốt nghiệp nên các em có suy nghĩ học đối phó, không ch trọng

- Số tiết thực hành trong chương trình sách giáo khoa còn chưa đủ, học sinh chưa kịp làm quen với thao tác thực hành máy tính thì th i lượng giành cho tiết thực hành đ hết, nên chưa đáp ứng được yêu cầu về k năng, dẫn đến học sinh

cảm thấy không hứng th học  dẫn đến chán học dẫn đến lư i học dẫn đến không hi u bài, kết quả thấp

- Tin học lớp 1 phần lớn là lý thuyết kết hợp với thực hành nhưng nhiều giáo viên chỉ đơn thuần khai thác kiến thức như l u nay ch ng ta vẫn làm - dạy lý thuyết trên lớp đến bài thực hành học sinh mới được thực hành, khi đó bài học trở nên khó gợi được hứng th tích cực cho học sinh, vì khi đó học sinh gần như quên

lý thuyết, phải giở sách vở xem lại rồi mới thực hành được

2.3 M t số phương pháp đ tiến hành đ n ng cao chất lượng tin học 1

ở trường THPT Ngu n u n Ngu ên

Đ đạt được mục đích dạy học của mỗi bài học luôn là niềm trăn trở của mỗi ngư i thầy giáo, mỗi giáo viên có cách truyền thụ, phương pháp riêng, nhưng điều quan trọng đầu tiên là làm thế nào đ học sinh hào hứng trong mỗi tiết giảng,

từ đó yêu thích môn học của mình, say mê học tập nghiên cứu, sáng tạo Một tiết học thành công không những đem lại kiến thức cho học sinh mà còn đem lại niềm vui, khơi dậy tình yêu nghề cho giáo viên Dưới đ y là một số biện pháp đối với môn Tin học 10 mà tôi đ áp dụng

2.3.1 Phương pháp sử dụng các thiết bị vật lí của máy tính để mô tả trực quan

Kiến thức tin học là kiến thức khá mới đối với học sinh, hầu hết học sinh còn nhiều bỡ ngỡ, nhiều kiến thức về máy tính gi học sinh mới được làm quen Với tin học 1 , những bài đầu mang tính chất khái niệm, giới thiệu về máy tính, các thành phần của máy tính Nếu giáo viên chỉ dạy theo phương pháp sử dụng sách giáo khoa, đọc cho học sinh ghi, thì chắc chắn các em sẽ không th có hi u biết s u về các thiết bị của máy tính, tất cả các khái niệm chỉ là mơ hồ và việc ghi nhớ kiến thức này cũng rất khó khăn Vì vậy, đ dạt hiệu quả trong bài dạy,

và mục tiêu lấy học sinh làm trung t m, tôi đ thay phương pháp giáo viên đọc, học sinh ghi bằng việc mô tả trực quan sinh động bài học bằng các thiết bị cụ

th Tiết học trở nên sinh động, ấn tượng, học sinh nắm kiến thức d dàng

Ví dụ 1: Bài 3: “Giới thiệu về má tính”

Áp dụng phương pháp khi giảng về phần cứng của máy tính Vì một lớp học khá đông, hơn 4 học sinh, nếu cho các em xuống phòng máy tính thì sẽ g y lộn xộn, mất trật tự, thay vì nhìn các bộ phận của máy tính bằng hình ảnh sách giáo khoa, học sinh sẽ được tìm hi u cụ th từng thành phần ở trên lớp, được mắt thấy tai nghe các bộ phận của máy tính

Kinh nghiệm những năm giảng dạy trước, tôi nhận thấy: khi học phương pháp cũ, học sinh sau khi quan sát sơ đồ cấu tr c máy tính trong sách giáo khoa thì chưa hình dung ra các bộ phận máy tính là như thế nào, khi nêu tên và tác

dụng các thành phần luôn bị nhầm lẫn Khái niệm :“C U à à ầ

ấ , à ộ ão ”, nhiều em khi được hỏi về

CPU còn cho rằng CPU chính là c y của máy tính

SKKN: Trước hết tôi mang lên lớp học 1 c y máy tính nguyên vẹn đ giới thiệu cho học sinh và cũng chỉ ra rằng c y máy tính sẽ hoạt động nếu có

nguồn điện, ta sẽ được thấy các chương trình của máy tính (chính là phần mềm

máy tính) khi có màn hình

- Đồng th i tôi mang lên lớp các thiết bị r i của máy tính như ổ cứng, ổ mềm,

ổ đĩa CD, mainboard, thanh ROM, RAM, CPU (các thiết bị này lấy từ

máy tính khác, có th lấy các thiết bị đ hỏng

Hình ảnh m t số c y máy tính

- Mỗi thiết bị sẽ được giáo viên

nêu tên, tác dụng và vị trí đặt

thiết bị trong c y máy tính (giáo

viên sẽ mở nắp của c y máy tính

đ chỉ cụ th vị trí của từng thiết

bị cho học sinh quan sát)

-

- CPU là thành phần quan trọng, Giáo viên nêu chức năng của CPU, chỉ rõ vị trí của CPU, và khẳng định CPU không phải là c y máy tính giống như một

số em nhầm tưởng.( Nếu có th , giáo viên có th mang một số loại CPU đ các em quan sát và giải thích những ảnh hưởng của CPU tới cấu hình máy)

* Nhiều học sinh mơ hồ khi ph n biệt B nhớ trong và B nhớ ngoài Các em

còn có suy nghĩ sai lầm rằng: Bộ nhớ trong là bộ nhớ đặt bên trong c y máy tính, còn bộ nhớ ngoài là bộ nhớ đặt bên ngoài c y máy tính Chính vì vậy giáo viện cần phải có những thiết bị, hình ảnh cụ th đ làm sáng rõ vấn đề này

- Một số thiết bị Bộ nhớ ngoài mang lên phòng học: thẻ nhớ, USB, đĩa cứng, đĩa CD, đĩa mềm

Hì Bộ ớ oà

- Đối với Bộ nhớ trong: ROM và RAM.=> GV cho học sinh quan sát k thanh RAM, ROM, vị trí, khe cắm

=> Học sinh rất hay nhầm lẫn 2 khái niệm ROM và RAM, trong quá trình dạy giáo viên vừa đưa thiết bị đ học sinh quan sát, vừa trình bày khái niệm Tôi tin rằng sau khi được quan sát, được cầm xem trực tiếp thì các em sẽ nhớ rõ 2 khái niệm này

RAM

- Bộ nhớ có th đọc, ghi dữ liệu

- Khi tắt máy, dữ liệu trong RAM sẽ

bị mất đi

-

ROM

- Chứa chương tình hệ thống được

h ng Sản xuất nạp sẵn

- Dữ liệu không xóa được

- Khi tắt máy dữ liệu trong ROM không mất đi

Sau khi dạy xong tôi đưa ra một số c u hỏi, và đa phần các em đều trả l i

đ ng:

C u 1: Em h y cho biết máy tính gồm bao nhiêu bộ phận?

C u 2: CPU là gì? Tầm quan trọng của CPU như thế nào? Em biết các h ng sản xuất CPU hiện nay không?

C u 3: CPU có phải là c y máy tính không?

C u 4: Em h y cho biết sự khác biệt giữa Bộ nhớ trong và Bộ nhớ ngoài, k các loại của hai bộ nhớ trên?

Tương tự như vậy, khi dạy học sinh về thiết bị vào, thiết bị ra thì tôi cũng

đ mang lên lớp các thiết bị đ giới thiệu cho học sinh, nêu rõ tên, tác dụng của từng thiết bị:

- Thiết bị vào tôi đ giới thiệu cho học sinh thấy: Bàn phím, chuột, webcam, máy quét

- Thiết bị ra tôi đ giới thiệu cho học sinh thấy: Màn hình mỏng, Máy in, Máy chiếu thì các em đ được quan sát khi giáo viên bộ môn dạy học, Tai nghe, loa (nhỏ), Modem

Thông qua Bài dạy: “Giới thiệu về má tính” bằng phương pháp sử

dụng các thiết bị của máy tính đ mô tả trực quan, nhận được những phản hồi tích cực từ học sinh Tôi thấy học sinh rất chăm ch quan sát, thái độ học tập tích cực, hợp tác, tinh thần sôi nổi Các em đ có hi u biết cụ th về thành phần của máy tính, không còn nhầm lẫn về tên gọi cũng như chức năng của từng thành phần

Ví dụ 2: Trong bài 2 : Mạng má tính cũng có rất nhiều thiết bị mạng

liên quan đến kết nối mạng mà học sinh hầu như chưa bao gi được thấy Thì việc đ học sinh tận mắt nhìn thấy các thiết bị vật lý về mạng là cần thiết, khi đó học sinh d dàng nhận biết và tư duy được phương tiện truyền thông của mạng máy tính, kết nối có d y, kết nối không d y

- Qua dạy học tôi nhận thấy học sinh chưa ph n biệt được cáp mạng là gì? Đôi khi lên phòng thực hành các em còn nhầm đó là d y điện Rất nhiều học sinh chưa biết thiết bị modem, bộ phát wifi là gì

- Phòng máy nhà trư ng Nguy n Xu n Nguyên có cả 2 phương tiện truyền thông là kết nối có d y và Wifi Khi cho các em lên phòng máy, các em thư ng có thắc mắc tại sao các máy tính đ bàn của học sinh lại chỉ kết nối mạng có d y, còn máy laptop của giáo viên lại bắt được sóng wifi

=> Đ học sinh hi u rõ được điều này, giáo viên cần giải thích cụ th về vỉ mạng: máy đ bàn chỉ có vỉ mạng có d y nên chỉ nối được mạng có d y, còn máy laptop có vỉ mạng không d y nên bắt được sóng wifi

2.3.2 Biện pháp trực tiếp cầm tay chỉ việc:

Trong chương II + III, Tin học 1 có rất nhiều kiến thức liên quan đến k năng thực hành của học sinh, mà chỉ có qua các gi thực hành trên máy mới phát huy được tối đa kiến thức cũng như k năng vận dụng của học sinh L u nay phần lớn giáo viên đều dạy lý thuyết ở phòng học, áp dụng hình thức truyền thống: thầy dạy – trò nghe, thầy đọc – trò viết Tôi không phủ nhận hình thức này không mang lại hiệu quả, nhưng trong quá trình dạy ở trư ng THPT Nguy n

Xu n Nguyên tôi r t ra kinh nghiệm rằng nếu vẫn áp dụng hình thức cũ vào dạy học ở một số bài tin học 1 thì hiệu quả bài dạy không cao Lý thuyết học tuần này, tuần sau mới được thực hành, nên học sinh sau khi học lý thuyết sẽ rất nhanh quên, muốn thực hành được lại phải xem lại sách vở hoặc nh giáo viên

hướng dẫn Hơn nữa các gi thực hành trên máy theo ph n phối chương trình lại không đáp ứng đủ, chính vì lẽ đó tôi đ thực hiện giảng một số tiết lý thuyết tại phòng máy tính Khi đó giáo viên giới thiệu đến phần lý thuyết nào học sinh sẽ được thực hành ngay phần đó Hình thức dạy lý thuyết ở phòng thực hành chính

là phương pháp cầm tay chỉ việc, học sinh sẽ được mắt thấy, tai nghe, tay làm, kết quả học tập sẽ cao hơn

Ví dụ 1: Bài 11: Tệp – quản lý tệp

Nội dung kiến thức gi p học sinh có khái niệm về tệp và thư mục, ph n biệt tệp thư mục, cách tạo thư mục Nhưng qua những năm giảng dạy, qua ki m tra, tôi nhận thấy nếu học sinh không được thực hành và quan sát cụ th trên máy tính thì các em vẫn bị mắc một trong các lỗi sau:

- Học sinh lẫn lộn 2 khái niệm tệp và thư mục Chưa xác đinh được rõ tệp là cái nào, thư mục là cái nào trong máy tính

- Trong thư mục có th chứa thư mục nhỏ và tệp bên trong nhưng học sinh

cũng nhầm lẫn rằng tệp cũng có th chứa được thư mục và tệp ( ề à ã

ấ k o e à à k ý ê ầ ẽ â )

- Cách viết đư ng dẫn của c y thư mục nhiều khi chưa chính xác

Khi dạy bài này, tôi thực hiện tại phòng máy: giáo viên sử dụng máy chiếu

đ đưa ra các khái niệm về tệp, thư mục, chỉ rõ hình ảnh về tệp và thư mục trong máy, yêu cầu các em quan sát máy tính của mình, chỉ ra tệp và thư mục trên máy

đó (giáo viên có th xuống lớp đ hỏi một số em) Giáo viên hướng dẫn các em tạo thư mục, yêu cầu mỗi học sinh tạo một thư mục với tên và lớp của mình (ví dụ: Nguy n Trang – 10B6) Từ ví dụ cụ th học sinh tạo tệp, tạo thư mục, đặt tên tệp, thư mục cùng với sự hướng dẫn của giáo viên với các tình huống cụ th như đặt tên tệp, thư mục sai, dài, ngắn học sinh được làm việc trực tiếp với máy tính

Giáo viên trình chiếu c y thư mục, yêu cầu học sinh tạo các thư mục, các tệp theo c y thư mục đó trong máy của mình Ví dụ: