SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM một số phương pháp nâng cao chất lượng dạy học tin học 10 ở trường THPT nguyễn xuân nguyên

Như vậy, phương pháp giảng dạy trong quá trình lên lớp củagiáo viên ở nhà trư ng có tầm quan trọng đặc biệt, nếu không muốn nói là có ý nghĩa quyết định, vì ngư i giáo viên dù có chu n b

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TP THANH HOÁ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TIN HỌC 10 Ở TRƯỜNG THPT NGUYỄN XUÂN

1 1 Lý do chọn đềtài: 1 2 Mụcđích nghiên cứu: 2

đề 3

2.3 Một số phương pháp đ tiến hành đ n ng cao chất lượng tin học

1 4 ở trư ng THPT Nguy n Xu nNguyên 4 4

luận 15

xuất 16

KHẢO 17

I MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Trong th i đại hiện nay, th i đại của nền kinh tế tri thức, trong đóyếu tố con ngư i trở thành nguồn nh n lực quan trọng cho sự phát tri n củađất nước Và phương tiện cho sự phát tri n đó chính là tri thức công nghệ -Tin học đóng vai trò then chốt cho sự sáng tạo, mở đư ng, th c đ y cho sựphát tri n các ngành các lĩnh vực khác Nhận thức được điều đó Đảng vàNhà nước đ chính thức đưa bộ môn tin học vào các nhà trư ng giảng dạy

từ năm 2 6 Đến nay, môn Tin học cũng giống như nhiều môn học khác ởtrư ng THPT, nó có một vị trí đặc biệt không th thiếu được trong quá trìnhlĩnh hội tri thức của nh n loại

Trong những năm gần đ y, việc thay sách giáo khoa và mở các lớpbồi dưỡng, tập huấn của Bộ và của các Sở giáo dục – Đào tạo đồng th icũng là việc bồi dưỡng phương pháp giảng dạy mới đ hoàn chỉnh từ cấpTrung học cơ sở đến bậc Trung học phổ thông Theo các nhà chuyên mônthì một trong những tình trạng học sinh yếu kém đó là do “Phương phápgiảng dạy chưa tốt” Nghị quyết Đại hội XI Đảng Cộng sản Việt Namcũng luôn nhấn mạnh cần phải đổi mới chương trình và phương phápgiảng dạy đ ngày càng đạt chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu phát tri n củađất nước ta Như vậy, phương pháp giảng dạy trong quá trình lên lớp củagiáo viên ở nhà trư ng có tầm quan trọng đặc biệt, nếu không muốn nói là

có ý nghĩa quyết định, vì ngư i giáo viên dù có chu n bị nội dung phong ph

và chu đáo đến đ u đi nữa nếu không sử dụng đ ng phương pháp giảng dạythì chắc chắn sẽ làm cho khả năng tiếp thu kiến thức của học trò bị hạnchế và kết quả sẽ không đạt được như mục tiêu đề ra trong tiết học

Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy kiến thức Tin học rất hay, bổích và cần thiết đối với học sinh Nhưng chương trình tin học đòi hỏi sựlinh hoạt rất cao của các giáo viên, đồng th i là sự nhạy bén, tư duy, quansát và sáng tạo của học sinh Tin học đòi hỏi học phải đi đôi với hành, yêucầu học sinh phải vững lý thuyết đ áp dụng vào thực hành Đặc biệt đốivới Tin học 1 là cơ sở đ hình thành kiến thức, k năng thực hành máy tínhcủa bộ môn Tin học ở cấp THPT, gi p các em tìm kiếm được kiến thức và

k năng mới, bài tập thực hành tin học là công cụ hữu hiệu đ ki m tra họcsinh Gi p giáo viên phát hiện được trình độ của học sinh, làm bộc lộnhững khó khăn sai lầm của học sinh trong học tập tin học Đồng th i cóbiện pháp gi p các em mở mang kiến thức, giáo dục tư tưởng đạo đức, knăng cho học sinh ngay từ những ngày đầu tiên Như vậy thông qua môntin học 1 học sinh được rèn về kiến thức, k năng, k xảo, về đạo đức và tư

duy thực hành, từ đó g y hứng th học tập, nghiên cứu bộ môn đối với họcsinh trong những năm tiếp theo

Với kinh nghiệm giảng dạy ở nhiều năm trước, tôi nhận thấy đ cómột kết quả giảng dạy bộ môn tin học 1 tốt, giáo viên cần phải phối hợpnhiều phương pháp giảng dạy, đối với mỗi bài học cần có phương phápdạy học tương ứng, phù hợp thì học sinh mới tiếp thu bài tốt, hiệu quả tiếthọc cao hơn, các em d dàng móc nối giữa các kiến thức với k năng thựchành Hiện tại trư ng THPT Nguy n Xu n Nguyên chưa có tài liệu và đề tàinào nghiên cứu về các phương pháp dạy học tin học 1 , nhà trư ng và cácđồng nghiệp cũng nhận thấy được sự cần thiết của vấn đề, xong vẫn chưa

có đề tài nghiên cứu cụ th

Với những lí do như trên, đ n ng cao hiệu quả của việc giảng dạytin học lớp 1 ở trư ng THPT Nguy n Xu n Nguyên, tôi xin trình bày đề

tài: “Một số phương pháp nâng cao chất lượng dạy học tin học 10 ở

trường THPT Nguyễn Xuân Nguyên”

Đề tài được x y dựng nhằm mục đích đưa ra những phương phápmới, cách dạy mới đ gi p các tiết học tin trở nên sinh động hơn, hào hứng,khơi dậy sự sáng tạo Không những kích thích các em học tập môn tin màcòn tạo cho các em sự hứng khởi, say mê học tập, truyền lửa cho các em đcác em có tinh thần phấn chấn, tập trung học tập tiếp thu tốt các kiến thứccủa môn học khác

3 Đối tƣợng nghiên cứu:

- Nghiên cứu nội dung và kiến thức chương trình Tin học phổthông, cụ th là tin học 1

- Nghiên cứu về k năng, phương pháp dạy học, đổi mới theohướng tích cực, lấy học sinh làm trung t m

- Nghiên cứu t m sinh lý của học sinh THPT

- Tổng kết các phương pháp đ áp dụng mang lại hiệu quả dạy họccác lớp học ở trư ng THPT Nguy n Xu n Nguyên

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Các kiến thức tin học, tinhọc 1 , các tài liệu về giáo dục học, t m lý học

- Tham khảo tài liệu về phương pháp dạy học, mô hình dạy học

- Thu thập thông tin, khảo sát thực tế, ph n tích đánh giá

- Kết hợp thực ti n giáo dục ở trư ng THPT Nguy n Xu n Nguyên

II NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Mộ k ệ , ă ứ ý ì à k k ệ :

Phương pháp được hi u là con đư ng, là cách thức đ đạt những mụctiêu nhất định

Phương pháp dạy học là cách thức hoạt động và giao lưu của thầy g

y nên những hoạt động và giao lưu cần thiết của trò nhằm đạt được mụctiêu dạy học

Phương pháp n ng cao chất lượng là cách thức tiến hành các hoạtđộng dạy học đ n ng cao quá trình tiếp thu bài của học sinh

Phương pháp dạy học Tin học là nghiên cứu những mối liên hệ cótính quy luật giữa các thành phần của quá trình dạy học môn Tin học chủyếu là giữa mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học nhằm n ng caohiệu quả của việc dạy học môn này theo các mục đích đặt ra

“T ạ ạ - N à x ấ ĐHS ”

2.2 Thực trạng vấn đề

Trư ng THPT Nguy n Xu n Nguyên là ngôi trư ng mang tên vị giáo

sư nh n khoa đầu ngành của Việt Nam Với số lượng hơn 1 học sinh,được dìu dắt bởi hơn 7 cán bộ giáo viên trong trư ng, là ngôi trư ng có bềdày về thành tích, và trong những năm về đ y, trư ng luôn được vinh danhbởi kết quả học sinh giỏi quốc gia, học sinh giỏi tỉnh, số lượng học sinhđậu đại học Những thành tích đó là niềm tự hào của mỗi cán bộ giáo viên

và học sinh trong trư ng

Đ đạt được những thành tích đó là sự quan t m, chỉ đạo sát sao củacác cấp l nh đạo đối với nhà trư ng, là năng lực quản lý của ban giám hiệu,

và sự cố gắng của toàn bộ cán bộ giáo viên, đ đưa nhà trư ng lên tầm nhìnmới Nhà trư ng luôn quan t m, tạo điều kiện về cơ sở vật chất, phòng máythực hành, máy chiếu, thư viện sách có nhiều tài liệu, sách tham khảo chohọc sinh và giáo viên Đội ngũ giáo viên trẻ, được đào tạo theo đ ng

chuyên ngành, có nhiều t m huyết, thư ng xuyên trao đổi chuyên môn, họchỏi kinh nghiệm và góp ý, bổ sung cho nhau Học sinh chăm ngoan, chịukhó, ý thức học tập cao Đối với bộ môn tin nói riêng, bản th n tôi và cácgiáo viên trong tổ tin học luôn trau dồi kiến thức, học hỏi, thảo luận vàgóp ý kiến cho nhau Học sinh thì rất thích học tin học, các em ham họchỏi, khám phá và mong muốn tìm hi u cái mới Bên cạnh đó, tôi cũngnhận thấy một số khó khăn trong quá trình dạy học tin học tại trư ng:

- Cơ sở vật chất của nhà trư ng còn nhiều hạn chế, số lượng phòng máy vàmáy tính chưa đủ đ đáp ứng nhu cầu dạy học

- Phần lớn là học sinh nông thôn, ven bi n, bố mẹ bận việc và thư ng xuyên

đi làm ăn xa, ít có điều kiện quan t m đến việc học hành của con Gia đìnhcác em hầu như chưa có máy tính, nên khả năng tự thực hành, ôn bài ởnhà khó

- Các em học sinh khi tiếp x c với tin học 1 , đa số đều bỡ ngỡ vì lần đầutiên được biết đến máy tính, chưa biết cách sử dụng máy tính

- Một số học sinh có tư tưởng môn tin học là môn phụ, không thi đại học,không thi tốt nghiệp nên các em có suy nghĩ học đối phó, không ch trọng

- Số tiết thực hành trong chương trình sách giáo khoa còn chưa đủ, họcsinh chưa kịp làm quen với thao tác thực hành máy tính thì th i lượnggiành cho tiết thực hành đ hết, nên chưa đáp ứng được yêu cầu về knăng, dẫn đến học sinh cảm thấy không hứng th học  dẫn đến chán họcdẫn đến lư i học dẫn đến không hi u bài, kết quả thấp

- Tin học lớp 1 phần lớn là lý thuyết kết hợp với thực hành nhưng nhiềugiáo viên chỉ đơn thuần khai thác kiến thức như l u nay ch ng ta vẫn làm -dạy lý thuyết trên lớp đến bài thực hành học sinh mới được thực hành, khi

đó bài học trở nên khó gợi được hứng th tích cực cho học sinh, vì khi đóhọc sinh gần như quên lý thuyết, phải giở sách vở xem lại rồi mới thựchành được

2.3 M t số phương pháp đ tiến hành đ n ng cao chất lượng tin học

1 ở trường THPT Ngu n u n Ngu ên

Đ đạt được mục đích dạy học của mỗi bài học luôn là niềm trăn trởcủa mỗi ngư i thầy giáo, mỗi giáo viên có cách truyền thụ, phương phápriêng, nhưng điều quan trọng đầu tiên là làm thế nào đ học sinh hào hứngtrong mỗi tiết giảng, từ đó yêu thích môn học của mình, say mê học tậpnghiên cứu, sáng tạo Một tiết học thành công không những đem lại kiếnthức cho học sinh mà còn đem lại niềm vui, khơi dậy tình yêu nghề chogiáo viên Dưới đ y là một số biện pháp đối với môn Tin học 10 mà tôi đ

áp dụng

2.3.1 Phương pháp sử dụng các thiết bị vật lí của máy tính để mô tả trực quan

Kiến thức tin học là kiến thức khá mới đối với học sinh, hầu hếthọc sinh còn nhiều bỡ ngỡ, nhiều kiến thức về máy tính gi học sinh mớiđược làm quen Với tin học 1 , những bài đầu mang tính chất khái niệm,giới thiệu về máy tính, các thành phần của máy tính Nếu giáo viên chỉdạy theo phương pháp sử dụng sách giáo khoa, đọc cho học sinh ghi, thìchắc chắn các em sẽ không th có hi u biết s u về các thiết bị của máy tính,tất cả các khái niệm chỉ là mơ hồ và việc ghi nhớ kiến thức này cũng rấtkhó khăn Vì vậy, đ dạt hiệu quả trong bài dạy, và mục tiêu lấy học sinhlàm trung t m, tôi đ thay phương pháp giáo viên đọc, học sinh ghi bằngviệc mô tả trực quan sinh động bài học bằng các thiết bị cụ th Tiết học trởnên sinh động, ấn tượng, học sinh nắm kiến thức d dàng

Ví dụ 1: Bài 3: “Giới thiệu về má tính”

Áp dụng phương pháp khi giảng về phần cứng của máy tính Vìmột lớp học khá đông, hơn 4 học sinh, nếu cho các em xuống phòng máytính thì sẽ g y lộn xộn, mất trật tự, thay vì nhìn các bộ phận của máy tínhbằng hình ảnh sách giáo khoa, học sinh sẽ được tìm hi u cụ th từng thànhphần ở trên lớp, được mắt thấy tai nghe các bộ phận của máy tính

Kinh nghiệm những năm giảng dạy trước, tôi nhận thấy: khi họcphương pháp cũ, học sinh sau khi quan sát sơ đồ cấu tr c máy tính trongsách giáo khoa thì chưa hình dung ra các bộ phận máy tính là như thế nào,

khi nêu tên và tác dụng các thành phần luôn bị nhầm lẫn Khái niệm :“C

U à à ầ ấ , à ộ ão ” , nhiều em khi được hỏi

về CPU còn cho rằng CPU chính là c y của máy tính

SKKN: Trước hết tôi mang lên lớp học 1 c y máy tính nguyên vẹn

đ giới thiệu cho học sinh và cũng chỉ ra rằng c y máy tính sẽ hoạt độngnếu có nguồn điện, ta sẽ được thấy các chương trình của máy tính (chính

là phần mềm máy tính) khi có màn hình

- Đồng th i tôi mang lên lớp các thiết bị r i của máy tính như ổ cứng, ổ mềm,

ổ đĩa CD, mainboard, thanh ROM, RAM, CPU ( các thiết bị này lấy từ máy tính khác, có th lấy các thiết bị đ hỏng

-

- CPU là thành phần quan trọng, Giáo viên nêu chức năng của CPU, chỉ

rõ vị trí của CPU, và khẳng định CPU không phải là c y máy tính giống

như một số em nhầm tưởng.( Nếu có th , giáo viên có th mang một số

loại CPU đ các em quan sát và giải thích những ảnh hưởng của CPU

tới cấu hình máy)

* Nhiều học sinh mơ hồ khi ph n biệt B nhớ trong và B nhớ ngoài Các

em còn có suy nghĩ sai lầm rằng: Bộ nhớ trong là bộ nhớ đặt bên trong c y

máy tính, còn bộ nhớ ngoài là bộ nhớ đặt bên ngoài c y máy tính Chính vì

vậy giáo viện cần phải có những thiết bị, hình ảnh cụ th đ làm sáng rõ

vấn đề này - Một số thiết bị Bộ nhớ ngoài mang lên phòng học: thẻ nhớ,

USB, đĩa cứng, đĩa CD, đĩa mềm

- Đối với Bộ nhớ trong: ROM và RAM.=> GV cho học sinh quan sát k

thanh RAM, ROM, vị trí, khe cắm

=> Học sinh rất hay nhầm lẫn 2 khái niệm ROM và RAM, trong

quá trình dạy giáo viên vừa đưa thiết bị đ học sinh quan sát, vừa trình bày

khái niệm Tôi tin rằng sau khi được quan sát, được cầm xem trực tiếp thì

các em sẽ nhớ rõ 2 khái niệm này

-

-

-

RAM

Bộ nhớ có th đọc, ghi dữ liệu Khi

tắt máy, dữ liệu trong RAM sẽ bị

Sau khi dạy xong tôi đưa ra một số c u hỏi, và đa phần các em đềutrả l i đ ng:

C u 1: Em h y cho biết máy tính gồm bao nhiêu bộ phận?

C u 2: CPU là gì? Tầm quan trọng của CPU như thế nào? Em biết các h ngsản xuất CPU hiện nay không?

C u 3: CPU có phải là c y máy tính không?

C u 4: Em h y cho biết sự khác biệt giữa Bộ nhớ trong và Bộ nhớ ngoài, kcác loại của hai bộ nhớ trên?

Tương tự như vậy, khi dạy học sinh về thiết bị vào, thiết bị ra thì tôicũng đ mang lên lớp các thiết bị đ giới thiệu cho học sinh, nêu rõ tên, tácdụng của từng thiết bị:

- Thiết bị vào tôi đ giới thiệu cho học sinh thấy: Bàn phím, chuột,webcam, máy quét

- Thiết bị ra tôi đ giới thiệu cho học sinh thấy: Màn hình mỏng, Máy in,Máy chiếu thì các em đ được quan sát khi giáo viên bộ môn dạy học,Tai nghe, loa (nhỏ), Modem

Thông qua Bài dạy: “Giới thiệu về má tính” bằng phương pháp sử

dụng các thiết bị của máy tính đ mô tả trực quan, nhận được những phảnhồi tích cực từ học sinh Tôi thấy học sinh rất chăm ch quan sát, thái độhọc tập tích cực, hợp tác, tinh thần sôi nổi Các em đ có hi u biết cụ th vềthành phần của máy tính, không còn nhầm lẫn về tên gọi cũng như chứcnăng của từng thành phần

Ví dụ 2: Trong bài 2 : Mạng má tính cũng có rất nhiều thiết bị

mạng liên quan đến kết nối mạng mà học sinh hầu như chưa bao gi đượcthấy Thì việc đ học sinh tận mắt nhìn thấy các thiết bị vật lý về mạng là

cần thiết, khi đó học sinh d dàng nhận biết và tư duy được phương tiệntruyền thông của mạng máy tính, kết nối có d y, kết nối không d y

- Qua dạy học tôi nhận thấy học sinh chưa ph n biệt được cáp mạng làgì? Đôi khi lên phòng thực hành các em còn nhầm đó là d y điện Rấtnhiều học sinh chưa biết thiết bị modem, bộ phát wifi là gì

- Phòng máy nhà trư ng Nguy n Xu n Nguyên có cả 2 phương tiệntruyền thông là kết nối có d y và Wifi Khi cho các em lên phòng máy,các em thư ng có thắc mắc tại sao các máy tính đ bàn của học sinh lạichỉ kết nối mạng có d y, còn máy laptop của giáo viên lại bắt đượcsóng wifi

=> Đ học sinh hi u rõ được điều này, giáo viên cần giải thích cụ th về vỉmạng: máy đ bàn chỉ có vỉ mạng có d y nên chỉ nối được mạng có d y,còn máy laptop có vỉ mạng không d y nên bắt được sóng wifi

2.3.2 Biện pháp trực tiếp cầm tay chỉ việc: Trong chương II + III, Tin

học 1 có rất nhiều kiến thức liên quan đến k năng thực hành của học sinh,

mà chỉ có qua các gi thực hành trên máy mới phát huy được tối đa kiếnthức cũng như k năng vận dụng của học sinh L u nay phần lớn giáo viênđều dạy lý thuyết ở phòng học, áp dụng hình thức truyền thống: thầy dạy –trò nghe, thầy đọc – trò viết Tôi không phủ nhận hình thức này khôngmang lại hiệu quả, nhưng trong quá trình dạy ở trư ng THPT Nguy n Xu nNguyên tôi r t ra kinh nghiệm rằng nếu vẫn áp dụng hình thức cũ vào dạyhọc ở một số bài tin học 1 thì hiệu quả bài dạy không cao Lý thuyết họctuần này, tuần sau mới được thực hành, nên học sinh sau khi học lý thuyết

sẽ rất nhanh quên, muốn thực hành được lại phải xem lại sách vở hoặc nh

giáo viên hướng dẫn Hơn nữa các gi thực hành trên máy theo ph n phốichương trình lại không đáp ứng đủ, chính vì lẽ đó tôi đ thực hiện giảngmột số tiết lý thuyết tại phòng máy tính Khi đó giáo viên giới thiệu đếnphần lý thuyết nào học sinh sẽ được thực hành ngay phần đó Hình thứcdạy lý thuyết ở phòng thực hành chính là phương pháp cầm tay chỉ việc,học sinh sẽ được mắt thấy, tai nghe, tay làm, kết quả học tập sẽ cao hơn.

Ví dụ 1: Bài 11: Tệp – quản lý tệp

Nội dung kiến thức gi p học sinh có khái niệm về tệp và thư mục,

ph n biệt tệp thư mục, cách tạo thư mục Nhưng qua những năm giảng dạy,qua ki m tra, tôi nhận thấy nếu học sinh không được thực hành và quan sát

cụ th trên máy tính thì các em vẫn bị mắc một trong các lỗi sau:

- Học sinh lẫn lộn 2 khái niệm tệp và thư mục Chưa xác đinh được rõ tệp làcái nào, thư mục là cái nào trong máy tính

- Trong thư mục có th chứa thư mục nhỏ và tệp bên trong nhưng học sinh

cũng nhầm lẫn rằng tệp cũng có th chứa được thư mục và tệp ( ề à

ã ấ k o e à à k ý ê ầ ẽ â ) - Cách viết đư ng

dẫn của c y thư mục nhiều khi chưa chính xác

Khi dạy bài này, tôi thực hiện tại phòng máy: giáo viên sử dụng máychiếu đ đưa ra các khái niệm về tệp, thư mục, chỉ rõ hình ảnh về tệp vàthư mục trong máy, yêu cầu các em quan sát máy tính của mình, chỉ ra tệp

và thư mục trên máy đó (giáo viên có th xuống lớp đ hỏi một số em).Giáo viên hướng dẫn các em tạo thư mục, yêu cầu mỗi học sinh tạo mộtthư mục với tên và lớp của mình (ví dụ: Nguy n Trang – 10B6) Từ ví dụ

cụ th học sinh tạo tệp, tạo thư mục, đặt tên tệp, thư mục cùng với sựhướng dẫn của giáo viên với các tình huống cụ th như đặt tên tệp, thưmục sai, dài, ngắn học sinh được làm việc trực tiếp với máy tính

Giáo viên trình chiếu c y thư mục, yêu cầu học sinh tạo các thư mục, cáctệp theo c y thư mục đó trong máy của mình Ví dụ: